|
ÖZET: Başvuran, polis memuru olarak Başkentray şehir içi ulaşımında ücretsiz yararlanma talebinde bulunmuş, ancak bu talep TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından reddedilmiştir. Başvuru, 30 Nisan 2018 tarihinde yapılmış olup, başvuranın 11 Şubat 2002 tarihli Bakanlar Kurulu kararnamesi ile şehir içi ulaşım ücretinden muaf olduğu iddiasına dayanmaktadır. Ancak, TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin açıklamaları, muafiyetin yalnızca belediyeler ve bunların kurduğu işletmelerle sınırlı olduğunu belirtmektedir.
Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü, 29 Haziran 2018 tarihli yazısında, 4736 sayılı Kanun gereği kamu kurumlarının belirlediği tarifelerde indirim veya ücretsiz hizmet uygulamasının yalnızca belirli gruplar için geçerli olduğunu ifade etmiştir. Başkentray trenlerinin bu kapsamda olmadığı ve muafiyetin yalnızca belediye hizmetleri ile sınırlı olduğu vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını belirterek, başvurunun reddine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın ücretsiz ulaşım talebi, ilgili mevzuat ve idarenin takdir yetkisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, hukuka aykırı bir durum tespit edilmemiştir. İdarenin başvuruya ilişkin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine uygun olduğu, ancak başvuru yollarının belirtilmemesi nedeniyle bir eksiklik olduğu ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18059-18059 |sayi|36311982-101.07.05.99-E.36311982-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/5779 2018/ 5779
KARAR TARİHİ : 30/10/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : T .C Devlet Demiryolları İşletmesi Genel
Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başkentray şehir içi ulaşımından ücretsiz yararlanılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 30/04/2018 30.4.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, polis memuru olduğunu, Bakanlar Kurulunun 11/ 02/ 2002 tarihli ve 3700 sayılı kararnamesi ile şehir içi ulaşım ücretinden muaf olduğunu, ancak Başkent Ray’ın Ankara içi ulaşımında bu haktan yararlanamadığını iddia ederek gereğinin yapılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğüne gönderilen 21/ 06/ 2018 tarihli ve
. sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Devlet Demir Yolları Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 29/ 06/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; Kamu Kurum ve
Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda değişiklik yapılması hakkında 08/ 01/ 2002 tarih ve 4736 sayılı Kanunun 1. madde 1. fıkrasında “Kamu Kurum ve
Kuruluşlarınca üretilen mal -ve hizmet bedellerine işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz” hükmü yer aldığı,
1 / 52.1. Bu Kanuna istinaden çıkarılan Bakanlar Kurulunun 11/ 02/ 2002 tarih 2002/ 3700 sayılı
Kararname eki kararın 3. Maddesinde ” Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce yürütülen toplu taşıma hizmetlerinden faydalanmayla sınırlı olmak üzere eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, emniyet hizmetleri sınıfı personeli, T.C Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel
Müdürlüğü bünyesinde görev yapan postacı ve dağıtıcılar ile basın kimlik kartı sahipleri bu konuda yeni bir düzenleme yapılıncaya dek 08; 01.2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1. Maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaftır” hükmünün yer aldığı, 2.2. 2002/ 3700 sayılı Kararnamede görüldüğü üzere muafiyetin Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerce yürütülen toplu taşıma hizmetlerinden faydalanmayla sınırlı olduğu, TCDD Taşımacılık A.Ş tarafından işletilen Başkentray trenlerini kapsamadığı, 2.3. Şehir içi ulaşım vasıtalarının ücretlerinin belirlenmesinde, uygulama birliği sağlanması amacıyla, taşımacılığın yapıldığı ilin Ulaştırma Koordinasyon Merkezince alınan UKOME kararlarının esas alındığı, 2.4. Başkentray trenlerinin işletilmesinin TCDD Taşımacılık AŞ’ye ait olduğu, TCDD
Taşımacılık A.Ş ile EGO Genel Müdürlüğü arasında imzalanan protokol ile Ankara genelinde geçerli olan ve EGO Genel Müdürlüğünce kurulan Elektronik Ücret Toplama Sistemine (Ankarakart) Başkentray trenlerinin de katılımı ile yolcu memnuniyetinin sağlanmasının amaçlandığı, 2.5. Anılan Kararname gereği belediye araçlarında ücretsiz seyahat hakkına sahip olan, ancak TCDD
Taşımacılık AŞ Kent içi ulaşım araçlarında böyle bir hakkı bulunmayan yolcular için, TCDD
Taşımacılık AŞ Kent içi (Başkentray) toplu taşıma araçlarında da 4736 sayılı Kanunun 1.
maddesinden muafiyet sağlanarak taşıma esaslarının belirlenebilmesi hususunda Bakanlar Kurulu
Kararı çıkarılmasının gerektiği, belirtilmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . …” , 4. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” , 5. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1. maddesinde; “Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar,
2 / 5kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden
yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz .” , 6. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Ek fıkra : 12/ 7/ 2013- 6495/ 88 maddesinde; “24/ 2/ 1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani
Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun veya 28/ 5/ 1986 tarihli ve 3292 sayılı
Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki hizmetleri sebebiyle vatani hizmet tertibinden aylık bağlananların; 8/ 6/ 1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti
Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine veya 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesine, 3/ 11/ 1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre vazife malulü sayılarak aylık bağlananların kendileri, eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam edenler ile vazife malulü sayılarak aylık bağlananlardan, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamaları nedeniyle ödenmekte olan aylıkları kesilenlerin kendileri ile eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılacak şekilde hayatını kaybedenlerin ya da aynı kapsamda aylık almaktayken hayatını kaybedenlerin eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; engelliler için sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere birlikte yolculuk ettikleri refakatçileri, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanırlar .” , 7. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Ek fıkra : 12/ 7/ 2013- 6495/ 88 maddesinde; “Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise
%50 indirimli olarak yararlanırlar . Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler . Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir .”, denilmektedir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
3 / 58. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Ret Karar Önerisi ” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Şikayetçinin polis memuru olması nedeniyle Başkentray şehir içi ulaşımından ücretsiz faydalanmak istediği, TCDD Taşımacılık A.Ş tarafından bu talebin karşılanmaması sonucu ise uyuşmazlığın çıktığı anlaşılmaktadır .
10. Anayasa Mahkemesinin 25/ 11/ 2015 tarih ve 2015/ 50 E., 2015/ 107 K . sayılı kararında , “….
İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de değildir . Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur . Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımaktır . …” şeklinde açıklamada bulunmak suretiyle, idareye takdir yetkisi tanımasının gerekliliği hususunu vurgulamaktadır .
11. Şikâyet konusu bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucu; TCDD taşımacılık A.Ş kent içi (Başkentray – Marmaray) trenlerinden ücretsiz yararlananların : şehit yakını anne – baba – eş ve 25 yaşını doldurmamış çocukları, gazi, kendisi – anne – baba – eş – ve 25 yaşını doldurmamış çocukları, harp/vazife malulü – kendisi – anne- baba – eş – ve 25 yaşını doldurmamış çocukları, devlet / milli sporcu – kendisi, engelli- kendisi, ağır engelli –kendisi ve bir refakatçisi, TCDD ve bağlı ortak personeli – görev gereği seyahat eden TCDD personeli, diğer demiryolu şirketleriyle yapılan uluslararası anlaşmalar çerçevesinde seyahat edenler şeklinde belirlendiği görülmektedir .
12. Demiryolları ve denizyollarının şehir içi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanacak kişilerin belirlenmesinde 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanununda tek tek belirtildiği görülmektedir .
13. 11/ 02/ 2002 tarihli 2002/ 3700 sayılı Bakanlar Kurulu kararnamesinden anlaşılacağı üzere, emniyet hizmetleri sınıfının toplu taşımadan ücretsiz yararlanabilme kapsamının Belediyeler ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerin yürüttükleri toplu taşıma hizmetleri olarak belirlendiği görülmektedir . TCDD Taşımacılık A.Ş kent içi trenlerinden ücretsiz olarak yararlanacakların kanun kapsamında belirlendiği ve emniyet hizmetleri sınıfının bu kapsamda olmadığı tespit edilmiştir .
14. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar neticesinde, emniyet hizmetleri sınıfının şehir içi demiryollarından ücretsiz yararlandırılmaması işleminin 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının
Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kapsamında ve İdarenin takdir yetkisinde olduğu tespit edildiğinden TCDD Taşımacılık A.Ş kent içi trenlerinden şikâyetçinin ücretsiz yararlandırılmama işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir
.
4 / 5durum tespit edilmemiştir .”
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII . KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve DEVLET DEMİRYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi