Belediye Gelirlerinde Re'sen Vergi Tarhı

Belediye Gelirlerinde Re'sen Vergi TarhıVerginin tarhı, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 20’nci maddesinde tanımlanmıştır. Buna göre verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanmasıdır. Bu hesaplamayı vergi dairesi yaparak vergi alacağını miktar olarak tespit edecektir.

213 sayılı Kanunda vergi dairesi; mükellefi tesbit eden, vergi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden daire şeklinde tanımlandığından, belediyeler açısından bu fonksiyonu yürüten mali hizmetler birimi (mali hizmetler müdürlüğü ya da daire başkanlığı) vergi dairesi konumundadır. Dolayısıyla belediyelerde vergi tarhiyatı mali hizmetler birimlerince yapılmaktadır.

213 sayılı Kanun’da ikmalen, re’sen ve idarece Tarh olmak üzere üç çeşit tarh yöntemi düzenlenmiştir. Kanun’un 25’inci maddesinde; “Vergi kanunlarına göre beyan üzerinden alınan vergiler “Tahakkuk fişi” ile tarh ve tahakkuk ettirilir” denildiğinden, Kanun’un 29’uncu maddesinden itibaren düzenlenen tarh çeşitleri arasında sayılmasa da beyana dayanan tarhiyatı da tarh çeşitleri arasında saymak mümkündür.

Resen vergi tarhı nedir?

Kanun’un 30’uncu maddesinde re’sen vergi tarhı; vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir komisyonları tarafından takdir edilen matrah veya matrah kısmı üzerinden vergi tarh olunması şeklinde tanımlanmıştır.

Buna göre örneğin mükellef vergi beyannamesini kanuni süresi geçtiği halde vermemişse, ya da vergi beyannamesi kanuni veya ek süreler içinde verilmekle beraber beyannamede vergi matrahına ilişkin bilgiler gösterilmemişse, mevcut defter ve belgeler matrahın doğru ve kesin olarak tespitine imkan vermeyecek derecede noksan ya da karışıksa, verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunmuşsa re’sen vergi tarhı gündeme gelecektir.

Örneği somutlaştıracak olursak belediye zabıta ekiplerince belediyenin sorumluluk alanında bir firma tarafından el ilanı dağıtımının yapıldığı tespit edilmiş ve tutanak altına alınmış olsun. Yapılan iç kontrollerden de firmanın ilan ve reklam vergisine ilişkin beyannamesini süresinde vermediği anlaşılsın ya da ne kadar el ilanı dağıttığının kayıtlardan anlaşılamadığı kanaati oluşmuş olsun. Bu durumlarda re’sen vergi tarhiyatı gündeme gelecektir.

Kanundaki tanımlamadan re’sen tarhiyatta iki öznenin bulunduğu görülmekte. Bunlardan birisi taktir komisyonu, diğeri mali hizmetler birimidir. Tanımlamada mali hizmetler birimi geçmemekle birlikte, takdir komisyonunca tespit edilecek matrah üzerinden hesaplamayı yapacak yine mali hizmetler birimi olacaktır.

Kanun’un 72’nci maddesine göre takdir Komisyonları; illerde defterdarın, ilçelerde malmüdürünün (müstakil vergi dairesi olan ilçelerde ilgili vergi dairesi müdürünün) veya bunların tevkil edecekleri memurların başkanlığı altında ilgili vergi dairesinin yetkili iki memuru ile seçilmiş iki üyeden oluşmaktadır. Belediyeler açısından takdir komisyonları mali hizmetler müdürü / daire başkanı (ya da vekil tayin edeceği kişi) başkanlığında yine mali hizmetler biriminde görevli iki memur ile seçilmiş iki üyeden oluşacaktır.

Seçilmiş üyelerin kimler olacağı ise Kanunun 73’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre üyeler, tüccarlar için ticaret odasınca, diğer sanat ve meslek erbabı için bunların mensup oldukları mesleki teşekküllerce kendi üyeleri arasından veya hariçten seçilecektir. Bu teşekküller, takdir komisyonu Başkanının yazılı talebi üzerine en geç bir ay içinde iki asil ve iki yedek üye seçeceklerdir. Komisyon toplantılarını mükellefin sanat veya meslek bakımından bağlı veya ilgili olduğu teşekkülden üye seçilecektir.

Arsalara ait asgari ölçüde birim değerlerinin tespiti sırasında ticaret odasından seçilen üyelerden biri yerine ilgili mahalle veya köyün muhtarı) iştirak edecektir.

Kanunda belirtildiği şekliyle belediye bünyelerinde dışarından seçilecek üyelerle oluşturulacak takdir komisyonları, tüm mevcut verileri inceleyerek bir matraha ya da matrah farkına kanaat getirecektir. Belirlenen bu matrah üzerinden yapılacak tarhiyat, olağan vergi tarh süreçlerinden farklı olmayacaktır.

Taktir komisyonlarının çalışma usulü nasıl olacaktır? Takdir komisyonunun görevi, edinebileceği tüm verileri toplayarak gerçeğe en yakın vergi matrahını takdir etmektedir. Dolayısıyla takdir komisyonu bu kanaatine bağımsız şekilde ulaşacaktır. Takdir komisyonunun başkanı ve iki üyesi her ne kadar mali hizmetler biriminden gelse de, komisyon mali hizmetler biriminden farklı bir kimliğe sahiptir. Dolayısıyla çalışmalar sırasında mali hizmetler biriminin kayıtlarının incelenmesi gerektiğinde ya da belge istendiğinde bilgiler şifai değil yazılı istenecektir. Ayrıca alınacak tüm kararların tutanak altına alınması gerekmektedir.  Takdir komisyonu işlemleri birer idari işlem olduğundan, iptalleri idari yargıda gündeme gelebilecek ya da sonuçları Sayıştay hesap yargılamasına konu olabilecektir. Dolayısıyla yürütülen işlemlerin idari işlemin unsurlarını taşıması önem taşımaktadır.

Kanun’un 75’inci maddesi hükmü gereği takdir komisyonları vergi inceleme yetkisine sahip olduklarından, re’sen tarhiyat sürecinde komisyonlar, ilgili mükellefin işlemlerini konuyla sınırlı kalmak üzere vergi incelemesine tabi tutabilecektir.

Malimevzuat.com