Başkasına ait emlak vergisi borcunun başvuran tarafından ödenmesi nedeniyle yaşanan mağduriyetin giderilmesi talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/4593-S.23.7483

BAŞVURU NO : 2022/14663

KARAR TARİHİ : 07/04/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SELÇUKLU BELEDİYE BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, başkasına ait olduğunu iddia ettiği emlak vergisi borcunun tarafından tahsil edilmesinden kaynaklanan mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

BAŞVURU TARİHİ : 09/10/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikâyetçi Kurumumuza verdiği dilekçede özetle: Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 26/11/2019 tarihli sayılı kararı ile şufa (önalım) davasını kazandığını, salgından ve

İstanbul’da yaşamasından dolayı Konya’ya gidip tapuyu hemen alamadığını, 2021 yılı Kasım ayında tapuyu almaya gittiğini, tapuyu alabilmek için emlak rayiç bedelinin gerekli olduğunu, belediye tarafından rayiç bedelin verilebilmesi için emlak borçlarının ödenmesi gerektiğinin söylendiğini, itiraz ettiğini ancak daha sonra başkasının biriken ödenmemiş emlak borcunu ödemek zorunda kaldığını, belediyenin başkasından alması gereken borcu kendisinden alarak haksızlığa uğradığını iddia ve ifade ederek başkasına ait emlak vergisi borçlarının tarafına ödetilmesinden kaynaklı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 03/11/2022 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup Selçuklu

Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğünden alınan 22/12/2022 tarih ve sayılı yazıda özetle; “22/12/2022 tarihinde belediyemiz bilgisayar ve arşiv kayıtlarında yapılan inceleme sonucunda Mahallesi Sokak ada parselde adına kayıtlı bulunan gayrimenkul 08.11.2021 tarihine kadar ait iken Konya 1.Asliye Hukuk Mahkemesi

/

No’lu kararına istinaden tapunun adına tescil edilmesine karar verilmiştir.

1319 Sayılı Emlak vergisi kanunun 33. Maddesinde Vergi değerlerini tadil eden sebeplerinin 6.maddesinde

Bir bina veya arazinin taksim veya ifraz edilmesi veya mükellefinin değişmesinde(Araziden bir kısmının istimlak edilmesi de ifraz hükmündedir), Tapu Dairesi Başkanlığının 11/10/2021 tarihli 2021/7 nolu genelgesine göre; “Belediyeler, tarafından, bina ve arazilerin emlak vergisi değerleri sistem üzerinden tapu müdürlüğünün erişimine açılır. Tapu müdürlükleri taşınmazların emlak vergisi değerine ve vergi borcuna ilişkin sorgulamaları sistem üzerinden yapar, taşınmazın emlak vergisi borcunun bulunduğunun görülmesi durumunda taşınmazın devir ve ferağ işlemleri karşılanmaz. “ denilmektedir.

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkındaki Kanun gereği alınması gereken Emlak Vergi

Borçlarının tahsili yapılmadan rayiç bedeli verilememektedir.

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun vergi mükellefini belirleyen 3 üncü maddesinde; gayrimenkulün

vergisini, gayrimenkulün malikinin, varsa intifa hakkı sahibinin, her ikisi de yoksa gayrimenkule malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu hüküm uyarınca mahkeme kararında da emlak vergisin kim tarafından ödeneceği ile ilgili bir hüküm bulunmadığından malik olarak tasarruf edeceğinden bu kişiden talep edilecektir.

01/11/2021 tarihinde makbuz ile 72,94-TL’nin tahsilatı yapılmış ve vergi borcunun bulunmadığı ile ilgili rayiç bedel yazısı verilmiş ve tapuda mükellef adına 08.11.2021 tarihinde tescil edilmiştir. Tüm yukarıda açıklanan nedenler nedeni ile tahsil edilen vergi yönünden herhangi bir hata söz konusu değildir.”

açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,

5. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bina Vergisini, binanın maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenler öder. Bir binaya paylı mülkiyet halinde malik olanlar, hisseleri oranında mükelleftirler. Elbirliği mülkiyette malikler vergiden müteselsilen sorumlu olurlar.”

5.1. Emlak Vergisi Kanunu’nun “Nispet” başlıklı 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında; ”

Cumhurbaşkanı, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç

olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin

Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dahil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir. Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır.

Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz. Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir”,

5.2. Emlak Vergisi Kanunu’nun 29’uncu maddesinde; “Vergi değeri; a) Arsa ve araziler için, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre takdir komisyonlarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide her köy için cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeler (turistik bölgelerdeki cadde, sokak veya değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parseller), arazide her il veya ilçe için arazının cinsi (kıraç, taban, sulak) itibarıyla takdir olunan birim değerlere göre, b) Binalar için, Maliye ve Bayındırlık ve İskan bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilân edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile (a) bendinde belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak 31 inci madde uyarınca hazırlanmış bulunan yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle, Hesaplanan bedeldir.”

6. 18/05/1994 tarihli ve 94/5623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile çıkarılan Tapu Sicil Tüzüğü’nün

“Tapu Sicili” başlıklı 5’inci maddesinde; “ Tapu sicili, Devletin sorumluluğu altında, tescil ve açıklık ilkelerine göre taşınmazlar ile üzerindeki hakların durumlarını göstermek üzere tutulan sicildir.”

6.1. “İstem” başlıklı 16. Maddenin birinci fıkrasında; “Kanunlarda veya bu Tüzükte belirlenen istisnalar dışında, yazılı istem olmadıkça tapu sicili üzerinde işlem yapılamaz,”

6.2. “İstemde bulunacaklar” başlıklı 17. Maddesinin birinci fıkrasında; “Kanunî istisnalar dışında, tapu sicilinde hak sahibi olan kişiler istemde bulunabilir. Tescilden önce hak sahibi olmuş kişiler de hakkın tescili için gerekli belgeleri ibraz ederek istemde bulunabilirler.”

hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından, şikâyete konu idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı yönünde hazırlanan öneri, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Uyuşmazlık konusu bağlamında başvuran tarafından özetle; Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 26/11/2019 tarihli sayılı kararı ile şufa (önalım) davasını kazandığını, salgından ve İstanbul’da yaşamasından dolayı Konya’ya gidip tapuyu hemen alamadığını, 2021 yılı Kasım ayında tapuyu almaya gittiğini, tapuyu alabilmek için emlak rayiç bedelinin gerekli olduğunu, belediye tarafından rayiç bedelin verilebilmesi için emlak borçlarının ödenmesi gerektiğinin söylendiğini, itiraz ettiğini ancak daha sonra başkasının biriken ödenmemiş emlak borcunu ödemek zorunda kaldığını, belediyenin başkasından alması gereken borcu kendisinden alarak haksızlığa uğradığını iddia ve ifade ederek

başkasına ait emlak vergisi borçlarının tarafına ödetilmesinden kaynaklı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.

9. Başvuran 06/11/2015 ve 02/06/2016 tarihlerinde ada ve parselde bulunan taşınmaz için tapu iptali ve tescili hakkında dava açtığı, Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/11/2019 tarih ve

Esas ve Karar sayılı ilamı ile söz konusu taşınmaz için başvuran lehine tapuya tesciline karar vermiştir.

10. Başvuran 09/06/2021 tarih ve 31506 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bazı Alacakların Yeniden

Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun kapsamında emlak vergisine ilişkin borçlarında dair yapılandırma hakkında faydalanabilmek için Selçuklu Belediye Başkanlığına 30/09/2021 tarihinde başvuru yapmış olup, 01/11/2021 tarihinde makbuz ile 72,94 TL’nin tahsilatı yapılmıştır.

11. Gelir İdaresi Başkanlığının 12/10/2011 tarih ve sayılı

“Taşınmaz mülkiyetinin mahkeme kararıyla kazanılması halinde emlak vergisi mükellefiyetinin başlangıç tarihi ve tapu harcının hangi bedel üzerinden ödeneceği” konulu özelgesinde; “1319 sayılı

Emlak Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinde; Arazi Vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenler öder… hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre, bir araziye malik gibi tasarruf edenler emlak vergisinin mükellefi olmakta ve emlak vergisini ödemesi gerekmektedir… Ayrıca, anılan mahkeme kararının tetkikinden, söz konusu gayrimenkule müvekkillerinizce uzun süredir malik gibi tasarruf edildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, taşınmaza malik gibi tasarruf edilmesi durumunda, malik gibi tasarruf edildiği yılı takip eden yılın başından itibaren malik gibi tasarruf edenler bakımından vergiyi doğuran olay gerçekleşmektedir.”

12. 6 Seri Nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinde, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 3 üncü maddesi, bina vergisinin kim tarafından ödeneceğini genel olarak açıklamaktadır. Bu maddede, bina vergisini, binanın maliki, intifa hakkı varsa bu hakkın sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenler ödenekle mükellef tutulmuşlardır. Buna göre, binaya malik olan kişi vergiyi de ödeyecektir. Eğer bu bina üzerinde, gerek kanundan doğmuş olsun gerekse bir akde müstenit bulunsun, tesis edilmiş intifa hakkı varsa, vergi bu hakkın sahibi tarafından ödenecektir. Maddenin ilk fıkrasının sonundaki hüküm bir nevi emniyet hükmü mahiyetindedir. Her hangi bir bina üzerinde kanunen malik veya intifa hakkı sahibi durumunda olmamakla beraber malik gibi tasarruf eden varsa bunlar, vergiyi ödemekle mükellef olacaklar yani, kanunî vasıfları haiz olmadıklarını dermeyen ederek vergiyi ödemekten kaçınamayacaklardır.

13. Somut olayda başvuran Konya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/11/2019 tarih ve Esas ve sayılı kararı ile adına tapuya tesciline karar verilen taşınmaz hakkında söz konusu dönemdeki pandemi koşullarını ve İstanbul’da ikamet ettiğini gerekçe göstererek tapu tescil işlemini gerçekleştiremediği, 01/11/2021 tarihinde tarihinde nolu makbuz ile 72,94 TL’nin tahsilatı yapılarak emlak vergisi borcunu ödeyerek vergi borcunun bulunmadığı ile ilgili rayiç bedel yazısı verilmiş olup, tapuda başvuran adına 08/11/2021 tarihinde tescil edilmiştir.

14. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 1’inci maddesinde, Türkiye sınırları içinde bulunan binaların bu Kanun hükümlerine göre bina vergisine tabi olduğu; 2’nci maddesinde, bina tabirinin, yapıldığı madde ne olursa olsun, gerek karada gerek su üzerindeki sabit inşaatın hepsini kapsadığı; 3’üncü maddesinde, bina vergisinin binanın maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenler tarafından ödeneceği; 7’nci maddesinde de bina vergisi matrahının binanın bu Kanun hükümlerine göre tespit edilen vergi değeri olduğu hükme bağlanmıştır.

15. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapuda gerçekleştirilen tescil ile kazanılır. Tapuda gerçekleştirilecek tescil için de geçerli bir hukuki sebep ve taşınmaz malikinin tescil talebinin bulunması gerekmektedir.

Ayrıca istisna olarak tescilsiz kazanım halleri de mevcuttur. Bu tarz durumlarda mülkiyet tapuda tescil yapıldığı anda değil, kazanma sebebinin geçekleştiği anda kazanılır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunun 705’inci maddesinde “Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur. Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.” tescilsiz kazanma halleri ifade edilmiştir.

16. Dosya kapsamındaki tüm bilgiler değerlendirildiğinde; başvuran ön alım hakkına dayanarak açmış olduğu tapu iptali ve tescili davası neticesinde Konya 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 26/11/2019 tarih ve

Esas No Karar No’lu kararına istinaden tapunun başvuran adına tescil edilmesine karar verildiği, dolayısıyla söz konusu taşınmazın mülkiyetini kazandığı, mahkeme kararında emlak vergisinin kimin tarafından ödeneceğine dair bir hüküm bulunmadığı, başvuran her ne kadar tescil işlemi için istemde bulunmasa da, yukarıda belirtilen mahkeme kararının hükmü gereğince 26/11/2019 tarihinden itibaren 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunun vergi mükellefini belirleyen üçüncü maddesine göre gayrimenkule malik gibi tasarruf ettiğinin anlaşıldığı, başvuranın kendisinin Mahkeme kararı sonrası İstanbul’da yaşadığı için tapuyu hemen alamadığını beyan ettiği, dolayısıyla Selçuklu Belediye Başkanlığı tarafından mahkeme kararı sonrası 7326 sayılı Kanunun 2. maddesi kapsamında yapılandırıldığı anlaşılan ödenmeyen emlak vergisi borçlarına ilişkin başvuran tarafından tahsil edilmesine yönelik idari işlemde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarenin söz konusu ilkelere uymadığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Konya Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN

REDDİNE,

Kararın BAŞVURAN ve SELÇUKLU BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi