|
ÖZET: Başvuran, Erzurum’daki iş yerinin önünde bulunan taksi park yerinin kaldırılmasını talep etmiştir. Başvurusunda, taksicilerin gürültü yaptığını, sigara içtiğini ve bu durumun müşteri çekimini olumsuz etkilediğini belirtmiştir. Ayrıca, çevresindeki diğer işletmelerin daha uygun koşullarda rekabet ettiğini ifade ederek, taksi park yerinin 10 metre ilerideki bir alana taşınmasını istemiştir. Ancak, Erzurum Büyükşehir Belediyesi, taksi duraklarının yerlerinin belirlenmesi ve düzenlenmesinin Ulaşım Koordinasyon Kurulu (UKOME) tarafından yapıldığını ve başvuranın bu karara itiraz etmediğini vurgulamıştır.
Belediye, başvuranın iş yerinin önünde yalnızca bir taksi için park yeri bırakıldığını ve bu durumun işletmenin önünü açtığını belirtmiştir. Ayrıca, taksi duraklarının belirlenmesinin kamu yararı gözetilerek yapıldığını ve başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesinin hukuki ve hakkaniyet açısından uygun olduğunu tespit etmiştir. Başvuranın, idarenin kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4827-S.7175
BAŞVURU NO : 2019/1852
KARAR TARİHİ : 28/06/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ERZURUM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın iş yerinin önünde bulunan, taksi araç park yerinin kaldırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran otel ve lokanta faaliyetini yürüttüğü iş yeri önünde taksi park yeri bulunduğunu, taksicilerin burada beklediklerini, ses ve gürültü yaptıklarını ve sigara içtiklerini, çevrelerinde 10-15 otel ve 3-4 lokanta bulunduğunu, bu esnafların iş yerlerinin önünün açık, ferah ve araba parklarının mevcut olduğunu, ancak kendi iş yerinin önünde sabit dubaları bulunan bir taksi olduğunu, müşterilerinin iş yerinin önüne arabayla yanaşması aşamasında taksiciler tarafından el işaretiyle buranın taksi durağı olduğu şeklinde bazı ikazlarda bulunduğunu, müşterilerinin taksicilerle sorun yaşamamak için iş yerinden uzaklaşıp diğer otel veya lokantalara gittiklerini, böyle bir ortamda diğer esnafla eşit şartlarda rekabet edemediklerini, bu durumun kendilerinin ticaretini olumsuz etkilediğini, bu şekilde ticaretlerini sürdürmelerinin mümkün olmadığını, şimdiye kadar çevrelerinde kamu binası arsası olup cephe sorunu olmayan başka müsait bir yer olmadığından sorunlarının zamanla çözüleceğini düşünüp sabrettiklerini ancak hemen karşılarında bulunan petrol istasyonunun Belediye tarafından kamulaştırılması sonrasında mevcut taksi park yerinin bu arsasının önüne alınması için Erzurum
Büyükşehir Belediyesine müracaat ettiklerini ancak olumsuz cevap verildiğini, beklentilerinin taksi park yerinin 10 metre ileride bulunan karşı şeride alınması ve taksicilerin burada bulunan kamu arsasının önünde beklemeleri olduğunu, otopark yapılması düşünülen bu kamu arsasının cephe sorunu olmadığını, taksicilerin söz konusu yere geçmesi durumda müşterilerini kaybetmeyeceğini ve sorununun da çözülmüş olacağını iddia ederek, iş yerinin önünde bulunan taksi park yerinin kaldırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 10/04/2019 tarihli ve … sayılı, 19/06/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıları ve eklerinde özetle;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.1. 5216 sayılı Kanun’un 7’nci maddesinin (f) bendine göre, durak yerlerinin tespitinin ve trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işlerin yapılmasının ve yine aynı Kanun’un 7’nci maddesinin (p) bendine göre taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat verme işlemlerinin Büyükşehir Belediyelerinin görevleri arasında sayıldığı,
2.2. Mezkûr Kanun hükümleri doğrultusunda; Erzurum ilindeki taksi duraklarıyla ilgili düzenlemelerin Ulaşım Koordinasyon Kurulunun (UKOME) kararlarıyla yapıldığı, UKOME kararlarının idari yargı denetimine tabi olduğu, alınan UKOME kararına karşı başvuran tarafından herhangi bir dava açılmadığı için idarelerinin konuyla ilgili yeni bir karar almasına gerek bulunmadığı,
2.3. Başvuranın iş yerinin önünde ticari taksi durağı kurulmasıyla ilgili ilk işlemlerin 1985 yılında yapılmış olduğu, 1985 yılından 2015 yılına kadar 30 yıl başvuranın binasının önünde faaliyet gösteren taksi durağının 23/11/2015 tarihli alt komisyon raporu ve 26/11/2015 tarih ve
…/…-… sayılı UKOME kararıyla İnönü İlköğretim Okulunun bahçe duvarının altına taşındığı ve başvuranın binasının önünde sadece bir taksi için park yeri bırakıldığı,
2.4. Başvuranın, taksi durağının taşınmasını istediği … ada … parsel sayılı taşınmazın, kamulaştırıldığı ve söz konusu yerin imar palanında otopark alanı olarak fonksiyonlandırıldığı, söz konusu taksi durağı veya park yerlerinin belirlenmesi ve belirlenen yerlerin başka bir yere taşınıp taşınmayacağı hususlarının idarelerinin işleyişine ve takdir yetkisine ilişkin hususlar olduğu,
2.5. Nitekim UKOME’nin …/…-… sayılı kararından önce … Taksi Durağına bağlı tüm taksilerin … Lokantası ve Oteli’nin önünde bulunmakta iken taksi durağının taşındığı, eski yerinde sadece bir taksi bırakıldığı, esasen bu uygulama ile başvurana çok büyük kolaylık sağlanarak lokantasının ve otelinin önünün açıldığı, söz konusu taksi durağının uzun süredir
…Oteli ön ünde bulunması nedeniyle bir adet taksi park yerinin bırakıldığı, park yerinin başka esnafların önüne taşınmasının yeni sorunlara ve tartışmalara sebebiyet vereceği,
2.6. Toplu taşıma araçları olan taksilerin, kendileri için yol kenarlarında oluşturulan duraklarda, ulaşılabilir noktalarda bulundurulduğu, başvuru konusu olaydaki bir adet taksinin de hem başvuranın hem de karşı kaldırımdaki otelin müşterilerine en yakın noktada kamu hizmeti sunmak üzere bırakıldığı, bu nedenle UKOME kararıyla belirlenen yerin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu, UKOME kararının alınmasında takdir yetkisinin keyfi olarak kullanılmadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun,
5.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde;
“Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”
5.2. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin, birinci fıkrasının ilk cümlesi ile ikinci fıkrasında;
“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur…
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
6. Başvuru konusu kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere otel ve lokanta faaliyetlerini yürüttüğü iş yerinin önünde bulunan taksi araç park yerinin kaldırılmasını talep etmektedir.
8. Bilindiği üzere yukarıda yer verilen 5216 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, büyükşehir belediyesi bulunan illerde büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerini koordinasyon içerisinde yürütmek üzere kurulan Ulaşım Koordinasyon
Merkezi, büyükşehir belediyesine verilen taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkileri kullanmaktadır. Bu kapsamda Ulaşım
Koordinasyon Merkezinin, taksi araç park yerlerinin nerelerde olacağı noktasında takdir yetkisine sahip olduğu tartışmasızdır.
9. İdareye, idari işlem ve eylemlerini tesis ederken belli ölçüde hareket serbestisi tanınmasını ifade eden takdir yetkisi; idareye keyfi hareket etme serbestisi tanındığı anlamına gelmemektedir. Her şeyden önce takdir yetkisinin kullanılmasında idare, Anayasa ile güvence altına alınan hukuk devleti ilkesine riayet etmekle yükümlüdür. (Çağlayan Ramazan, “Türk
Hukukunda İdarenin Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi”, Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi,
C. 7, S. 3-4, s. 173; Yayla Yıldızhan, “İdarenin Takdir Yetkisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Mecmuası, C. 30, S. 1-2, s.201.) Bu doğrultuda idareden, takdir yetkisini objektif ölçüler içerisinde, yasal amaca ve kamu hizmeti gereklerine uygun biçimde kullanması beklenmektedir. (Azrak Ülkü, “İdari Yargı Denetiminin Sınırı Olarak İdarenin Takdir Yetkisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 6, S. 1-3, s. 20.) Nitekim Anayasa
Mahkemesi; her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla idarenin görev alanının belirlenmesinin zorluğuna dikkat çekerek, idarelere takdir yetkisi tanınmasının zorunluğu olduğuna işaret etmektedir. Yüksek Mahkeme bunun yanında takdir yetkisinin amacının, kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alınarak idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımak olduğunu belirtmektedir.
(Anayasa Mahkemesinin; 25/11/2015 tarihli, E: 2015/50 ve K: 2015/107 sayılı kararı. Kaynak:
www.corpus.com.tr) Dolayısıyla idarenin takdir yetkisine sahip olması halinde yapılacak denetim; takdir yetkisinin bu amaç doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığı sınırında kalacaktır.
Diğer bir deyişle idarenin tercih ettiği seçeneğin ve bunun uygulanmasının hukuka uygun olup olmadığının araştırılması ve saptanması bu denetimin konusunu oluşturacaktır. Yapılacak denetim faaliyeti sonucunda takdir yetkisinin bu sınır aşılmadan kullanıldığı anlaşılırsa, idareyi seçeneklerden birisini tercihe zorlayacak ya da belli bir yönde işlem ve eylem tesisine zorunlu kılacak biçimde karar vermek, hukuki denetimin dışına çıkılması anlamına gelecektir. (Danıştay
On Yedinci Dairesinin; 18/02/2016 tarihli, E: 2015/12079 ve K: 2016/1040 sayılı kararı.
Kaynak: www.corpus.com.tr) Hal böyle olunca somut olayda da, taksi araç park yerinin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
belirlenmesine yönelik idareye tanınan takdir yetkisinin belirtilen amaçlar doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığı irdelenmelidir.
10. Bu noktada idare, başvuranın iş yerinin önünde faaliyet gösteren taksi durağının 26/11/2015 tarih ve …/…-… sayılı UKOME kararıyla başka bir yere taşındığını, başvuranın iş yerinin önünde ise bir taksi için park yeri bırakıldığını ifade etmektedir. Bununla birlikte idare bu uygulamanın başvuranın lokantasının ve otelinin önünün açılmasını sağladığını, öte yandan söz konusu taksi durağının uzun süredir başvuranın iş yerinin önünde bulunması nedeniyle bir adet taksi park yerinin bırakıldığını, park yerinin başka esnafların önüne taşınmasının yeni sorunlara ve tartışmalara sebebiyet vereceğini belirtmektedir. İdare toplu taşıma araçları olan taksilerin, kendileri için yol kenarlarında oluşturulan duraklarda, ulaşılabilir noktalarda bulundurulduğunu, başvuru konusu olaydaki bir adet taksinin de hem başvuranın hem de karşı kaldırımdaki otelin müşterilerine en yakın noktada kamu hizmeti sunmak üzere bırakıldığını, bu nedenle UKOME kararıyla belirlenen yerin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğunu ifade etmektedir. Dolayısıyla idarenin söz konusu taksi park yeri belirlenmesine yönelik işlemi tesis ederken, ulaşım hizmetinin gereklerini, toplumsal ihtiyacı göz önünde bulundurarak, hizmetin verimli ve etkin biçimde yürütülmesini amaçladığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, idarenin takdir yetkisini kullanırken keyfi hareket etmediği, takdir yetkisinin kullanılmasındaki sınırı aşmadığı değerlendirilmektedir.
11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın iş yerinin önündeki taksi araç park yerinin taşınması talebinin reddedilmesine yönelik işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı tespit edilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ERZURUM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.