|
ÖZET: Başvuran, 01/02/2024 tarihli yaşlılık aylığı tahsis talep formunu Konak Sosyal Güvenlik Merkezine ilettiğini, ancak işlemlerin geciktiğini belirterek aylığının bağlanmasını talep etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceledikten sonra, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun başvuranın yaşlılık aylığı talebinin bulunmadığına dair açıklamalarını dikkate almıştır. İlgili kurum, başvuranın yaptığı başvuruların sürekli iş göremezlik geliri talebine yönelik olduğunu ve bu nedenle işlemlerin bu doğrultuda ilerlediğini belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın iş kazası veya meslek hastalığına dair herhangi bir kaydının olmadığını, bu nedenle sürekli iş göremezlik geliri talebinin işleme alınabilmesi için gerekli belgelerin talep edildiğini ifade etmiştir. Başvuranın, yaşlılık aylığına ilişkin talebinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvurunun hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliği sağlanmıştır. Başvuran, bu karara karşı İzmir İş Mahkemesinde yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6909-S.24.10811
BAŞVURU NO : 2024/6452
KARAR TARİHİ : 03.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın aylık tahsis talebine ilişkin yapılan işlemler hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, yapılan başvuruda başvuran özetle; 01/02/2024 tarih, sayılı yaşlılık aylığı tahsis talep formunu Konak Sosyal Güvenlik Merkezine gönderdiğini, ilgili birimler tarafından kendisini oyalamak suretiyle aylığının bağlanmasının geciktirildiğini belirterek yaşlılık aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 23/05/2024 tarihli ve S. sayılı yazısına istinaden İzmir
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Konak Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından gönderilen 27/05/2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabî yazısında; 2.1. Başvuranın 01/02/2024 tarih, sayılı Gelir, Aylık / Ödenek Talep Belgesi ile Sürekli İş
Göremezlik Geliri ve Toptan Ödeme talebinin Kemalpaşa Sosyal Güvenlik Merkezinin 02/02/2024 tarih, sayılı yazısı ekinde gereği için Merkezlerine intikal ettiği, 2.2. 01/02/2024 tarih, sayılı Gelir, Aylık / Ödenek Talep Belgesinde el yazısı ile “4. Md. 1.
Fıkrasına binaen emekli maaşı” ibaresinin yer aldığı, 2.3. Başvuranın ayrıca E-devlet üzerinden yaptığı 16/05/2024 tarih, sayılı başvuru ile 4/a Sürekli
İş Göremezlik Geliri talebinin Merkezlerine intikal ettiği,
2.4. Başvuran hakkında iş kazası sigortasından işlem yapıldığına, geçici iş göremezlik ödendiğine dair herhangi bir kayda rastlanmadığı, 2.5. Başvurandan, hakkında sürekli iş göremezlik geliri talebine istinaden işlem yürütülebilmesi için 24/05/2024 tarih, sayılı yazı ile iş kazası veya meslek hastalığı iddiasını belirtir ayrıntılı dilekçesinin istendiği, 2.6. Başvuranın yapmış olduğu başvuruların Sürekli İş Göremezlik Geliri talebi olduğu işlemlerinin İş
Göremezlik Geliri yönünde ilerlediği ve başvuranın yaşlılık aylığı talebinin bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “(…) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler(…)” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 Sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir (…)” hükmü yer almaktadır.
5. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin 4 ve 5 inci fıkralarında “ Kısa vadeli sigorta kolları: İş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını, Uzun vadeli sigorta kolları: Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını,” tanımladığı, 5.2. “Sigortalı Sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında “Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise; 1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, 2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlar, 3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma iştiraklerinin ise tüm ortakları, 4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,…………….”, 5.3. “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28 inci maddesinin 2 nci ve 9 uncu fıkralarında sırasıyla “İlk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara; a) Kadın ise 58, erkek ise
60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş
olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında orgula/
sigortalı sayılanlar için prim gün sayısı şartı 7200 gün olarak uygulanır.” , “Yukarıdaki fıkralarda belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunmaları, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)
bendinde belirtilen sigortalıların ise istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alındıktan sonra ilişiklerinin kesilmesi şarttır.” 5.4. “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi veya sosyal güvenlik destek primi ödenmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki ay başından itibaren aylık bağlanacağı, 6. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin “Yaşlılık aylığı başvurusu ve istenecek belgeler” başlıklı
56 ncı maddesinin 1 inci fıkrasında “Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için, sigortalının Kanunun 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının; a) (a) bendi kapsamında bulunması hâlinde, çalıştığı işten ayrıldıktan sonra, b) (b) bendi kapsamında bulunması hâlinde, tarım işlerinde kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar hariç sigortalılığa esas faaliyetine son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra, örneği Kurumca hazırlanacak tahsis talep dilekçesi ile Kuruma başvurması şarttır.” 7. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2018/28 sayılı Genelgesinin yaşlılık sigortasından yararlanma koşullarına ilişkin 3 üncü bölümünün 2 inci fıkrasında “Gerek genel koşullara, gerekse özel koşullara göre aylık bağlanabilmesi, 4/1-(a) ve 4/1-(c) sigortalıları için çalıştığı işinden ayrılma ve yazılı istekte bulunma koşullarının, 4/1- (b) sigortalıları için ise yalnızca yazılı istekte bulunma koşulunun gerçekleşmesine bağlı bulunmaktadır.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza, yapılan başvuruda başvuran özetle; 01/02/2024 tarih, sayılı yaşlılık aylığı tahsis talep formunu Konak Sosyal Güvenlik Merkezine gönderdiğini, ilgili birimler tarafından kendisini
oyalamak suretiyle aylığının bağlanmasının geciktirildiğini belirterek yaşlılık aylığının bağlanmasını talep etmektedir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın yaşlılık aylığı talebinin bulunmadığı, Kurum kayıtlarına 01/02/2024 tarih, sayılı ve 16/05/2024 tarih, sayılı başvurularının sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasına yönelik talepler olduğu dolayısıyla işlemlerin iş göremezlik geliri yönünden ilerlediği, hakkında sürekli iş göremezlik geliri talebine istinaden işlem yürütülebilmesi için 24/05/2024 tarih, sayılı yazı ile iş kazası veya meslek hastalığı iddiasını belirtir ayrıntılı dilekçesinin istendiği belirtilmektedir.
11. Başvuran ile idare arsındaki uyuşmazlığın temel olarak; başvuranın yaşlılık aylığı tahsis talebinin bulunup bulunmadığı hususunda ortaya çıktığı görülmektedir.
12. Dosya kapsamında yer alan tüm bilgi ve belgeler incelendiğinde; başvuranın T.C. Sosyal Güvenlik
Kurumuna iki ayrı başvurusunun bulunduğu, her iki başvurunun da sürekli iş göremezlik gelirine yönelik olduğu, başvuranın iş kazası ya da meslek hastalığına uğradığına yönelik T.C. Sosyal Güvenlik Kurumuna intikal etmiş kayıt bulunmaması sebebiyle ilgili idarece başvurana gönderilen 24/05/2024 tarih, sayılı yazı ile iddia ettiği iş kazası ya da meslek hastalığına ilişkin bilgi ve belge talep edilmesi suretiyle sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasına yönelik işlemlerin devam ettiği, başvuranın toplam 72 gün uzun vade prim gün sayısının bulunduğu anlaşılmaktadır.
13. Somut olayda başvuru konusu ve başvuranın asıl talebinin; hak ettiğini belirttiği yaşlılık aylığı tahsisinin kendisini oyalamak suretiyle idarece geciktirildiği iddiasına yönelik olduğu değerlendirilmiştir.
14. 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde ilk defa bu Kanuna tabi sigortalı sayılanların kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığının bağlanacağı ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için prim gün sayısı şartı 7200 gün olarak uygulanacağı hükmü yer almaktadır.
15. Yaşlılık aylığının başlangıcını, kesilmesini veya sosyal güvenlik destek primi ödenmesini düzenleyen
5510 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinde 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen
sigortalılardan yaşlılık aylığına hak kazananlara, yazılı istek tarihinden sonraki ay başından itibaren aylık bağlanacağı belirtilmiştir.
16. Bununla birlikte Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin “Yaşlılık aylığı başvurusu ve istenecek belgeler” başlıklı 56 ncı maddesinde de yaşlılık aylığı bağlanması için tahsis talep dilekçesiyle Kuruma başvurulması şart koşulmuştur.
17. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2018/38 sayılı Genelgesinde de sigortalıya yaşlılık aylığı bağlanması, çalıştığı işten ayrılma ve yazılı istekte bulunma koşullarına bağlı kılınmıştır.
/
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal eden 01/02/2024 tarih, sayılı ve 16/05/2024 tarih, sayılı iki ayrı talebinin bulunduğu, her iki talebinin de İş Kazası ve Meslek Hastalığı sigortalılığından sağlanan bir hak olan Sürekli
İş Göremezlik Geliri bağlanmasına yönelik talepler olduğu, başvurusunda belirttiği üzere yaşlılık aylığına (emeklilik) yönelik talebinin bulunmadığı bu sebeple yapmış olduğu başvuruların 5510 Sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun yaşlılık aylığına ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından başvuranın talebine yönelik idarece yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
19 . Diğer taraftan Sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında sürekli iş görmezlik geliri ise iş kazası ve meslek
hastalığı sigortasından sağlanan bir hak olmakla birlikte bu hakkın kazanımı 5510 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi gereği “İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum
Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az % 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.” Hükmüne bağlı kılınmıştır. Dolayısıyla öncelikle sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olayın 5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi gereği “iş kazası” olarak tanımlanması gerekmektedir.
20. Başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına intikal eden 01/02/2024 tarih, sayılı ve 16/05/2024 tarih, sayılı sürekli işi göremezlik geliri taleplerine yönelik başvuran tarafından herhangi bir bilgi-belge sunulmaması üzerine İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından 24/05/2024 tarih, sayılı yazı ile iş kazası veya meslek hastalığı iddiasını belirtir ayrıntılı dilekçesinin istendiği ve sürecin bu yönde devam etmekte olduğu ve henüz sonuçlanmadığı belirtildiğinden ve başvuranın
Kurumumuza yapmış olduğu başvurusunda belirtilen talebinin sürekli iş göremezlik geliri bağlanmasına yönelik olmadığı anlaşıldığından mevcut durumda Kurumumuzca yapılacak herhangi bir işlen bulunmadığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap vermediği bu anlamda ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi