|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, avukatların Mersin Adliyesi’nde hâkim, savcı ve adliye personeline sağlanan ücretsiz otopark hizmetinden yararlanamaması ve bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddiası ele alınmıştır. Başvuran, Adalet Bakanlığı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri İş Yurtları Kurumu tarafından avukatlardan alınan otopark ücretinin iptalini ve ödenen ücretlerin iadesini talep etmiştir. Ancak, otoparkın Ceza İnfaz Kurumları tarafından işletildiği ve amacının hükümlülerin meslek edinmelerini sağlamak olduğu belirtilmiştir.
İdare, otoparkın belirli bir kapasiteye sahip olduğunu ve işletme giderlerinin bulunduğunu, bu nedenle avukatlardan ücret alınmasının olağan olduğunu savunmuştur. Ayrıca, hâkim ve savcıların adliye personeli olarak iş yerlerinin adliye olması nedeniyle ücretsiz yararlandıkları, avukatların ise farklı bir statüde olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, avukatların otopark ücretinin iadesi talebi reddedilmiş ve uygulamanın hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/16247-S.22.24786
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
RET KARARI
B AŞVURAN : ,TCKN:
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
Başvur anın, Ceza İn f az Kuruml arı ve Tutukevleri İş yurtları
B AŞVURUNUN KONUSU :
Kurumunca avukatlardan otopark ücreti alı nm ası yönünde alı nan
18.02.2022 tarih ve 06/36 sa yıl ı kararın kaldı rı lm ası ve tarafından
alı nan otopark ücretlerinin iadesine karar verilmesi talebine il işki ndir.
BAŞVURU TARİHİ : 22/08/2022
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvur an özetle; Ceza İn faz Kuruml arı ile Tutukevleri İş yurtları Kurumunun 18.02.2022 tarihli ve E/ sa yıl ı “Otopark Ücret Tarifeleri ” konulu yaz ısı nın ardından, Mersin Adliyesi
Otoparkının avukatlar a çı sından ücretli hale geti rildi ğini, ancak hâkim, savc ı ve adliye personeline ücretsiz otopark temin edilirken, avukatlara bu hakkın tanı nm amas ın ın eşit li k ilkesine uygun olm adı ğı nı ve avukatl arın ya r gını n bil eşeni olarak görülmedi ği anlamına geldi ğini iddia ederek Mersin Adliyesinde hâkimler, savcıl ar ve adliye personeli için sağlan an ücretsiz otopark hizmetinden avukatl arın da fa ydalandırıl ması nı ve bu doğrultuda, Ceza İn faz Kuruml arı ve Tutukevleri İş yurtları Kurumunca avukatlardan otopark ücreti alı nması yönünde alı n an 18.02.2022 tarih ve 06/36 sa yıl ı kara rın kaldı rılmasını ve tara fından alı nan otopark ücretlerinin iadesine karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tara fında n şikâyet b aşvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla 05.09.2022 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile Adalet Bak anlı ğınd an bilgi ve belge talep edil mi ş olup
Adalet B akanlı ğı Ceza İn faz Kuruml arı ile Tutukevleri İş yu rtları Kurumu t arafınd an Kurumumuza iletilen
24.09.2022 tarihli ve E sa yıl ı cevabi yaz ıda;
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.1. İnfaz sisteminin temel amacını n, hükümlülerin e ğit im ve i yil eşti rme faaliyetleri ile ısl ah edilerek yeniden suç işl emelerin i engelleyici etkenleri güçlendirip toplumun suça k arşı korunması old uğu, i yil eşti rme faaliyetleri içerisinde yer alan ç alı şma nın; hükümlü ve tutukluların yeniden sos yall eş mesi, üretken bireyler olarak kanunlara, nizamlara, toplumsal kurallara sa ygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine u yuml arının sağlanması için çok etkin ve önemli bir yer tut tuğu, bu nedenle, hükümlü ve tut uklul arın meslek ve sanatl arının korunup geli ş ti rilmesi veya bir meslek ve sanat ö ğr enmeleri a macına yönelik olarak çalı şmala rını sağl amak üzere iş yurtl arı açma, bunların bütün mali ve idari i şleri ni bir merkezden düzenleme ve yönetme ama cı yl a Adalet Bak anlı ğını n ba ğlı bir kuruluşu olarak Ceza İnfaz
Kuruml arı ile Tutukevleri İş yurt ları Kurumunun k urulduğu, Kurumun kuru luş amacı doğrultusunda şu an itibariyle ülke genelindeki ceza infaz kurumlarının 351 tanesinde iş yu rdu müdürlüklerinin kurulduğu, bu iş yurdu müdürlüklerinde mobilyadan tekstile, tarı m ve ha yv ancıl ıkt an inşa at ve on arım işl erin e, sosyal tesis işl etm ecil iğinden eli şi ürünlerine kadar 180’den fazla değişi k iş kolunda, her yıl ortalama 47.0 00’in üzerinde hükümlü ve tutuklunun çalışarak mesleki eğiti m almakta oldu ğu, 2.2. İş yurtla rının temel amacı nın kar elde etmek değil , hükümlü ve tut uklul arın meslek ve sanat larını n korunup geli şti rilmesi veya bir meslek ve sanat öğrenmelerini sa ğl amak old uğu, bu kapsamda, Ceza İn faz
Kurumları İş yurdu Müdürlükleri tara fından Türkiye genelinde 19 adet adliye otopark işkolu faaliyeti yü rütüldü ğü, 2.3. Otopark işkol unda uygulanan ücret tarifelerinde 2020 yıl ında İş yurtl arı Kurumu Yüksek Kurulunun
26.02.2020 tarihli ve 09/26 sa yıl ı Ka rarıyla fiyat değişi kli ğin e gidi ldi ği, 2021 yıl ında ücret tarifesinde
herhangi bir de ğişi kli k ya pıl madı ğı, son olarak 2022 yıl ında İş yurtla rı Kurumu Yüksek Kurulunun
18.02.2022 tarihli ve 06/36 sa yıl ı Kara rı yl a ortalama % 50 oranında a rtış yapıl ar ak ücret tarifesinde
güncelleme yapıl dığı, avukatlar için belirlenen a yl ık abonman ücretlerinde ise yine İş yu rtları Kurumu
Yüksek Kurulunun 18.02.2022 tarihli ve 06/36 sa yılı kara rı yl a 2020 yılı na göre % 20 ile % 33 oran ında artış ya pıl dığı, 2.4. Mevcut piyasa k oşul ları yla kıyaslama yapıl dığında iş yu rdu bünyesinde faaliyet gösteren tüm otoparklarda uygulanan ücretlerin piyasadan çok daha düşük oldu ğu, 2.5. Yine İş yu rtları Kurumu Daire B aşkanlı ğını n 18.02.2022 tarih ve sa yıl ı yaz ısı ve İş yurtları
Kurumu Yüksek Kurulunun 18.02.2022 tarih ve 06/36 sa yıl ı Ka rarı yla; ceza infaz kurumları iş yu rdu müdürlüklerine ba ğlı olarak hizmet sektörü ana faaliyet iş kolu bünyesinde faaliyet gösteren otoparklarda kimlerin, hangi süre ve şartlarda ücretsiz istifade edebileceklerinin ve a ynı zamanda otoparktan alı nacak ücretin 2022 yıl ı için belirtilen ücret tarifelerine göre u ygulanmasını n uygun görüldü ğü, 2.6. Yakarıd a anılan kararda; avukatla rın kendilerine ait a yrı iş yerleri olsa da ya r gı görevi ifa eden meslek mensupları olm aları nedeniyle ço ğu zaman mesailerinin bir bölümünü adliyelerde hizmet vererek geçirdikleri, adliyelerdeki iş lerini bitirip a yrılmala rının çoğu kez mahkeme veya belirlenen saatler dışı na sarkması nedeniyle mesailerinin bir kısm ını adliyelerde geçirdikleri göz önüne alı ndığında, mesleklerinin gereklerini yerine getirmek üzere adliye otoparkın dan vatandaşlard an a yrı olarak daha fazla süre ile makul ve sabit bir ücret k arşılı ğı ya rarl andı kl arının anlaşı ldı ğı, 2.7. İş yurtla rı Kurumunca, adliyeler bünyesinde vatandaşla rın, avuk atl arın ve adliyelerde görevli personelin iht i ya cını karşılama amacı yla 4301 s a yıl ı Yasa ’nın verdi ği yetki çerçevesinde otoparklar
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
işl eti ldi ği, işl eti len otoparkların belirli bir kapasiteye sahip olm ası ve yine belirli bir işl etm e gideri olduğu dikkate alındığında ücret karşı lığı istifade edilmesinin olağan oldu ğu, 2.8. Başvurud a bulunan tarafınd an; hâkim, savcı ve adliye personelinin otoparklardan ücretsiz ya ra rla ndığı, ya r gını n kurucu unsurlar ından olan avukatl arın dışl andığı ileri sürülmekte ise de, getirilen u ygula manın ya r gıl ama faaliyetine il işki n olm adığı, hâkim, savcı ve adliye çalı şanla rının iş yerlerinin temelde adliyeler olm ası nedeniyle, ç alı şanların iş ha yatı nın ko la ylaştırıl ması ama cı ta şıdı ğı, avukatl a rın ya r gıl ama faaliyetindeki konumu ile ilgisinin bulunm adığı, 2.9. Ceza İnf az Kuru ml arı ile Tutukevleri İş yurtları Kurumunca iş letil en “iş yu rdu ” nit eli ğindeki otoparklardan, avuk atl a rın belirli bir ücret ödeyerek alaca kları kartlar vasıt ası yla ücretli olarak ya r arl andırıl masına il işkin dava konusu işl eml e rde hukuka a ykırılı k gö rülmediğine il işki n; Da nışt a y
Onuncu Dairesinin 2010/1637 Esas ve 2014/7987 sa yıl ı Kara rı, Danışt a y Onuncu Dairesinin 2010/8390
Esas ve 2014/7226 sa yılı Kara rı ve D anışta y İda ri Dava Daireleri Kurulunun 2015/2156 ve 2017/4518 sa yılı
Kara rlarının bulundu ğu, ilgili kararlarda; avuk atl arın, ya r gını n a yrılm az parç ası oldu ğu konusunda duraksama olm adı ğı ancak dava konusu edilen iş lem lerle, adliyelerde görevli hâkim, savcı ve adliye personelinin çalı şma h a ya tı nın iyileşti rilme ye ç alı şıl dığı, işl eml erin iptal edilmesi halinde iş yu rtlarınca işl eti len otoparklardan elde edilen gelirden mahrum kalı naca ğı, de ğerlendi rmelerini n yer aldı ğı, 2.10. İyi niyet göstergesi olarak ve dostane çözüm adına avukatlar için, iş yurdu bünyesinde faaliyet gösteren tüm otoparklarda uygulanan otopark ücretlerinin mevcut piyasa koşul ları yl a kı ya slama ya pıl dı ğında piyasadan çok daha düşük oldu ğu, cüzi ve sembolik rakaml ar ın belirlend iği, Açıkl amaların a ve başvur u konusuna il işki n mahkeme kararl arı ile ilgili belgelere yer verildi ği gö rülmüşt ür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “II. Cumhuriyetin n it eli kleri” b aşlı klı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan hakları na saygıl ı, Atatürk mill iyetçili ğine bağlı , başl angıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir. ” 3.2. “A . Hak arama hü rri yeti ” b aşlık lı 36 ncı maddesinde, “ Herkes, meşru vasıt a ve yollardan faydalanmak suretiyle y argı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargı lanma hakkına sahi pti r.” 3.3. “A . Ç alışm a h akkı ve ödevi” b aşlı k lı 49 uncu maddesinin ikinci f ık rasın d a, “ Devlet, çalı şanl arın hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını ge liş tir mek için çalışanları ve işsi zleri korumak, ça lış mayı desteklemek, işs izl iği önlemeye el veriş li ekonomik bir ortam yaratmak ve ç al ış ma barı şını sağl amak için gerekli tedbirleri alı r.” 3.4. “X . Kanun önünde eşit li k” b aşlık lı 10 uncu maddesinin birinci ve 5 inci f ık raların d a; “ Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırı m gözetilmeksizin kanun önünde eşit ti r.
Devlet organl arı ve idare makaml ar ı bütün işl em lerinde (… ) kanun önünde eşit li k ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadı rlar .”
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
3.5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık ralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler.”, 4. 1136 sayı lı Avuk atlık Kan u n u ’n un , 4.1. “A vu katl ığı n m ahiyeti ” b aşlı k lı 1 inci maddesinde, “ Avukatl ık, kamu hizmeti ve serbest bir meslektir.
Avukat, yargı nın kurucu unsurl arınd an olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder.” 4.2. “A vu katl ığı n am acı” başl ıkl ı 2 nci maddesinde; “ Avukatl ığı n a macı; hukuki münasabetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve a nlaşmazl ıkları n adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kur al la r ın ın tam olarak uygu la nma s ın ı her derecede yargı organl arı, hakemler, resmi ve özel ki şi, kurul ve kurumlar nezdinde sağl amaktı r.
Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişi leri n yararl anmasına tahsis eder.
Y argı organl arı, emniyet makaml ar ı, diğer kamu kurum ve kurul uşlar ı ile kamu iktisadi teşebbüsl eri, özel ve kamuya ait bankalar, noterler, sigorta şirketl eri ve vakıf lar avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardı mcı olmak zorundadı r. K anunlar ındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu kurumlar avukatı n gerek du yduğ u bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür. Bu belgelerden örnek alı nması vekaletname ibraz ına bağlı dır. Derdest davalarda müzekkereler duruşma günü beklenmeksizin mahkemeden alı nabil ir.” 4.3. “B ü ro edinme zorun lu lu ğu ” b aşlı k lı 43 üncü maddesinde birinci f ık ras ın ın ilgili k ısı mla rın d a, “ Her avukat, levhaya yaz ıl dığı tarihten itibaren üç ay içinde baro bölgesinde bir büro kurmak zorund adır.
Büronun niteliklerini barolar belir tir .” 4.4. “B aroya ve avukatlara ayrıl acak yer” b aşlı k lı 50 nci maddesinde; “ Her adalet dairesinde, bölgesinde bulunduğu baro için, her mahkeme salonunda ve icra dairesinde ise avukatlar için ihtiyaca yetecek nitelikte yer ay rıl ması zorunludur. (Ek cümle:11/7/2020-7249/8 md.) Birden fazla baronun bulunduğu illerde baro için ayrıl acak yer Türkiye Barolar Birl iği ne tahsis edilir ve Birlik, barolara k ayıt lı avukat sayısı nı esas alarak bu yeri barolara tahsis eder.”
Ayrıca her cezaevinde ve kolluk biriminde mesleğ in onuruna ve önemine uygun bir görüşme yeri a yrı lı r .
Bu yerlerin bakım ve ona rımı ilgisine göre Adalet ve İçişl eri Ba kanlı kları nca yaptı rıl ır.” 5. 6328 sayı lı Kamu D e n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi ” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranışlarını; insan haklarına dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 6. 15.07.2018 tarihli ve 30479 tarihli Resmi Ga zete ’de yayı mlan an 4 S ayıl ı B ak an lık lara B ağlı, İlgi li , İli şk ili Kurum ve Ku ru lu şlar ile Diğer Kurum ve Ku ru lu şların T eşk ilatı Hakk ın da
Cumh u rb aşk an lı ğı Kararn amesi’n in ; 6.1. “İşyur tl arı Kurumu Yüksek Kurulunun görevleri” b aşlı k lı 77 nci maddesinin birinci f ık rasın ın (a)
bendinde; “(1) İşyurtl arı Kurumu Yüksek Kurulunun görevleri şunl ardı r:
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
a) İşyurtl arını n genel am açları nı belirlemek. ” 6.2. “İşyur tları ” başl ıklı 79 uncu maddesinde; “ (1 ) İşyurtları, ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde aşağı da belirtilen amaçları gerç ekle şti rmek ama cıyla oluşt urul an tesis, atölye ve benzeri ünitelerdir: a) Hükümlü ve tut uklul arın meslek ve sanat ları nı koruyup geli şti rmek. b) Hükümlü ve tutuklulara bir meslek ve sanat öğretmek. c) Ünitelerde üretilen ekonomik d eğerl eri pazarl amak.” 6.3. “S erm aye kayn akları” b aşlık lı 80 inci maddesinin 2 inci f ık rasın ın (a) bendinde; “ İşyurtl arı
Kurumunun sermaye ka y nakları şunl ardı r: a) İşyu rtl arını n faaliyetlerinden elde edilen gelir ve kârla r.” 7. 27.12.2005 tarih ve 26036 sayı lı Resmi Gaz ete ’de yayımlan an Ceza İn f az Ku ru mla rı ile Tutukevleri
İşyu rtları Kurumu ve İ şyu rtların ın İd are ve İhale Yönet meli ği’n in ; 7.1. “İşyur tl arı Kurumu ile işyur tl arın ın am acı” b aşlı k lı 4 üncü maddesinde, “ İşyurtl arı Kurumu ile işyurtl arını n temel amacı , hükümlü ve tut uklul arın meslek ve sanat ları nın korunup geli şti ril mesi veya bir meslek ve sanat öğrenm e lerini sağl amaktı r.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
8. İl gil i mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlendiril diğind e; başvur unun reddi yönünde h az ırlanan
“R et Kar arı Öne risi” Kamu Başden etçisi ’ne sunu lm uştur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. B aşvuran Kurumumuza ya ptı ğı b aşvuruda; Mersin Adliyesinde hâkimler, sav cıl ar ve adliye personeli için ücretsiz sağlanan otopark hizmetinden avukatl arın da fa yd alandırıl ması nı, bu doğrultuda, Adalet
Bakanlı ğı Ceza İnfaz Kur uml arı ve Tutukevleri İş yurtları Kurumunca avukatlardan ücret alı nması yönünde alı nan 18.02.2022 tarih ve 06/36 sa yıl ı ka rarın kaldı rılmasını ve tar afın dan alı nan otopark ücretlerinin iadesine karar verilmesini talep etmektedir.
10. İda reden edinilen bilgi ve belgelerden; söz konusu otoparkın, Ceza İnfaz Kuruml arı ile Tutukevleri
İş yu rtları Kurumunun (Kurum) amacı do ğrultusunda kurulan Mersin E Tipi Kapalı ve Açık Ceza İn faz
Kurumu İş yurdu Müdür lüğünc e işl eti ldi ği, anıl a n Kurumun temel am ac ını n, hükümlü ve tut ukluların meslek ve sanatl a rının korunup geli şti rilmesi veya bir meslek veya sanat ö ğr enmelerinin sa ğlanması o ld uğu ve bu kapsamda ceza infaz kurumlarında kurulan işyu rdu müdürlüklerinde 1 80 ’den fazla de ğişi k işkol unda hükümlü ve tutuklunun çalış tığı, söz konusu otoparkın da ülkemizde İş yu rdu Müdürlüklerince adliye otopark işkol u olarak faaliyet gösteren 19 otoparktan biri oldu ğu, a yrıca, söz konusu otopar kların işl eti lm esi yle adliyeler bünyesinde vatandaş, avukat ve adliyelerde görevli personelin park iht i ya cını n karşılanm asını n amaçla ndığı, adliye otoparkla r ından hâkim, savcı ve adliye personelinin ücretsiz ya r arl andırıl masını n ise anıl an kişi lerin iş yerl e rinin adliyeler olm ası nedeniyle çalı şma hayatlar ını n kola ylaştırıl ması am acını taş ıd ığı, işl eti len otopa r kın belirli bir kapasiteye sahip olm ası ve belirli iş letm e giderleri olm ası nedeniyle avukatlar ve vatand aşla rdan otopark ücreti alı ndı ğı, ancak yargı görevi ifa eden
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
avukatl arın hukuki statüsünün Kurumca dikkate al ındı ğı ve bu do ğrultuda da avukatlar ve vatand aşla r için farklı ücret tarifelerinin belirlendiği anl aşıl mışt ır.
