Şirketlerin mali denetimi, şirketin hesap ve işlemleri ile mali faaliyet, mali yönetim ve kontrol sistemlerinin değerlendirme sonuçları esas alınarak, mali rapor ve tablolarının güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin denetimi içermektedir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 88’inci ve Geçici 1’inci maddeleri uyarınca tâbi oldukları kanunlar gereği defter tutmakla yükümlü olan gerçek veya tüzel kişi tacirler, münferit veya konsolide finansal tablolarını Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yayımlanan Türkiye Muhasebe Standartları’na (TMS) uygun olarak hazırlamaları gerekmektedir. Ayrıca aynı maddelerde Kurumun değişik işletme büyüklükleri ve sektörler için özel standartlar koymaya ve düzenlemeler yapmaya yetkili kılındığı belirtilmiştir.
Yeni Türk Ticaret Kanunu uyarınca, finansal tabloların hazırlanması ve sunumuyla ilgili düzenlemeler Kurum tarafından yapılmaktadır. Finansal raporlamaya ilişkin hususlar “bağımsız denetime tabi olanlar” ve “bağımsız denetime tabi olmayanlar” için ayrı ayrı düzenlenmiştir.
26.8.2014 tarihli ve 29100 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kurul Kararı’na (Karar No: 75935942-050.01.04 – [01/26]) göre, karara ekli listedeki kurum, kuruluş ve işletmelerin 1/1/2014 tarihi ve sonrasında başlayan hesap dönemlerine ilişkin münferit ve konsolide finansal tablolarının hazırlanmasında Türkiye Muhasebe Standartları’nın uygulanmasına, ekli listede yer almayan kurum, kuruluş ve işletmelerin de münferit veya konsolide finansal tablolarının hazırlanmasında isteğe bağlı olarak Türkiye Muhasebe Standartları’nı uygulayabileceğine, kapsama dâhil olmayanlar için Kurumca bir belirleme yapılıncaya kadar yürürlükteki mevzuatın uygulanmasının devamına karar verilmiştir.
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu 2014 yılında Türkiye Finansal Raporlama Standartlarının (TFRS) uygulama kapsamını bağımsız denetim kapsamından ayrıştırarak genel olarak kamu yararını ilgilendiren kuruluşlarla (KAYİK) sınırlandırmıştır. Bunun yanı sıra, KAYİK’ler dışında kalan işletmelerin de isteğe bağlı olarak TFRS uygulamalarına izin verilmiştir. TFRS uygulamayan işletmelerin ise Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından bir belirleme yapılıncaya kadar yürürlükteki mevzuatı uygulamalarına karar verilmiştir.
Bu çerçevede TFRS uygulamayan şirketlerin uygulayacakları geçerli finansal raporlama çerçevesi, 26.12.1992 tarih, 21447 (M) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri (MSUGT) ile belirlenmiştir. Diğer yandan, Kurum tarafından kapsamlı bir düzenleme yapılıncaya kadar söz konusu eksikliklerin giderilebilmesi amacıyla bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan işletmelerin finansal tablolarının hazırlanmasında MSUGT’lara ek olarak uygulanmak üzere 29.12.2014 tarihli ve 41 sayılı Kurul Kararıyla “TMS’leri Uygulamayan Şirketlerin Finansal Tablolarının Hazırlanmasında Uygulanacak İlave Hususlar” yayımlanmıştır. Bu düzenlemeyle MSUGT’larda yer almayan veya ihtiyari bırakılan hususlarla ilgili temel kurallar (amortisman ve kıdem tazminatı karşılığı ayılmasının zorunlu hale gelmesi gibi) getirilmesi amaçlanmıştır.
Bununla birlikte, bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan şirketler için 01.01.2018’den itibaren geçerli olacak şekilde önemli bir değişiklik yapılmıştır.
29.07.2017 tarihli ve 30138 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı Hakkında Tebliğ (Sıra No: 56) ile 19.12.2012 tarihli ve 2012/4213 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Karar uyarınca bağımsız denetime tabi olup, yukarıda bahsi geçen Kurul Kararı kapsamında TFRS uygulamayan şirketlerin münferit ve konsolide finansal tablolarının hazırlanmasında, Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı’nın uygulanması 01.01.2018’den itibaren geçerli olacak şekilde zorunlu hale getirilmiştir. Değişiklik sonrası, Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS), bağımsız denetime tabi olup Türkiye Finansal Raporlama Standartlarını (TFRS) uygulamayan şirketlerin uygulayacakları finansal raporlama çerçevesidir. Böylece, 01.01.2018’den itibaren uygulanacak olan BOBİ FRS, bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan şirketlerde MSUGT ve eki İlave hususların yerini almıştır. Bununla beraber, tüm şirketlerin yasal kayıt ve defterlerinin tutulmasında VUK uyarınca öngörüldüğü üzere MSUGT ve ekindeki hesap planının uygulanmasına devam edilmektedir.
Bu noktada, mahalli idarelerin kurdukları veya doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerden
- Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) kapsamında bulunanlar,
- KAYİK kapsamında bulunmamakla birlikte bağımsız denetime tabi olanlar
- Bağımsız denetime tabi olmayanlar için üç farklı uygulama söz konusu olacaktır.
Genel olarak kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) kapsamında bulunan mahalli idare şirketi sayısı oldukça azdır. Buna karşın, KAYİK kapsamında olmamakla birlikte mahalli idare şirketlerinin önemli bir bölümünün bağımsız denetime tabi olduğu bilinmektedir.
Bağımsız denetime tabi olmayan küçük ölçekliçok sayıda belediye şirketi de bulunmaktadır.
Genel olarak, kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) kapsamında bulunan mahalli idare şirketleri Türkiye Finansal Raporlama Standartları’nı uygularken KAYİK kapsamında olmayan ancak bağımsız denetime tabi olan mahalli idare şirketleri Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı’nı uygulayacak, bağımsız denetime tabi olmayanlar ise Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğ’leri (MSUGT) uygulamaya devam edeceklerdir.
26.03.2018 tarihli ve 2018/11597 sayılı Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketlerin Belirlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı ile sermayesinin en az
% 50’si belediyelere ait olan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisinin eşik değerlerini art arda iki hesap döneminde aşan şirketler bağımsız denetim kapsamına alınmıştır.
- Aktif toplamı otuzmilyon Türk Lirası.
- Yıllık net satış hasılatı kırkmilyon Türk Lirası.
- Çalışan sayısı yüzyirmibeş
Bu itibarla, bağımsız denetime tabi olan belediye şirketlerinin muhasebe iş ve işlemleri ile bunlara ilişkin mali tablolarının (KAYİK kapsamında bulunmuyor ise) BOBİ FRS uygulanarak, bağımsız denetime tabi olmayanlar için ise Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğ’leri (MSUGT) ile eki Tek Düzen Hesap Planı’nın uygulayarak şirketin malvarlığını, borç ve yükümlülüklerini, öz kaynaklarını ve faaliyet sonuçlarını tam, doğru, anlaşılabilir, şeffaf biçimde gösterip göstermediğine ilişkin denetim yapılır.
Mahalli İdare Şirketleri Denetim Kılavuzu
| ÖZET: Şirketlerin mali denetimi, mali rapor ve tabloların güvenilirliğini sağlamak amacıyla hesap ve işlemlerin değerlendirilmesini içermektedir. Türk Ticaret Kanunu’na göre, gerçek veya tüzel kişi tacirler, finansal tablolarını Türkiye Muhasebe Standartları’na (TMS) uygun olarak hazırlamakla yükümlüdür. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu, bağımsız denetime tabi olan ve olmayan şirketler için farklı finansal raporlama standartları belirlemiştir. 2018 itibarıyla, bağımsız denetime tabi olan şirketler için Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS) uygulanması zorunlu hale gelmiştir. |