|
ÖZET: Başvuran, emeklilik talebinin onaylandığı 21/05/2019 tarihinden sonra, ilk emekli aylığını 01/06/2019 tarihinde alacağını öğrenmiş, ancak 2019 yılı Ramazan Bayramı ikramiyesinin kendisine ödenmediğini belirtmiştir. Başvuran, 31/05/2019 tarihinde T.C. Ziraat Bankası’ndan ilk aylığını çekmesine rağmen, ikramiye talebinin reddedilmesi üzerine Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın emeklilik işlemlerinin 5434 sayılı Kanun çerçevesinde yürütüldüğünü ve bayram ikramiyesinin 31/05/2019 tarihinde ödendiğini açıklamıştır. Başvuran, bu tarihte aylığını almaya hak kazanmadığı için ikramiye ödemesinin yapılamadığını ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine ilişkin kararında, hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca, emekli aylığı alanların ikramiye ödemelerinin belirli kurallara tabi olduğunu vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın bayram ikramiyesi talebinin reddedilmesi, ilgili mevzuat ve idarenin takdir yetkisi çerçevesinde uygun bulunmuş, başvurunun reddi yönünde karar verilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6032-S.20.9598
BAŞVURU NO : 2019/21806
KARAR TARİHİ : 15/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, tarafına bayram ikramiyesi ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 21/05/2019 tarihinde emeklilik talebinin onaylandığı, memur emeklisi olduğu için ilk emekli aylığının 01/06/2019 tarihinde ödeneceğinin kendisine yazılı olarak bildirildiği, buna karşın ilk aylığını 31/05/2019 tarihinde T.C Ziraat Bankası A.Ş. Ceyhan Şubesinden çektiği, ancak 2019 yılı Ramazan Bayramı ikramiyesi talebinin reddedildiğinden bahisle, kendisine bayram ikramiyesi ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin 06/01/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 31/01/2020 tarihli ve
E sayılı yazısında özetle;
2.1. Jandarma Genel Komutanlığı emrinde Uzman Jandarma VII Kademeli Çavuş olarak görev yapmakta iken 14/02/2016 tarihinde istifa eden başvuranın 13/05/2019 tarihli dilekçesi ile emeklilik için müracaat ettiği, yapılan inceleme sonucunda yaş ve hizmet koşulunu sağladığı tespit edildiğinden, başvurana 4/1-c kapsamında müracaat tarihini takip eden aybaşında (01/06/2019) aylık bağlandığı,
2.2. 2019 yılı Ramazan Bayramı ikramiyesinin tüm emeklilere 31/05/2019 günü ödendiği,
2.3. Başvuranın 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uyarınca aylığını 01/06/2019 tarihinde alması gerekmekte iken, bu yapılan ödemenin ilk aylık ödemesi olduğu ve ilk aylık ödemelerinin banka/PTT hesap numarası yerine isme ödendiği ve mutlak suretle şubeden işlem yapılması gerektiği, bu doğrultuda 01/06/2019 tarihinin Cumartesi gününe denk gelmesi nedeniyle başvuranın ilk aylık ödemesinin 31/05/2019 Cuma günü yapıldığı,
2.4. İkramiye ödeme tarihi olan 31/05/2019 tarihinde, aylık bağlama tarihi 01/06/2019 olan başvuran emekli aylığına müstahak olmadığından ikramiye ödemesinin yapılamadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu
Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin
Birleştirilmesi Hakkında Kanunun “Uygulanacak esaslar” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Bu Kanun uyarınca bağlanacak aylıkların ödenmesinde ve kesilmesinde, aylığı bağlayan kurum mevzuatındaki esaslar uygulanır.”,
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında; …
2) Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığını,
…
16) Gelir: İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde
hak sahiplerine, yapılan sürekli ödemeyi,
17) Aylık: Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malullüğü halinde yapılan sürekli
ödemeyi, ifade eder.
…”,
6.2. “Gelir ve aylıkların düzeltilmesi, yükseltilmesi, alt sınırı, ödenmesi ve yoklama işlemleri” başlıklı 55 inci maddesinin altıncı fıkrasında; “Sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanan gelir veya aylıklar, her ay peşin olarak ödenir. Gelir ve aylıkların ödeme dönemleri, ödeme tarihleri, ödeme şekli ve ödeme merkezleri Kurumca belirlenir.”,
6.3. Ek 18 inci maddesinde; “Kurumca bu Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca gelir ve aylık ödemesi yapılanlara, ödemenin yapılacağı tarihte gelir ve aylık alma şartıyla, Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramında 1.000’er TL tutarında bayram ikramiyesi ödenir.
…
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile ödeme tarihlerini belirlemeye Kurum yetkilidir.”,
6.4. “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır.
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga
2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır. Ancak, Polis Akademisinde öğrenim
görmekte olan öğrencilerin yetim aylıkları bu öğrenimleri süresince kesilmeksizin ödenmeye devam edilir.”,
7. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun “Aylıkların başlangıcı” başlıklı mülga 91 inci maddesinde; “Bu kanuna göre bağlanan çeşitli mahiyetteki aylıkların ödenmesi aşağıdaki fıkralarda yazılı
tarihlerden başlar:
…
c) Her ne suretle olursa olsun açıkta bulunanlardan emekli aylığına müstahak olanların veya ölenlerin emekli ve adi malüllük aylıklariyle dul ve yetimlerine bağlanacak aylıklar, son ayrıldıkları kurumlara kendileri veya dul ve yetimleri tarafından yazı ile yapılacak müracaat tarihlerini takip eden ay başından; …”,
8. 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde; “Aşağıda sayılan resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü, 1 Mayıs günü ve 15 Temmuz günü genel tatil günleridir.
…
B) Dini bayramlar şunlardır:
1. Ramazan Bayramı; Arefe günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gündür.
…
D) Ulusal, resmi ve dini bayram günleri ile yılbaşı günü, 1 Mayıs günü ve 15 Temmuz günü resmi daire ve kuruluşlar tatil edilir.”,
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran, yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; 31/05/2019 tarihinde ilk emekli aylığını aldığından aynı tarihte ödenen Ramazan Bayramı ikramiyesinin kendisine ödenmesini talep etmektedir.
11. Kamu görevinden istifa etmiş olan başvuranın, tabi olduğu 5434 sayılı Kanun uyarınca ilk emekli aylığının başvuru tarihini (13/05/2019) takip eden aybaşında (01/06/2019) ödenmesi gerektiği hususunda bir uyuşmazlık bulunmamakla birlikte; uyuşmazlığın konusunu, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından ödeme tarihinin 31/05/2019 tarihi olarak belirlenmesi ve başvuranın aylığını ödeme tarihinde almasına rağmen kendisine bayram ikramiyesi ödenmemesi hususu oluşturmaktadır.
12. 5510 sayılı Kanun ile gelir ve aylıkların ödeme dönemleri, ödeme tarihleri, ödeme şekli ve ödeme merkezleri ile birlikte bayram ikramiyesi ödeme tarihlerini belirlemeye Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığının yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. İdarenin ödeme tarihini belirlemeye “takdir yetkisi” bulunmakla birlikte, “takdir yetkisi”ni düzenlemenin ruhuna uygun olacak şekilde ve kamu yararı gözeterek kullanması gerektiği şüphesizdir. Bu doğrultuda; ödeme tarihinin, Ramazan Bayramından önce ve emeklilerin bu ikramiyeye erişiminde sorun yaşamayacakları bir tarih olarak belirlenmesi beklenilmektedir.
13. 2019 yılı Ramazan Bayramı, 4 Haziran Salı – 6 Haziran Perşembe günleri arasında olup, 3
Haziran Pazartesi günü ise arife günüdür. 2429 sayılı Kanun uyarınca arife günü saat 13:00’den itibaren 3,5 gün resmi daire ve kuruluşlarda tatil uygulanmaktadır. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler
Başkanlığı Personel Prensipler Genel Müdürlüğünün 18/04/2019 tarihli ve 70560 sayılı yazısı ile de, 3 Haziran Pazartesi günü kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların yarım gün idari izinli sayıldığı belirtilmiştir. Bu doğrultuda, hafta sonu da dikkate alındığında, 2019 yılı
Ramazan Bayramından önceki son tam mesai gününün ikramiye ödeme günü olan 31/05/2019
Cuma günü olduğu görülmektedir. Dolayısıyla 2019 yılı Ramazan Bayramı ikramiyesinin, herhangi bir aksaklığa yer açmayacak şekilde, daha geç bir tarihte ödenmesi mümkün görülmemektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca, bu tarihe kadar gelir ve aylık alacak kişileri de kapsayacak şekilde, mümkün olan en ileri tarihin belirlendiği değerlendirilmektedir.
14. Başvuranın, 5434 sayılı Kanun uyarınca ilk aylık ödeme tarihi 01/06/2019 Cumartesi günü olmakla birlikte, İdarenin, 5510 sayılı Kanunun da kendisine verdiği “takdir yetkisi”ni kullanarak, başvuranın da mağduriyetine yol açmayacak ve oluşabilecek bir mağduriyeti engelleyecek şekilde, ilk aylık ödemesini hakedilen tarih ya da bu tarihten sonra değil, önceki bir işgününde (31/05/2019 Cuma) yaptığı görülmektedir. Ancak başvuran lehine yapılan bu iradi işlemin, başvurana bayram ikramiyesi de ödenmesi gibi ek bir hak doğurabileceğini söylemek mümkün görülmemektedir.
15. 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi hükümleri ile madde gerekçesi irdelendiğinde; “gelir ve aylık ödemesi yapılanlara”, “gelir ve aylık ödenmekte olanlara” gibi ifadelerle, maddenin asıl hedef kitlesinin; emekli ikramiyesi alarak emekli aylığı almaya yeni başlayan kişilerden ziyade, en az bir ay süreyle emekli aylığı ile geçim sağlayan emeklilerin olduğu görülecektir. Madde gerekçesinde, yapılan bu düzenlemenin 12,3 milyon emekliyi ilgilendirdiği ve yıllık 22,3 milyar Türk Lirası maliyeti olduğu da ifade edilmektedir. Anılan maliyet gözetildiğinde, aktüeryal dengenin sağlanabilmesi için, yapılan ödemenin belli kurallara bağlanması gerektiği de tartışmasızdır.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana 2019 yılı Ramazan
Bayramı ikramiyesi ödenmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Adana İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi