Belediye başkanına sosyal denge tazminatı ödenmesi için belediye kadrosunda yer alma şartı ve hukuka aykırılık değerlendirmesi (Sayıştay)

Konu: Belediye başkanına mevzuata aykırı olarak sosyal denge yardımı ödenmesi.

24 sayılı İlamın 1′ inci maddesinde; 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun belediye başkanının özlük haklarını düzenleyen 39′ uncu maddesine aykırı olarak sosyal denge yardımı ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle …-TL için tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan … ve Muhasebe Yetkilisi …‘ in vermiş olduğu ortak temyiz dilekçesinde özetle; “Sosyal Denge Tazminatının 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 nci maddesinden kaynağını aldığı, İlgili maddede;

” Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. ” denildiği,

1982 Anayasasının 128 nci maddesinde;

“Devletin, kamu iktisadı teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. ” denildiği,

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun kamu kesiminde çalışanları; “.. mevcut kuruluş biçimlerine bakılmaksızın, devlet ve diğer kamu tüzel kişilerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu görevlerini ifa ile görevlendirilenler… ” şeklinde tanımlamakta olduğu,

Bu bağlamda Belediye Başkanlarının, kamu tüzel kişilerini(Belediyeyi) genel idare esaslarına göre ifa ile yükümlü kimseler olduğu ve bu sebeple kamu görevlisi olduklarının açık olduğu,

Kamu görevlisi tanımına dair yukarıda yer verilen yasal dayanakların yanı sıra; yine Belediye Başkanlarının kamu görevlisi olduklarına dair diğer yazılı mevzuat dayanaklarının da şunlar olduğu;

1-5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre Belediye Başkanları aynen devlet memurları gibi eski tabirle Emekli Sandığı, yeni tabirle ise 4/l-(c) sigortalısı sayılmakta oldukları,

2-4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanunda Belediye Başkanlarının “kamu görevlisi” olduklarının bir diğer göstergesi olduğu, anılan kanunun “‘İzin vermeye yetkili merciler” başlıklı 3 üncü maddesinin “h” ve “i” bentlerinde;

“h) Büyükşehir belediye başkanları, il ve ilçe belediye başkanları; büyükşehir, il ve ilçe belediye meclisi üyeleri ile il genel meclisi üyeleri hakkında İçişleri Bakanı,

i) İlçelerdeki belde belediye başkanları ve belde belediye meclisi üyeleri hakkında kaymakam, merkez ilçelerdeki belde belediye başkanları ve belde belediye meclisi üyeleri hakkında bulundukları İlin valisi,” hükümlerinin yer aldığı,

Sonuç olarak; Belediye Başkanlarının, 375 Sayılı KHK’nın EK 15 nci maddesindeki “kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir” hükmü ve Anayasa, Devlet Memurları Kanunu, 5510 ve 4483 sayılı kanunlar mucibince “kamu görevlisi” olduğunun açık olduğu ve bu sebeple belediye başkanına yapılan sosyal denge tazminatı ödemelerinin kamu zararından çıkarılmasını ve 2017/ 24 Sayılı ilam tebliği ve 08.11.2018 tarih ve 576 sayılı kararın kaldırılmasını arz ve talep ettikleri” ifade edilmiştir.

Başsavcılık mütalaasında; “… … Belediyesi 2017 yılı Hesabının 6. Dairede yapılan yargılaması sonucu çıkarılan 12.12.2018 tarih ve 24 sayılı İlamın 1 inci maddesi ile tazmin hükmüne karşı Belediye Başkanı ve harcama yetkilisi … ile Hesap İşleri Müdürü ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatı ile …’ in İlgi yazı ile gönderilen dilekçesi incelendi;

Dilekçesinde; Belediye başkanlarının Anayasanın 128 inci Maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümlerine göre kamu görevlisi olarak kabul edildiği, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesi ise sosyal denge tazminatının kamu görevlilerine verileceğinden bahisle Belediye Başkanı olarak kendisine ödenen sosyal denge tazminatının kamu zararı oluşturmadığı, bu nedenle tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedirler. Ayrıca, dilekçe eki dipnotta yer alan yevmiye tarih ve numaralara ait ödemelerin yapılmadığı belirtilmiştir.

Dosya içeriğinin incelenmesi neticesinde; Öncelikle dipnotta yer alan 41,141 ve 1144 yevmiye numarasıyla belirtilen ödemelerin sorguda dikkate alınmadığı … TL karara bağlanan kamu zararı içerisinde bulunmadığı için denecek bir husus bulunmamaktadır.

Esasa ilişkin değerlendirmede ise; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15 inci maddesi “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir…” hükmüne amirdir.

Sorumluların savunmalarında belirttikleri mevzuat açısından belediye başkanının “kamu görevlisi” sayıldığı açık olmakla birlikte, 375 sayılı KHK’nin Ek 15 inci maddesine göre bahse konu ödemenin yapılabilmesi için kamu görevlisinin belediye kadro veya pozisyonunda istihdam edilmesi gerekmektedir.

5393 sayılı Belediye Kanununun 37 nci maddesine göre belediye başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisi olup, ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre seçilir. 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesi, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 21 ve 28 inci maddeleri ile 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanununun 17 ve 22 nci maddelerine dayanılarak hazırlanan Belediye ve Bağlı Kuruluşları İle Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğin “Kadroların tespiti” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Yönetmeliğe ekli cetvellerde alt gruplar için unvan ve sayı itibarıyla tespit edilenler dışında kadro kullanılamaz…” denilmiş olup, Yönetmelik eki cetvellerde de “Belediye Başkanı” kadro veya pozisyonuna yer verilmemiştir.

Buna göre; 375 sayılı KHK’nin Ek 15 inci maddesine göre sosyal denge yardımı alabilmek için belediye kadro ve pozisyonunda yer almak şartının olması nedeniyle belediye kadro ve pozisyonunda yer almayan Belediye Başkanı için ödenen sosyal denge tazminatı mevzuata aykırılık teşkil ettiğinden Daire Kararının tasdiki yönünde hüküm tesis edilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” mütalaa edilmiştir.

İşbu dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

24 sayılı İlamın 1′ inci maddesinde; 5393 sayılı Belediye Kanununun Belediye Başkanının özlük haklarını düzenleyen 39′ uncu maddesine aykırı olarak sosyal denge yardımı ödenmesi suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği gerekçesiyle …-TL için tazmin hükmü verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanununun 37′ inci maddesinde;

“Belediye başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Belediye başkanı, ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre seçilir.

Belediye başkanı, görevinin devamı süresince siyasî partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz; profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamaz ve yönetiminde bulunamaz.”

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ nin Ek 15′ inci maddesinde ise;

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.” hükümleri yer almaktadır.

Dilekçiler taleplerinde daha önceki savunmalarını tekrarlayarak, belediye başkanının kamu görevlisi olduğundan bahisle, sosyal denge tazminatının ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığını iddia etmişseler de, yukarıdaki mevzuata göre söz konusu ödemenin yapılabilmesi için kişinin yalnızca kamu görevlisi olması yeterli olmayıp, aynı zamanda belediye kadro ve pozisyonlarında istihdam edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik’in “Kadroların Tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Yönetmeliğe ekli cetvellerde alt gruplar için unvan ve sayı itibarıyla tespit edilenler dışında kadro kullanılamaz” ifadesine yer verilmiştir. Kamu personel hukukunda, kadro ve pozisyon ifadesi, kanunla ve kanuna dayanılarak çıkarılan mevzuatla gösterilen kadroları ifade etmektedir. Bahse konu Yönetmelikte ve eki cetvellerinde, “belediye başkanı” kadro ve pozisyonuna yer verilmemiştir. Belediye başkanı, belediyenin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisi olarak mevzuatla düzenlenen biçimde seçimle iş başına gelen bir kamu görevlisi statüsünde olup, belediye kadro ve pozisyonlarında istihdam edilmemektedir. Bu sebeple Belediye Başkanlarına sosyal denge ödemesi yapılması kanunen mümkün olmamaktadır.

Dilekçe dipnotunda yer alan iddiaya/bilgiye göre; ilamda “iddia olunan kamu zararına neden olan belgeler” içerisinde yer alan 41,141 ve 1144 yevmiye numaralı ödeme emirlerinde sosyal denge ödemesi yapılmadığından hesaplanan kamu zararı olması gerekenden fazla hesaplanmıştır. Dosya üzerinde yapılan incelemede iddianın doğruluğu araştırılmıştır. Söz konusu ödeme emirleri her ne kadar ilamda “iddia olunan kamu zararına neden olan belgeler” içerisinde yer almış olsa da kamu zararı hesabında yer almamaktadır. Bu sebeple 41,141 ve 1144 yevmiye numaralı ödeme emirleri karara bağlanan kamu zararı içerisinde bulunmadığı için hesaplanan kamu zararı tutarı doğrudur ve bu konuda denecek bir husus bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek yukarıda yer alan gerekçelerle, 24 sayılı İlamın 1. maddesiyle verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, oybirliğiyle,

Karar verildiği 08.07.2020 tarih ve 48174 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.