11. Öte yandan, söz konusu otoparkın ücret tarifesinde 2021 yıl ında bir değiş ikl ik yapıl madı ğı, 2022 yı lı nd a ise İş yurtla rı Kurumu Yüksek Kurulunun 18.02.2022 tarihli ve 06/36 s a yıl ı kararı yla ortalama %50 oranında artış yapıl dı ğı, yine a ynı kararla avukatlar için belirlenen a ylı k abonman ücretlerinde ise 2020 yı lı na göre %20 ile %33 oranı nd a bir artış yapıl dığı anlaşılm ış; a yrıca söz konusu açıkl ama karşısı nda, başvuranın, avukatl arın bugüne kadar söz konusu otoparktan ücretsiz yar arlandırıl dığı iddi alarını n teorik olarak dayanaktan yoksun kald ığı kanaati oluşm uştur.
12. Başvu ran ta rafınd an, söz konusu otoparktan avukatl arın ücretsiz ya ra rlandırıl ması talebinin, otopark iht i yacını n adliyedeki çal ışm a düzeninin sağlı klı olarak işl e yebil mesi için zorunlu olduğu, hâkim, sa vcı ve adliye personeline ücretsiz temin edilen adliye otop arklarından avukatlar için ücret alı nmasını n, avuk atl arın ya r gının bileşeni olarak görülmemesi anlamına gele ce ği ve eşit lik ilkesine a ykırı olduğu iddia larına da ya ndır ıl dığı görülmüşt ür.
13. Avukatl ık mesleği, 1136 sa yıl ı Avukatl ık Kan unu’nda mahiyeti it ibarı yla kamu hizmeti ve serbest bir meslek olarak nit el enmi ş ve avuk atı n, ya r gını n kurucu unsurla rından olan bağım s ız savunma yı serbestçe temsil ett iği hükme bağlanmış tı r. Anılan Kanun’a göre avukatl ı ğın amacı ise; her türlü hukuki mesele ve anlaşmaz lı kların adalet ve hakkaniyete uygun çözümlenmesinin ve hukuk kurall arının tam olarak u ygulanmasını n, her derecede yar gı or ganları, hakemler, resmi ve özel ki şi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlanm asıdı r.
14. 1136 sa yıl ı K anun’u n ilgili maddeleri ile T.C. Ana ya sası’ nın “Hak arama hürriyeti ” başlı klı 36 ncı maddesi hükümlerinden anlaşılaca ğı üzere, avuka tl ık mesleği, hem kişi hak ve özgürlüklerinin kor unması hem de adaletin gerç ekle şmesine sunduğu k atkıl ar ile oldukça önemli bir nitelik t aşımakta olup hak arama öz gürlüğü ve adil ya r gıl anma hakkını n önemli bir unsurudur. A yrıc a 1136 sa yıl ı Kanun ’un genel gerekçesinde avukatl ık m esleğini n kamu ya ra rını k oruduğu ve kamusal yönü a ğır basan bir meslek o ld uğu beli rtilm işt ir (Anayasa Mahkemesi, E. 2007/16, K. 2009/147, K.T. 15.10.2009, Resmi Gazete, 08.01.2010 tarih ve
27456 sa yı ) Bu kamusal yönü gere ğiyledir ki avukat, baz ı kamusal a yrıc alı klara ve yükümlülüklere sahiptir.
Bu a yr ıcalı k ve yükümlülüklerin neleri i çerdi ği hususu ise Avukatl ık K a nunu’nda düz enlenmiş ti r ( Sırrı
Düğer , İdar e Hukuku Açı sından Avukat l ı k, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 27, S. 1, 2019, s. 63).
15. Bu kapsamda, örn e ğin, 1136 sa yıl ı Kanun ’u n “ Baroya ve avukatlara ayrıl acak yer” başlı klı 50 nci maddesinde yer alan; “ H er adalet dairesinde, bölgesinde bulunduğu baro için, her mahkeme salonunda ve icra dairesinde ise avukatlar için ihtiyaca yetecek nitelikte yer ayrıl ması zorunludur. (Ek cümle:11/7/20207249/8 md.) Birden fazla baronun bulunduğu illerde baro için ayrıl acak yer Türkiye Barolar Birli ğine tahsis edilir ve Birlik, barolara kayıt lı avukat sayısı nı esas alarak bu yeri barolara tahsis eder.” hükmünün, mesleklerinin a ğır basan kamusal yönü dikkate alı narak avukatlara tanınmı ş a yrı calı klard an biri olduğunu söylemek mümkündür.
16. Nitekim avukatl ık mesleği, do ğası ge re ği ve işi n ger ekti rdiği ölçüde adliyelerde de icra edilen, avukatl arın sıkl ıkl a giriş-çıkı ş yaptı ğı ve işi n akışına göre vakitlerinin bir kısm ını geçirdikleri yerlerdir.
İl gil i Kanun hükmüyle de avuk atl arın adliyelerde di ğe r vat andaşlard an pozitif olarak a yrıld ığı ve kendilerine adliye içerisinde bir yer tahsis edilmesinin zorunlu kılındı ğı görülmektedir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
17. Ancak bununla birlikte avukatl ık, a ynı zamanda serbest bir meslektir. Avu katl arın gelirlerini, Devlet tarafından kendilerine ya pılan maaş ödemeleri oluşturmamaktadır. Konuya ilişkin bir Anayasa Mahkemesi kararınd a da bu hususa değini lm iş ve kararda; “ (… ) Avu katl ığı n anıl an maddede kamu hizmeti olarak tanı mlanmasına rağmen serbest avu katl ığı n şeklî manada bir kamu hizmeti olm adığı n oktasın da duraksama yoktur. Zira baro levh asın a kayıt lı olan avukatlardan kamu kurumları nda kadrolu olarak görev yapanlar haricindekilerin devlete doğru dan veya dolaylı olarak bağlı olm aları söz konusu değil dir.
A vu katl arın kendilerine ait ayrı bü rolar ı b u lu nmakt adır. Avukatlar müvekkillerini seçerken ve faaliyetlerini yürütürken devletten herhangi bir talimat almamakta, bu konuda tamamen kendi serbest iradelerine göre hareket etmektedir. Avukatlar kendi faaliyetlerinin g erekti rdiği tüm sorumlu lukları kendileri yüklenmekte, müvekkilleri ile aral arınd aki sözl eşmeden kaynaklanan tüm haklara kendileri sahip olmakta, yükümlülüklere de kendileri katl anma ktadı r. Avukatl arın gelirleri de müvekkillerinden al dı klar ı vekâlet ücretinden oluş maktadı r. Y aptı kları işler karşı lı ğında ne kadar ücret alaca kları 1136 sayıl ı
Kanun’daki sınırl ar dâhilinde kendileri ile müvekkilleri arasında yapılan anlaşma ile belirlenmektedir. (… )
denil mi şti r (B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 98).
18. 1136 sa yıl ı Kanun ’u n 43 üncü maddesi, avukatlara büro edinmeyi zorunlu hale geti rmiş olup anıl an
Kanun’un ilgili maddesinden; avukatl a rın, barolarca belirtilen niteliklere uygun ş ekil de a çtı kları bürolarda, bir serbest meslek olan avu katl ık faaliyetlerini sürdürdükleri ve avukatl arın resmi iş yerlerinin bu kapsamda açtı kları bürolar oldu ğu hususu anlaşılm aktadır.
19. Diğer taraftan, ya r gını n diğer iki kurucu unsuru olan iddia makamı ve yar gıl ama makamı olarak görev yapan sav cıl ar ve hâkimlerin görev yerleri ise ata ndıkl arı adliyelerdir. Bu bakı m dan, yar gını n üç kurucu unsuru olan iddia, savunma ve ya r gıl ama mak am larında yer alan kişi lerin mesleklerini sürekli olarak ifa ettikleri yerler birbirinden a yrılm akt adır.
20. Başvur an tara fından , hâkim ve savcıl arın adliye otoparkl arından ücretsiz yar arlandırıl ması ancak avukatlardan ücret alı nmasını n eşit li k ilkesine a yk ırı olduğu iddia edilse de Anayasa Mahkemesi tar a fından verilen kararlarda; Ana yasa’da yer alan eşit li k ilkesinin, eylemli değil hukuksal bir eşit li ği ön gö rdüğü, eşit li k ilkesi ile a ynı durumda bulunan kişi ve topluluklara a yrı kurallar uygulanarak kanun karşı sında eşit li ğin ihlalinin yas akla ndığı ve ilkenin amacını n, ki ş il ere kanun karşısı nda a yrım ya pıl masını ve a yrıcalık tanınmasını n önlenmesi olduğu, kanun önünde e şit li k ilkesinin herkesin her yönden a ynı kurallara tabi t utul aca ğı anlamına gelm ediği, durum ve konumlardaki özelliklerin kimi k işi ve topluluklar için d eğişi k k u rall arı gerek tireb il eceği, bu durumda eşitli k ilkesinin ihlal edil miş olma yacağı açıkl amaların a yer verilm işt ir (31.10.2013 tarih, 2013/23 E. ve 2013/123 K. sayı lı Karar; 27.05.1999 tarih, 1998/58
E. ve 1999/19 K. sa yıl ı Karar). Mevcut başvuruda da söz konusu uygulama farklılı ğını n; hâkim, sav cı ve adliye personeli ile avuk atların çal ışma yerlerinin farklıl ığınd an k a ynaklan dığı ve görev yeri adliye binası olan hâkim, savcı ve diğe r personelin çalı şma ha ya tl arının kola ylaştırıl ması amacını taşıdığı görülmektedir.
21. A yrıc a, İd are tar afın dan başvuru konusuyla ilgili olarak Kurumumuza iletilen mahkeme kararlarına bakıl dı ğında, İstanbul Anadolu Adliyesine ait otoparkta uygulanan sabit ücret tarifesinin kaldı rılarak kademeli ücret tarifesine geçilmesine dair Maltepe Açık Ceza ve İş yurd u Yönetim Kurulu Başk anlı ğı tarafından alı nan ka rarı n iptalinin talep edil diği davada, İstanbul 9. İdare Mahkemesince; İş yu rtla rı
Kurumunca, adliyeler bünyesinde vatand aşların, avukatların ve adliyelerde görevli personelin iht i ya cının karşılanması amacı yla 4301 s a yıl ı yas anın verdi ği yetkiyle otoparkların işl eti ldi ği, otoparkların belirli bir
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
kapasiteye sahip olm ası ve yine belirli bir işl etme gideri olduğu dikkate a lı ndığında, otoparklardan ücret karşıl ığı istifade edilmesinin olağan olduğu, d avacı tara fından hâkim, savcı ve adliye personelinin otoparklardan ücretsiz ya rarlandı ğı ve dava konusu işl eml e yar gını n kurucu unsurlarından olan avuk atl arın dışl andığı ileri sürülmekteyse de hâkim, savcı ve adliye personelinin iş yerl e rinin temelde adliyeler ol du ğu ve anıl an kişilerin otoparklardan ücretsiz ya ra rla nmasının, çalı şma ha yat ını n kola ylaştırıl ması a macını taşıdığını n açık oldu ğu ve sürekli hizmet yerleri adliye binası olan ç alı şanlardan ücret alı nmamasın da, buna karş ılık adliye dışı ndan gelenlerden ise makul ücret talep edilmesinde kural olarak mevzuata a ykırılı k bulunm adığı, ancak avuk atl arın kendilerine ait işyerleri olsa da yar gı görevi ifa eden meslek mens upları olm aları nedeniyle mesailerinin büyük bölümünü adliyelerde hizmet vererek geçirdikleri, bununla beraber avukatl arın işl erini bitirip adliyeden a yrılmal arının, mahkeme ve/veya sav cıl ıklardaki yar gı hizmetlerinin işl emesine bağlı olduğu ve avukatl arın kendilerine izafe edilemeyen nedenlerle adliye bi nala rında daha fazla kalm alarından kaynaklanan külfetin avukatlara yükletilmesinin hakkaniyet ilkesine a yk ırılı k ol uş turaca ğı gerekçeleriyle yar gının kurucu unsuru olan avukatların, mesleklerinin gereklerini yerini getirmek üzere bulundukl arı adliyenin otoparkından sabit ücret karşılı ğı nda ya rarl andırmaları ge rekti ği sonucuna varıldı ğı ve aksi yöndeki işl emde hukuka u ya rlık bulunm adığı gerekçesiyle işl emi n iptaline karar verildi ği (12.12.2016 tarihli, 2016/462 Esas ve 2016/2028 Karar numar alı karar) ve kararın İst anbul Bölge
İd are Mahkemesi Onuncu İd are Dava Dairesinin 2017/1153 E. ve 2017/1154 K. numaralı kararı yla onandığı görülmüşt ür.
22. İd are tar afından Kurumumuza iletilen cevabi yaz ıda ise; Ceza İnf az Kuruml arı ile Tutukevleri İş yurtları
Kurumunca işl eti len “iş yurdu” nit eli ğindeki otoparklardan, avukatl arın belirli bir ücret ödeyerek al ac akları kartlar vasıt ası yl a ücretli olarak ya rarl andırıl masına il işki n dava konusu işl eml erde hukuka a ykırılı k görülmedi ğine il işki n; Danışt a y Onuncu Dairesinin 2010/1637 Esas ve 2014/7987 sa yıl ı Kararı, D anışt a y
Onuncu Dairesinin 2010/8390 Esas ve 2014/7226 sa yılı Ka rarı ve Danışta y İdari Dava Daireleri Kurulunun 2015/2156 ve 2017/4518 s a yıl ı K ara rlarının bulu nduğu, ilgili kararlarda; avuk atların , ya r gını n a yr ıl maz parçası oldu ğu konusunda duraksama olm adı ğı ancak dava konusu edilen işl eml erle, adliyelerde görevli hâkim, savcı ve adliye personelinin ç alı şma ha ya tı nın i yil eşti rilme ye ç alı şıl dığı, işl eml erin iptal edilmesi halinde iş yu rtlarınc a işl et il en otoparklardan elde edilen gelirden mahrum k alı naca ğı, d e ğerl endirmel erinin yer aldı ğı beli rtilm işt ir.
23. Yuk arıd a yap ılan açık lamalar, yer verilen yargı k ararları, ilgili mevzuat ve tüm dosya k a p samı çerçevesinde yap ıl an değerlend ir med e ; avukat lı k mesleğini n hem kamu hizmeti hem de serbest bir meslek nit eli ği taşıdığı, a vukatl arın serbest mesleklerini, esas olarak kendilerine ait bürolarında ve bununla birlikte, işl erinin gerekt irdiği ölçüde adliyelerde sürdürdü ğü, ancak hâkim ve sav cıl ar ile adliye personellerin görev yerlerinin doğrud an adliyeler olduğu, bir di ğer ifadeyle, adliyelerin otoparkı nd an yararlanma bak ımın d an , avukatlar ile hâkim, savcı ve d iğer adliye personelinin ayn ı k oşu llarda b u lun mad ığı, İş yurtla rı Kurumunca işl eti len adliye otopa rklarının bir “iş yu rdu ” nit eli ğinde faaliyet gösterdi ği, ilgili mevzuatla iş yurtla rının genel am aç larını belirleme görevinin ise İş yu rtları Kurumu Yüksek
Kuruluna verildi ği, bu kapsamda, söz konusu adliye otoparklarını n işl eti lm esi yl e vatand aş, avukat ve adliye personellerinin park iht i yacı nın karşılanmasını n, hâkim, savcı ve adliye personelinin otoparklardan ücretsiz yararla ndırıl ması yla ise adliye çalı şanı olan söz konusu kişi lerin çalı şma ha yatl arının kolaylaştı rması amaçlandı ğı, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
23.1. İş yurtla rı Kurumunun temel amacı kâr elde etmek olmasa da temel a maçlarını ger çekleştirme k üzere yü rüttü ğü iş yurdu faaliyetlerinden elde edilen gelir ve kârla rın Kurumun sermaye ka yn akları ar asınd a yer aldı ğı, bu kapsamda, iş yu rdu nit eli ğinde faaliyet gösteren otoparkın belirli bir kapasitesi ve işl etm e giderleri de oldu ğu dikkate alı nd ığında, hem kötü niyetli kull anım ları engellemek hem de işl etm e giderlerini karşılamak üzere, otopark ların kull anım ını n ücrete tabi tut ulm asını n olağa n olduğu, 23.2. Bununla birlikte, söz konusu otoparkların ku ll anım ı bakım ından, avukat lık mesleğini n nit eli ğinin ve ifa edilme şeklinin Kurumca dikkate alı ndığı ve bu doğrultuda, vat andaşl ar için daha kısa zaman aralı kl ı kademeli ücret tarifesi belirlenirken, avukatlar için 6 saate kadar 6,00 TL veya 7,50 TL ve 6-24 saat arası için ise 12,00 TL veya 15,00 TL (Söz konusu ücret farklılı ğını n otoparkı n bulunduğu ile göre de ğişt iği görülmüşt ür.) olmak üzere iki farklı sabit ücretin b eli rlendiği, söz konusu ücretin, uzun süreli kull anı ml ara yönelik ve oldukça makul bir düzeyde oldu ğu, bununla birlikte, a ylık abon manlık im kânı da sunularak söz konusu otopark kull anı m ücretinin avukatlar için daha ekonomik bir hale geti rildi ği, tüm bu hususlar karşısı nda; hâkim, sav cı ve adliye personelinin çalı ş m a ha yatı nın kola yl aştı rılması amacını taşı yan ve meslekleri ger e ği hizmet verdikleri yerlerden olsa da kendilerine ait iş yerleri adliyeler olmayan avukatlara da oldukça makul bir ücret karşılı ğı otopark kull a nım im kânı getiren İş yu rtları Kurumu Yüksek Kurulunun
18.02.2022 tarihli ve 06/36 sa yıl ı kar arında eş it li k ilkesine, ilgili mevzuata ve hakkaniyete a yk ırılı k
bulunm adığı ve kara rın ya r gı görevi ifa edenler meslekler arasında bir hi yer arşi oluşt urduğu şe kli nde yo rumlan ama ya ca ğı, 23.3. Öte yandan, başvu r an tar afından, ödedi ğini iddia ett iği otopark ücretlerinin iadesi talep edil mi ş olsa da söz konusu otopark ücretlerinin İş yurtları Kurumu Yüksek Kurulunun 18.02.2022 tarih ve 06/36 sa yıl ı kararı ger e ğince alı ndı ğı ve yuka rıda açıkl an an gerekçelerle ilgili kararda hukuka ve hakkaniyete a ykırılı k bulunm adığı kanaatine v arılmı ş olduğundan, ilgili karara da ya nıl arak alı na n otopark ücretlerinin başvurana iade edilmemesinde de hukuka ve hakkaniyete a ykırıl ık bulunmadı ğı d eğerlendirilm iş ve başvu runun reddedilmesi ger ekti ği sonuç ve kanaatine va rılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım l anan Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; şikâyet başvu rusunu n inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İdare tara f ından süresi içerisinde iş lem tesis edil diği, dola yı sı yl a
İd are t ara fından “makul sürede karar verme ve k ararın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun davranıldığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
25. 6328 sa yıl ı Kamu De netçili ği Kurumu K anunu ’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası u yarın ca gerekçeli ret ka rarının b aşvuran a te bli ğinden itibaren varsa dava açma süresi k aldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup Ankara İd are Mahkemelerinde ya r gı yolu açı ktı r.
VII. KARAR
Açıkl anan gerekçelerle B AŞVURUNUN REDDİ NE; Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kara rın Başvu ran a ve Adalet Bak anlı ğın a tebliğin e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr