|
ÖZET: Başvuran, Azerbaycan’daki bir üniversiteden İnşaat Mühendisliği diploması almakla birlikte, Yükseköğretim Kurulu’na (YÖK) yaptığı denklik başvurusunun reddedilmesine itiraz etmektedir. YÖK, başvuranın eğitim süresinin %70’inden fazlasının gıyabi (açık öğretim) olarak tamamlandığını belirterek, bu nedenle denklik başvurusunu reddetmiştir. Başvuran, ilk iki sınıfını örgün eğitimle tamamladığını, ancak sonraki sınıflarda açık öğretime geçtiğini ifade etmektedir.
Yükseköğretim Kurulu, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri uyarınca, açık öğretim ve gıyabi eğitimle alınan diplomaların denklik başvurularının reddedileceğini belirtmiştir. Bu çerçevede, başvuranın eğitiminin büyük kısmının gıyabi olarak tamamlanması nedeniyle, başvurusunun reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Eğitim hakkının sınırlanması konusunda devletin takdir yetkisi olduğu ve bu sınırlamanın meşru bir amaca hizmet ettiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/4758-S.22.7225
BAŞVURU NO : 2021/18222
KARAR TARİHİ : 07/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
Başvuranın diploma denklik başvurusunun kabulü talebi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, özetle; Azerbaijan University Of Architecture
And Construction üzerinden İnşaat Mühendisliği mezunu olduğunu, diploma denklik için yapmış olduğu başvurusunun Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından reddedildiğini, eğitiminin Hazırlık ve 1.sınıfı örgün öğretim ile tamamladığını, hazırlık ve 1.sınıfta temel olan alan derslerden teknik resim statik (İdecad)
hesaplama ve çizim projesi olduğundan 2,3 ve 4.sınıfta açıköğretime geçtiğini, yeni sistemde elden değil bilgisayardan çizim olduğundan İdecad programı (statik hesaplama ) Autocad programı (proje çizimi
)projelerini hazır paket programı olan bilgisayardan video izleyerek Autocad çizimini gerçekleştirdiğini, Covid 19 virüsünün uzun süredir devam ettiğini, dünyada bütün üniversitelerin ve ilk orta ve lise eğitiminin internet üzerinden online sürdürüldüğünü ve hala devam zorunluluğu olmaksızın (sağlık bölümleri hariç)
eğitime devam edildiğini belirterek Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında alınan başvurusunun reddine ilişkin işleminin geri alınmasını ve denklik belgesinin düzenlenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05.11.2021 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazılarına cevaben
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığının Kurumumuz kayıtlarına 12.11.2021 tarihinde giren E– – sayılı yazı cevaplarında özetle; “Yurt dışında görülen ön lisans, lisans ve yüksek lisans düzeyindeki öğrenimlerin ardından alınan diplomaların tanıma ve denklik talepleri, 2547 sayılı Kanun ve bu Kanun’a bağlı olarak çıkarılan “Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği” hükümleri çerçevesinde Kurulumuz
Başkanlığınca değerlendirilmektedir.
Başvurucu , Azerbaycan “Azerbaijan University of Architecture and Construction” da aldığı eğitim sonrasında 21.12.2020 tarihinde Kurulumuza diploma denklik başvurusunda bulunmuş, başvurusuna esas teşkil eden evrak anılan mevzuat hükümleri çerçevesinde incelemeye alınarak 21.12.2020 tarihli ve sayılı yazımızla öğrenim belgesinin doğruluğunun tespiti amacıyla Bakü Büyükelçiliğimiz ile yazışma yapılmış. alınan 19.02.2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; anılan yükseköğrenim kurumundan alınan bilgiye göre; ilgilinin “I. kurs-ayani, II-IV. kurslar-gıyabi” öğrenim gördüğü bildirilmiş, alınan yazı ve mevcut öğrenim belgeleri üzerinden yapılan incelemede; ilgilinin adı geçen yükseköğrenim kurumunda 2013-2019 yılları arasında eğitim aldığı, İnşaat Mühendisliği programının ayani şubesine kayıt yaptırdığı, 2. sınıfta gıyabi şubeye geçerek buradan mezun olduğu anlaşılmıştır.
Yönetmeliğin 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendi; “İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az %70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur” hükmünü amirdir. Söz konusu hüküm çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde; ilgilinin eğitiminin %70 inden fazlasını (2.,3., ve 4. Sınıfları) gıyabi olarak aldığı için başvurusunun reddedilmesinin uygun olacağı Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında karar verilmiş, söz konusu karar 24.09.2021 tarihli ve sayılı yazımızla ilgiliye tebliğ edilmiştir. Bakü Büyükelçiliğinden
Kurulumuza iletilen 26.08.2019 tarihli ve sayılı yazı ekindeki “Tahsil Hakkında Azerbaycan
Cumhuriyetinin Kanunu”nda, Azerbaycan yükseköğretim sisteminde dört eğitim-öğretim türünün kabul edildiği, bunların: Ayani (Örgün) Gıyabi (Açık) Distant (Mesafeden) Serbest (Ekstern) şeklinde olduğu, Azerbaycan yükseköğretim sistemine özgü bir eğitim-öğretim türü olan “gıyabi” eğitimin ülkemizdeki açık öğretime karşılık gelmesi sebebiyle, bu eğitim-öğretim türüyle yükseköğrenim iktisap ederek Kurulumuza diploma denkliği için başvuran kişilerin müracaatları ilgili mevzuat kapsamında incelenmekte ve işlem tesis edilmektedir.
Adı geçenin başvurusunda konunun yargıya intikal ettiğine dair herhangi bir belgeye rastlanılmamıştır.
Ayrıca ilgilinin Başkanlığımıza göndermiş olduğu herhangi bir dilekçe de bulunmamaktadır. Söz konusu denklik başvurusuna konu dosyanın onaylı örneği yazımız ekinde gönderilmektedir.”
Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 8/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 3.1. 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ”, 3.2. 138’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,
4. 14.06.2012 tarihli 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
Ancak; … c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar… Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 04.11.1981 tarihli 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7’nci maddesinin (p) fıkrasında
“(Yükseköğretim Kurulunun görevleri) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek”, 6. 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 11/4/1997 tarihli Avrupa
Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme (Lizbon Tanıma
Sözleşmesi)’nin VI. Bölümünde yer alan “Yükseköğretime kabulü sağlayan belgelerin tanınması” kenar başlıklı 1. maddesinde “Bir tanıma kararı, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık görülmediği durumda, diğer Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacaktır.” 7. 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin; 7.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” kenar başlıklı 3 üncü maddesinde; “ (1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Açık öğretim: Yükseköğretim kurumlarında yüz yüze ve uzaktan öğretim dışında, öğrencilerin ve öğretim elemanlarının mekândan bağımsız şekilde karşılıklı iletişim ve etkileşimine dayalı olmaksızın gerçekleştirilen eğitim-öğretim türünü, b) Akreditasyon kuruluşları: Yükseköğretim Kurulunun tescil yetkisi verdiği veya tescil yetkisini kabul ettiği uluslararası kalite güvencesi kuruluşlarını, c) AKTS: Avrupa Kredi Transfer Sistemi (European Credit Transfer System-ECTS)’ni, ç) Bilim Alanı Danışma Komisyonu: Tanıma ve denklik başvurularının incelenmesi sürecinde çeşitli mezuniyet alanlarına ilişkin olarak gerektiğinde görüş almak amacıyla kurulan, çalışma usul ve esasları kendi yönergesinde belirlenen ve çeşitli üniversiteler bünyesinde çalışmakta olan alanında uzman öğretim üyelerinden oluşan komisyonu, d) Denklik: Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının, ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından
Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarınca verilen ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına eşdeğerliğinin tespit edilmesini, e) Diploma denklik belgesi: Denkliği talep edilen diplomanın Türk yükseköğretim sisteminde hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösterir belgeyi, f) Dışarıdan eğitim: Devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarıyıl içi ve sonu sınavlarına katılma zorunluluğu bulunan eğitim-öğretimi,
g) İlmi hüviyet tespiti: Denklik işlemleri sürecinde alınan seviye tespit sınavı kararı kapsamında, yükseköğretim kurumlarınca oluşturulan komisyonlar marifetiyle yapılan sözlü ve gerektiğinde yazılı ve pratik uygulama aşamalarını da içeren ve yazılı seviye tespit sınavına muadil olan sınavı, ğ) Komisyon: Yükseköğretim Kurulu Başkanı tarafından görevlendirilen Yürütme Kurulu üyelerinden birinin başkanlığında en az üç Genel Kurul üyesi ve gerektiğinde üniversitelerden görevlendirilen doçent veya profesör unvanına sahip öğretim üyelerinden oluşan Tanıma ve Denklik Komisyonunu, h) Kurul: Yükseköğretim Genel Kurulunu, ı) Kurum tanıma belgesi: Bir yükseköğretim kurumunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınıp tanınmadığını gösteren, talep edilmesi halinde ilgililere verilen ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan okul tanıma belgesini, i) Mezuniyet tanıma belgesi: Yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumundan mezun olmuş ilgilinin, tanınan bir yurtdışı yükseköğretim kurumundan ve programından mezun olduğunu gösteren ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan belgeyi, j) Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi (SYBS): Mezun olunan programla ilgili temel kazanımlar, eğitimöğretimin dili, programın niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, stajlar ve projeler yönünden eksiklik tespit edildiğinde ve/veya tereddüt oluştuğunda, söz konusu programın niteliğine göre ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma veya sınava tabi tutma gibi uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanılarak kazanımların elde edilme düzeyini ölçme, değerlendirme ve belirlemeye yönelik işlemler bütününü,..” 7.2. “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” kenar başlıklı 7 inci maddesinin 6. fıkrasında;
“(6) Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir:
a) Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan yükseköğretim kurumlarında görülen eğitim-öğretim sonunda alınan diplomalara ilişkin mezuniyet tanıma belgesi ve/veya denklik başvuruları reddedilir. Ancak
Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan bir yükseköğretim kurumundan, tanınan başka bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayanların diplomaları, öğreniminin en az %70’ini tanınan yükseköğretim kurumundan almış olmaları hâlinde incelemeye tabi tutulur.
b) İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az % 70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur.
c) Mezuniyet tanıma belgesine veya denkliği talep edilen diplomaya esas teşkil eden yükseköğretim programının, eğitim programı/alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi hâlinde başvuru talebi reddedilir.
ç) (Değişik:RG-9/4/2021-31449) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik
verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.
d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (Mülga ibare:RG-14/4/2020-31099) (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde
Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek cümleler:RG-14/4/2020-31099) Bir eğitimöğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin %70’inden az olan süreler eksik sayılır. Ön lisans eğitiminde en fazla bir, lisans eğitiminde ise en fazla üç eğitim-öğretim döneminde, eğitim-öğretime devam etmiş olmakla birlikte o dönemler için aranan sürelerde eksiklik bulunanlarda, öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresi aranan toplam süreyi sağlıyorsa ilgili dönemlerdeki eksiklik dikkate alınmaz.
e) Tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış olmasına rağmen ön lisans, lisans veya yüksek lisans eğitimine eşdeğer olmayıp genellikle meslek eğitimini içeren ve alınmış olduğu ülkede bir üst öğrenime geçişe izin vermeyen veya Türkiye’deki akademik derecelere karşılık gelmeyen ara derecelere ilişkin başvurular reddedilir.”
“Tereddütlerin giderilmesi” kenar başlıklı 13’üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında ortaya çıkacak tereddütlerin giderilmesinde Yükseköğretim Kurulu yetkilidir.”
8. Yükseköğretim Kurulu Mühendislik Programlarının Denklik İşlemleri Yönergesinin; 8.1. “Amaç ve kapsam” kenar başlıklı 1’inci maddesinde; “ (1) Bu Yönerge, yurt dışı yükseköğretim kurumlarının mühendislik programlarından mezun olan ve Yükseköğretim Kuruluna tanıma veya diploma denklik belgesi başvurusunda bulunan adayların almış oldukları eğitimin yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca incelenmesi, alan ve derece tespitinin yapılması, başvuru hakkında denklik, ret, iade ya da seviye ve yeterlik belirleme sistemi (SYBS) işlemlerinin uygulanmasına yönelik hususları kapsar.” 8.2. “Dosyaların incelenmesi” kenar başlıklı 5 ‘inci maddesinde; “(1) Diplomayı veren yurt dışı yükseköğretim kurumu, mezun olunan alan ve derece, eğitim süresi (sömestr, yarıyıl, yıl), ders içeriği, alınan AKTS, toplam eğitim ve uygulama saatini gösteren transkript ve varsa diploma eki ile ilgili diğer resmi belgeler incelenir. (2) Denklik incelemesi, diploma eki ve/veya transkript üzerinden yapılır. Ancak gerekli görülen durumlarda Komisyon ayrıntılı transkript aslı ve yeminli tercüman tarafından çevrilmiş noter onaylı Türkçe tercümelerini isteyebilir. Mezunda olması beklenen öğrenme kazanımları, asgari ders ve stajlar ekteki çizelgelere (Mühendislik programları ders çizelgeleri) göre incelenir. İnceleme sonrası
SYBS uygulanmaksızın denklik, SYBS uygulanması sonrası denklik, ret veya evrak iade kararı alınır.” 8.3. “Ret” kenar başlıklı 14’üncü maddesinde;”(1) Mezun olunan program, Türkiye Yeterlilikler
Çerçevesinin aynı seviyesinde belirlenen; asgari eğitim süresi (sömestr, yarı yıl, yıl), öğrenci iş yükü (AKTS), transkript ve/veya diploma eki içeriği, genel, meslekî ve akademik yönelimleri dikkate alınarak değerlendirilir ve eş değer bulunmaması halinde ret işlemi yapılması yönünde görüş bildirir.”
Düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, Azerbaijan University Of Architecture And Construction üzerinden İnşaat Mühendisliği mezunu olduğunu, diploma denklik başvurusunun: yapılan inceleme neticesinde; eğitiminin %70 inden fazlasını (2.,3., ve 4. Sınıfları) gıyabi olarak aldığı için başvurusunun reddedilmesinin uygun olacağına
Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında karar verildiği ve söz konusu kararın
24.09.2021 tarihli yazı ile tarafına tebliğ edildiği, oysa eğitiminin hazırlık ve 1.sınıfını örgün öğretim ile
tamamladığı, hazırlık ve 1.sınıfta temel olan alan derslerden teknik resim statik (İdecad) hesaplama ve çizim projesi olduğundan 2,3 ve 4.sınıfta açıköğretime geçtiği açıklamalarıyla Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında alınan başvurusunun reddine ilişkin işleminin geri alınmasını ve denklik belgesinin düzenlenmesini talep etmektedir.
11. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; başvuranın, Azerbaycan
“Azerbaijan University of Architecture and Construction” da aldığı eğitim sonrasında 21.12.2020 tarihinde
YÖK’e diploma denklik başvurusunda bulunduğu, başvurusu mevzuat hükümleri çerçevesinde incelemeye alınarak 21.12.2020 tarihli ve sayılı yazı ile öğrenim belgesinin doğruluğunun tespiti amacıyla Bakü
Büyükelçiliğimiz ile yazışma yapıldığı, alınan 19.02.2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; anılan yükseköğrenim kurumundan alınan bilgiye göre; ilgilinin “I. kurs-ayani, II-IV. kurslar-gıyabi” öğrenim gördüğünün bildirildiği, bu yazı ve mevcut öğrenim belgeleri üzerinden yapılan incelemede; başvuranın adı geçen yükseköğrenim kurumunda 2013-2019 yılları arasında eğitim aldığı, İnşaat Mühendisliği programının ayani şubesine kayıt yaptırdığı, 2. sınıfta gıyabi şubeye geçerek buradan mezun olduğu anlaşılmıştır.
12. Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin;7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendinde; “İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az %70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur.” düzenlemesinin mevcut olduğu, başvuranın diploma denklik başvurusunun söz konusu hüküm çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde; eğitiminin %70 inden fazlasını (2.,3., ve 4. Sınıfları) gıyabi olarak aldığı için reddedildiği, Bakü Büyükelçiliğinden Kurula iletilen 26.08.2019 tarihli ve sayılı yazı ekindeki “Tahsil Hakkında Azerbaycan Cumhuriyetinin Kanunu”nda, Azerbaycan yükseköğretim sisteminde dört eğitim-öğretim türünün kabul edildiği, bunların: Ayani (Örgün) Gıyabi (Açık) Distant (Mesafeden) Serbest (Ekstern) şeklinde olduğu, Azerbaycan yükseköğretim sistemine özgü bir eğitim-öğretim türü olan “gıyabi” eğitimin ülkemizdeki açık öğretime karşılık gelmesi sebebiyle, bu eğitim-öğretim türüyle yükseköğrenim iktisap ederek diploma denkliği için başvuran kişilerin müracaatları ilgili mevzuat kapsamında incelenmekte ve işlem tesis edilmekte olduğu anlaşılmıştır.
13. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, eğitim hakkı teminat altına alınmış olup Devlete eğitimden yoksun bırakmama yükümlülüğü yüklenmiştir. Hakkın etkili olması için kişinin “aldığı eğitimden menfaat sağlama” imkânına sahip olması ve bu bağlamda yürürlükteki yasalara uygun olarak tamamladığı eğitimin resmi makamlarca tanınması gerektiği kabul edilmektedir. Diğer yandan Anayasa’nın 42’nci maddesinin ikinci fıkrasında hakkın kapsamının kanunla düzenleneceği ifadesinden de anlaşıldığı üzere, eğitim hakkı mutlak bir hak olmayıp Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanmasına ilişkin belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Buna göre, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı görülse de, yapılan sınırlamanın eğitim hakkının özünü zedelememesi gerektiği de açıktır. Bu bağlamda, sınırlamanın meşru bir amaç taşıması, ilgililer açısından öngörülebilir olması ve izlenen usulün ölçülü olması gerekmektedir (Anayasa Mahkemesi, Yasemin Tekin, B. No: 2019/25326, 23/11/2021).
14. Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nin V. Bölümünün 1’inci maddesinde, eğitim dönemlerinin, eğitimin tamamlandığı taraftaki eğitim dönemleri ile tanımanın istendiği tarafta bu dönemlerin yerine geçmesi istenen dönemler arasında “esaslı bir farklılık” (substantial difference) görülmediği sürece tanınacağı; benzer şekilde VI. Bölümünün 1’inci maddesinde, sözleşmeye taraf bir devletin düzenlediği yükseköğretim belgelerinin, tanımanın istendiği taraf devlette bu belgeye karşılık gelen diploma ile arasında “esaslı bir farklılık” görülmediği sürece tanınacağı düzenlenmiştir. Buna göre, eğitim sürelerinin ve diplomaların tanınmasında devletlerin takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Ülkemizde 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu uyarınca, yurtdışında alınan önlisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına denklik verilmesi yetki ve görevi Yükseköğretim Kuruluna verilmiştir. Anılan kanun ve uluslararası sözleşmeye dayanarak, yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans, yüksek lisans diplomalarının tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin usul ve esaslar, “Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik
Yönetmeliği” ile belirlenmiştir. Buna göre diploma denklik başvurularının kabul edilmesi için bazı şartlara tabi tutulmasının, eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle tıp, diş hekimliği, veterinerlik, hukuk, mühendislik gibi diploması doğrudan meslek icrasına imkan ve yetki veren programlarda eğitimin yeterli bir asgari seviyede olmasının fazlasıyla önem taşıdığı konusunda kuşku yoktur.
15. Yurtdışında görülen ön lisans, lisans ve yüksek lisans düzeyindeki öğrenimlerin ardından alınan diplomaların tanıma ve denklik işlemlerinin 2547 sayılı Kanun ve bu Kanun’a bağlı olarak çıkarılan
“Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği” çerçevesinde Yükseköğretim
Kurulu Başkanlığınca değerlendirilmekte olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede başvuranın diploma denklik başvurusunun münferiden incelendiği ve yapılan incelemede, anılan Yönetmeliğin 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendinde yer alan; “İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az %70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur” hükmü gereğince başvuranın eğitiminin %70 inden fazlasını (2.,3., ve 4. Sınıfları) gıyabi olarak aldığı için başvurusunun reddedilmesinin uygun olacağı Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında karar verildiği, anlaşılmakla başvuranın, denklik başvurusuna ilişkin yürütülen
işlemlerin öngörülebilirlik koşuluna uygun, makul sürede, usul ve esaslar çerçevesinde yürütüldüğü ve sonuçlandırıldığı değerlendirilmiştir.
15.1. Ölçülülük ilkesine gelince, izlenen usul ile meşru amaç arasında makul bir ölçülülüğün bulunduğu değerlendirilmiştir. Gerek eğitim hakkının sınırlandırılmasına ilişkin Anayasa hükmü gerekse diploma tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin Lizbon Tanıma Sözleşmesi hükümlerinden Devletin ve dolayısıyla yasal olarak yetkili kılınmış idarenin bu alandaki takdir yetkisinin geniş olduğu, idarenin takdir yetkisini ne şekilde kullanacağına ilişkin yönetmelik, çalışma usul ve esasları ve yönergeler düzenlendiği, bu hükmün ve incelemeye esas alınan diğer hükümlerin Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nde yer alan “esaslı bir farklılık” kriterinin somutlaştırılmış halini teşkil ettiği, bu yönüyle idarenin hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine uygun davranarak takdir yetkisini eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacı doğrultusunda ölçülü bir şekilde kullandığı değerlendirilmiştir.
16. Tüm bu değerlendirmeler ışığında, başvuranın iddialarının, idarenin bu iddialar karşısında sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, ilgili mevzuat hükümlerinin, benzer konulara ilişkin emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde, anılan gerekçelerle başvuruya konu, Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 15.09.2021 tarihli toplantısında alınan karar ile; başvuranın eğitiminin %70 inden fazlasını (2.,3., ve 4. Sınıfları) gıyabi olarak aldığı için başvurusunun reddedilmesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği; ancak başvurana verilen cevaplarda “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın Başvurana ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi