|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın kızı için burs tahsis talebinin reddedilmesi üzerine yapılan değerlendirmede, başvuranın sosyal ve ekonomik durumunun yeniden göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuran, eşinin iş kazası nedeniyle çalışamadığını ve dört çocuğunun bulunduğunu belirterek burs verilmesini talep etmiştir. İdare, burs tahsisinde belirlenen kriterler çerçevesinde başvuranın kızının öncelikli öğrenci statüsünde olmadığını ifade etmiştir. Ancak, başvuranın durumu ve ihtiyaçları dikkate alındığında, bursun yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu karar, sosyal adalet ve hakkaniyet ilkeleri doğrultusunda, devletin maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilere yardım etme yükümlülüğünü hatırlatmaktadır. Ayrıca, başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi açısından önem taşımaktadır. Sonuç olarak, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na burs tahsis işleminin yeniden gözden geçirilmesi tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4126-S.6019
BAŞVURU NO : 2019/1923
KARAR TARİHİ : 31/05/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Gençlik ve Spor Bakanlığı
Burs tahsis işlemi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 01/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; eşinin inşaat işçisi olduğunu ancak iş kazası geçirmesi dolayısıyla
çalışamadığını malvarlıkları olarak bir adet evlerinin olduğunu ve yeşil karta sahip olduklarını ayrıca dört çocuklarının bulunduğunu belirterek gereken şartları taşıdığını düşündüğü kızına burs verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğünün 26/03/2019 tarihli ve E. … sayılı
cevabi yazısı ve eklerinde;
2.1) 351 sayılı Kanununun Yönetim Kurulu ve Görevleri başlıklı 7 inci maddesinin (b) fıkrası,
burs/kredi verilecek ve yurtlarda barınacak öğrencilerin değerlendirilmesine ilişkin kıstasların
Yönetim Kurulu tarafından belirleneceğinin ifade edildiği,
2.2) Burs / öğrenim kredisinin öğrencinin gelir durumu puanı, başarı durumu puanı ve sosyal
durum puanı toplamları üzerinden hesaplandığı, Başvuruların değerlendirilmesinde tavan puanın; Öğrenci ve ailesinin gelir durumunda % 45 i olan 4.500 puan, Öğrencinin başarı durumunda % 35 i olan 3.500 puan, Öğrencinin sosyal durumunda ise % 20 si olan 2.000 puan, esas alındığı ve değerlendirmede kullanılan bilgilerin tamamının ilgili kamu kurumlarından araştırıldığı,
2.3) Gelir Durumu Puanının Hesaplanmasında; Öğrencinin kendisine, anne ve/veya babasına
ait maaş/ücret gelirleri, konut, arsa, işyeri sahipliği, mükellefiyetlik durumu, (Basit usulGerçek usul) Şirket ortaklığı, MTV (Motorlu Taşıtlar Vergisi), Diğer gelirler (varsa kira, hasılat gelirleri ) toplamının dikkate alındığı, Başarı Durumu Puanının Hesaplanmasında; Yükseköğrenime ilk defa giren öğrencilerin
ÖSYM tarafından hesaplanan puan türü ve puanı, ara sınıflarda ise yükseköğretime kayıt yaptırdığı tarihteki puan türü ve puanı üzerinden hesaplandığını ve Yükseköğrenime yerleştirilmede esas alınan her puan türünün kendi içinde değerlendirildiği, Öğrencinin Sosyal Durum Puanının Hesaplanmasında; Anne ve/veya babasının sağ/vefat durumu, anne-baba boşanma durumu, öğrencinin aile ikametgâh adresi dışında yükseköğrenim görmesi, aile ikametgâh adresi dışında yükseköğrenim gören, 25 yaşını geçmemiş çalışmayan bekâr kardeş sayısı, (her kardeş için puan veriliyor) ilköğretim ve ortaöğretimde öğrenim gören
20 yaşını geçmemiş, bekâr kardeş sayısı (en fazla 3 kardeş için), örgün öğretimde aynı anda üç
kardeşin yükseköğrenim görmesi halinde puan verilmesi kriterlerinin dikkate alındığı,
2.4) … …’e … numarayla öğrenim kredisi tahsis edildiği ve verilen süre içerisinde Burs/Kredi
Taahhüt Senedini onaylamadığı, öğrencinin başvuru yapması halinde 2019–2020 öğretim yılında da değerlendirmesinin yapılacağı,
2.5) 2018–2019 öğretim yılında yeni başvuru yapan 150.000 öğrenciye burs tahsis edildiği ve
sistem tarafından yapılan sıralamada … …’ten daha fazla puana sahip öğrencilere burs tahsisinin gerçekleştirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı
2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı
içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
3.1) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde “…Devlet, maddi
imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır…”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanununun
“Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir…”
6) Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin “Burs Tahsis
Kontenjanı, Burs Miktarı ve Ödeme Zamanlarının Tespiti” başlıklı 8 inci maddesinde; Kurum bütçesi dikkate alınarak ilk defa burs verilecek öğrenci sayısını, aylık burs miktarlarını, ödeme zamanını ve öğrencilerin Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi sınavı sonucundaki başarılarına göre burs kontenjanlarını belirlemeye Yönetim Kurulu yetkilidir.
6.1.) “Kurumca Burs Verileceklerin Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Kurumca burs verilecek öğrenciler; öğrenci ve ailesinin sosyal, ekonomik durumu ile öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türü, ara sınıfta ise yılsonu başarı durumu dikkate alınarak her yıl Yönetim Kurulunca belirlenen kıstaslar doğrultusunda değerlendirilir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; burs bağlanması talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varıldığından başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, eşinin çalışamadığını ve dört çocuklarının bulunduğunu belirterek gereken
şartları taşıdığını düşündüğü kızına burs verilmesini talep etmektedir.
9) Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin başlangıçta belirtilen temel ilkelere
dayanan sosyal bir hukuk devleti olduğu vurgulanmıştır. Anayasada yer alan sosyal hukuk devleti de; insan onuruna uygun bir hayat sürdürülmesi için gerekli önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Yine Anayasanın Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları başlıklı 65 inci maddesinde, devletin sosyal ve ekonomik alanlarda
Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği açıklanmıştır.
10) Anayasanın 42 nci maddesinde ise; Devlet tarafından maddi imkanlardan yoksun başarılı
öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımların yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla Anayasamızda başarılı ve ihtiyaç sahibi öğrencilerin desteklenmesinin devletin bir görevi olarak ele alındığı açıktır. Nitekim bu kapsamda yurt, burs, kredi gibi çeşitli uygulamalarla pek çok öğrenci desteklenmektedir.
11) Bilindiği üzere ülkemiz genç nüfusa sahip ülkelerin başında yer almakta olup bu genç
nüfusun en önemli bölümünü de üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Bu kapsamda özellikle ekonomik sorunları bulunan öğrencilerin yeterli imkânlarının olmaması nedeniyle zor durumda kalmalarını engellemek ve aynı zamanda başarılarını ödüllendirmek amacıyla söz konusu öğrencilere karşılıksız maddi destek verilebilmektedir.
12) Bu bağlamda özellikle yüksek öğrenim gören gençlerin, sosyal ve kültürel gelişimlerini
kolaylaştırmak amacı ile öğrenim gördükleri yüksek öğrenim kurumlarındaki normal öğretimleri süresince her yıl belirlenen sayıdaki başarılı ve ihtiyaç sahibi öğrencilere karşılıksız olarak burs verilebilmektedir. Hatta konuyla ilgili başvuruda bulunan ve belgelerini veren başarılı ve ihtiyaç sahibi öğrencilere burs ya da kredi taahhüt senedini imzalayan çoğu öğrenciye de öğrenim kredisi verilebilmektedir.
13) Bu kapsamda idare tarafından öğrencilere barınma ve burs-kredi konularında hizmet
verilirken eşit davranılması, etkili ve kaliteli hizmet sunulması, esneklik, saydamlık, katılımcılık, hesap verme sorumluluğu, öngörülebilirlik gibi kavramları öne çıkaran bir işleyişe sahip bulunması büyük önem arz etmektedir.
14) 5102 sayılı Kanun gereğince yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre
çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilmektedir. Nitekim Kurum Burs/Kredi Yönetmeliğinin 14 üncü maddesi gereğince burs verilecek öğrencilerde, öğrenci ve ailesinin sosyal, ekonomik durumu ile öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türü, ara sınıfta ise yılsonu başarı durumu dikkate alınmakta ve bu hususlar göz önünde bulundurularak her yıl başvurular sonuçlandırılmaktadır.
15) Somut dosya kapsamında yapılan incelemede ise; 2018-2019 öğretim yılında yeni başvuru
yapan 150.000 öğrenciye burs tahsis edildiği, yapılan değerlendirme neticesinde başvuranın kızına burs yerine öğrenim kredisi tahsis edildiği ancak süresi içinde öğrenci tarafından kredi taahhüt senedinin onaylanmadığı anlaşılmıştır.
16) Bu kapsamda her ne kadar başvuranın kızının sosyal ve fiziksel durumu itibarıyla ya da
ilgili mevzuat göz önünde bulundurularak belirlenen şartlara haiz olmadığından öncelikli öğrenci durumunda olmadığı (öncelikli öğrenciler hakkında değerlendirme usul ve esasları uygulanmaksızın burs tahsis işlemleri gerçekleştirilmektedir) anlaşılmış olsa da; başvuran tarafından 4 çocuğunun bulunduğu, bir çocuğun halen üniversitede okuduğu, 2 çocuğunun ise bu sene üniversite sınavlarına girdiği ve eşinin de iş kazası geçirmesi nedeniyle herhangi bir gelirlerinin bulunmadığı beyanı verilmiştir. Dolayısıyla yapılan değerlendirmelerde başvuranın kızından daha yüksek değerlendirme puanlarına sahip olan öğrencilere burs verilmiş olsa da başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesinin hakkaniyet ilkesine uygun olacağı değerlendirilmiştir.
17) Sonuç olarak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, burs konusunda
mağduriyet giderici bir çözüm bulunması adına ilgili öğrencinin burs durumunun yeniden değerlendirilmesinin hakkaniyete uygun olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Burs tahsis işleminin yeniden değerlendirilmesi hususunda GENÇLİK ve SPOR
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın ŞİKÂYETÇİYE ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi