Belediye bütçesinden seçim görevlilerinin yeme-içme giderlerinin karşılanmasının hukuka aykırılığı ve tazmin hükmünün kaldırılması (Sayıştay)

Seçimde görevli kamu görevlilerinin yeme içme giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması

60 sayılı İlam’ın 2’nci maddesi ile, Mahalli idareler ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde görevli kamu görevlilerinin yeme içme giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması nedeniyle …-TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlam’da Üst Yönetici sıfatıyla sorumlu tutulan …’un 40969 sayılı dosyada yer alan temyiz dilekçesinde özetle,

2014 Mahalli İdareler Seçimleri için, … Valiliği’nin 26.03.2014/3025 sayılı yazısıyla; 30.03.2014 günü yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde sandık kurulu başkanı ve üyeleri, görevli müşahitler ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerinin görevlerini aksatmadan yerine getirilebilmesi için yeme-içme gibi zorunlu ihtiyaçların İlçe Belediye Başkanlığınca karşılanması, talimatı verildiğini ve bu kapsamda İlçe Seçim Kurulundan ve diğer Kolluk Kuvvetlerinden (Emniyet, Jandarma) gelen bilgiler doğrultusunda yeme-içme bedeli ödendiğini;

Cumhurbaşkanlığı seçiminde de, 2014/11 sayılı Başbakanlık Genelgesi, … Valiliğinin 07.08.2014/8563 sayılı … Kaymakamlığına hitaben yazısı ve … İlçe Kaymakamlığının 07.08.2014/4867 sayılı yazısıyla; 10.08.2014 günü yapılacak Cumhurbaşkanlığı Seçiminde sandık kurulu başkanı ve üyeleri, görevli müşahitler ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerinin görevlerini aksatmadan yerine getirilebilmesi için yeme-içme gibi zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması, talimatı verildiğini ve bu kapsamda, İlçe Seçim Kurulundan ve diğer Kolluk Kuvvetlerinden (Emniyet, Jandarma) gelen bilgiler doğrultusunda yeme-içme bedeli ödendiğini;

“Mahalli İdareler” ve “Cumhurbaşkanlığı” seçimlerinde görev yapanların yeme-içme gibi zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması hususunun Belediyece inisiyatif alınarak üstlenilen bir görev olmadığını; “Yazılı emir”in, bir “hukuka uygunluk nedeni” olduğunu ve izah edilen süreçlerden anlaşılacağı üzere de yapılan bütün harcamaların dayanağının, … Valiliği ve … İlçe Kaymakamlığınca verilen “yazılı emir” olduğunu;

Diğer yandan, 7 Haziran 2015 seçimlerinde de aynı konuda gelen yazılı talimatın, o günlerde Belediyede denetim yapan Sayıştay görevlilerinin ikazı üzerine “Sayıştay’ın olumsuz görüşlerinin değerlendirilerek yeniden talimatlandırılması” şeklindeki Belediye yazısının Kaymakamlık Makamı tarafından yerinde bulunmayıp aynı talimatın yerine getirilmesinin tekrar talimat altına alındığını belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

İlam’da Harcama Yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan …’ın 40970 sayılı dosyada yer alan temyiz dilekçesinde yukarıdaki dilekçeden farklı olarak özetle;

… İlçe Seçim Kurulu Başkanlığı tarafından, Cumhurbaşkanlığı Seçiminde hizmet yapacak sandık görevlileri ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerine verilecek yeme içme yardımı için görevli sayılarının Belediyeye bildirildiğini ve buna istinaden Mülki Amirlikçe (… Kaymakamlığı) verilen talimatlar doğrultusunda yeme içme bedeli ödendiğini;

Yapılan Mahalli İdareler Seçimleri ve Cumhurbaşkanı Seçimlerinde Sandık Kurulu Başkanı ve üyelerine, görevli müşahitler ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerinin görevlerini aksatmadan yerine getirilebilmesi için yeme-içme gibi zorunlu ihtiyaçlarının karşılanmasının Belediye tarafından görev ve inisiyatif üstlenerek vermiş olduğu bir yardım olmadığını; aksine Başbakanlık Genelgesi talimatı ile … Valiliği ve … İlçe Kaymakamlığının yazılı emirlerinin yerine getirildiğini;

Sayıştay Denetim sürecine denk gelen 07 Haziran 2015 tarihinde yapılan 25’inci Dönem Milletvekili Genel Seçimleri için de aynı içerikte Başbakanlık Genelgesi talimatı ile … Valiliği ve … İlçe Kaymakamlığından gelen yazılı emirlerin, Sayıştay denetimi gerekçe gösterilerek Belediyeye tebliğ edilen yazılı emirlerinin yeniden değerlendirilmesi arzının yerinde bulunmayıp, gerekçeleri de belirtilerek talimatın yerine getirilmesinin tekrar edildiğini;

Anayasanın 127’nci maddesinin beşinci fıkrasında İdari vesayetin ne olduğu değil amacı ve kanuni niteliğinin vurgulandığını; 127’nci maddenin birinci fıkrasında, mahalli idarelerin mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamak üzere oluşturulan kamu tüzel kişileri olduğunun; ikinci fıkrasında, kuruluş ve görevleri ile yetkilerinin, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceğinin; beşinci fıkrasında ise, merkezi idarenin, mahalli idareler üzerinde, mahalli hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması, toplum yararının korunması ve mahalli ihtiyaçların gereği gibi karşılanması amacıyla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde idari vesayet yetkisine sahip olduğunun belirtildiğini;

Mahalli İdareler ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde görevli kamu görevlilerin yemek ve içecek giderlerinin Belediye bütçesinden ödenmesi ile ilgili çekinceler belirtilmiş olmasına rağmen Mülki Amirin yazılı talimatlarının yerine getirildiğini belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılığın 40969 ve 40970 sayılı dosyalarda yer alan karşılama yazısında;

“Dilekçede, İlamın 2 nci maddesiyle Mahalli idareler ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde görevli kamu görevlilerinin yeme içme giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması nedeniyle verilen tazmin hükmünün, ödeme konusu işlemin kamu zararı oluşturmayacağı savunularak kaldırılması talep edilmektedir.

İtiraz konusu hususların, Daire Kararında karşılandığı görülmüştür.

Bu nedenlerle, İlamın 2 nci maddesi için ileri sürülen itiraz gerekçelerinin, ilam hükmünün kaldırılmasını gerektirecek mahiyette olmadığı anlaşıldığından, temyiz talebinin reddedilerek, yasa ve yönteme uygun düzenlenmiş Daire Kararının tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” denilmiştir.

Dosyada mevcut belgeler okunup incelendikten sonra gereği görüşüldü;

Rapor dosyası ve ekli belgelerin incelenmesi neticesinde;

30.03.2014 tarihinde yapılan Mahalli İdareler Seçimlerinde ve 10.08.2014 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanı Seçiminde görevli olan sandık kurulu başkan ve üyeleri ile güvenlik güçlerine Belediyece yemek hizmeti sağlandığı ve bu giderlerin Belediye bütçesinden karşılandığı görülmüştür.

298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun “Ödenecek Ücretler” başlıklı 182’inci maddesinde:

“Seçim Kurulu Başkan ve üyeleri ile bu Kanun gereğince görevlendirileceklere ve bu işlerde mesai saatleri içinde ve dışında çalıştırılacak memur ve hizmetlilere, siyasi parti temsilcilerine ve hariçten alınarak çalıştırılacaklara ödenecek gündelikler, gündelik miktarı 600 (altıyüz) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçmemek üzere, Yüksek Seçim Kurulunca belirlenir. Bakanlar Kurulu bu rakamı Yüksek Seçim Kurulunun görüşünü alarak, dört katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu ödemeler herhangi bir vergiye tabi tutulmaz.

Bulundukları yerin haricinde bir mahalle gönderileceklerin yol masrafları Harcırah Kanunu hükümlerine göre verilir.” hükmü yer almaktadır.

Konuyla ilgili olarak Yüksek Seçim Kurulu’nun 19.01.2014 tarih ve 90 nolu kararında:

“8) Sandık kurullarına yapılacak ödemeler:

Kurulumuzun ücret kararında belirlenen tarife esas alınarak;

a) Kurs verilen sandık kurulu başkanlarına 4 (dört),

b) Kurs verilmeyen sandık kurulu başkanlarına 3 (üç),

c) Devlet memuru olan ve eğitim verilen üyeye 3 (üç),

ç) Eğitim verilmeyen sandık kurulu memur üyeye 2 (iki),

d) Siyasi parti üyelerine 1 (bir),

Gündelik ödenir.

12) Kolluk kuvvetlerinin ücret ve araç taleplerine ilişkin hususlar:

Kolluk kuvvetlerinin yaptığı görevler asli hizmetleri arasında bulunduğundan seçim ödemeleri adı altında ücret tahakkuk ettirilmesine yasal olarak imkân bulunmamaktadır. Ayrıca, kolluk kuvvetlerinin araç ihtiyaçları mülki idare amirleri tarafından karşılanması gerektiğinden, hiçbir suretle araç kiralaması ve görevlendirmesi ile yakıt giderleri ilçe seçim kurulu başkanlıkları tarafından karşılanmayacaktır.” hükümlerine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde yer alan Belediyenin görev, yetki ve sorumlulukları ile 60’ıncı maddesinde yer alan Belediye’nin giderleri arasında seçimlerde sandık kurullarında görevli bulunan görevlilerin yeme-içme ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Seçimlerde görev alan görevlilere ihtiyaçlarının karşılanması için yukarıda da belirtildiği üzere Yüksek Seçim Kurulu tarafından gündelik verilmektedir. Dolayısıyla bu ihtiyaçların belediye bütçesinden karşılanması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

Seçimlerde görevli sandık görevlilerinin yeme-içme ihtiyaçlarının Belediye bütçesinden karşılanmasının Valilik’ten gelen yazı üzerine yapılması ilgili mevzuatta yeri olmayan bir işlemi mevzuata uygun hale getirmez. Ayrıca mevzuatta yeri olmayan böyle bir ödemenin temsil ağırlama bütçesinden yapılması da işin mahiyetini etkilememektedir.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 60 sayılı İlam’ın 2’nci maddesi ile verilen tazmin hükmünün TASDİKİNE, Oyçokluğu ile;

(…. Daire Başkanı … ile Üyeler …’nın “5393 sayılı Belediye Kanununun ‘Belediyenin görev ve sorumlulukları’ başlıklı 14’üncü maddesinde (a) bendinde yer alan; Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır.’ hükmü;

‘Belediye başkanının görev ve yetkileri’ başlıklı 38’inci maddesinin (m) bendinde yer alan ‘Belde halkının huzur, esenlik, sağlık ve mutluluğu için gereken önlemleri almak.’ hükmü;

‘Belediyenin giderleri’ başlıklı 60’ıncı maddesinin (p) bendinde yer alan ‘Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.’ hükmü birlikte düşünüldüğünde; Valilik, Kaymakamlıklar, İl ve İlçe Seçim Kurulu Başkanlıkları ve İl Emniyet Müdürlüğü ile koordineli olarak seçimlerde görevli sandık kurulu başkan ve üyeleri, görevli müşahitler ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerinin yemek hizmetlerinin belediye bütçesinden sağlanması, ilgililerin bu görevlerini aksatmadan yerine getirebilmesi için önemli bir sosyal hizmet olarak değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte, 2014 yılında yapılmış olan Cumhurbaşkanlığı seçimi ile ilgili olarak 27.06.2014 tarih ve 29043 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2014/11 sayılı Başbakanlık Genelgesinde de; ‘Cumhurbaşkanı seçiminin; Anayasanın 79. maddesinde öngörülen ‘Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü’ ilkesine uygun bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için Yüksek Seçim Kurulu ile il ve ilçe seçim kurullarının çalışmalarına, tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca; gerekli işgücü, araç ve diğer malzeme desteğinin sağlanması önem taşımaktadır.

Cumhurbaşkanı seçiminin her aşamasında görev alması muhtemel kamu personelinin yıllık izinlerinin plânlanmasında seçim tarihinin dikkate alınması zorunlu görülmektedir. Bu hususta il ve ilçe seçim kurulları ile koordinasyon içerisinde, kamu personelini de mağdur etmeyecek şekilde gereken tedbirler ivedilikle alınacaktır.

Bu itibarla, Cumhurbaşkanı seçiminin başarıyla gerçekleştirilerek, millet iradesinin sandığa sağlıklı olarak yansıması amacıyla, seçim kurulu başkanlıklarının personel ve yer tahsisine ilişkin talepleri ivedilikle karşılanacak, ihtiyaç duyulacak her türlü taşıt, bilgisayar, yazıcı, modem, kesintisiz güç kaynağı, jeneratör gibi araç gereç ve bunları kullanabilecek nitelikli işgücü desteği sağlanacaktır.

Bu çerçevede, başta mülki amirler olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşları ile güvenlik güçlerinin amirleri tarafından gereken tüm önlemler alınacak, herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi için azami gayret ve duyarlılık gösterilecektir.’ denilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin yanı sıra 2014/11 sayılı Başbakanlık Genelgesi de dikkate alındığında, seçimlerde görevli olan sandık kurulu başkan ve üyeleri, görevli müşahitler ile sandık bölgelerinde görevli güvenlik güçlerinin İlama konu edilen ihtiyaçlarının karşılanmasının; ilgili kamu görevlilerinin sürekli olarak görev başında bulunmalarının sağlaması, sandık bölgelerinde meydana gelebilecek aksaklıkların veya olumsuzlukların yaşanmaması ve bu bağlamda halkın tercihlerinin sandığa sağlıklı olarak yansıması amacıyla yapılmış ve mahalli müşterek sosyal bir hizmet olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bununla birlikte, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 182’nci maddesi uyarınca sandık kurulu başkan ve üyeleri ile siyasi parti üyelerine ödenen ücretlerin de, 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında verilen, bir vazifenin ifası maksadıyla geçici olarak memuriyet mahalli dışında başka bir yere gönderilenlere iaşe ve ibate gibi giderlerin karşılığı olarak ödenen gündelik kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bu nedenle, tazmin hükmünün Kaldırılmasına karar verilmesi gerekir” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)

(Üye …’nün “Anayasanın 79. Maddesi gereği seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma görevi Yüksek Seçim Kurulunundur. Bu çerçevede kurulca çıkartılan 138 nolu genelgede oy verme süresince binadan ayrılmamak ve oy vermenin düzen içinde geçmesi için sandık kurulu başkanının isteklerini yerine getirmek bina sorumlusunun görevleri arasında sayılmış, sandık çevresinde düzenin sağlanması sandık kurulu başkanına, sandık alanında ise bina sorumlusuna ait olduğu, bina sorumlusunun bulunmadığı yerlerde ise bu yetkiyi, en küçük numaralı sandık kurulu başkanı tarafından görevlendirilen üyenin kullanacağı ifade edilerek, seçimin düzen içinde geçmesi için görevlilerin binadan ayrılmasına dahi sınırlama getirilmiştir.

Yine 27.6.2014 tarih ve 29043 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Başbakanlık genelgesinde de seçimin düzen ve dürüstlüğü için seçim kurullarına gerekli malzeme desteğinin tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca sağlanmasının önemi ifade edilerek, başta mülki amirler olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarının gereken tüm önlemleri alması herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi talimatı verilmiştir.

5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 8. maddesinde ilde Devletin ve Hükümetin temsilcisi olan valinin Bakanlıkların talimat ve emirlerini yürütmekle ödevli olduğu, bu işlerin gerçekleştirilmesi için gereken bütün tedbirleri almaya yetkili olduğu, bu yetkiyi kullanmak ve bunların yüklediği ödevleri yerine getirmek için valilerin genel emirler çıkarabileceği ve bunları ilan edeceği belirtilmiştir. İl valiliği de Başbakanlık genelgesi bağlamında kaymakamlık ve belediyelere seçimde görev alanların görevlerini aksatmadan yerine getirebilmeleri açısından yeme-içme gibi zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması hususunda gerekli tedbirlerin alınması talimatını vermiştir. Aynı kanunun 11. Maddesinde de “Vali, kamu düzenini ve güvenliğini … sağlamak amacıyla aldığı tedbir ve kararların uygulanması için …. mahallî idareler dâhil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının … personeline görev verebilir. Kamu kurum ve kuruluşları, valinin bu konudaki emir ve talimatlarını yerine getirmek zorundadır.” denilmektedir. Tüm bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde hizmetin kesintisiz olması nedeniyle görev yerinden ayrılamayacak sandık görevlileri için verilen yiyecek bedelinin belediye bütçesinden karşılanmış olması nedeniyle belediye görevlileri hakkında tazmin hükmü vermek doğru olmaz. Tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşlerine karşı)

Karar verildiği 25.01.2017 tarih ve 42668 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.