|
ÖZET: Başvurucu, eşiyle aynı ceza infaz kurumunda bulunmasına rağmen Nisan ayı için açık görüş talebinin reddedilmesini şikayet etmiştir. Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucunun eşiyle görüşmesine onay vermiş olsa da, Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü, açık görüş talebini güvenlik gerekçesiyle reddetmiştir. Reddin gerekçeleri arasında, kurumda bulunan hükümlü sayısının açık görüş salonu kapasitesini aşması ve güvenlik zaafiyeti oluşturma ihtimali yer almaktadır.
Hukuki değerlendirmede, Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik’in 9. maddesi uyarınca, aynı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin görüşebileceği belirtilmiştir. Ancak, güvenlik ve düzenin sağlanması amacıyla bu hakların sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Başvurucunun talebinin reddi, Anayasa’nın 13. maddesi çerçevesinde meşru bir amaçla ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir şekilde gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, başvurucunun açık görüş talebinin reddi hukuka uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/1319-S.20.2089
BAŞVURU NO : 2019/13776
KARAR TARİHİ : 24/01/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Başvurucunun, kendisi ile aynı ceza infaz kurum
BAŞVURUNUN KONUSU :
kampüsünde barındırılan eşi ile Nisan Ayı açık görüş isteminin reddine dair İdare ve Gözlem Kurulu kararının kaldırılması talebidir.
BAŞVURU TARİHİ : 07/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvurucu, Kurumumuza yapmış olduğu 14/05/2019 tarihli başvurusu hakkında
Kurumumuzca 29/05/2019 tarih ve sayılı “gönderme kararı” verildiğini, karar üzerine ilgili idare Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün sayı no’lu cevabi yazısını tebellüğ etmiş ise de şikayetinin çözüme kavuşturulmadığını; barındırıldığı Tarsus 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nca, aynı kampüs Kadın Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu’nda barındırılan eşi ile Nisan ayı “açık görüş” yapma talebinin reddedildiğini, idarenin gerekçesinin aksine kurumun fiziki şartlarının görüş yapılmasına müsait olduğunu iddia ederek eşi ile Nisan ayı açık görüş talebinin reddine dair İdare ve Gözlem
Kurulu kararının kaldırılması ile eşi ile bu aya dair açık görüş yaptırılması hususunda gereğini
Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğü’nden 10/10/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Genel Müdürlüğün 26/11/2019 tarihli cevabi yazısı içeriğinde; 2.1. Adı geçenin eşi ile açık görüş yapmasına engel bir disiplin cezasının bulunmadığı, 2.2. Hükümözlü 02/04/2019 tarihinde eşi ile Nisan ayı için açık görüş talebinde bulunduğu, Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun 18/04/2019 tarihli ve 2019/686 sayılı kararı ile “Kurumda 2 adet açık görüş salonu olması nedeniyle Adalet Bakanlığı
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 08/03/2019 tarihli ve sayılı yazısının 4 üncü maddesinde görüşme talep eden hükümlü/tutuklu sayısının ikiden fazla olması halinde bir arada görüştürülmemeleri istendiğinden dolayı Kurumun fiziki yapısı da göz önünde bulundurularak güvenlik zaafiyeti oluşabileceğinden dolayı Tarsus 1 No’lu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu hükümlüsü
Kurumda h/t olarak bulunan eşi ile kampüs içi aylık açık görüş yapma talebinin reddine” karar verildiği, 2.3. Açık görüş talebinin reddedilmesi neticesinde, adı geçenin eşi ile 24/04/2019 tarihinde kapalı görüş talebinde bulunduğu ve söz konusu ziyaretin 24/04/2019 tarihinde gerçekleştirdiği, 2.4. Hükümözlü barındırıldığı Tarsus 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumunda 36 adet kapalı görüş kabini, 4 adet açık görüş alanının bulunduğu, 2.5. Hükümlü Gökçe Genç’in barındırıldığı Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda ise 18 adet kapalı görüş kabini ve 2 adet açık görüş salonunun bulunduğu, 2.6. Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günleri açık görüş, cuma günleri ise kampüs içi kapalı görüş yaptırıldığı, 2.7. Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik’in 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, “Aynı ceza infaz kurumu ya da birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda barındırılmakta olan hükümlü veya tutuklular, birinci fıkrada sayılan kişilerden olmaları şartıyla bu Yönetmelik hükümleri kapsamında
Cumhuriyet Başsavcılığının yazılı emri ile birbirleriyle görüşebilir.” hükmüne yer verildiği, 2.8. Bu kapsamda, Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığının 15/05/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile Tarsus Ceza İnfaz Kurumları Kampüsü alanı içerisinde bulunan ceza infaz kurumlarının görüş günleri, hangi ceza infaz kurumunda görüşmenin yapılacağı hususunda karışıklıkların giderilmesi için kurumlar arası görüş günlerinin sabit tarihlerinin belirlendiği, söz konusu yazıda kampüs içi yapılacak olan açık görüşlerin fiziki şartlar ve güvenlik zaafiyeti oluşturacağı göz önüne alınması nedeniyle uygun görülmediği, 2.9. Söz konusu ziyaret taleplerine izin verme yetkisinin Cumhuriyet başsavcılıkları uhdesinde olduğu, 2.10. Ancak, adı geçenin 24/04/2019 tarihinde eşiyle kapalı görüş talebinde bulunduğu ve söz konusu kapalı ziyaret talebinin uygun görülerek, adı geçenin eşi ile görüşmesinin sağlandığı, Hususlarına yer verilmiştir.
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tarsus 1 No’lu T Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’nden 10/10/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Müdürlüğün 04/11/2019 tarihli cevabi yazısı içeriğinde; 3.1. Adı geçenin, eşi ile Nisan 2019 tarihinde kapalı görüş yapmış olduğu, yapılan araştırmada adı geçenin Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan eşi le nisan ayı açık görüş talebini kuruma 02/04/2019 tarihinde bildirmiş, hükümözlünün talebi üzerine yapılacak görüşlerin Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 4.1. Anayasanın ‘‘Özel hayatın gizliliği’’ başlıklı 20. maddesi‘‘ Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.’’
5.2. Anayasa’nın “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41. maddesi şöyledir:
“Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.
Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.
4.2. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ‘‘Özel ve aile hayatına saygı hakkı’’ başlıklı 8.
maddesi; ‘‘1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.’’ Hükmüne amirdir.
6. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sayılı kararıyla kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü” nün ‘‘Aile mensupları ve dış dünya ile iletişim kurma hakkı’’ başlıklı 19. Maddesi: ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir.’’ Hükmüne amirdir.
7. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevleri Kuralları
Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararlarında hükümlü ve tutukluların avukatları
ve dış dünya ile ilişkilerine dair kısmı şöyledir:
“Dış dünya ile ilişki” başlıklı 24 üncü maddesi:
7.1. 24.1. Mahpusların mümkün olabilen sıklıkta mektup, telefon veya diğer iletişim vasıtalarıyla aileleriyle, başka kişilerle ve dışarıdaki kuruluşların temsilcileriyle haberleşmelerine ve bu kişilerin mahpusları ziyaret etmelerine izin verilmelidir.
7.2. 24.2. Devam etmekte olan bir ceza soruşturması, emniyet, güvenlik ve düzeninin muhafaza edilmesi, suç işlenmesinin önlenmesi ve suç mağdurunun korunması için gerekli görülmesi halinde, haberleşme ve ziyaretlere kısıtlamalar konabilir ve izlenebilir. Ancak adli bir merci tarafından konulan özel kısıtlamalar da dahil olmak üzere, bu tür kısıtlamalar yine de kabul edilebilir asgari bir iletişime izin vermelidir.
7.3. 24.4. Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.
7.4. 24.5 Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.
8. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun ‘‘İnfazda temel amaç’’ başlıklı 3. maddesinin 1. Fıkrası: ‘‘Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.’’, 8.1. ‘‘Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler’’ başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bentleri: ‘‘Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak
düzenlenir:
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur. ’’, 8.2. “Hükümlüyü ziyaret” başlıklı 83 üncü maddesi: “(1) Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir. (Ek cümle: 24/1/2013-6411/9 md.)
(2) Birinci fıkrada belirtilenler dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir.
(3) Görüşler, koşul ve süreleri Adalet Bakanlığınca hazırlanan yönetmelikle kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılır.” Hükmüne amirdir.
9. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Tüzük’ün “Hükümlüyü ziyaret” başlıklı 126ncı maddesi:
“(1) Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde, zorunlu hâller dışında bir daha değiştirilmemek üzere, ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir.
(2) Birinci fıkrada belirtilenler dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir.
(4) Hükümlüyü ziyaretin esas ve usulleri, kapalı ve açık görüş olmak üzere kurumların yapısı dikkate alınarak yönetmelikte düzenlenir.” ,
9.1. “Ziyaret yeri” başlıklı 130 uncu maddesi:
“ (1) Kurumlarda kapalı ziyaretler, bu amaç için tahsis edilen yerlerde yapılır. Kapalı ziyaret yeri bulunmayan kurumlarda ise, ziyaretler, fiziksel temas ve eşya alış-verişini engelleyecek şekilde kurum idaresince uygun görülen yerlerde yapılır.
(2) Açık ziyaretler, odalar dışında, fiziksel temasa olanak verecek şekilde ve bu amaç için ayrılan bölümde veya kurum idaresince uygun görülen yerlerde yapılır.” hükmüne amirdir.
10. 17.06.2005 tarih ve 25848 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanan Hükümlü ve
Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik ‘in “Temel İlkeler” başlıklı 5inci
maddesi :
“Hükümlü ve tutukluların görüşmeleri aşağıdaki esaslara göre gerçekleştirilir:
c) Görüşler kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yaptırılır.
d) (Değişik:RG-13/9/2017-30179) Kurum idaresinin uygun göreceği bir hafta açık görüş, ayın diğer haftaları kapalı görüş olmak üzere, hükümlü ve tutuklular bu Yönetmelikte belirtilen yakınları ile haftada bir kez olacak şekilde görüşme yapabilir.
(6)
e) (Ek:RG-18/8/2016-29805) Kurum mevcudu, güvenliği ve düzeni dikkate alınmak suretiyle 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan, hükümlü ve tutuklular için ceza infaz kurumlarındaki açık görüşler idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabilir.”
Hükmüne amirdir.
10.1. “Ziyaret edebilecek kişiler” başlıklı 9uncu maddesi “Hükümlü ve tutuklular; eşi, anne, babası, büyükanne ve büyükbabası, çocuğu, torunu, kardeşi, gelini, damadı, kayınbiraderi, baldızı, yengesi, eniştesi, görümcesi, kayınvalidesi, kayınpederi, kayınvalidesinin annesi ve babası, kayınpederinin anne ve babası, eşinin başkasından olma çocuğu, büyükanne ve büyük babasının anne ve babaları, torun çocuğu, kardeş çocuğu, eşi, amcası, halası, dayısı, teyzesi ve bunların eşleri ile vasisi ve kayyımıyla görüşebilir.
(Değişik fıkra: RG-5/12/2018-30616) Aynı ceza infaz kurumu ya da birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda barındırılmakta olan hükümlü veya tutuklular, birinci fıkrada sayılan kişilerden olmaları şartıyla bu Yönetmelik hükümleri kapsamında Cumhuriyet başsavcılığının yazılı emri ile birbirleriyle görüşebilir.
Birinci ve ikinci fıkrada gösterilen ziyaretçilerin, belirlenen ziyaret günü ve saatleri dışındaki ziyaretleri ile birinci ve ikinci fıkrada sayılanlar dışında kalan kişilerin ziyaretlerine, makul sebep bulunması halinde Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yazılı olarak izin verilebilir. Bu hüküm, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlüler hakkında uygulanmaz”, 10.2. “Ziyaret gün ve saatleri” başlıklı 10 uncu maddesi : “Ziyaret günleri ve saatleri ile bir hükümlü ve tutuklunun görüşebileceği ziyaretçi sayısı, kurumun fiziki yapısı ve kapasitesi dikkate alınarak, kurumca belirlenir.
Görüş süresi, yarım saatten az, bir saatten fazla olacak şekilde belirlenemez. Görüş süresi, görüşmenin fiilen başladığı andan itibaren işletilir.” 10.3. “Açık görüş” başlıklı 13 üncü maddesi: “Açık görüş, hükümlü ve tutuklular ile ziyaretçilerinin maddi temasına imkan verecek şekilde, konuşulanların hazır bulunan görevli tarafından işitilebildiği ve izlenebildiği, ceza infaz kurumunun bu iş için tahsis edilmiş özel bölümünde yapılan ziyaret ve görüşmelerdir.” , 10.4. “Açık görüş yapılacak yer” başlıklı 16ncı maddesi: “Açık görüşler, ceza infaz kurumunun oda ve eklentileri dışında, bu iş için ayrılmış özel bölümünde, bulunmadığı takdirde, ceza infaz kurumu müdürünün uygun göreceği yerde yaptırılır.”, 10.5. “Açık görüşe ilişkin diğer konular” başlıklı 18 inci maddesi: “Hükümlü ve tutuklu sayısının, verilen açık görüş günü sayısına bölünmesi suretiyle, görüş gününe kadar gruplar oluşturulur, her grubun görüş günü ve saatleri, ailelerine bildirilmek üzere, hükümlü ve tutuklulara tebliğ edilir ve hazırlanan program ayrıca koğuşlara ve ziyaretçilerin görebileceği uygun yerlere asılır.
Belirtilen gün ve saatler dışında görüş yaptırılmaz, bir defa görüş yapan hükümlü ve tutuklular ile ziyaretçilere aynı görüşle ilgili olarak ikinci defa izin verilmez.
Her grubun açık görüşü bittikten sonra, görüş yerinde bulunan hükümlü ve tutuklular, görevliler nezaretinde dikkatli bir şekilde arandıktan sonra koğuş veya odalarına götürülerek burada sayılır. Kimlikleri, fotoğraflı belgelerle kontrol edilir, grup mevcudunun tam olduğunun anlaşılması üzerine, ziyaretçilerin kurum dışına çıkmasına izin verilir.
Açık görüşlerde, görüş mahallinde yeteri kadar dış güvenlik görevlisi gözlemci olarak bulundurulur.” Hükmüne amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11.Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Kısmi Tavsiye Kısmi Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvurucu, kendisi ile aynı kurum kampüsünde barındırılan eşi ile Nisan ayı açık görüş yapma talebinin reddine dair Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu kararını şikayet konusu yapmıştır.
13. Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığı’nca 09/04/2019 tarih ve sayı ile başvurucunun “12/04/2019 tarih saat 13:00/17:00’da koordinasyon sağlanarak Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’ne görüş yapılmak üzere eşi
Gökçe Genç ile gerekli güvenlik önlemleri alınarak görüşmesinin” uygun bulunduğu görülmüştür.
14. Ancak ilgili Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından:
14.1.Tarsus 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu tarafından toplam 9 hükümlü/tutuklu, Tarsus 2 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan toplam 2 hükümlü/tutuklunun kurumda bulunan yakınları ile Nisan ayı aylık açık görüşlerini yapmak üzere talepte bulundukları, ayrıca yine kurumlarında bulunan 2 hükümlü/tutuklunun da Tarsus 1 ve 3 No’lu Ceza İnfaz
Kurumlarında bulunan yakınları ile Nisan ayı aylık açık görüş yapma talebinde bulunduklarından, 14.2. Kurumda 2 adet açık görüş salonu bulunduğundan ve Adalet Bakanlığı Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü genel yazısına istinaden görüşme talep eden hükümlü/tutuklu sayısının 2’den fazla olması halinde aynı anda görüştürülmemesi yoluna gidildiğinden, 14.3. Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığının 15/05/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile Tarsus Ceza İnfaz Kurumları Kampüsü alanı içerisinde bulunan ceza infaz kurumlarının görüş günleri, hangi ceza infaz kurumunda görüşmenin yapılacağı hususunda karışıklıkların giderilmesi için kurumlar arası görüş günlerinin sabit tarihlerinin belirlendiğinden, 14.4. Kurumun fiziki yapısı da göz önüne alındığında güvenlik zaafiyeti oluşacağı, gerekçeleri ile başvurucunun açık görüş talebinin reddedildiği tespit edilmiştir.
15. Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik’in 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası, “Aynı ceza infaz kurumu ya da birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda barındırılmakta olan hükümlü veya tutuklular, birinci fıkrada sayılan kişilerden olmaları şartıyla bu Yönetmelik hükümleri kapsamında
Cumhuriyet Başsavcılığının yazılı emri ile birbirleriyle görüşebilir.” hükmüne amirdir.
16. Mevzuat kapsamında, başvurucunun başvuruya konu Nisan ayı açık görüş talebinin
Başsavcılık tarafından uygun görüldüğü tespit edilmiştir.
17. Başvurucunun açık görüş yapmak üzere götürüleceği eşi barındırıldığı kurum olan Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumun’da 2 adet açık görüş salonu bulunduğu, Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığının 15/05/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile
Tarsus Ceza İnfaz Kurumları Kampüsü alanı içerisinde bulunan ceza infaz kurumlarının görüş günleri, hangi ceza infaz kurumunda görüşmenin yapılacağı hususunda karışıklıkların giderilmesi için kurumlar arası görüş günlerinin sabit tarihlerinin belirlendiği, söz konusu yazı ile Tarsus Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda hafta içi pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günleri açık görüş günleri, cuma günleri ise kampüs içi kapalı görüş günü olduğu tespit edilmiştir.
18. Somut olayda başvuranın talebini değerlendiren Kurul kararında; Tarsus Kadın Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu’nda güvenlik zaafiyeti oluşturacağı düşünülmesi nedeniyle görüş imkanının bulunmadığına değinilerek, başvurucunun Nisan ayı açık görüş talebinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir.
19. Hükümlü ve tutuklular, Anayasa’nın 19. maddesi kapsamında hukuka uygun olarak tutma olarak değerlendirilebilecek kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışında
Anayasa’nın ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ortak koruma alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına genel olarak sahiptirler. Bununla birlikte cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz sonucu olarak suç işlenmesinin önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi cezaevinde düzen ve güvenliğin teminine yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması durumunda bu haklar sınırlanabilir. Ancak bu durumda dahi mahkûmların haklarına yönelik yapılacak sınırlandırmalar temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin olarak
Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen kanunla, meşru bir amaçla ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olma şartlarını taşımalıdır.
20. Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik’in 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, aynı ceza infaz kurumu ya da birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulunduğu yerleşkedeki farklı kurumlarda barındırılmakta olan hükümlü veya tutukluların, görüşmesinin nasıl yapılacağı ve bu konudaki sınırlamaların esas çerçevesi çizilmiştir. Bununla birlikte Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 08/03/2019 tarihli ve sayılı yazısının 4 üncü maddesinde görüşme talep eden hükümlü/tutuklu sayısının ikiden fazla olması halinde bir arada görüştürülmemeleri hususuna yer verilmiş ve ayrıca Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik ‘in
“Temel İlkeler” başlıklı 5inci maddesi ile Kurum mevcudu, güvenliği ve düzeni dikkate alınmak suretiyle madde kapsamında belirlenen suçlardan, hükümlü ve tutuklular için ceza infaz kurumlarındaki açık görüşler idare ve gözlem kurulu kararıyla iki ayda bir yaptırılabileceği de hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla başvurucunun açık görüş talebinin reddine ilişkin olarak yapılan işlemin kanuniliği noktasında herhangi bir eksiklik söz konusu değildir.
21. İdarenin, Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 15/05/2019 tarihli ve sayılı
Tarsus Ceza İnfaz Kurumları Kampüsü alanı içerisinde bulunan ceza infaz kurumlarının görüş günlerini düzenleyen yazısını; ilgili yazıdan önce, 18/04/2019 tarihinde vermiş olduğu ret kararına gerekçe göstermesinin ise yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
22. Başvurucunun iddiaları kapsamında ve mevzuat temelinde başvurucun eşi ile ziyaret yoluyla görüşmesinin kısıtlanmasının özel ve aile hayatına saygı hakkına bir müdahale oluşturduğu hususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.
23. Somut olayda bu müdahalenin kanuniliği noktasında bir eksiklik olmadığı değerlendirildikten sonra, yapılan sınırlandırmanın; Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen meşru bir amaçla ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olma şartlarını taşıyıp taşımadığı hususu değerlendirilmelidir.
24. Anayasa’nın 41. maddesi, 20. maddesinin birinci fıkrası ile birlikte değerlendirildiğinde devletin hükümlü ve tutukluların ailesi ile görüşmelerini sağlayacak tedbirleri almak yükümlülüğü altında olduğu açıktır. Ancak cezaevi idaresinin bu yükümlülüğü yerine getirirken cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz ve doğal sonuçlarını gözetmesi gerekmektedir. Bu bağlamda cezaevi idaresi açısından esas alınacak ilke cezaevinin güvenliği, düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi ile aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı arasında adil bir dengenin sağlanmasıdır.
25. Özel ve aile hayatına saygı hakkına yönelik müdahalelerde meşru amacın Anayasa’nın 20.
ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddelerinin ikinci fıkraları çerçevesinde belirlenmesi gerekmektedir. Buna göre meşru amaçlar sınırlı sayıda sayılmak suretiyle milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlemesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması şeklinde belirlenmiştir.
26. Bu bağlamda cezaevinin kendisine özgü koşulları çerçevesinde, hükümlü ve tutukluların ailesi ile iletişiminin sınırlandırılmasındaki meşru amaç, kamu düzeni ve güvenliği çerçevesinde cezaevinde düzensizliğin ve suç işlenmesinin önlenmesi olarak değerlendirilmelidir.
27. Başvuru konusu olayda; başvurucunun açık görüş talebinin reddine dair kararın; cezaevinin düzeni, güvenliği ve suçun önlenmesi meşru amacı temelindeki kamu yararı göz önüne alınarak verildiği ve yukarıda tartışılan Anayasa’nın 13. Maddesi dâhilinde meşru amaç ve kanunilik sınırları içerisinde kaldığı, demokratik toplumda kamu düzeninin korunması ve suç işlenmesinin önlenmesi için idarece çeşitli tedbirler alınmasının doğal olduğu değerlendirilmiştir.
28. Öte yandan hükümlü ve tutukluların özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, cezaevi idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ile temasını devam ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır.
29. Hükümlü ve tutukluların ziyareti, Yönetmelik’in 5. maddesi çerçevesinde haftada bir kez ve üçü kapalı biri açık görüş olmak üzere ayda dört kez yapılması öngörülmüştür. Hükümlü ve tutukluların özgürlüklerini yitirmeleri aile ve diğer yakınları ile ilişkilerini de yitirmeleri gerektiği şeklinde yorumlanamaz. Aksine tüm hükümlü ve tutukluların dış dünya ile irtibatını sağlayacak bu tür imkânların cezaevi idaresi tarafından en iyi şekilde sağlanması için çaba sarf edilmelidir. Nitekim Avrupa Bakanlar Komitesinin Tavsiye Kararlarında da bu husus dile getirilmiş ve hükümlü ve tutukluların ziyaret edilmelerine ve haberleşmelerine izin verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
30. Avrupa İşkence ve İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Ceza veya Muamelenin Önlenmesi
Komitesi (CPT) de hükümlü ve tutukluların dış dünyayla temaslarını makul düzeyde devam ettirmesinin de çok önemli olduğunu ve her şeyden önce hükümlü ve tutukluların aileleriyle veya yakın arkadaşlarıyla ilişkilerini devam ettirebilme imkânı verilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu doğrultuda temel prensip, dış dünyayla temasın desteklenmesi ve bu tür temasın sınırlanmasının sadece kayda değer güvenlik endişeleri veya kaynak kısıtlılığı nedenlerine dayandırılabilmesi olmalıdır.
31. CPT’nin 9-21/6/2013 tarihlerinde Türkiye’ye yaptığı ziyarete ilişkin olarak hazırladığı 15/1/2015 tarihli rapor ile güvenlik esaslı istisnai durumlar dışında açık görüşün esas kapalı görüşün istisna olması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. (Raporun 108. paragrafı).
32. Bu açıklamalar ışığında; somut olayda idare tarafından oluşabileceği değerlendirilen bir güvenlik zaafiyeti ihtimali nedeniyle, başvurucunun Nisan ayına dair açık görüş isteminin reddine dair kararın kanuni ve meşru olduğu değerlendirilmekle birlikte; açık görüş esnasında oluşabileceği değerlendirilen güvenlik zaafiyetini en aza indirebilmek ve hükümlü ve tutuklulara açık görüş hakkının kullandırılmasının esas olması adına; öncelikle tutuklu ve hükümlülerden gelen açık görüş taleplerinin dönüşümlü olarak karşılanması, karşılanamaması halinde kullandırılmayan açık görüş hakkının telafi edilmesi için olanak yaratılması, kaynaklar ölçüsünde kurumun açık görüş yapılmak üzere ayrılan salonlarının geliştirmesi yahut çoğaltılması yolu ile fiziki şartların iyileştirilmesi ve geliştirilmesi, personel istihdam edilerek kurum güvenliğinden sorumlu personel sayısının artırılması ve benzeri şekillerde başvuruya konu Ceza İnfaz Kurumu Kampüsü’nde ihtiyaç duyulan analizlerin yapılması ile değişim ve gelişim sağlanması hususunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği kanaati ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 33. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
34. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Tarsus
İnfaz Hakimliği nezdinde itiraz yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, başvurunun kısmen ret kısmen kabulü ile, 1. Başvurucunun, Nisan ayı açık görüş isteminin reddine dair işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu ve bu kararın kaldırılarak kendisine Nisan ayına dair açık görüş hakkı tanınması yönündeki isteminin, ilgili mevzuat ve dosya kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde REDDİNE; 2. İlgili Ceza İnfaz Kurumu Kampüsü’nde açık görüş esnasında oluşabileceği değerlendirilen bir güvenlik zaafiyetini en aza indirebilmek ve hükümlü ve tutuklulara açık görüş hakkının kullandırılmasının esas olması adına; başvuruya konu Ceza İnfaz Kurumu Kampüsü’nde barındırılan tutuklu ve hükümlülerden gelen açık görüş taleplerinin dönüşümlü olarak karşılanması, karşılanamaması halinde kullandırılmayan açık görüş hakkının telafi edilmesi için olanak yaratılması, kaynaklar ölçüsünde kurumun açık görüş yapılmak üzere ayrılan salonlarının geliştirmesi yahut çoğaltılması yolu ile fiziki şartların iyileştirilmesi ve geliştirilmesi, personel istihdam edilerek kurum güvenliğinden sorumlu personel sayısının artırılması ve benzeri şekillerde başvuruya konu Ceza İnfaz Kurumu Kampüsü’nde ihtiyaç duyulan analizlerin yapılması ile değişim ve gelişim sağlanması hususlarında
ADALET BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Adalet Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi