|
ÖZET: Başvuru, basın kartı yenileme talebinin İletişim Başkanlığı tarafından hukuka aykırı bir şekilde reddedildiği iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, kararın gerekçesinin kendisine tebliğ edilmediğini ve yönetmelik hükümlerine aykırı suç kayıtlarının bulunduğu yönündeki iddialarının belirsiz olduğunu belirtmiştir. Başvuran, basın kartı yenileme talebinin iptalini veya gerekçeli bir karar verilmesini talep etmiştir.
İletişim Başkanlığı, başvuranın vergi kaçakçılığı nedeniyle 15 ay hapis cezası aldığını ve bu durumun basın kartı talebinin reddi için yeterli bir gerekçe oluşturduğunu ifade etmiştir. Başvuru, Basın Kartı Yönetmeliği’nin ilgili maddelerine dayanarak olumsuz değerlendirilmiş ve başvuru sahibine bu durum 17/02/2020 tarihinde bildirilmiştir. Yönetmelik, basın kartı talep edenlerin belirli şartları taşımalarını zorunlu kılmakta ve bu şartların ihlali durumunda kartın iptal edilmesini öngörmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve İdare’nin açıklamalarını değerlendirerek, basın kartı yenileme talebinin reddinde hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. İdare, kararın gerekçesini yeterince açıklamamış olsa da, başvuranın suç kaydı nedeniyle talebinin reddedilmesi, yönetmelik hükümlerine uygun olarak değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/71989-S.20.78344
BAŞVURU NO : 2020/4480
KARAR TARİHİ : 02/09/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLETİŞİM BAŞKANLIĞI
Basın kartı yenileme talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 07/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi, basın kartı yenileme başvurusunun hukuka aykırı bir şekilde reddedildiğini,
kararın ve gerekçesinin tarafına tebliğ edilmediğini, telefonla tarafına iletilen gerekçede
Yönetmeliğe aykırı suç işlediğine dair kayıtların bulunduğunun ifade edildiğini, Yönetmelikteki düzenlemelere aykırı adli sicil ve adli sicil arşiv kaydının bulunmadığını, söz konusu kayıtların nerede ve nasıl tutulduğu, hangi kayıtların esas alındığı hususlarının belirli olmadığını, basın kartını yenileme başvurusunun reddi işleminin gerekçesinin bilinmediğini, tarafına yönelik verilen kararın öngörülebilir ve belirlilik ilkelerini taşımadığını, tarafına herhangi bir gerekçe bildirilmemesi sebebiyle savunma hakkının kısıtlandığını belirterek; basın kartı yenileme başvurusunun reddi işleminin iptalini aksi takdirde tarafına gerekçeli kararın verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuruya konu iddialar hakkında İletişim Başkanlığının 07/08/2020 tarihli ve
sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) ’nun basın kartı talebi üzerine yapılan değerlendirmede ilgilinin
vergi kaçakçılığından dolayı İstanbul 3. Ağır Ceza Mahkemesinin kararıyla 15 ay ağır hapis cezası aldığının anlaşıldığı,
2.2) İstanbul Gazetesi Yazarı unvanıyla 21/01/2019 tarihinde basın kartı yenileme
talebinde bulunan ’nun Basın Kartı Yönetmeliğinin 6 ve 30 uncu maddeleri gereğince basın kartı başvurusunun Basın Kartı Yönetmeliği’ne aykırılık teşkil ettiği görüldüğünden olumsuz değerlendirildiği,
2.3) Başvuru değerlendirme sonucunun Başkanlık tarafından ilgiliye 17/02/2020 tarihli ve
sayılı yazı ile bildirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı
2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı
içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 09/06/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununun “Basın özgürlüğü” başlıklı 3 üncü
maddesinde; “Basın özgürdür. Bu özgürlük; bilgi edinme, yayma, eleştirme, yorumlama ve eser yaratma haklarını içerir.
Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlakının, milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir.”
6) 14/12/2018 tarihli ve 30625 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Basın
Kartı Yönetmeliğinin “Basın kartının niteliği” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Basın kartı, bu Yönetmelikte belirtilen kişilere verilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir.”, ikinci fıkrasında; “Basın kartı, bu Yönetmelikte belirtilen hallerde süreli veya geçici olarak verilebileceği gibi sürekli nitelik de kazanabilir.”
6.1) “Basın kartı verilecek kişilerde aranan şartlar” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci
fıkrasında; “Basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için; a) 18 yaşını bitirmiş olması, b) En az lise veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olması, c) Kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmaması, ç) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı 5 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da şantaj, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, iftira, suç uydurma, müstehcenlik, fuhuş, hileli iflas, zimmet, irtikâp, rüşvet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile bu suçların özel kanunlardaki karşılıklarından hüküm giymemiş olması, d) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 3 üncü maddesinde sayılan terör suçları ile 4 üncü maddesinde sayılan terör amacı ile işlenen suçlardan hüküm giymemiş olması, e) 5237 sayılı Kanunun 213, 214, 215, 216 ve 217 nci maddelerinde sayılan suçlar ile Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar ile devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından hüküm giymemiş olması, f) 5187 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan suçlardan veya bu suçlara tahrik ve teşvikten hüküm giymemiş olması, g) 5953 sayılı Kanun hükümlerine uygun sözleşme yapmış ve sigorta primlerinin çalışma mevzuatı esaslarına uygun olarak yatırılmış olması, ğ) Gazetecilik faaliyeti dışında ticari, sınai veya zirai faaliyette bulunmaması, şarttır.”
6.2) “Basın kartının iptal edileceği haller” başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasında;
“Basın kartı sahibinin; a) 6 ncı maddede sayılan niteliklere sahip olmadığının veya bu nitelikleri sonradan kaybettiğinin anlaşılması, b) Sahibi veya bağlı bulunduğu basın-yayın kuruluşunun, bu Yönetmelikte sayılan niteliklere sahip olmadığının veya bu nitelikleri sonradan kaybettiğinin anlaşılması, c) 26 ncı maddede yer alan bildirim zorunluluğunu yerine getirmemesi, ç) Gerçeğe aykırı bilgiler içeren beyanda bulunması veya bu nitelikteki bir beyanının onaylanması, d) 28 inci madde gereği iade etmesi gereken basın kartını süresinde iade etmemesi, e) 27 nci maddeye göre serbest basın kartı verilmiş gazetecinin çalışmaya başlaması, f) Basın kartını veya basın trafik kartını bir başkasına kullandırması, g) Basın kartının veya basın trafik kartının zayi olması, ğ) Basın meslek onurunu zedeleyecek işler yapması, h) Milli güvenlik ya da kamu düzenine aykırı davranışlarda bulunması veya bu tür davranışları alışkanlık edinmesi, hallerinde, basın kartı ve varsa basın trafik kartı Başkanlıkça derhal iptal edilir.”
6.3) “Basın kartının iptal edilmesinin sonuçları” başlıklı 30 uncu maddesinin birinci
fıkrasında; “Basın kartının; a) 6 ncı maddenin birinci fırkasının (a), (b), (c), (g) ve (ğ) bentlerinde sayılan niteliklere sahip olunmaması veya bu niteliklerin sonradan kaybedilmesi nedeniyle ya da 29 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca iptali halinde, kart almaya engel durum ortadan kalksa dahi iptal tarihinden itibaren bir yıl, b) 29 uncu maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca iptali halinde, iptal tarihinden itibaren beyanname sahibi için üç yıl, onaylayan için bir yıl, c) 29 uncu maddenin birinci fıkrasının (c), (d) ve (e) bentleri uyarınca iptali halinde, iptal tarihinden itibaren altı ay, ç) 29 uncu maddenin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca iptali halinde, iptal tarihinden itibaren üç yıl, d) 29 uncu maddesinin (ğ) bendi uyarınca iptali halinde, iptal tarihinden itibaren 5 yıl, geçmedikçe yeniden basın kartı verilmez.” ikinci fıkrasında; “Birinci fıkra belirtilen süreler dolduktan sonra yeniden kart alınmak istenirse usulüne uygun olarak yeni bir başvuru yapılması gereklidir. Yeni başvuru, iptal edilen basın kartının iade edilmesi şartıyla geçerlilik kazanır. Bu başvurunun yapıldığı tarih, birinci fıkra uyarınca yapılacak işlemler açısından basın kartının iptal tarihi olarak kabul edilir.”, üçüncü fıkrasında; “Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin (ç), (d), (e) ve (f) bentleri ile 29 uncu maddesinin (h) bendine aykırı duruma düşenlere bir daha basın kartı verilmez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarelerin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, basın kartı yenileme başvurusunun
reddi işleminin iptalini aksi takdirde tarafına gerekçeli kararın verilmesini talep etmektedir.
9) Basın kartı, İletişim Başkanlığı tarafından Basın Kartı Yönetmeliğinde belirtilen kişilere
verilen resmi nitelikte bir kimlik belgesidir. Adı geçen yönetmelikte basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri için yaş, eğitim sınırlaması, bazı suçlara bulaşmamış olmak gibi aranan bir takım şartlar ile basın kartının iptal edileceği durumlara yönelik çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
10) Bu kapsamda basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunmalarında Yönetmeliğin 6 ncı
maddesinde yer alan “ç) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı 5 yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da şantaj, hırsızlık, sahtecilik, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, iftira, suç uydurma, müstehcenlik, fuhuş, hileli iflas, zimmet, irtikâp, rüşvet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile bu suçların özel kanunlardaki karşılıklarından hüküm giymemiş olması,” şartı aranmaktadır. Yine söz konusu Yönetmeliğin
29 uncu maddesinde basın kartı sahibinin“6 ncı maddede sayılan niteliklere sahip olmadığının
veya bu nitelikleri sonradan kaybettiğinin anlaşılması” halinde İletişim Başkanlığı tarafından basın kartının iptal edileceği, 30 uncu maddesinde de “Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin (ç), (d), (e) ve (f) bentleri ile 29 uncu maddesinin (h) bendine aykırı duruma düşenlere bir daha basın kartı verilmez” hükümleri yer almaktadır.
11) Başvuran dilekçesinde; Yönetmelikteki düzenlemelere aykırı adli sicil ve adli sicil arşiv
kaydının bulunmadığını, söz konusu kayıtların nerede ve nasıl tutulduğu, hangi kayıtların esas alındığı hususlarının belirli olmadığını ifade etmektedir. İletişim Başkanlığı tarafından gönderilen belgelerde ise; VERGİ KAÇAKÇILIĞINDAN DOLAYI İSTANBUL 3. AĞIR
CEZA MAHKEMESİNİN KARARIYLA BAŞVURANIN 15 AY HAPİS CEZASI
ALDIĞI, bu çerçevede basın kartı yenileme talebinde bulunan başvuranın Basın Kartı
Yönetmeliğinin 6 ve 30 uncu maddeleri gereğince basın kartı başvurusunun Basın Kartı
Yönetmeliği’ne aykırılık teşkil etmesi nedeniyle olumsuz değerlendirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
12) Vergi Usul Kanununda kaçakçılık suç ve cezaları 359 uncu maddede düzenlenmiştir. Yine
Basın Kartı Yönetmeliğinde; kaçakçılık ile yönetmelikte belirtilen diğer suçlar ile bu suçların özel kanunlardaki karşılıklarından hüküm giymemiş olma şartı aranmaktadır. Ancak İdare tarafından gönderilen belgelerde başvuranın vergi kaçakçılığı suçu dolayısıyla 15 ay hapis cezası aldığı belirtildiğinden Yönetmeliğin yukarıda yer verilen hükümlerinin karşılanmadığı dolayısıyla basın kartı talebine yönelik söz konusu hakkın kazanılmasına ilişkin kaçakçılık ile yönetmelikte belirtilen diğer suçlar ile bu suçların özel kanunlardaki karşılıklarından hüküm giymemiş olma şartının yerine getirtilemediği değerlendirilmiştir.
13) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin
incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; basın kartı talep edenlerin başvuruda bulunabilmeleri aranan şartların, basın kartının iptal edileceği hallerin ve sonuçlarının Yönetmelikte düzenlendiği, bu kapsamda basın kartı yenileme talebinde bulunan başvuranın vergi kaçakçılığı suçundan 15 ay hapis cezası alması dolayısıyla Yönetmeliğin altıncı maddesinde belirtilen şartları tam olarak sağlamadığı ve Yönetmeliğin 6 ile 30 uncu maddesinde yer alan hükümler nedeniyle başvuranın talebinin reddedildiği anlaşıldığından
BAŞVURANIN BASIN KARTI YENİLEME TALEBİNİN REDDİ İŞLEMİNDE
HERHANGİ BİR HUKUKA AYKIRILIK BULUNMADIĞI TESBİT EDİLMİŞTİR.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
14.1) Yapılan incelemede İdare tarafından; başvurana verilen cevaplarda basın kartı
yenileme talebinin reddedilme gerekçesinin Basın Kartı Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde olduğu belirtilmekle birlikte Yönetmeliğin hangi hükmüne aykırılık olduğu için reddedildiğine yönelik bir açıklama yapılmadığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede iptal gerekçesi; işlemin ya da kararın niteliğine göre değişmekle birlikte İdare tarafından işlemlerin hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayandırıldığını ortaya çıkaracak, makul, ilgili ve işlem ile karar arasındaki bağlantıyı gösterecek nitelikte olması gerektiği değerlendirildiğinden idarenin “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve İletişim Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi