|
ÖZET: Başvuran, 3 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda psikolog olarak çalışmakta ve babasının 4. evre kanser hastalığı nedeniyle tayin talebinde bulunmuştur. Babasının sağlık durumu ile ilgili gerekli belgeleri sunmasına rağmen, başvurusu Adalet Bakanlığı tarafından reddedilmiştir. Başvuran, evli olan üç kız kardeşinin bakım yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve diğer kardeşinin eğitim nedeniyle babasına bakamadığını ifade ederek, kendi ruh sağlığının olumsuz etkilendiğini belirtmiştir.
Adalet Bakanlığı, başvuranın tayin talebinin reddedilmesine dair gerekçelerini açıklamıştır. Buna göre, başvuranın sağlık mazeretine dayalı yer değişikliği talebinin, mevcut mevzuat gereği uygun şartları taşımadığı belirtilmiştir. Özellikle, başvuranın babasının hastalığının teşhisinin, kendi atamasından önce yapılmış olması ve kurumda hizmet ihtiyacının bulunması gibi unsurlar, talebin reddedilmesinde etkili olmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, Adalet Bakanlığı’na, babasının sağlık durumu göz önünde bulundurularak yer değişikliği veya geçici görevlendirme yapılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uyması ve başvuranın taleplerine uygun bir çözüm üretmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/8243-S.24.12920
BAŞVURU NO : 2024/5969
KARAR TARİHİ : 08.08.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Atama veya Geçici Görevlendirme Talebi Hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 08.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 3 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda Psikolog unvanıyla sicil numarası ile çalıştığını, babası (T.C. 4.evre Kanser hastası olduğuna dair 2019-2021-2023 yıllarına ait sağlık kurulu raporlarının mevcut olduğunu, yasal olarak da 3 uzman hekim imzalı refakat raporunun da bulunduğunu, 3 ablasının evli ve başka ikametlerde bulunduğunu, Kıbrıs’ ta üniversite okuyan bir erkek kardeşinin eğitim sebebiyle babasının bakımı ile ilgilenemediğini ve babasının hastalığının durumu sebebiyle bekâr olan diğer iki kız kardeşin babasının ihtiyaçlarını giderecek durumda olmadığını beyan ederek tayin başvurusunda bulunduğunu fakat talebinin ret edildiğini belirtmiştir. Evli kız kardeşlerinin bakım yükümlülüklerini yerine getirmeyi kabul etmedikleri ve diğer kardeşlerinin de bakımı gerçekleştirecek durumda olmadığını ayrıca çalıştığı kurumda da 6 psikolog bulunduğunu ve hizmet ihtiyacının giderildiğini, psikolog olarak çalıştığı kurumda hükümlü-tutuklu ve personele destek vermesi gerekirken kendi ruh sağlığının belirtilen nedenlerle yerinde olmadığını, bu nedenle tayin talebinin kabulünü talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içerikli yazımıza istinaden Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen E- – [ – / sayılı cevabi yazıda özetle; /
2.1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun (4/B) maddesinde; “Bu fıkranın diğer paragraflarındaki hükümler ile özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Kanuna tâbi kamu idarelerinde
Cumhurbaşkanınca belirlenecek pozisyon unvanlarında çalıştırılmak üzere işin geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilir. Bu kapsamda istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı ünvanlı memur kadrolarına atanır. Bulundukları pozisyon unvanı ile aynı ünvanlı memur kadrosu bulunmayanların atanacağı kadrolar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Bu personel can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Memur kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar.” hükmünün yer aldığı, 2.2. Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların Ek Madde 3/c bendinde belirtilen “sağlık sebebine bağlı kurum içi yer değişikliği talebi; mazeret süresince geçerli olmak üzere, personelin geçiş yapacağı hizmet biriminde aynı unvan ve niteliğe haiz boş pozisyon bulunması, pozisyonunun bulunduğu ildeki Devlet ve üniversite hastanesinde kendisi, eşi ve çocukları ile mevzuat uyarınca bakmakla yükümlü olduğu ana ve babasının hastalığının tedavisinin mümkün olmadığına ilişkin sağlık kurulu raporunu kuruma ibraz etmesi halinde yerine getirilebilir” şartlarını taşımaması, babası ile ilgilenebilecek 6 (altı) kardeşinin daha bulunması ve görev yaptığı kurumda hizmetine ihtiyaç duyulması nedeniyle yerleştirilme talebinin uygun görülmediği 2.3. Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların Ek Madde 3/c bendinde belirtilen sağlık şartlarını taşımaması, babasına ait sunmuş olduğu sağlık raporlarından anlaşılacağı üzere babasının hastalığının teşhisinin konulduğu tarihin 30.05.2019, ilgilinin ilk istihdam olarak yerleştirildiği ve göreve başlama tarihi olan 06.02.2023 tarihinden önce olması dolayısıyla, bahse konu mazeretin geçmişe dönük bir mazeret olması hasebiyle geçici görevlendirme şeklinde bir işlemin de yapılamayacağı, açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 5.1. “İstihdam şekilleri:” başlıklı 4 üncü maddesinin B bendinde, “ …Bu fıkranın diğer paragraflarındaki hükümler ile özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Kanuna tâbi kamu idarelerinde Cumhurbaşkanınca belirlenecek pozisyon unvanlarında çalıştırılmak üzere işin geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilir. Bu kapsamda istihdam edilen sözleşmeli
personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır.
Bulundukları pozisyon unvanı ile aynı unvanlı memur kadrosu bulunmayanların atanacağı kadrolar
Cumhurbaşkanınca belirlenir. Bu personel can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Memur kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar…”,
5.2. “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinin beşinci fıkrasında, “ İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.”
6. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Sağlık
Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13 üncü maddesinde, Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.
Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.”
7. Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslara İlişkin Bakanlar Kurulu Kararının “Kurum içi yer değişikliği” başlıklı Ek 3. Maddesinin c bendinde, “Sağlık sebebine bağlı kurum içi yer değişikliği talebi; mazeret süresince geçerli olmak üzere, personelin geçiş yapacağı hizmet biriminde aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyon bulunması, pozisyonunun bulunduğu ildeki Devlet ve üniversite hastanesinde kendisi, eşi ve çocukları ile mevzuat uyarınca bakmakla yükümlü olduğu ana ve babasının hastalığının tedavisinin mümkün olmadığına ilişkin sağlık kurulu raporunu kuruma ibraz etmesi halinde yerine getirilebilir. Sağlık mazeretinin sona ermesi durumunda, eski pozisyonun bulunduğu il sınırları içerisindeki aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyona yeniden atama yapılır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Tavsiye Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, 3 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda Psikolog unvanıyla sicil numarası ile çalıştığını, babası (T.C. 4.evre Kanser hastası olduğuna dair 2019-2021-2023 yıllarına ait sağlık kurulu raporlarının mevcut olduğunu, yasal olarak da 3 uzman hekim imzalı refakat raporunun da bulunduğunu, 3 ablasının evli ve başka ikametlerde bulunduğunu, /
Kıbrıs’ ta üniversite okuyan bir erkek kardeşinin eğitim sebebiyle babasının bakımı ile ilgilenemediğini ve babasının hastalığının durumu sebebiyle bekâr olan diğer iki kız kardeşin babasının ihtiyaçlarını giderecek durumda olmadığını beyan ederek tayin başvurusunda bulunduğunu fakat talebinin ret edildiğini belirtmiştir. Evli kız kardeşlerinin bakım yükümlülüklerini yerine getirmeyi kabul etmedikleri ve diğer kardeşlerinin de bakımı gerçekleştirecek durumda olmadığını ayrıca çalıştığı kurumda da 6 psikolog bulunduğunu ve hizmet ihtiyacının giderildiğini, psikolog olarak çalıştığı kurumda hükümlü-tutuklu ve personele destek vermesi gerekirken kendi ruh sağlığının belirtilen nedenlerle yerinde olmadığını, bu nedenle tayin talebinin kabulünü talep etmektedir.
10. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanmalıdır.
11. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik gereğince gerekli şartları taşıyan Devlet memurlarının sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği talebinin kamu kurum ve kuruluşlarınca yerine getirilmesi için talep edilen yerde kurumun teşkilatının bulunması ve söz konusu teşkilat bünyesinde memurun atanabileceği bir kadronun bulunması gerektiği, söz konusu koşulların varlığı halinde yer değişikliği talebinin yerine getirilmesi gerektiği, bu hususlar dışında ilgili Yönetmelikte yer verilen diğer kısıtlayıcı hükümlere tabi olunamayacağı ve kamu kurum ve kuruluşlarının Devlet memurlarının yer değiştirme suretiyle atanmasına ilişkin olarak hazırladıkları özel yönetmeliklerde Genel
Yönetmeliğe aykırı hükümlere yer verilemeyeceği anlaşılmaktadır.
12. Başvuruya esas olan ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin
Yönetmeliğe ve Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına Dair Esaslara İlişkin Bakanlar Kurulu Kararındada sağlık mazeretine ilişkin atamalarda kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığı ile ilgili bir durum olması gerektiği, mazeret süresince geçerli olmak üzere, personelin geçiş yapacağı hizmet biriminde aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyon bulunması zorunluluğuna dair hususları düzenlenmiş olup, ilgili idarece tesis edilecek iş ve işlemlerde söz konusu unsurların esas alınması gerektiği açıktır.
13. Bu çerçevede, başvuranın babasının hastalığı sebebiyle nakil veya görevlendirme talebinde bulunduğu fakat bu talebinin 6 kardeşinin bulunması, çalıştığı kurumda hizmetine ihtiyaç duyulması ve babasının hastalık teşhisinin atamasından önce yapılması nedeniyle ret edildiği anlaşılmıştır. İlgili hükümlerle amaçlanan belirtilen yakınlık düzeyindeki kişilerin bakımının sağlanabilmesidir. Başvuranın çok kardeşinin bulunması tek başına ilgili bakımın sağlanabileceği anlamına gelmeyecektir. Başvuran dışındaki kardeşlerin bakımı sağlayabilecek yetkinlik ve sosyal durumda olup olmadıkları değerlendirildiğinde diğer kardeşlerin bakım yükümlülüğünü yerine getirebilecek durumda olmadıkları anlaşılmaktadır. Bununla birlikte hastanın refakat ihtiyacına dair durum sağlık raporu ile sabittir. Başvuranın babasının refakat ihtiyacını bulunduğuna dair 2 yıllık süre ile geçerli raporun 27.02.2023 tarihinde düzenlendiği hâlihazırda rapor geçerlilik süresine göre refakat ve bakım ihtiyacının devam ettiği görülmüştür. Ayrıca başvuranın babasının hastalığının teşhisinin başvuranın atamasından önce yapılmasının görevlendirme için önem arz etmediği, talep sırasında ilgi sağlık mazeretinin bulunup bulunmadığı önem arz etmelidir. Bununla birlikte sağlık mazereti durumlarında ilgilinin çalıştığı kurumdaki hizmet ihtiyacından çok talep ettiği kurumdaki
/
hizmetin ihtiyacının gerekliliğine bakılması gerekmektedir. Başvuranın talep ettiği kurumda da hizmet ihtiyacı mevcut ise sağlık mazereti gereği ilgili atamanın veya görevlendirmenin yapılması hukuka ve hakkaniyete uygun olacaktır. Bu nedenlerle ilgili idare tarafından yer değişikliği taleplerinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.
14. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın babasının sağlık durumuna bağlı olarak yer değişikliğinin veya ilgili refakat raporunun süresi de göz önüne alınmak suretiyle geçici olarak görevlendirilmesinin sağlanması yönünde tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olması ile idarenin başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermemesi nedenleriyle idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ İLE
Başvuranın babasının sağlık durumuna bağlı olarak yer değişikliğinin veya ilgili refakat raporunun süresi de göz önüne alınmak suretiyle geçici olarak görevlendirilmesinin sağlanması yönünde ADALET
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile ADALET BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi