|
ÖZET: Şikâyetçi, tarımsal sulama için kullandığı yeraltı suyu kuyusuna ilişkin BASKİ tarafından uygulanan ücretin adaletsiz olduğunu ve Bakanlar Kurulu’nun belirlediği ücretin emsal teşkil etmesi gerektiğini öne sürmektedir. BASKİ, sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunu üstlenmiş olup, sulama bedellerini Tarımsal Sulama Tarife Yönetmeliği çerçevesinde belirlemektedir. Yönetmelik gereğince, sulama sahasında yer alan tüm arazilerin tarımsal sulama beyannamesi verme zorunluluğu bulunmaktadır. Ayrıca, sulama hattında yeterli su sağlanmakta ve çiftçilerin mağduriyet yaşamaması için sulama sezonu boyunca su temin edilmektedir.
Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından işletilen sulama tesislerinin, BASKİ’ye devredilmesiyle birlikte, sulama suyu ücret tarifeleri de BASKİ tarafından belirlenmektedir. DSİ, bu tarifelerin onayını alarak yürürlüğe girmesini sağlamaktadır. Şikâyetçi, kendi kuyusundan sulama yaparken uygulanan ücretin, DSİ tarafından işletilen tesislerdeki tarife ile aynı olması gerektiğini savunsa da, BASKİ’nin belirlediği tarifelerin, sulama alanındaki koşullara ve maliyetlere göre farklılık gösterebileceği belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda, BASKİ tarafından belirlenen tarifelerin eşitlik ilkesini ihlal etmediği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, BASKİ’nin yeraltı suyu kuyularıyla yapılan sulamalara ilişkin belirlediği tarifenin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. Şikâyetçinin talebi, bu gerekçelerle reddedilmiştir. |
olduğunu ve adaletsizliğe sebebiyet verdiğini, Bakanlar Kurulunun yeraltı suyu kuyularıyla yapılan sulamalara ilişkin belirlediği ücretin BASKİ’ye emsal teşkil etmesi gerektiğini iddia ederek, bu ücretin BASKİ tarafından da uygulamasını talep etmektedir .
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. BASKİ’nin 15/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. İşletme, bakım onarım ve yönetim sorumluluğu Genel Müdürlüklerine ait olan sulama tesislerinde İdarelerince hazırlanan Tarımsal Sulama Tarife Yönetmeliği hükümlerinin uygulandığı, bahsi geçen Yönetmeliğin 13 üncü maddesi hükümlerinin dikkate alınarak sulama bedelinin hesaplandığı, bu Yönetmelik uyarınca sulama sahası içerisinde yer alan tüm arazilerin tarımsal sulama beyannamesi verme zorunluluğu bulunduğu, ekilen alanların tespitiyle sulama ücretlerinin tahakkukunun ve tahsilatının yapıldığı, 2.2. Şikâyetçinin, Savaştepe-Sarıbeyler Ovası sulamasına ait pompaj hattında yer alan arazisinde ekim, dikim ve sulama faaliyeti yaptığı, söz konusu hatta sulama kanaletlerine yeterli miktarda temiz su verildiği, çiftçilerin sulama görevlisi personelden sulama sırası almak kaydıyla sulama yaptıkları, sulama hattı kanalet olmasına rağmen çiftçilerin mağduriyet yaşamaması için sulama sezonunun içinde sulama hattında 24 saat su bulundurulduğu ve çiftçilerin sulama yapmasının sağlandığı, aynı bölge içinde sulama yapan başkaca çiftçiler tarafından kanaletlerde yeterli ve temiz su bulunmadığına dair herhangi bir şikâyet alınmadığı, 2.3. DSİ tarafından inşa edilen Savaştepe-Sarıbeyler Ovası Sulama Tesisinin, işletme, bakım ve yönetim hizmetlerinin Genel Müdürlükleri tarafından yapılması hususunun BASKİ Genel Kurulunun 12/ 02/ 2015 tarih ve sayılı kararıyla kararlaştırıldığı, konuyla ilgili olarak DSİ 25. Bölge
Müdürlüğü ile İdareleri arasında 20/ 03/ 2015 tarihinde devir sözleşmesi ve 12/ 11/ 2015 tarihinde devir protokolü imzalandığı, 2.4. DSİ ile idareleri arasında imzalan DSİ Tarafından İnşa Edilmiş Olan Pompajlı Sulama Tesisleri
Devir Sözleşmesi’nin 13 üncü ve 14 üncü maddeleri gereğince; Genel Müdürlükleri tarafından hazırlanan sulama suyu tarifelerinin DSİ’nin onayı alınarak uygulandığı, 2.5. Sulama birliklerince işletilen sulama tesislerinde uygulanacak su kullanım hizmet bedeli tarifelerine ilişkin kararlarının DSİ tarafından hazırlandığı ve bu kararın Bakanlar Kurulunun onayına sunulduğu, onaylanan işletme ve bakım ücret tarifelerinde tespit edilen en düşük ücret tarifesinden aşağı olmamak üzere su kullanım hizmet bedelinin sulama birliği meclislerince belirlendiği, 2.6. İdarelerince işletilen sulama tesislerinin, Bakanlar Kurulu tarafından tarifesi belirlenen sulama tesisleri listesinde yer almadığı, İdarelerinin sulama birliği olmadığı, ifa ettiği hizmet bedelleri içme suyu ve kanalizasyon vb. hizmet ücretlerinin Genel Kurulları tarafından tespit edildiği ve uygulandığı, ilgili kanun ve yönetmelikte yer alan hususların göz önünde bulundurularak hizmet alan vatandaşları mağdur etmeyecek şekilde ücret tarifelerini belirlediklerini, 2.7. Sulama sahası içerisinde yer alan sulama projeleri içindeki keson kuyu ve sondaj çalışmalarına
2 / 14167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde müsaade edildiği hususları
belirtilmiştir .
3. DSİ’nin 11/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. 6200 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (k) bendi uyarınca, sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunun Bakanlık Makamının Oluru ile sulama birliklerine, belediyelere ve köy tüzel kişiliklerine devredilebildiği, Savaştepe-Sarıbeyler Ovası Sulama Tesisi’nin Bakanlık Makamı
Oluru ile 30/ 04/ 2015 tarihinde BASKİ’ye devredildiği, tesisin işletme ve bakım işlerinin yürütülmesiyle ilgili bütün hususların devralan kuruluşun tüzüğü ve devir sözleşmesiyle düzenlendiği, sulama suyu ücretlerinin belirlenmesi ve uygulanması işlemlerinin de bu çerçevede sulayıcı örgütlerinin kendi meclislerinde (idari birimlerinde) aldıkları kararlar doğrultusunda yerine getirildiği, BASKİ ile İdareleri arasında 20/ 03/ 2015 tarihinde Devir Sözleşmesi ve 18/ 11/ 2015 tarihinde Devir Protokolü imzalandığı, Devir Sözleşmesinin “Ücret Tarifeleri ve Geri
Ödeme” başlıklı 13 üncü maddesindeki hüküm uyarınca su kullanım hizmet bedellerinin
BASKİ tarafından belirlendiği, 3.2. Savaştepe-Sarıbeyler Ovası sulamasının sulama suyu ihtiyacının, İdarelerince işletilen
Sarıbeyler Barajı’ndan karşılandığı, Sarıbeyler Barajı’nda sulama suyu kriterleri açısından herhangi bir kirlilik problemi bulunmadığı, su örneklerinin alınarak gerekli analizlerin İdareleri tarafından yapıldığı veya yaptırıldığı, şikâyetçinin bahsettiği kirliliğin sulama kanallarında zaman zaman gelişen su yosunlarından olabileceğinin düşünüldüğü, damlama sulama sisteminde bazen sorun oluşturabilen yosunlaşma durumunun ilaçlı müdahale ve filtre sistemleriyle giderildiği, 3.3. İdarelerince işletilen sulama tesislerinde uygulanan işletme ve bakım ücret tarifelerinin, 6200 sayılı Kanunun 28 inci ve 29 uncu maddeleri uyarınca hazırlandığı, hazırlanan tarife taslağının ilgili
Bakanlıkların görüşleri alındıktan sonra Bakanlar Kuruluna gönderildiği, söz konusu tarifenin
Bakanlar Kurulunca onaylanmasını müteakip Resmi Gazete’de ilan edilerek yürürlüğe girdiği, İdarelerinin bu ücret tarifeleri ile yapmış olduğu işletme ve bakım giderlerinin karşılığını sulama yapanlardan aldığı, söz konusu ücretin sulama suyunun bedeli olmayıp DSİ’nin bu tesislere yaptığı işletme, bakım, onarım ve enerji masraflarının karşılığı olduğu, ücretlerin belirlenmesinde; sulamanın şekli (cazibe veya pompaj), tesisin bulunduğu yer (bölgesel olarak), tesisin gelişme durumu, bitki su tüketimi, sulanan bitki çeşitleri ve üretim değerleri gibi sosyal ve ekonomik kriterlerin dikkate alındığı, 3.4. İdarelerince işletilen sulama tesislerine ilişkin “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün 2017 Yılı
Sulama ve Tahliye Tesisleri İşletme ve Bakım Ücret Tarifelerine İlişkin Karar”ın Bakanlar Kurulu tarafından onaylandığı, Bakanlar Kurulunun konuyla ilgili 2017 yılına ilişkin kararında çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla ve tamamen kendi imkânlarıyla suladıkları sahalara, bitki çeşidine ve kullandığı suyun miktarına bakılmaksızın tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel uygulanması yapılmasının öngörüldüğü, 2017 yılı tarifesinden önce çıkartılan tarifelerde kendi yeraltı suyu kuyularıyla sulama yapanlara farklı bir ücret uygulanmasıyla ilgili bir hüküm bulunmadığı, 6200 sayılı Kanuna istinaden Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen bu tarifenin belediyelere, kooperatiflere ve köy tüzel kişiliklerine devredilen sulama tesislerini kapsamadığı,
3 / 143.5. Sulama birliklerince işletilen sulama tesislerinde uygulanacak su kullanım hizmet bedeli
tarifelerinin 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu doğrultusunda sulama birliği meclisince belirlendiği, sulama birliklerinin gelir ve giderlerini denkleştirecek bir bütçeyi sağlamakla ve
Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan “Sulama Birliklerince İşletilen Sulama Tesislerinde
Uygulanacak Su Kullanım Hizmet Bedeli Tarifelerine İlişkin Karar”da yer alan su kullanım hizmet bedellerinden daha düşük olmayan bir tarifeyi belirleyip uygulamakla yükümlü olduğu, Bakanlar
Kurulunun konuya ilişkin 2017 yılına ilişkin kararında çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla suladıkları sahalara tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel alınacağına ilişkin hüküm bulunduğu, söz konusu ücretlerin sulama alanı içerisinde 167 sayılı Kanuna göre su temini için İdarelerinden belge alınarak açılan kuyular ile belge alma zorunluluğu olmayan kuyular (el ile açılan) için uygulandığı, 6172 sayılı Kanuna istinaden Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen bu tarifenin belediyelere, kooperatiflere ve köy tüzel kişiliklerine devredilen sulama tesislerini kapsamadığı, 3.6. İdarelerince inşa edilerek işletmeye açılan ve işletme, bakım ve yönetim hizmetleri devredilen bahse konu sulama tesisinin, sulama suyu ücret tarifelerinin, Devir Sözleşmesinin 13 üncü ve 14 üncü maddeleri uyarınca İdarelerince incelendiği ve uygun olanların onaylanarak yürürlüğe konulduğu, bu kapsamda BASKİ tarafından hazırlanan 2017 yılı ücret tarifeleriyle ilgili olarak
İdarelerinden uygun görüş alındığı, 3.7. Sulama tesislerini devralan kuruluşların uyguladıkları sulama suyu ücret tarifeleriyle, üstlendikleri hizmetleri yerine getirebilmek ve işletme, bakım ve yönetimle ilgili her türlü gideri karşılamak için ekonomik kaynak oluşturdukları, devralan kuruluşların yaptıkları işletme ve bakım giderlerini karşılayacak bir tarife uygulaması yapmaları gerektiği, sulama ücretlerin belirlenmesinde; sulamanın şekli (cazibe veya pompaj), bitki su tüketimi, sulanan bitki çeşitleri ve üretim değerleri gibi kriterlerin dikkate alınması gerektiği, 3.8. Devredilen sulama tesislerindeki ücret tarifelerinin, bu tesislerin işletme, bakım ve yönetim işlerini yürüten teşkilatlarının faaliyetlerine, pompajlı ise sarf edilen enerji miktarına, coğrafi konumuna, ürün desenine, sulanan alan miktarına, sulamanın gelişme durumuna, yapılan işletme ve bakım giderlerine göre farklılık gösterebildiği, her sulama tesisinin kendine has özellikleri bulunduğu için tesislere yapılan işletme ve bakım giderlerinin de farklılık gösterebildiği, bu farklılığın sulama suyu ücret tarifelerine de yansıdığı, bir sulama tesisinde uygulanan tarifeyi başka bir sulama tesisinde uygulamanın tesisi işleten kurumun bütçesinin denkleşmesine mani olabileceği ve kurumu mali yönden sıkıntılı duruma sokabileceği, 3.9. Çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla yapmış olduğu sulamalara ilişkin olarak sulama birliği tarafından belirlenen tarifeye karşı açılan davanın Danıştay 8. Dairesi tarafından karara bağlandığı, adı geçen Dairenin 31.01.2002 tarih ve E .2001/ 3380, K.2002/ 567 sayılı konuya ilişkin kararında; daha düşük ücret tarifesi üzerinden, sondaj suları ile cazibeli suların ücretlendirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığına hükmedildiği, 3.10. İşletmeye açılan sulama tesislerinden beklenen faydanın sağlanabilmesi için proje alanının azami derecede işletmeye açılan tesisler vasıtasıyla sulanması gerektiği, çeşitli nedenlerle sulama alanı içerisinde açılan yeraltı suyu kuyularından yapılan sulamaların DSİ tarafından inşa edilen
4 / 14sulama tesislerinin atıl duruma düşmesine neden olacağı ve alan azalması nedeniyle sulama tesisini
işleten kurumların gelirlerinin düşmesine sebep olacağı, 3.11. Sulama alanı içerisinde kendi yeraltı suyu kuyularından sulama yapan çiftçilerin, sulama faaliyetleri için sulama sistemine ait servis yollarını kullanabildiği ve sisteme ait drenaj sisteminden faydalanabildiği, servis yolları ile drenaj kanallarının bakım ve onarımının tesisi işleten kurumlarca yapıldığı, kendi kuyularından sulama yapanlardan alınması gereken bakım ve onarım giderinin karşılığı olarak bu ücretin mütalaa edildiği, söz konusu yeraltı suyu kuyularından sulanan alanlarda su kullanım hizmet bedeli uygulanması yapılmasının yeraltı suyu kuyularından kontrollü sulama yapılması ve tesisi işleten kurumların mali yönden desteklenmesi için gerekli görüldüğü hususlarında açıklamalarda bulunulmuştur .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10 uncu maddesinde ; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir . … Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar .”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir .… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” , 6. 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun
2 nci maddesinde; “Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünün vazife ve salahiyetleri şunlardır : … b)
Sulama tesislerini kurmak, … g) Yukardaki fıkralarda yazılı tesislerin (Çalıştırma, bakım ve onarım dahil) işletmelerini sağlamak; … k) Umum Müdürlüğün yaptığı veya devraldığı tesislerden işletmelerini bizzat deruhte etmediklerinin işlemelerini sağlamak üzere işletmeler kurmak ya doğrudan doğruya veyahut da işletmeler marifetiyle ortaklıklar teşkil etmek ve lüzumu halinde tesisleri hakiki ve hükmi şahıslara devretmek üzere Vekalete teklifte bulunmak ; …”, 26 ncı maddesinde; “Tesislerin işletmeleri için ihtiyar olunan bilcümle masraflar, … faydalananlar tarafından ödenir .”, …”, 29 uncu maddesinde; “Hesap olunacak ücret tarifeleri Maliye ve Tarım
Vekaletlerinin mütalaası alınarak Bayındırlık Vekaletinin teklifi üzerine İcra Vekilleri Heyetince tasdik ve en geç o yılın Nisan ayı içinde Umum Müdürlükçe ilan olunur . Hükümet teklif edilen tarifelerde bir indirme yapabilir . Bu takdirde meydana gelecek farklar ertesi yıl bütçesine konacak tahsisatla karşılanır .”, 7. 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde; “Yeraltı suları umumi sular meyanında olup Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır . Bu suların her türlü araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili bu kanun hükümlerine tabidir .”, 3 üncü maddesinde; “Sınırları ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltısuyu sahaları, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün teklifi
5 / 14üzerine, ilgili bakanlıkça ‘Yeraltısuyu İşletme Alanları’ kabul ve ilan edilir .”, 4 üncü maddesinde;
“Yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8 inci madde hükmüne göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflariyle çekilecek su miktarı Devlet Su İşleri Umum
Müdürlüğü tarafından tayin ve tesbit edilir . Yeraltı suyu işletme sahalarında 8 inci madde şümülüne giren her türlü yeraltı suyu tesisleri, Bayındırlık Bakanlığınca tanzim edilecek teknik talimatname hükümlerine göre meydana getirilir . …”, 10 uncu maddesinde; “Arama belgesine dayanarak arazisinde yeraltı suyu bulunan kimse, bu suyu kullanabilir . Ancak, bir ay içinde Devlet Su İşleri
Umum Müdürlüğüne müracaat ederek kullanma belgesi alır . … Ölçüm sistemlerinin kurulmasını lüzumlu kılacak yeraltı suyunun; kullanım maksadı, miktarı, havza sınırı ve diğer hususlar Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tespit edilir . Bakanlar Kurulunca tespit edilen hususlara ilişkin uygulama usul ve esasları ile ölçüm sistemine dair hususlar yönetmelikle belirlenir . …”, 8. 6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanununun 1 inci maddesinde “Bu Kanunun amacı; ülkenin su varlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımı maksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Su
İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşa edilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak, işletmek, Devlet Su İşleri Genel
Müdürlüğünün onayını almak suretiyle işlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunu yürütmek, tesisi geliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak, yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevli sulama birliklerinin kuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemektir .
…”, 6 ncı maddesinin 15 inci fıkrasında; “Birlik meclisinin görev ve yetkileri şunlardır : … ı) … su kullanım hizmet bedelini Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan yılı sulama ve kurutma tesisleri işletme ve bakım ücret tarifelerinde dekar başına tespit edilen en düşük ücret tarifesinden aşağı olmamak üzere belirlemek . …”, 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında; “… Başkan bütçe ödeneklerinin verimli, tutumlu ve yerinde harcanmasından sorumludur . Bütçelerde gelir ve gider denkliğinin sağlanması esastır . Birlik meclisince kabul edilen bütçe, ilgili DSİ bölge müdürünün onayı ile yürürlüğe girer . …”, aynı maddenin 2 nci fıkrasında; “Birliklerin, devraldığı tesislerin işletme, bakım, onarım ve yönetimi ile ilgili çalışmalarında kâr gayesi güdülemez .”, 9. 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun, “Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendinde; “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, aynı maddenin (c) bendinde; “ Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak” , “ Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “… a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları …e)
İSKİ’ye devredilecek tesis ve işletmelerden sağlanan gelirler,”, Ek 5 inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır .”, 10. 08/ 08/ 1961 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Yeraltı Suları Tüzüğünün 5 inci
6 / 14maddesinde; “3 üncü maddeye göre, elle çalışan veya 4 üncü madde hükümlerince tesbit ve ilan
edilecek derinliklerden daha az derin olan kuyular hariç, su temini maksadı ile açılacak her çeşit kuyularla, ufki ve meyilli her türlü tunel ve galeriler için arama, kullanma, ıslah ve tadil belgesi alınması mecburidir .”, 11. Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve
Yönetimine Dair Teşkilat Yönetmeliğin 1 inci maddesinde; “Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu maksatla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanları devralmak ve bir elden işletmek, 2560 sayılı Kanunda sayılan görevleri yerine getirmek üzere Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü kurulmuştur . …”, 12. BASKİ Genel Müdürlüğü Tarımsal Sulama Tarife Yönetmeliğinin “Tarifenin tanımı” başlıklı 5 inci maddesinde; “( 1) Hizmet bedeli, sulama tesisinin işletme, bakım, onarım ve yönetim giderleri ile sulama tesisinin yatırım geri ödemelerini kapsamaktadır . ( 2) Satış, hizmet ve yaptırımların parasal değerle belirtilmesidir . ( 3) Tarife olabildiğince gerçek değerlere dayanmalı, uygulamada eşitlik sağlanmalıdır .”, “Tarife çeşitleri ve uygulama esasları ” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Bu yönetmeliğin konusu olan tarifelerin tespiti cazibeli veya pompajlı tesisler ve sulama şebekesi dışında kalan alanlar için ayrı ayrı olmak üzere tahakkuk ve tahsilâtla ilgili usul ve esaslar 2 grupta toplanır . a) Abonelik, tahakkuk ve tahsilâtla ilgili esaslar . b) Yaptırımlar tarifesi .”, “Kanalların Bakım ve Onarımı ” başlıklı 11 inci maddesinde; “Baraj ve kuyulardan su verilen, ana kanallar ile bu kanallara bağlı hizmet vermekte olan tali kanallar ve sulama şebekesinin işletme, bakım ve onarımı idareye aittir . …”, “Sulama bedeli ” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Hizmet bedeli; işletme, bakım, onarım ve yönetim giderleri ile sulama tesisleri yatırım geri ödeme giderleri dikkate alınarak, BASKİ Yönetim Kurulu’nca, sulama tesislerinde birim alan esasıyla, sulama kuyularında ise hacim (metreküp) esasıyla belirlenir . Suyun metreküp olarak ölçülebildiği sulama şebekelerinde hizmet bedeli, tarifede m³ su ücreti üzerinden uygulanır .”, “Sulama bedelinin hesaplanması ” başlıklı 14 üncü maddesinde; “ Sulama şebekesinden verilen suyun tahakkuku birden fazla ürün alınması durumunda her bir ekim için ayrı ayrı olmak üzere, Ekilen Ürün Cinsine
Göre Birim Fiyat X Toplam Alan formülüne göre yapılır . ( 2) Sondaj kuyularından verilen sulama suyunun tahakkuku, m³ Bedeli X Toplam m³ miktarı formülüne göre yapılır .”, “Sulama Suyu
Tarifesi ” başlıklı 17 nci maddesinde; “BASKİ Yönetim Kurulu’nca kabul edilen tarifelerin tespitinde, işletme, bakım, onarım ve yönetim giderleri ile sulama tesisleri yatırım geri ödeme giderleri ile amortismanlar, aktifleştirilemeyen yenileme, ıslah ve tevsi masrafları dikkate alınarak tespit edilir .”, “Tarifelerin onayı ve ilanı ” başlıklı 27 nci maddesinde; “Yönetim Kurulunca tespit edilen tarifeler, DSİ Bölge Müdürlüğünün uygun görüşü ile Genel Kurulun onayına sunulur . …”, 13. 30/ 07/ 2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve Bakanlar Kurulunca ( 29/ 05/ 2017 tarihinde Karar Sayısı : 2017/ 10437) kararlaştırılan “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün
2017 Yılı Sulama ve Tahliye Tesisleri İşletme ve Bakım Ücret Tarifelerine İlişkin Karar”ın 1
inci maddesinde; “İşletme ve bakım ücreti alınacak sulama ve tahliye tesisleri aşağıdaki şekilde tespit edilmiştir . …” 2 nci maddesinde; “Sulama ve tahliye tesislerinden faydalananlardan aşağıdaki tabloda belirtilen miktarlarda işletme ve bakım ücreti alınır . …” 5 inci maddesinin 6 ncı fıkrasında ; “Sulama alanı içerisinde, çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla ve tamamen kendi imkânlarıyla suladıkları sahalara, tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel uygulanır .”, 14. 30/ 10/ 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve Bakanlar Kurulunca ( 19/ 09/ 2016
7 / 14tarihinde Karar Sayısı : 2016/ 9306) kararlaştırılan “2017 yılında Sulama Birliklerince İşletilen
Sulama Tesislerinde Uygulanacak Su Kullanım Hizmet Bedeli Tarifelerine İlişkin Karar”ın 1 inci maddesinde; “2017 yılında su kullanım hizmet bedeli alınacak olan ve sulama birliklerince işletilen sulama tesislerinin gruplara göre dağılımı aşağıdaki şekilde belirlenmiştir . …”, 2 nci maddesinde; “Sulama birlikleri, sulama tesisinden faydalananlardan alınacak su kullanım hizmet bedellerini denk bütçe esaslarına göre aşağıdaki tabloda belirtilen işletme ve bakım ücret tarifelerinden az olmamak üzere belirler . …”, 5 inci maddesinin 8 inci fıkrasında ; “Sulama alanı içerisinde, çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla suladıkları sahalara, tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel uygulanır .”, 15. 2014- 2018 dönemi kapsayan 10 uncu Kalkınma Planının “2.3. Yaşanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre ” başlığının altında yer alan “2.3.8. Toprak ve Su Kaynakları Yönetimi” alt başlığının “Politikalar” kısmında;
“… 1050. Yeraltı ve yerüstü su kalitesinin ve miktarının belirlenmesi, izlenmesi, bilgi sistemlerinin oluşturulması; su kaynaklarının korunması, iyileştirilmesi ile kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü sağlanacaktır .
1051. Ülkemiz su potansiyelinin tamamının ihtiyaçlar doğrultusunda sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve kullanımın tarifelendirilmesi sağlanacaktır .
1052. İklim değişikliğinin ve su havzalarındaki tüm faaliyetlerin su miktarı ve kalitesine etkileri değerlendirilerek havzalarda su tasarrufu sağlama, kuraklıkla mücadele ve kirlilik önleme başta olmak üzere gerekli önlemler alınacaktır . …
1055. Sulamada sürdürülebilirliğin sağlanması açısından yeraltı su kaynaklarına yönelik miktar kısıtlaması, farklı fiyatlandırma gibi alternatifler geliştirilecektir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; sulama suyu tarifelerin belirlenmesinde ve bu tarifelerin uygulanmasında her bir idare tarafından farklı kriterlerin ve durumların dikkate alındığı, söz konusu idarelerin tek bir tarife belirlemesinin veya uygulamasının ülke gerçeklerine uygun olmadığı, sulama suyu bedellerinin idarelerce yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanabildiği, BASKİ tarafından belirlenen tarifenin DSİ’nin onayına tabi olduğu ve adı geçen İdare tarafından da BASKİ’nin hazırladığı tarifeye uygun görüş verildiği, Anayasa Mahkemesi’nin kararları doğrultusunda BASKİ tarafından belirlenen tarife ile diğer idareler tarafından belirlenen tarifeler arasındaki farklılıkların eşitlik ilkesinin ihlali olarak değerlendiremeyeceği sonucuna varılmıştır . Bu nedenlerle, şikayetçinin talebinin Reddi gerektiği yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Şikâyetçi, tarım arazisinin bulunduğu yerdeki sulama tesisinin DSİ tarafından BASKİ’ye devredildiğini, DSİ’nin işlettiği barajların sulama alanı içerisinde kendi kuyularından sulama yapan
8 / 14çiftçilere her yıl Bakanlar Kurulunca belirlenen düşük bir ücret tahakkuk ettirildiğini, arazisindeki
zorunlu nedenlerden dolayı kendisinin de DSİ’den belgesini aldığı keson kuyudan sulama yaptığını, bu kuyudan kullandığı suya BASKİ tarafından ücret tahakkuk ettirilirken barajdan gelen su gibi işlem yapıldığını, DSİ’nin ve BASKİ’nin sunduğu tarımsal sulama hizmetinin aynı olmasına rağmen kendi kuyusundan sulama yapan çiftçilere farklı ücretlendirme yapılmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ve adaletsizliğe sebebiyet verdiğini, Bakanlar Kurulunun yeraltı suyu kuyularıyla yapılan sulamalara ilişkin belirlediği ücretin BASKİ’ye emsal teşkil etmesi gerektiğini iddia ederek, bu ücretin BASKİ tarafından da uygulamasını talep etmektedir .
18. Şikâyetçinin, Savaştepe-Sarıbeyler Ovası Sulama Tesisi’nin sulama alanı içinde tarım arazisinin bulunduğu, bu arazide çiftçilik faaliyeti yaptığı, söz konusu sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğunun DSİ tarafından ilgili Bakanlık Makamı Oluru ile 30/ 04/ 2015 tarihinde
BASKİ’ye devredildiği, konuyla ilgili olarak adı geçen İdareler arasında 20/ 03/ 2015 tarihinde Devir
Sözleşmesi ve 18/ 11/ 2015 tarihinde Devir Protokolü imzalandığı anlaşılmıştır .
19. Şikayetçi, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen tarifenin BASKİ tarafından emsal alınmasını talep etmektedir . Şikâyetçinin bahsettiği Bakanlar Kurulu tarafından karara bağlanan tarifelerin, DSİ tarafından işletilen tesislere ve sulama birliklerince işletilen tesislere ilişkin olduğu anlaşılmıştır . DSİ tarafından işletilen tesislere yönelik olarak Bakanlar Kurulu tarafından 2017 yılına ilişkin olarak kararlaştırılan işletme ve bakım ücret tarifelerinin 30/ 07/ 2017 tarihli Resmi Gazete’de; sulama birlikleri tarafından işletilen tesislere yönelik olarak Bakanlar Kurulu tarafından 2017 yılına ilişkin kararlaştırılan su kullanım hizmet bedeli tarifelerinin ise 30/ 10/ 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığı tespit edilmiştir .
20. DSİ tarafından işletilen tesislere yönelik olarak Bakanlar Kurulu tarafından kararlaştırılan söz konusu tarifede; sulama alanı içerisinde, çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla ve tamamen kendi imkânlarıyla suladıkları sahalara, tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel alınacağı öngörülmüştür . Sulama birlikleri tarafından işletilen tesislere yönelik olarak Bakanlar Kurulu tarafından kararlaştırılan tarifede ise; sulama alanı içerisinde, çiftçilerin kendi yeraltı suyu kuyularıyla suladıkları sahalara, tüm gruplarda 5,00 TL/da bedel alınacağının hükme bağlandığı anlaşılmıştır . Şikâyetçi, yeraltı suyu kuyusuyla yaptığı sulamada, Bakanlar Kurulunca belirlenen tarifelerde yer alan bu bedelin ( 5,00 TL/da) BASKİ tarafından da uygulanmasını talep etmektedir .
21. Bakanlar Kurulunun, DSİ tarafından işletilen tesislere ilişkin kararı incelendiğinde; sulama ve bakım ücretleri alınacak sulama ve tahliye tesislerinin isim listesinin Bakanlar Kurulu kararının 1 inci maddesinde açıkça belirtildiği anlaşılmıştır . Diğer taraftan, Bakanlar Kurulunun, sulama birlikleri tarafından işletilen tesislere ilişkin kararında; bu tarifenin sulama birliklerince işletilen sulama tesislerini kapsadığı açıkça belirtilmiştir . Söz konusu Bakanlar Kurulu kararlarından da açıkça anlaşılacağı üzere; Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen her iki tarifenin de; belediyelere veya bağlı idarelere (BASKİ vb.) devredilen sulama tesislerini kapsamadığı anlaşılmıştır .
22. Diğer taraftan, şikâyetçinin talebinin uygulanabilir olup olmadığının tespiti için, DSİ tarafından işletilen tesisler, sulama birliklerince işletilen tesisler ile belediyeler veya bağlı idarelerce işletilen
9 / 14tesislerdeki sulama suyu tarifelerinin nasıl belirlendiğinin ortaya konulması ve değerlendirilmesi
gerekmektedir . Bu kapsamda; DSİ tarafından işletilen tesisler, sulama birliklerince işletilen tesisler ve belediyeler veya bağlı idarelerce işletilen tesislerin sulama suyu tarife belirleme usullerinin öncelikle değerlendirmesi gerekmekte olup, her bir idare yönünden konuyla ilgili hususlara aşağıda yer verilecektir .
23. DSİ tarafından işletilen sulama tesislerinde uygulanan işletme ve bakım ücret tarifeleri belirlenirken; 6200 sayılı Kanun hükümlerinin dikkate alındığı, DSİ tarafından hazırlanan tarife taslağının ilgili Bakanlıkların görüşleri alındıktan sonra Bakanlar Kuruluna gönderildiği, söz konusu tarifenin Bakanlar Kurulunca onaylanmasını müteakip Resmi Gazete’de ilan edilerek yürürlüğe girdiği, DSİ’nin yapmış olduğu işletme ve bakım giderlerinin karşılığını bu ücret tarifeleriyle sulama yapanlardan aldığı, söz konusu ücretin sulama suyunun bedeli olmadığı, bu bedelin DSİ’nin bu tesislere yaptığı işletme, bakım, onarım ve enerji masraflarının karşılığı olduğu, ücretlerin belirlenmesinde; sulamanın şekli (cazibe veya pompaj), tesisin bulunduğu yer (bölgesel olarak), tesisin gelişme durumu, bitki su tüketimi, sulanan bitki çeşitleri ve üretim değerleri gibi sosyal ve ekonomik kriterlerin dikkate alındığı anlaşılmıştır .
24. Sulama birliklerince işletilen sulama tesislerinde uygulanacak su kulanım hizmet bedeli tarifeleri belirlenirken; 6172 sayılı Kanun hükümlerinin dikkate alındığı, tarifeleri n sulama birliği meclisince belirlendiği, sulama birliklerinin gelir ve giderlerini denkleştirecek bir bütçeyi sağlamakla ve Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan “Sulama Birliklerince İşletilen Sulama Tesislerinde
Uygulanacak Su Kullanım Hizmet Bedeli Tarifelerine İlişkin Karar”da yer alan su kullanım hizmet bedellerinden daha düşük olmayan bir tarifeyi belirleyip uygulamakla yükümlü tespit edilmiştir .
Nitekim sulama birliklerinde, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen limitin altında olmamak üzere birlik meclislerinin tarife belirleme yetkisi bulunduğu ve sulama birliklerinin Bakanlar
Kurulu kararıyla belirlenen tarifeyi aynen uygulama gibi bir yükümlüğünün bulunmadığı anlaşılmıştır .
25. DSİ tarafından belediyeler veya bağlı idarelere devredilen tesislerin tarifelerinin ise; ilgili sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğu belediyeye ve bağlı İdareye devredildiğinden, devir sözleşmesi ile belediyeler ve bağlı İdareler tarafından çıkarılan yönetmelikte yer alan tarife belirleme usulünün dikkate alınarak sulama tarifesinin belirlenmesi gerekmektedir . Bu kapsamda, Savaştepe-Sarıbeyler Ovası Sulama Tesisinin DSİ tarafından BASKİ’ye devredilmesi durumu dikkate alındığında, tarifelerin belirlenmesinde devir sözleşmesinde yer alan hususların ve BASKİ tarafından çıkarılan Tarımsal Sulama Tarife
Yönetmeliği hükümlerinin dikkate alınması gerekmektedir . Bahsi geçen yerle ilgili Devir
Sözleşmesinin 13 üncü maddesinden, sulama suyu ücret tarifesinin BASKİ tarafından hazırlanacağı ve DSİ 25. Bölge Müdürlüğünün onayından sonra uygulanacağı tespit edilmiştir .
Ayrıca, BASKİ Genel Müdürlüğü Tarımsal Sulama Tarife Yönetmeliğinin 27 nci maddesinde;
Yönetim Kurulunca tespit edilen tarifelerin, DSİ Bölge Müdürlüğünün uygun görüşü ile Genel
Kurulun onayına sunulacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda BASKİ’nin 2017 yılına ilişkin hazırladığı tarifenin, DSİ tarafından onaylandığı ve bu tarifenin BASKİ Genel Kurulunun 25/ 05/ 2017 tarihli kararıyla kabul edildiği anlaşılmıştır .
26. Ancak BASKİ tarafından sulama tarifeleri hazırlarken belli kriterlerin dikkate alınması gerektiği
10 / 14de bir gerçektir . Konuya ilişkin DSİ’nin cevabi yazısı ve ilgili mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı
üzere; sulama tesislerini devralan kuruluşların, uyguladıkları sulama suyu ücret tarifeleriyle üstlendikleri hizmetleri yerine getirebilmek ve işletme, bakım ve yönetimle ilgili her türlü gideri karşılamak için ekonomik kaynak oluşturdukları, devralan kuruluşların yaptıkları işletme ve bakım giderlerini karşılayacak bir tarife uygulaması yapması gerektiği, sulama ücretlerin belirlenmesinde; sulamanın şekli (cazibe veya pompaj), bitki su tüketimi, sulanan bitki çeşitleri ve üretim değerleri gibi kriterleri dikkate alması gerektiği hususları anlaşılmıştır .
27. Öte yandan, yukarıda da belirtildiği üzere BASKİ tarafından bu kriterler dikkate alınarak hazırlanan tarifenin, DSİ tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe gireceği göz önüne alındığında, söz konusu tesisteki tarife belirleme yetkisinin tamamen BASKİ’ye bırakılmadığı sonucuna varılmaktadır . Devir sözleşmesinde öngörülen onay işlemiyle, fiyat belirleme aşamasında DSİ’ye bir denetim veya kontrol yetkisi verilmiştir . Pek tabidir ki DSİ tarafından bu onay yetkisi kullanılırken aşırı ve makul olmayan bir fiyat belirlenmesine müdahalede bulunulabilecektir . Bu kapsamda; DSİ’nin, BASKİ’nin belirlediği 2017 yılı sulama suyu tarifesini değerlendirdiği ve tarifenin uygulanabilir olduğu kanaatine vardığı, bu nedenle söz konusu tarifeye uygun görüş verdiği ve onayladığı anlaşılmıştır .
28. Diğer taraftan şikâyetçi, arazisindeki zorunlu nedenlerden (kanaletlerden gelen suyun aşırı kirli olmasından ve sistemde gerekli suyun kanaletlerde her zaman bulunmamasından) dolayı kendisinin kuyu suyu kullanmak zorunda olduğu belirtilmiş ise de bu konudaki iddialarını ispatlayacak herhangi bir belgeyi Kurumumuza sunmamıştır . Ayrıca ilgili İdareler tarafından, söz konusu kirlilik oluşturabildiği iddia edilen hususun sulama kanallarında zaman zaman gelişen su yosunlarından oluşabileceği, yosunlaşma durumunun ilaçlı müdahale ve filtre sistemleriyle giderildiği, kanaletlerde yeterli ve temiz su bulundurulduğu bilgilerinin verilmesi nedenleriyle, şikâyetçinin bu konudaki iddiaları sübuta ermediğinden konuyla ilgili olarak Kurumumuzca herhangi bir değerlendirme yapılamamıştır .
29. DSİ tarafından onaylanan ve BASKİ tarafından hazırlanan şikâyete konu tarifede; pompajlı ve cazibe suyundan sulama yapan çiftçiler ayrı başlık altında değerlendirilmiş, bu başlıklar altında her bir ürün bazında (örnek olarak hububat için cazibeli sulama : 13 TL, pompalı sulama : 35 TL) bir fiyat belirlemesi yapılmıştır . Söz konusu tarifenin indirimler kısmında, kuyudan sulamada tarifenin % 50 indirimli uygulanacağı öngörmüştür . Şikâyetçinin talep ettiği gibi
Bakanlar Kurulunca kuyu suyu kullananlar için belirlenen bedelin ( 5 TL/da) söz konusu tesisin sulama alanında uygulanması halinde; kuyu suyu kullanan çiftçilerin lehine ve kuyu suyu kullanmayan çiftçilerin aleyhine ciddi bir fiyat farklığı oluşacağı, bu durumun ise aynı sulama alanında sulama yapan çiftçiler arasında uygulanan tarife yönünden bir eşitsizliğe sebebiyet verebileceği sonucuna varılmıştır .
30. Diğer taraftan, yeraltı suları Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, kamu malı niteliğindedir .
Bu nedenle bu kaynaktan faydalanmak için konuyla ilgili mevzuat düzenlemelere göre hareket etme zorunluluğu vardır . Yeraltı sularının araştırılması, kullanılması ve korunmasına ilişkin olarak 167 sayılı Kanunla DSİ’ye yetki ve görevler verilmiştir . Ancak şikâyete konu tesisin işletme hakkı DSİ tarafından BASKİ’ye devredildiğinden, BASKİ tarafından da yeraltı sularıyla ilgili olarak ilgili mevzuatta yer alan hususların gözetilmesi gerekmektedir .
11 / 1431. Bu kapsamda; BASKİ’nin, yeraltı su kullanımının etkileri değerlendirme, su tasarrufu
sağlama, kuraklıkla mücadele ve kirliliği önleme başta olmak üzere sulama alanındaki gerekli önlemleri alması gerektiği de bir gerçektir . Bu önlemlerin alınması için BASKİ tarafından oluşturulacak su yönetimi politikasında; sulama suyu bedeli, yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanılabilecektir . Bu kapsamda; 10 uncu Kalkınma Planında öngörüldüğü üzere, sulamada sürdürülebilirliğin sağlanması açısından yeraltı su kaynaklarına yönelik olarak miktar kısıtlaması veya fiyat farklılaştırılması yapılması gibi hususların BASKİ tarafından gerçekleştirilebileceğinin kabulü gerekir . DSİ tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda da bu duruma değinilmiş olup, söz konusu yazıda; yeraltı suyu kuyularından sulanan alanlarda su kullanım hizmet bedeli uygulanması yapılmasının, yeraltı suyu kuyularından kontrollü sulama yapılması ve tesisi işleten kurumların mali yönden desteklenmesi için gerekli olduğu hususlarına yer verilmiştir .
32. Ayrıca, BASKİ’nin kuyu suyu ücretlerini Bakanlar Kurulunca belirlenen kuyu suyu bedeline düşürmesinin, söz konusu sulama alanında bazı olumsuzlukların yaşanmasına sebebiyet verebileceği değerlendirilmiştir . Örneğin, bu durumda sulama alanında herkes kuyu suyuyla sulama yapmak isteyecek ve söz konusu sulama alanındaki yeraltı sularına aşırı talep olacaktır . Bu durum ise yeraltı sularıyla ilgili olarak yukarıda belirtilen olumsuz durumların yaşanmasına sebebiyet verecektir .
Bununla birlikte, DSİ tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda da belirtildiği üzere; yeraltı sulamalarına aşırı talep olması durumunda, söz konusu sahadaki sulama tesisi çiftçiler tarafından kullanılmayacak veya daha az kullanılacak, bu durum ise büyük maliyetlerle kurulan bu gibi tesislerin işlevsiz ve atıl hale gelmesine veya daha yüksek maliyetlerle işletilmesine neden olacaktır .
33. DSİ tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda da değinildiği üzere, devredilen sulama tesislerinde ücret tarifelerinin; bu tesislerin işletme, bakım ve yönetim işlerini yürüten teşkilatların faaliyetlerine, pompajlı ise sarf edilen enerji miktarına, coğrafi konumuna, ürün desenine, sulanan alan miktarına, sulamanın gelişme durumuna, yapılan işletme ve bakım giderlerine göre farklılık gösterebileceği, her sulama tesisinin kendine has özellikleri bulunduğu için tesislere yapılan işletme ve bakım giderlerinin de farklılık gösterebileceği, bu farklılık sulama suyu ücret tarifelerine de yansıyabileceği , bir sulama tesisinde uygulanan tarifeyi başka bir sulama tesisinde uygulamanın tesisi işleten kurumun bütçesinin denkleşmesine mani olabileceği ve kurumu mali yönden sıkıntılı duruma sokabileceği sonucuna varılmıştır .
34. Diğer taraftan, 2560 sayılı Kanunun “Tarife tespit esasları” başlıklı 23 üncü maddesinde yer alan “…% 10’dan aşağı olmayacak nispetinde bir kâr oranı esas alınır .” ibaresine yönelik olarak, Anayasaya aykırılığı savıyla ve iptali istemiyle itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmış olup, Mahkemenin konuya ilişkin 26/ 01/ 2012 tarihli ve E. 2011/ 16 sayılı kararında; “Ülkemizdeki büyükşehir belediyelerinin nüfus artışı, büyüme hızı, yapılaşması, sosyal, ekonomik ve kültürel gelişimi, sanayileşme düzeyi ile su üretim-tüketim kapasitesi ve maliyeti tamamen birbirinden farklıdır . Ayrıca su ihtiyacı zamana ve değişen şartlara göre de değişkenlik gösterebilir . … Bu nedenle her büyükşehir belediyesinin yerine getirmek durumunda olduğu su hizmetlerinin nitelik ve nicelik itibarıyla farklılık göstereceği kuşkusuzdur . Dolayısıyla, büyükşehir belediyelerinin anılan farklılıklara paralel olarak sunacakları hizmetlere göre elde edecekleri gelirler ve bu gelirlerdeki kârlılık oranı da değişebilecektir . … İdareler hizmet sunarken zamana ve
12 / 14değişen şartlara göre daha önceden kanun ile alt ve üst sınırı belirlenmiş kârlılık oranının
üstünde veya altında bir kârlılık oranı uygulanmasına ihtiyaç duyabilirler . Bu itibarla, idarece sunulacak su hizmetinin zaman içinde değişen şartlara göre farklı kârlılık oranlarını gerektirebilmesi nedeniyle su bedelinin tespitinde uygulanacak kârlılık oranının belirlenmesi ölçülü ve adil olmaları koşuluyla idarenin takdirine bırakılması gerekmektedir .” şeklinde değerlendirme yaptığı tespit edilmiştir . Söz konusu Mahkeme kararından anlaşılacağı üzere; idarelerin su hizmetleri nitelik ve nicelik itibariyle farklılık gösterebilecektir .
35. Ayrıca şikâyetçi, diğer İdarelerce uygulanan ve Bakanlar Kurulunca kuyu suyu kullananlar için belirlenen bedelin, BASKİ tarafından uygulanmayarak eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmekte ise de; BASKİ tarafından işletilen tesisin faaliyet gösterdiği sulama alanı içerisinde de belli bir dengenin ve adaletin gözetilmesi gerektiği de bir gerçektir .
36. Yine Anayasa Mahkemesi eşitlik ilkesine değindiği 23/ 12/ 2015 tarihli ve E. 2014/ 199, K .
2015/ 115 sayılı kararında ; “ ‘Kanun önünde eşitlik ilkesi’ hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur . Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür . Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir . Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitlik ilkesi ihlal edilmiş olmaz . Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez .
Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir . Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez .” şeklinde açıklamada bulunmuştur .
37. BASKİ tarafından yeraltı kuyu suyundan sulama yapanlar için belirlenen tarife, her ne kadar
Bakanlar Kurulu tarafından belirlenen tarifenin üzerinde olsa da; bahsi geçen Anayasa Mahkemesi kararında da değinildiği üzere şikâyetçinin durumunun aynı hukuksal durumda bulunan kişilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği bir gerçektir . Yukarıdaki paragraflarda değinildiği üzere, tesisi işleten idarelere, tesisin fiyat politikasına ve tesisin durumuna göre idarelerce farklı ücret tarifeleri uygulanmasının mümkün olması ve çiftçilik yapan herkesin sulama suyu bakımından tek bir tarifeye bağlı tutulmasının ülke gerçeklerine uygun olamaması ve uygulanabilir olmaması nedenleri dikkate alındığında , BASKİ tarafından uygulanan tarifenin eşitlik ilkesine aykırı olduğuna yönelik herhangi bir tespit yapılamamıştır . Diğer taraftan 29 no.lu paragrafta belirtildiği üzere; bahsi geçen yerde kuyu suyunun çok daha düşük olarak belirlenmesi halinde, söz konusu alanda kuyu suyu kullanmayan çiftçiler aleyhine eşitsiz bir durum oluşabileceği değerlendirilmiştir .
38. Kurumumuzca yapılan tespitler neticesinde; sulama suyu tarifelerin belirlenmesinde ve bu tarifelerin uygulanmasında her bir idare tarafından farklı kriterlerin ve durumların dikkate alındığı, söz konusu idarelerin tek bir tarife belirlemesinin veya uygulamasının ülke gerçeklerine uygun olmadığı, sulama suyu bedellerinin idarelerce yönlendirici ve kontrol edici bir araç olarak kullanabildiği, BASKİ tarafından belirlenen tarifenin DSİ’nin onayına tabi olduğu ve adı geçen İdare tarafından da BASKİ’nin hazırladığı tarifeye uygun görüş verildiği, Anayasa Mahkemesi’nin kararları doğrultusunda BASKİ tarafından belirlenen tarife ile diğer idareler tarafından belirlenen tarifeler arasındaki farklılıkların eşitlik ilkesinin ihlali olarak
13 / 14değerlendiremeyeceği sonucuna varılmıştır . Tüm bu nedenlerle, BASKİ’nin yeraltı suyu
kuyularıyla yapılan sulamalara ilişkin belirlediği tarifenin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 39. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Başvuranın, şikâyet dilekçesine BASKİ tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir . Adı geçen İdarelerin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
40. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ile BALIKESİR SU ve KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ’NE TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Kararın bir örneğinin bilgileri için DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE
İLETİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi