|
ÖZET: Başvuru, Bayburt Kadastro Müdürlüğü’nde mühendis olarak çalışan bir kişinin, Akbank ile yapılan banka promosyonu sözleşmesi çerçevesinde kendisine ödenmeyen promosyon tutarının talep edilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, 30 Ekim 2020 tarihinden itibaren bu kurumda görev almakta ve 15 Kasım 2020’den itibaren maaşını Akbank’tan almaktadır. Ancak, kendisine promosyon ödemesi yapılmadığını belirterek bu durumun düzeltilmesini istemiştir.
Bayburt Kadastro Müdürlüğü, başvuranın promosyon talebinin ilgili bankaya iletildiğini, fakat bankanın sözleşmenin ek bütçeli olmadığını belirterek olumsuz yanıt verdiğini ifade etmiştir. Yine de, başvuranın göreve başladığı tarihten itibaren banka promosyonunun ödenmesi gerektiği, Anayasa’daki eşitlik ilkesine aykırı bir durumun söz konusu olduğu vurgulanmıştır. Başvuranın, banka promosyonundan yararlanması gerektiği ve bu konuda idarenin eşit davranma yükümlülüğüne uymadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesine ve başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi için Bayburt Kadastro İl Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. İdarenin bu karara uygun hareket etmesi ve işlemi 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16471-S.21.26409
BAŞVURU NO : 2021/14031
KARAR TARİHİ : 22/11/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BAYBURT KADASTRO MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Banka promosyonunun ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihli başvuruda şikayetçi özetle, “Bayburt Valiliği, Kadastro İl
Müdürlüğü bünyesinde, 30/10/2020 tarihinden itibaren sicil numarası ile mühendis olarak çalışmakta olduğunu, Bayburt Kadastro Müdürlüğü’nce 12/06/2019 tarihinde Akbank ile promosyon sözleşmesi yapıldığını, kendisinin de 15/11/2020 tarihinden itibaren Akbank’tan maaş aldığını, göreve başladığı tarihle sözleşme bitiş süresi içinde hesaplanacak banka promosyonun ödenmesi için Kuruma başvuruda bulunduğunu ancak kendisine banka promosyonu ödemesi yapılmadığını iddia ederek ödenmeyen banka promosyonunun tarafına ödenmesini ” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca şikayet başvurusunun çözümü amacıyla 30/09/2021 tarihli ve 21. sayılı yazı ile Bayburt Kadastro İl Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talep edilmiştir. Bayburt Kadastro İl
Müdürlüğü’nün 21/10/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1 Başvurucu ’ın Kadastro İl Müdürlüğü’ne “Gümüşhane Akbank Şubesine” sunulmak
üzere 31.05.2021 tarih ve sayılı yazı ile başvuruda bulunduğu, konunun incelenerek Gümüşhane
Akbank Şubesine 07.06.2021 tarih ve sayılı yazı ile bildirildiği,
2.2. Promosyon Ödemesinin 2007/21 Sayılı Başbakanlık Genelgesi çerçevesinde Akbank T.A.Ş. Bayburt
Şubesi ile yapılan protokol kapsamında Temmuz 2019 tarihi içerisinde bütün personellere 2000,00 TL.
olarak ödendiği, Müdürlükle Akbank T.A.Ş. Bayburt Şubesi arasında yapılan protokol ve ödemeye ilişkin belgelerin ekte sunulduğu,
2.3. Başvurucu ’ın Müdürlük bünyesinde 30.10.2020 tarihinde Memur statüsünde Mühendis olarak çalışmaya başladığı ve halen görevine devam ettiği, Kurumlarıyla başvuran arasında konu hakkında yargıya intikal etmiş bir dava bulunmadığı” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”,
3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi;
“Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa,
edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.” şeklindedir.
8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
VI. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 1. paragrafta da açıklandığı üzere, naklen atandığı Bayburt Kadastro İl Müdürlüğü ile
Akbank Gümüşhane Şubesi arasında 12/06/2019 tarihinde 3 yıllığına yapılan Banka Promosyonu maaş anlaşmasından kaynaklı promosyon alacağının ödenmediğini, 2020 yılı Kasım ayı maaşından itibaren 1 yıl 7 ay süre ile sözleşme imzalanan bankadan maaş alacağından dolayı banka promosyonun kıstelyevm şeklinde hesaplanarak ödenmesini talep etmektedir.
12. Konuyla ilgili Bayburt Kadastro İl Müdürlüğü, başvuranın, 30/10/2020 tarihinde memur statüsünde mühendis olarak çalışmaya başladığı ve halen görevine devam ettiği, Akbank T.A.Ş. Bayburt Şubesi ile yapılan protokol kapsamında Temmuz 2019 tarihi içerisinde bütün personellere 2000,00 TL. olarak ödendiği, Başvuranın promosyon talebinin banka Şubesine iletildiği, hususları belirtilmiştir.
13. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
14.Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden “promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
15.Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
16. Dosyadaki bilgi ve belgelerden Bayburt Kadastro Müdürlüğü ile Akbank Gümüşhane Şubesi arasında 12/06/2019 tarihinde 15/07/2019 tarihinden geçerli olmak üzere 3 yıllık Maaş Ödemeleri Protokolü imzalandığı ve bu protokol uyarınca, ilgili tarihte fiili olarak görev yapan personele peşin olarak 2.000,00
TL nakit promosyon ödemesi yapıldığı, başvuranında protokol yürürlüğe girdikten sonra 30/10/2020 tarihinden itibaren Bayburt Kadastro İl Müdürlüğü bünyesinde çalışmaya başladığı ve ilk maaşını 15/11/2020 tarihinde almaya başladığı, İdareye 11/05/2021 tarihinde banka promosyonu için başvuruda bulunduğu, idarenin de başvuranın bu talebini 07/06/2021 tarihinde ilgili Akbank Şubesi’ne aktardığı, ancak söz konusu yazıda banka promosyonun ödenmesini içeren bir talimatın yer almadığı, ilgili Banka
Şubesi’nin de İdareye göndermiş olduğu cevabi yazıda; “ Kurumunuzla Bankamız arasında düzenlenen
Maaş Ödme Sözleşmesi ek bütçeli olmadığından promosyon ödemesi uygun görülmemiştir.” şeklinde olumsuz cevap verildiği, idarenin de diğer personellerden farklı olarak şikayetçiye promosyon ödemesi yapamadığı tespit edilmiştir.
17. Başvuran açısından konu değerlendirildiğinde, yeni bir kurumda göreve başlayan, yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olarak maaş alacak olan personel için, bu protokol kapsamında yapılacak işlemlerde idarenin eşit davranma yükümlülüğüne uyması Anayasamızda öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesinin gereğidir. Dolayısıyla şikayetçiye Kuruma başladığı tarihten itibaren banka promosyonu ödenmesi gerekirken söz konusu ödemenin yapılmamasıyla şikayetçinin mülkiyet hakkının ihlal edildiği değerlendirilmektedir.
18. Öte yandan İdareyle Banka Şubesi arasında yapılan Maaş Ödeme Sözleşmesinin 2 nci maddesinde; “Bankanın kurum personelinin maaş ve diğer ödemelerine aracılık hizmeti, işbu sözleşmenin imzalanma tarihi itibariyle 16 kişiyi kapsamakla birlikte, sözleşme süresi içinde, Kuruma yeni alınacak personelde otomatik olarak bu sözleşme kapsamına dahil olacaktır. Kurum, iş bu sözleşme kapsamında ödemelerine aracılık edilen personel sayısının sözleşme süresince, işbu hükümde belirtilen sayının altına
düşmeyeceğini bankaya taahhüt eder.” hükmünün yer aldığı, başvuranında bu sözleşmeden sonra kurumda göreve başladığı ve anılan banka şubesinden maaş aldığı açıktır. Kurumla Banka şubesi arasında imzalan sözleşme metninde de zikredildiği üzere; başvuranın bu sözleşmeden yararlandırılarak kıstelyevm usulü banka promosyonu alması gerekirken İdarece sözleşme hükümlerinin uygulanmasının ve takibinin yapılmadığı dolayısıyla başvuranın banka promosyonu ödenmeyerek mağdur edildiği anlaşılmaktadır.
19. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; İdare tarafından maaş ödeme sözleşmesinden sonra göreve başlayan başvurana hiçbir gerekçe gösterilmeden banka promosyonu ödenmemesi işleminde hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Erzurum İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için BAYBURT
KADASTRO İL MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Bayburt
Kadastro İl Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA ve BAYBURT KADASTRO İL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi