Belediye taşınmazlarının envanter ve kayıt planı

Belediye taşınmazlarının envanter işlemleri, konuya ilişkin temel ikincil mevzuat olan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.

Belediye taşınmazlarının envanteri sürecinde yapılacak işlemler ve sorumluluklar bu Yönetmelik çerçevesinde açıklanacaktır.

1. Konuya İlişkin Kavramlar

Başlığımız “taşınmaz” ifadesini içermekle birlikte, konumuz sadece taşınmazları kapsamamakta, taşınmazlara ilişkin hakları da içermektedir. Bu çerçevede, yönetmelik kapsamında olan taşınmaz ve hakların ne ifade ettiğini kısaca açıklayalım.

Taşınmaz kavramı; arazi, arsa, bina, yer altı ve yer üstü düzenlerini ifade etmektedir. Bu unsurlardan arsa, arazi ve bina kavramlarının izahına gerek olmadığı düşünülmekte; yer altı ve yer üstü düzenlemeleri mefhumu ise her türlü yol, köprü, baraj, tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapıları ifade etmektedir.

Hakların kapsamında yer alan sınırlı ayni hak kavramını anlamak için önce ayni hak nedir sorusunu cevaplayalım.

Ayni haklar; kişiye taşınmazlar üzerinde bazı yetkiler sunmaktadır ki bu yetkiler; kullanma, yararlanma ve/veya tasarrufta bulunma şeklinde sıralanabilir.

Bu yetkilerin tamamının (kullanma, yararlanma ve tasarrufta) bulunma) kullanılabildiği ayni hak türü mülkiyet hakkıdır. Tamamı olmamak üzere biri ya da bir kaçını kullanma yetkisi veren haklar ise sınırlı ayni haklar olarak ifade edilmektedir.

Bu yetkilerin özelliği, daha doğrusu kişisel haklardan farkı üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir olmalarıdır.

Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmeyi örnekle açıklayacak olursak; ayni hak türü olan mülkiyet hakkında taşınmaza tecavüzün önlenmesi herkese karşı ileri sürülebilecekken, bir kişisel hak olan alacaklarda bu hak yalnızca taraflar arasında ileri sürülebilecektir.

Sınırlı ayni hak türleri; irtifak hakkı, intifa hakkı, sükna hakkı, üst hakkı, kaynak hakkı, rehin hakları ve taşınmaz yükü şeklinde sıralanabilir.

Kişisel (nisbi) haklar ise tahsis ve kira ilişkisi gibi taraflar arasında ileri sürülebilen ve türleri ayni haklar gibi mevzuatta sıralanmamış haklardır. Ayni haklar örneğin irtifak hakkı, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebildiğinden tapu kayıtlarına konu olabilirken, kişisel haklar istisnai şerhler hariç tapu kayıtlarına konu olmamaktadır.

2. Hukuki Olarak Hangi Varlıkların Envantere Tabi Olacağı

Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde taşınmazlardan ve haklardan Kamu idarelerinin mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunanların kapsamda olduğu belirtilmiştir.

Maddede geçen mülkiyetinde olan taşınmazlar ifadesi sarih olmakla birlikte, kullanımında olan taşınmazlar ifadesinden ne anlaşılacağı yoruma açıktır. Bu nedenle Yönetmelik, bu ifadeyi açıklama ihtiyacı görmüş.

Hükümde, Kamu idarelerinin yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmaz ifadesinden; tapu kütüğünde üçüncü kişiler veya diğer kamu idareleri adına tescilli olmakla birlikte irtifak hakkı tesisi, kiralama, kullanma izni verilmesi ve tahsis gibi yollarla yönetim veya kullanım hakkı kamu idarelerine verilen taşınmazların anlaşılacağı belirtilmiş.

Yönetmelik bu açıklama ile hukuki olarak hangi taşınmazların kayda alınacağını da belirtmiş oluyor. Buna göre, bir taşınmazın belediye tarafından envantere tabi tutulması ve muhasebeleştirilmesi için, o taşınmaz üzerindeki zilyetliğin hukuki bir hakka dayanması gerekmekte. Dolayısıyla fiili işgal durumları gibi belediyelerce herhangi bir hukuki ilişkiye dayanmadan kullanılan taşınmazların kayıtlarında izlenmeyeceği değerlendirilmektedir.

3. Envantere Esas Olmak Üzere Yürütülecek Kayıt ve Kontrol İşlemleri

Kayıt ve kontrol işlemleri; dönem başında mevcut taşınmaz bilgilerine, dönem içerisinde edinilen ve elden çıkarılan taşınmazlar bilgilerinin ilave edilmesiyle, dönem sonu mevcutlarının miktar ve tutar olarak doğru ve güvenilir çıkarılması süreçlerini ifade ediyor.

Tüm idari işlemlerde olduğu gibi bu işlemlerin de belgeye dayanması gerektiği, Yönetmelikte hüküm altına alınmıştır.

3.1. Kayıt Usulü

Yönetmelikte bir kayıt planı oluşturulmuş olup; bu planın tamamına yazımızın sonunda yer alan Tablo 1’de yer verilmiştir. Şimdi bütünlüğü sağlamak ve anlaşılırlığı kolaylaştırmak için temel başlıklara yer verelim;

 

Yönetmelik Ek 1: Kayıt Planı
Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar
Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar
Orta Malları
Genel Hizmet Alanları

Kayıt planı, taşınmazların cinsleri esas alınarak tasnif edilmesiyle oluşturulmuş.

Yönetmelik, kayıt planını bu şekilde oluşturduktan sonra 6 adet örnek form belirlemiş ve kayıt planında 4 lü sınıflandırmaya tabi tutulan taşınmazlar ile bu planda yer almayan sınırlı ayni hakların ve kişisel hakların hangisinin hangi forma kaydedileceğini belirlemiş.

Ayrıca, yine kayıt planı esas alınarak hangi taşınmazın hangi değer üzerinden kayıtlara alınacağı atıflarla belirlenmiş.

Özetle kayıt planı, taşınmazları cinslerine göre ayırıp, bu ayırım sayesinde hangi cinsin hangi forma kaydolacağını ve hangi değer üzerinden kayıtlara alınacağını düzenlemektedir.

3.2. Hangi Taşınmazın Hangi Forma Kaydolacağı

Kayıt Planındaki YeriHangi Forma Kaydolacağı
Tapuda Kayıtlı Olan TaşınmazlarEk 2’deki ‘Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu
Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar (Bunlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılanlar kayıtlara alınır)Ek 3’teki Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu
Orta MallarıEk 4’teki ‘Orta Malları Formu
Genel Hizmet AlanlarıEk 5’teki ‘Genel Hizmet Alanları Formu
Tapu kütüğünde üçüncü kişiler adına tescilli veya diğer kamu idarelerinin yönetiminde olmakla birlikte irtifak hakkı tesisi, tahsis, kiralama, kullanma izni verilmesi gibi yollarla kullanım hakkı kaydı yapacak idareye verilen taşınmazlarEk 6’daki “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis Formu

3.3. İcmal Cetvelleri

Yukarıdaki tabloda belirtilen formlar, taşınmaz icmal cetvellerinin hazırlanmasında esas alınacaktır. Formları hazırlayan birimler, bu formları konsolide etmek üzere mali hizmetler birimine (müdürlüğü/daire başkanlığı) gönderecektir. Mali hizmetler biri mi de Ek 7’de yer alan örneğe uygun olarak icmal cetvelini oluşturacaktır.

Malimevzuat.com