|
ÖZET: Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü için 1. Derece Doktor Öğretim Üyesi alımına yönelik yapılan başvuru, belirli bir adayın tanımlandığı gerekçesiyle hukuka aykırı olduğu iddiasıyla Kamu Denetçiliği Kurumuna iletilmiştir. Başvuran, 04.09.2023 tarihli ilanda yer alan “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” şartının, yalnızca bir adayı işaret ettiğini ve bu durumun adil olmadığını ileri sürmüştür. Ancak, idare tarafından yapılan açıklamalarda, bu şartın genel bir nitelik taşıdığı ve birçok adayın başvurusuna açık olduğu ifade edilmiştir.
Bayburt Üniversitesi Rektörlüğü, ilan metninin Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanan kriterlere uygun olarak hazırlandığını ve başvuru şartlarının, ilgili alanda yeterli bilgi ve deneyime sahip olan birçok akademisyene hitap ettiğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın iddialarının, ilan edilen şartların kişiye özel olup olmadığına dair yapılan değerlendirmelerle çeliştiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin reddine karar vermiştir. İlgili işlemlerin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak, idarenin başvuru sahibine verdiği yanıtta, itiraz yollarının belirtilmemesi nedeniyle iyi yönetim ilkelerine tam olarak uyulmadığı tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4042-S.24.6402
BAŞVURU NO : 2023/20202
KARAR TARİHİ : 19.04.2024
RET KARARI TCKN:
Adres:
BAYBURT ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Öğretim üyesi alımı ilanının hukuka aykırılığının tespit edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri
Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalı için 1. Derece Doktor Öğretim
Üyesi kadrosuna atama yapılmak üzere 04.09.2023 tarihli ve 32299 sayılı Resmi Gazete’de ilan yayımlandığını, ilanın açıklama bölümünde belirtilen özel şart niteliğindeki ifadelerin doğrudan bir adayı tanımladığını ve öne çıkardığını, Yükseköğretim Kurumu tarafından belirli bir adayı tanımlayan özel şartların ilanlarda yer alamayacağının belirtildiğini, ilanın açıklama bölümünde “Türk Dili ve Edebiyatı bölümü lisans, Türk Dili ve Edebiyatı anabilim dalında yüksek lisans ve Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim
Dalı, Türk Dili bilim dalında doktora mezunu olmak, Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” ifadelerine yer verildiğini, ilana başvurabilmek için “Klasik Osmanlı
Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” gerektiğini, yaptığı inceleme sonucunda adlı adayın isimli bir makalesi bulunduğunu, ayrıca öğretim üyesi alımına ilişkin aynı idare tarafından 14.08.2023 tarihli ve 32279 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan ve 16.08.2023 tarihli ve 32281 sayılı Resmi Gazete’de ise iptal edilen ilanda “Türk
Dili ve Edebiyatı bölümü lisans, Türk Dili ve Edebiyatı anabilim dalında yüksek lisans ve Türk Dili ve
Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Dili bilim dalında doktora mezunu olmak, adlı eser üzerine çalışması olmak” şartları arandığını, yaklaşık yirmi gün arayla verilen iki ilanın da adlı kişiyi işaret ettiğinin açık olduğunu, iptal edilen ilanda ilgili şahsın doktora tezinin adı olduğu gibi geçtiği, ikinci ilanda ise güncelleme yapılarak şahsın makalesine işaret eden ifadelere yer verildiğini, doktora eğitimini yakın zamanda bitirmiş ve sadece bir makalesi bulunan şahsın ısrarla Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna alınmak istendiğini, ayrıca Yeni Türk Dili Anabilim dalında dersler vermek ve araştırmalar yürütmek için Klasik
Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışma yapılmasının herhangi bir suretle zorunluluk olarak görülemeyeceğini, ilanda aranan nitelikler dikkatle incelendiğinde ilgili şahsın kendisi için açıldığı çok açık olan ilandaki şartları da tam olarak sağlamadığını, ilanda geçen “Klasik Osmanlı
Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” ifadesinden birden fazla “Klasik
Osmanlı Türkçesi dönemi eserinde bileşik fiiller” üzerine “çalışmaları” olmak koşulunun anlaşıldığını; ancak şahsın sadece isimli “bir” çalışması bulunduğunu belirterek Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni
Türk Dili Anabilim Dalında istihdam edilmek üzere alınacak doktor öğretim üyesi kadrosu için “Klasik
Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” şartını içeren ilanın hukuka aykırılığının tespit edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren 08.01.2024 tarihli yazılarımıza istinaden; 2.1. Bayburt Üniversitesi Rektörlüğü Personel Daire Başkanlığı tarafından gönderilen 25.01.2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1.1 2547 sayılı Kanun’un 23 üncü maddesinin “Yükseköğretim kurumları, doktor öğretim üyesi
kadrosuna atama için Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler.” hükmü doğrultusunda Üniversite tarafından akademik kadro ilanlarına çıkıldığını, Danıştay 8. Dairesinin 27.09.2010 tarihli ve E:2010/3384
K:2010/4726 sayılı kararıyla da “Yasanın 23. maddesinin (c) fıkrasında yer alan ve Yükseköğretim
Kurulunun onayına tabi olan ek koşullar belirleme yetkisi, yapılacak atamalar için öngörülen ve yasada yer almayan genel ve objektif nitelikteki kriterleri belirlemeyi ifade etmektedir. Üniversitelerin, ilan ettikleri bir kadro için, ihtiyaç ve hizmet gerekleri doğrultusunda getirdiği özel ve o kadroya özgü, spesifik koşullar ise, Yükseköğretim Kurulu’nun onayına tabi değildir.” hükmü ve Yükseköğretim Kurulunca onay alınarak kadro izini alınmış kadro ilan niteliği Üniversitelerin ilan edilen kadroya özgü şartlar belirleyebileceğine hükmedildiğinden, başvuranın talebiyle ilgili yapılacak bir işlem bulunmadığı, 2.1.2. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca onaylanan Bayburt Üniversitesi Öğretim Üyeliğine
Yükseltilme ve Atanma Ölçütleri Yönergesi ile yayımlanan ilan metinlerinin yazı ekinde sunulduğu, 2.1.3. Söz konusu doktor öğretim üyesi alım ilanına bir adayın başvuruda bulunduğu, başvuru şartlarım sağlayan adaya ait başvuru belgeleri, mezuniyet belgeleri, başvuruya ait ön değerlendirme sonuçları ve diğer bilgi ve belgelerin yazı ekinde sunulduğu, 2.1.4. Yeni Türk Dili Anabilim Dalı Doktor Öğretim Üyesi alımı ilanını, mezkûr şart göz önünde bulundurulduğunda oldukça genel bir ilan olduğu, zira bu alanda Klasik Osmanlı eserleri çalışan ve bu eserler üzerinde birleşik fiilleri konu eden çalışmaların literatürde bir hayli fazla yer aldığı, Yükseköğretim
Kurumunun sağladığı tez arşivindeki birçok doktora veya yüksek lisans tezleri (her iki konu için 50’ye yakın tez) ve çeşitli ulusal veya uluslararası dizinlerde taranmış makaleler (her iki konuyu içine alan sayısız çalışma), Klasik Osmanlı sahasındaki eserlerin ve birleşik fiillerin çalışıldığı birçok bilimsel çalışma sahibinin varlığını gösterdiği ve konuyla ilgili çalışmalardan bazılarının yazı ekinde sunulduğu, öte yandan, Klasik Osmanlı Türkçesi eserleri ve birleşik-fiil konularının, Yeni Türk Dili alanının temel çalışma alanları arasında öne çıkan çalışma konuları olduğu için birçok araştırmacının çalışma odağında olduğu, internet makale arşivleri taratıldığında ilan özel şartı konusunda çalışmış yüzlerce yazar tarafından yazılmış sayısız makale yer aldığı ve bu durumun yukarıda zikredilen literatür varlığıyla doğrulandığı, bu sebeple Üniversite ihtiyaçlarına yönelik ilanın bu alanda çalışma yapmış birçok kişinin başvurusuna açık durumda olduğu, 2.1.5. 14.08.2023 tarihli ve 32279 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan akademik kadro ilanlarının tamamının Üniversite akademik birimlerinin talepleri doğrultusunda yeniden revize edilmek üzere
16.08.2023 tarihli ve 32281 sayılı Resmî Gazete ile iptal edildiği, söz konusu kadroların revize edilerek
04.09.2023 tarihli ve 32299 sayılı Resmî Gazete’de yeniden ilan edildiği,
