Belediyelere Ait Özel Hesapların Muhasebeleştirilmesi ve Bütçe İşlemleri

Belediyeler nakdi varlıklarını birden fazla banka hesabında tutabilmekte ve bunları 102-Bankalar Hesabının yardımcı hesaplarında ayrı ayrı izlemektedirler. Bu hesaplardan bazıları genel kullanımda olan hesaplarken, bazıları mevzuat gereği özel amaçlar için ayrılan hesaplar, başka bir deyişle fon hesaplarıdır.

 

Özel Hesap; ilgili kanunları gereğince, belirli faaliyetlerin gerçekleştirilmesi veya projelerin desteklenmesi ve benzeri amaçlar için banka nezdinde kamu idaresi adına açılan ve işlemleri muhasebe birimi tarafından yürütülen hesap şeklinde tanımlanmaktadır.

Belediyelerin “özel hesapları” dışındaki diğer banka hesaplarını ifade etmek için “genel hesaplar” ifadesini kullanacak olursak; özel hesapların muhasebe ve bütçe işlemleri bakımından genel hesaplardan ayrıştığı söylenebilir.

Genel hesaplara ilişkin muhasebe kayıt işlemleri “Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği”nde düzenlenmişken; özel hesaplara ilişkin muhasebe işlemleri “Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik” hükümleri ile düzenlenmiştir.

Bu çerçevede, sırasıyla özel hesaplara para girişlerine ilişkin muhasebe işlemlerini ve özel hesaplardan gerçekleşecek para çıkışlarının muhasebe işlemlerini inceleyelim.

Özel Hesaplara Para Girişlerine İlişkin Muhasebe İşlemleri

1) Belediye bütçesinden tefrik edilen (ayrılan) ödeneklerden tahakkuka bağlanarak özel hesaba gönderilen tutarlar 108-Diğer Hazır Değerler Hesabına borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı alacak kaydedilecektir. Görüleceği üzere buraya kadar, özel hesapların muhasebeleştirilmesinde genel hesaplardan farklı bir durum bulunmamaktadır. Ancak özel hesaplara yapılacak aktarımların bütçe hesapları ile ilişkilendirilecek olması hususu, genel hesapların birbiri arasındaki aktarım işlemlerinden ayrışmaktadır. Buna göre genel hesaplardan özel hesaplara aktarılacak tutarlar; 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilecektir.

Banka hesap özet cetvelinden özel hesaba aktarıldığı anlaşılan tutarlar 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı kapatıldıktan sonra özel hesabın 102-Banka Hesabına borç, 108- Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilecektir.

Örnek Kayıt:

108-Diğer Hazır Değerler Hesabı

103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı

xxx TL

xxx TL

Banka icmallerinden paranın özel hesaba geçtiğinin anlaşılması üzerine yapılacak kayıt:

103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı

102-Bankalar Hesabı (Özel Hesap alt kodu)

108-Diğer Hazır Değerler Hesabı

102-Bankalar Hesabı (Özel Hesap alt kodu)

 

xxx TL

xxx TL

xxx TL

xxx TL

 

2) Bütçeden yapılan aktarımlar dışında diğer kaynaklardan elde edilerek özel hesaba aktarılan paraların kaydı:

Diğer kaynaklardan elde edilerek özel hesaba aktarılan tutarlar 102-Banka Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilecektir. Özel hesaba kaydedilecek gelirlerin muhasebesinin, genel hesaplardan “bütçe geliri” kaydı yönüyle farklılaştığı söylenebilir. Özel hesap gelirleri, diğer gelirler gibi 800-Bütçe Gelirleri Hesabıyla ilişkilendirilmemektedir.

Özel Hesaplardan Para Çıkışlarına İlişkin Muhasebe İşlemleri

Özel hesaptan yapılan harcamalar, bütçe gider hesapları ile ilişkilendirilmeksizin gider hesaplarına kaydedilecektir. Ancak harcama varlığa dönüştürülecek bir kullanım unsuru ise tutar ilgili varlık hesabına borç kaydedilecektir. Gider ya da ilgili varlık hesabına karşılık olarak ise 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı kullanılacaktır.

Örnek Kayıt:

630-Giderler Hesabı

103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı

xxx TL

xxx TL

 

103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı

102-Bankalar Hesabı (Özel Hesap alt kodu)

xxx TL

xxx TL

 


Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik’te muhasebe kayıt işlemleri ifade edilen özel hesapların, Kamu idarelerinin bütçeleri dışında yer alan özel hesaplar olduğu söylenebilir.

Bu husus Yönetmelikte doğrudan ifade edilmemekle birlikte; belirtilen kayıt usullerinden anlaşılmaktadır. Zira gelir bütçesinde öngörülen gelirlerin kaydında bu gelirlerin, yukarıda ifade edildiğinin aksine bütçe gelirleri hesabıyla ilişkilendirilmesi gerekecektir.

Bu husus, özellikle Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinde belirtilen ve bütçe ile ilişkilendirilmesi ön görülen gecekondu ve otopark fon hesapları açısından önem taşımaktadır. Bu fonlar da, tanımlama kapsamında özel hesap niteliği taşımakla birlikte muhasebeleştirme işlemleri, Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik hükümlerinden bazı yönleri ile ayrışacaktır.

Örneğin; anılan 18’inci madde hükmünde; “20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununun 12 nci maddesi gereği kurulan fonda toplanacak paralar gelir bütçesinin ilgili bölümüne gelir kaydedilir.” dendiğinden, gecekondu fonuna kaydedilecek gelirler bütçeye gelir kaydedilecektir. Ancak, Kamu İdarelerine Ait Özel Hesaplara İlişkin İşlemlerin Muhasebeleştirilmesine Dair Yönetmelik, özel hesaplara gelirlerini bütçe geliri olarak görmemektedir.

Malimevzuat.com