2.1.6. İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Müfredatında Klasik Osmanlı
Türkçesiyle alakalı Osmanlı Türkçesi I-II-III-IV, Eski Anadolu Türkçesi I-II ve Türkiye Türkçesi I-II-IIIIV derslerinin yer aldığı ve ders içeriğinin yazı ekinde sunulduğu, 2.1.7. adlı eser üzerine çalışması olmak” ilan şartının 14.08.2023 tarihli ve 32279 sayılı
Resmi Gazete’de yayınlanan ve 16.08.2023 tarihli ve 32281 sayılı Resmi Gazete’de iptal edilen alım ilanında yer aldığı, 2.1.8. Başvuru konusu talebe ilişkin aynı durumda olan başka aday/adaylar bulunmadığı, 2.1.9. Başvuru konusu talebe ilişkin olarak başvuru sahibi veya diğer ilgililer tarafından başvuru konusuna ilişkin olarak yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı, 2.1.10. Başvuranın, Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı
Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalı Doktor Öğretim Üyesi Alım ilanına yönelik ilan edilen söz konusu akademik kadroya başvuru yapmadığı ve bu doğrultuda mağduriyet yaşamadığı gibi ilanla ilgili tüm süreçlerin yasal düzenlemeler doğrultusunda Üniversitemizce yerine getirildiği, 2.2. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Personel Dairesi Başkanlığı tarafından 12.02.2024 tarihinde gönderilen sayılı cevabi yazıda özetle; 2.2.1. Yapılan inceleme neticesinde atama yapılmak üzere akademik kadro ilanının yayımlandığı Yeni Türk
Dili Anabilim Dalının esasını; Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi gibi
Türkçenin çeşitli dönemlerini içine alan dil derslerinin oluşturmakta olduğu, bu anabilim dalında tarihî dönemlerdeki ürünlerin bilimsel yöntemlerle incelenmesi, yorumlanması ve elde edilen verilerin sistematik olarak açıklanmasının yanında; Türk Dilinin günümüzdeki gelişme özelliklerinin yeniden yorumlanmasını amaçlayan çalışmalar yapılmakta olduğu, ayrıca anabilim dalı bünyesinde yapılan çalışmalar ile dönem metinlerinin ses bilgisi, biçim bilgisi, söz varlığı, söz dizimi, anlam ve sanatsal özelliklerinin incelenmesi; karşılaştırmalı dilbilim çalışmaları için gerekli olan kaynakları sağlayarak çağdaş Türk lehçeleriyle Türkiye
Türkçesi arasında kıyas yapılabilmesi; Anadolu ve Rumeli ağızlarının tespiti ve incelenmesi, Türkiye
Türkçesi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde verilen edebi eserlerin incelenerek edebiyat tarihi içindeki yerlerinin ortaya konulmasının amaçlanmakta olduğunun anlaşıldığı, 2.2.2. Yeni Türk Dili Anabilim Dalının çalışma alanları dikkate alındığında yapılan başvuruya esas ilana ait özel şartlar arasında yer alan “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak.” ibaresinin kişiye özel bir şart olmadığının mütalaa edildiği, 2.2.3. YÖK veri tabanında yapılan sorgulama sonucunda “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller” konusuna ilişkin, akademik çalışmalarında, “birleşik fiil” ifadelerine rastlanan akademisyenlere ilişkin listenin yazı ekinde gönderildiği, Hususları ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Kamu hizmetlerine girme hakkı” başlıklı 70 inci maddesi; “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.” 4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kurumu Kanunu’nun “Doktor Öğretim Üyesi” başlıklı 23 üncü maddesi; “a) Yükseköğretim kurumlarında açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları rektörlükçe ilan edilir. İlan edilen bu kadrolara fakültelerde dekan; diğer birimlerde müdürler, biri o birimin yöneticisi biri de o yükseköğretim kurumunun dışından olmak üzere üç profesör veya doçent tespit ederek bunlardan adayların her biri hakkında yazılı mütalaa isterler. Dekan veya ilgili müdür yönetim kurullarının görüşünü aldıktan sonra önerilerini rektöre sunar. Atama rektör tarafından en çok dört yıl süre ile yapılır. Her atama süresinin sonunda görev kendiliğinden sona erer. Görev süresi sona erenler yeniden atanabilirler.
b) Doktor öğretim üyeliğine atanabilmek için, doktora ile tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta ve veteriner hekimlikte uzmanlık unvanını veya Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen belli sanat dallarının birinde yeterlik kazanmış olmak gerekir.
c) Yükseköğretim kurumları, doktor öğretim üyesi kadrosuna atama için Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak, objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilirler.”
6. 12.06.2018 tarihli ve 30449 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve
Atanma Yönetmeliğinin;
6.1. “Genel şartlar” başlıklı 3 üncü maddesi; “Bu Yönetmelik hükümlerine göre doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör kadrolarına atanabilmek için; a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesindeki genel şartlara sahip olmak, b) Yükseköğretim kurumlarının, 2547 sayılı Kanunun 23 üncü, 24 üncü ve 26 ncı maddeleri uyarınca belirlenerek Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış öğretim üyeliğine yükseltilme ve atanmayla ilgili ek koşullar varsa, bu koşulları sağlamış olmak, …
(Ek: RG-9/3/2021-31418) İlana başvuru koşulu olarak adayların lisansüstü tez veya uzmanlık tezi adlarının bir kısmı veya tamamı yazılamayacağı gibi ilanda sadece belirli bir adayı tanımlayan özel şartlara da yer verilemez.” 6.2. “İlan” başlıklı 5 inci maddesi;
“Bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsündeki açık bulunan doktor öğretim üyesi kadroları, Resmî
Gazete’de ve üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün internet ana sayfasında rektörlük tarafından ilan edilerek duyurulur. Bu ilanda adaylara on beş günden az olmamak üzere başvuru süresi tanınır ve son başvuru tarihi belirtilir.” 6.3. “Başvuru ve atanma süreci” başlıklı 6 ncı maddesi; “Doktor öğretim üyesi kadrolarına başvuranlar özgeçmişlerini, bilimsel çalışma ve yayınlarını dört nüsha olarak ilgili dekanlık veya müdürlüğe teslim eder.
Fakültelerde dekan, diğer birimlerde müdür; ilan edilen kadrolar için adayların durumlarını incelemek üzere, en az biri başka üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünden olmak üzere adayın başvurduğu bilim alanı ile ilgili olan üç profesör veya doçent kadrosunda bulunan doçenti, ilana son başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde tespit eder. İlan edilen kadronun bulunduğu birimin bölüm başkanının, profesör veya doçent kadrosundaki doçent olması halinde, tespit edilecek üç profesör veya doçent kadrosundaki doçentten biri olarak belirlenmesi zorunludur.
Dekan veya ilgili müdür her aday için bu öğretim üyelerine, adaylarla ilgili bilimsel yayın ve çalışmalara ilişkin dosyaları göndererek bir ay içerisinde yazılı görüşlerini bildirmelerini ister. Dosya inceleme sonuçlarının bir ay içinde gelmemesi halinde aynı usulle tespit edilen başka profesör veya doçente dosyalar incelenmesi için gönderilir.
Dekan veya ilgili müdür yazılı görüşlerin alınmasından sonra ilk yönetim kurulu toplantısında aday veya adaylar hakkında ayrı ayrı görüş alır. Bir açık kadroya birden fazla adayın başvurması halinde yönetim kurulu gerekçeli olarak tercihini belirtir. Dekan veya ilgili müdür kanaat ve önerilerini rektöre sunar.
Rektör atamanın yapılıp yapılmayacağına karar vererek gerekli işlemleri yürütür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 34 üncü maddesi uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılacak yabancı
ülke vatandaşı öğretim elemanlarının doktor öğretim üyeliğine atanma ile ilgili şartları sağlamaları kaydıyla sözleşmeli olarak çalıştırılmasında bu Yönetmelikte belirlenen ilan şartı dışındaki usul ve esaslar uygulanır.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri
Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalı için 1. Derece Doktor Öğretim
Üyesi kadrosuna atama yapılmak üzere 04.09.2023 tarihli ve 32299 sayılı Resmi Gazete’de ilan yayımlandığını, ilanın açıklama bölümünde belirtilen özel şart niteliğindeki ifadelerin doğrudan bir adayı tanımladığını ve öne çıkardığını, doktora eğitimini yakın zamanda bitirmiş ve sadece bir makalesi bulunan şahsın ısrarla Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna alınmak istendiğini belirterek Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalında istihdam edilmek üzere alınacak doktor öğretim üyesi kadrosu için “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde
bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak” şartını içeren ilanın hukuka aykırılığının tespit edilmesini talep etmektedir.
9. Kurumumuza gönderilen cevabi yazılarda ise özetle; Yeni Türk Dili Anabilim Dalı Doktor Öğretim
Üyesi alımı ilanının, mezkûr şart göz önünde bulundurulduğunda oldukça genel bir ilan olduğu, zira bu alanda Klasik Osmanlı eserleri çalışan ve bu eserler üzerinde birleşik fiilleri konu eden çalışmaların literatürde bir hayli fazla yer aldığı, internet makale arşivleri taratıldığında ilan özel şartı konusunda çalışmış yüzlerce yazar tarafından yazılmış sayısız makale yer aldığı ve bu durumun yukarıda zikredilen literatür varlığıyla doğrulandığı, bu sebeple Üniversite ihtiyaçlarına yönelik ilanın bu alanda çalışma yapmış birçok kişinin başvurusuna açık durumda olduğu, Yeni Türk Dili Anabilim Dalının çalışma alanları dikkate alındığında yapılan başvuruya esas ilana ait özel şartlar arasında yer alan “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak.” ibaresinin kişiye özel bir şart olmadığının mütalaa edildiği hususları ifade edilmiştir.
10. Başvuranın iddiaları ve idarenin cevabi yazısı incelendiğinde söz konusu uyuşmazlığın, Bayburt
Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili
Anabilim Dalı için 1. Derece Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna atama yapılmak üzere 04.09.2023 tarihli ve 32299 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ilanın belirli bir kişiyi tarif eder nitelikte olup olmadığı noktasında düğümlendiği görülmektedir.
11. Başvuru konusu idari işlem ile ilgili mevzuat incelendiğinde; 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 23 üncü, 24 üncü ve 26 ncı maddeleri gereği öğretim üyelerinin (doktor öğretim üyesi, doçent ve profesör) atama ve yükseltilmelerinde yükseköğretim kurumlarının, Yükseköğretim Kurulunun onayını almak suretiyle, münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik olarak, bilim disiplinleri arasındaki farklılıkları da göz önünde bulundurarak objektif ve denetlenebilir nitelikte ek koşullar belirleyebilecekleri, bahsedilen ek koşulların “bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik”, objektif ve denetlenebilir (ulusal/uluslararası endeksli yayın, ulusal/uluslararası proje, asgari yabancı dil puanı vs)
olmak şartıyla bilim disiplinleri (tıp, hukuk, mühendislik, güzel sanatlar vs.) arasında farklılık gösterebileceği, örneğin atama/yükseltme şartı olarak ulusal/uluslararası proje şartı, mühendislik alanı için zorunlu tutulmuşken hukuk veya güzel sanatlar alanında bu şarta yer verilmemesinin yadırganamayacağı, asgari yayın/proje, yabancı dil gibi “münhasıran bilimsel kaliteyi artırmak amacına yönelik… objektif ve denetlenebilir nitelikteki koşulların (ek koşul), üniversitelerin aynı bilim disiplini alanındaki tüm öğretim üyeleri için geçerli olacak “genel nitelikteki” şartlar olduğu ve Kurulun onayından geçtiği hüküm altına alınmıştır.
12. Ek koşulların aynı zamanda atama ve yükseltme kriterleri olarak bilindiği ve ilgili üniversitenin kadrolarına, içeriden veya dışarıdan başvurabilecek tüm adaylar için geçerli olduğu, ancak herhangi bir üniversitedeki anabilim dalının gerçek ihtiyaçlarının, halen kadroda bulunan öğretim elemanlarının birikim ve yetkinliklerine (Örneğin çocuk sağlığı ve hastalıkları anabilim dalı öğretim üyesi-Dr. öğretim üyesi/doçent/profesör- ilanına alt bilim dallarından çocuk acil, alerji ve immünoloji, beslenme ve metabolizma, endokrinoloji, hematoloji vs. alanında yayın ve tecrübe sahibi olmak vs.) göre değişeceği; üniversiteler, örnek olarak bahsedilen alanlarda çocuk sağlığı ve hastalıkları öğretim üyesi istihdam ediyorsa kendisinde bulunmayan ve ihtiyaç olan bir alanda (çocuk enfeksiyonu, kardiyolojisi, yoğun bakımı vs.) yetkinlik şartı aramasının kamu yararı gereği olduğu, dolayısıyla akademik veya hizmete mahsus özel şart belirleyebildiği görülmektedir.
13. Kamu görevine girmenin her Türk vatandaşının hakkı olduğu yönündeki Anayasa hükmü doğrultusunda, mevzuat gereği idareler kamu görevine giriş için liyakati ölçü olarak almakta ve nesnel ve objektif sınavlar yapmak suretiyle kamu görevine girişte her vatandaşa eşit fırsat sunmaktadır. Bilindiği üzere, bütün idari işlemler, biçimi ve konusu ne olursa olsun, kamu yararı için yapılır. Yönetimin kamu
yararı dışında bir amaç gütmesi durumunda yapmış olduğu işlem “amaç” yönünden hukuka aykırı olur ve iptali gerekir. Kamu görevine girmek için sınav yapılması, yukarıda da belirtildiği üzere vatandaşların Anayasal haklarının korunması yönünden gerekli bir uygulamadır. Düzenlenen bu sınavlarda katılımın şartları taşıyan her istekliye açık olması idareden beklenilmektedir. Bu kapsamda sınavlara katılım için idare tarafından ilan edilen kadro ve alanda görev alacak adaylar için ilan metninde belirtilen şartları sağlayıp sağlamadığının tespiti işleminin gerekli bir uygulama olduğu değerlendirilmektedir.
14. Bu durumda bir adayın, ilan edilen kadroya atanmak/yükseltilmek amacıyla başvurmak istemesi halinde öncelikle üniversitenin ilgili bilim disiplini için öngördüğü ek koşulları sağlaması ve ayrıca yer verilmişse ilan edilen kadronun gerektirdiği “özel şartlara”, bu şartların gerektirdiği birikim ve yetkinliğe sahip olması gerektiği, ikinci kategorideki “şartların”, bir üniversitenin ilgili bilim disiplinine ait/bağlı anabilim dallarındaki özel durum ve ihtiyaçların, bunların arz ettiği önem ve önceliğin Yükseköğretim Kurulunca güncel olarak bilinmesi, takipleri, takdir ve gerçekçi bir değerlendirmeye tabi tutulmalarının son derece güç olduğu, bu gerekçelerle söz konusu durumlara mahsus özel gereksinimler için onay şartı aranmadığı, bu süreçte gözetilecek hususun belirli kişiler değil gerçek ihtiyaçların gerektirdiği yetkinlik ve tecrübe olduğu, bu yüzden Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinin 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında ilgili düzenlemeye yer verildiği görülmektedir.
15. Somut olayda; 04.09.2023 tarihinde Bayburt Üniversitesi tarafından 2547 sayılı Kanun’un 23 üncü ve
24 üncü maddeleri ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca onaylanan Bayburt Üniversitesi Öğretim
Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Ölçütleri Yönergesi hükümleri ve 2547 sayılı Kanunun Ek 38 inci maddesi uyarınca öğretim üyeleri alınacağı, bu kapsamda İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili Anabilim Dalı için bir adet Doktor Öğretim Üyesi alımı yapılacağı duyurulmuştur. İdare ilan metninde adayların başvurularının kabul edilebilmesi için adaylardan “Türk Dili ve Edebiyatı bölümü lisans, Türk Dili ve Edebiyatı anabilim dalında yüksek lisans ve Türk Dili ve
Edebiyatı Anabilim Dalı, Türk Dili bilim dalında doktora mezunu olmak, Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak.” şartlarını sağlayan adayların başvurularının kabul edileceği ilan edilmiştir.
16. Yükseköğretim Kurulu Denetleme Kurulu Başkanlığı tarafından yayınlanan Akademik Kadro
İlanlarında Aranan Ek Koşulların konu edildiği bilgi notunda; “…Yapılan inceleme ve soruşturmalarda Üniversiteler tarafından çıkılan bazı ilanlarda yer alan ek koşulların belirli bir adayı tanımlamaya yönelik olarak ve akademik rekabeti engelleyecek biçimde belirlenebildiği, ataması yapılan kişilerin yayınları ile belirlenen ek koşul arasında büyük benzerlikler bulunduğu ve hatta bazı atamalar için doğrudan ataması yapılan kişilerin yüksek lisans ya da doktora tez başlıklarının ek koşul olarak belirlendiği, bazı ilanlarda bilimsel kalite ve bilim disiplinleri arasındaki farklılıklarla açıklanamayacak ölçüde kısıtlayıcı ve rekabeti engelleyici koşullar belirlendiği görülmüştür. Üniversitelerin çıkmış olduğu ilanlarda belirlediği ek koşulların kişiyi tanımlamaya yönelik olarak akademik rekabeti engelleyecek nitelikte olmasının, Anayasanın eşitlik ilkesine ve 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununa aykırılık teşkil edeceği, tesis edilen işlemin dava konusu edilmesi halinde yargı makamları tarafından atama işleminin iptal edileceği, buna bağlı olarak üniversitenin işleyişi üzerinde olumsuzluk etkiler yaratacağı ve kişiler açısından mağduriyetler yaratacağı, söz konusu atama işleminde rol alan yetkililer açısından idari ve cezai sorumluluklar doğuracağı açıktır…” hususlarına değinilmiştir.
(https://denetleme.yok.gov.tr/yayinlar-raporlar/bilgi-notlari) (Erişim Tarihi: 03.04.2024)
17. Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 17.01.2018 tarihli ve E:2012/3541, K:2018/118 sayılı Kararında;
“2547 sayılı Kanunun 23. maddesinde yer alan “bilim disiplinleri arasındaki farklılık” ile maddenin gerekçesinde yer alan “üniversitelerin gelişmişlik düzeyleri” ifadesi dikkate alındığında, bahsedilen ek koşulların genel nitelikteki koşullar olduğu; Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği’nde de buna uygun şekilde, doçentliğe atamaya ilişkin üniversitelerce belirlenecek asgari kriterlerin
Yükseköğretim Kurulu’nun onayına tabi tutulduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, yardımcı doçent, doçent ve profesör kadrolarına yapılacak atamalar için 2547 sayılı Kanunda belirtilen koşulların dışında, üniversitelerin senatoları tarafından, anılan kadrolara yapılacak atamalar için belirlenen ve yasada yer almayan genel ve objektif nitelikteki ek kriterler için Yükseköğretim
Kurulu’nun onayının alınması zorunludur.
Ancak, üniversiteler tarafından ilan edilen bir kadro için, ihtiyaç ve hizmet gerekleri göz önünde bulundurularak getirilen özel ve ilan edilen kadroya özgü, spesifik koşulların ise, Yükseköğretim
Kurulu’nun onayına tabi olmadığı kuşkusuzdur. Ayrıca üniversitelerce ilan edilen kadrolar için bölüm başkanlığının ve/veya anabilim dalı başkanlığının görüş ve önerisine başvurulmasına da ihtiyaç bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuru konusu uyuşmazlığın çözümüne ilişkin Kurumumuz tarafından 08.01.2024 tarihli ve sayılı yazı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından görüş talebinde bulunulmuştur. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından 12.02.2024 tarihinde Kurumumuza hitaben gönderilen sayılı cevabi yazıda ise; “Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yeni Türk Dili
Anabilim Dalı için 1. derece doktor öğretim üyesi kadrosuna atama yapılmak üzere 04.09.2023 tarihli ve
32299 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ilanın hukuka aykırılığının tespit edilmesine yönelik olarak
Kurumunuza başvuru yapıldığından bahisle söz konusu ilanın özel şartları arasında yer alan “Klasik
Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak.” ibaresinin kişiye özel bir şart olup olmadığı hususunda Başkanlığımız görüşünü talep eden ilgi yazınız incelenmiştir.
Yapılan inceleme neticesinde atama yapılmak üzere akademik kadro ilanının yayımlandığı Yeni Türk Dili
Anabilim Dalının esasını; Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi gibi Türkçenin çeşitli dönemlerini içine alan dil derslerinin oluşturmakta olduğu, bu anabilim dalında tarihî dönemlerdeki ürünlerin bilimsel yöntemlerle incelenmesi, yorumlanması ve elde edilen verilerin sistematik olarak açıklanmasının yanında; Türk Dilinin günümüzdeki gelişme özelliklerinin yeniden yorumlanmasını amaçlayan çalışmalar yapılmakta olduğu, ayrıca anabilim dalı bünyesinde yapılan çalışmalar ile dönem metinlerinin ses bilgisi, biçim bilgisi, söz varlığı, söz dizimi, anlam ve sanatsal özelliklerinin incelenmesi; karşılaştırmalı dilbilim çalışmaları için gerekli olan kaynakları sağlayarak çağdaş Türk lehçeleriyle
Türkiye Türkçesi arasında kıyas yapılabilmesi; Anadolu ve Rumeli ağızlarının tespiti ve incelenmesi, Türkiye Türkçesi ve Çağdaş Türk Lehçelerinde verilen edebi eserlerin incelenerek edebiyat tarihi içindeki yerlerinin ortaya konulmasının amaçlanmakta olduğunun anlaşılmış olup Yeni Türk Dili Anabilim
Dalının çalışma alanları dikkate alındığında yapılan başvuruya esas ilana ait özel şartlar arasında yer alan “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller üzerine çalışmaları olmak.” ibaresinin kişiye özel bir şart olmadığı mütalaa edilmektedir
Ayrıca YÖK veri tabanında yapılan sorgulama sonucunda “Klasik Osmanlı Türkçesi dönemi eserlerinde bileşik fiiller” konusuna ilişkin, akademik çalışmalarında, “birleşik fiil” ifadelerine rastlanan akademisyenlere ilişkin liste yazı ekinde gönderilmektedir.” İfadelerine yer verilmek suretiyle mezkûr ilanın şartlarının belirli bir kişiyi tarif eder nitelikte olmadığı değerlendirilmesinde bulunduğu görülmektedir.
19. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; Bayburt Üniversitesi Rektörlüğü tarafından yayımlanan akademik ilan kapsamında Doktor Öğretim Üyesi alımına ilişkin yürütülen işlemde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık tespit edilemediğinden başvuruya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana ve BAYBURT ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi