Belediyelerin toplu taşıma hizmetlerini hangi usullerle gördürülebileceği (BİM)

ÖZET : Dava, plaka satışının yapılmasının uygun olduğuna ilişkin Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istemine ilişkindir. Şehir içi trafik hizmetlerini yapma ve yaptırmanın belediyelerin görev ve sorumluluğunda olduğu, bu kapsamda, toplu taşıma yapmak amacıyla her türlü toplu taşıma sistemlerini kurma, kurdurma, işletme ve işlettirmenin, belediyelerin yetkisinde bulunduğu, toplu taşıma hizmetlerinin belediyelerce; imtiyaz verme, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma usûllerinden birinin seçilmesi yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır.

Toplu taşıma hizmetlerinin hangi usûllerle gördürülebileceğinin tahdidî olarak sayıldığı 5393 Sayılı Kanun’a göre, söz konusu hizmetlerin imtiyaz verme, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma usûllerinden birinin seçilmesi yoluyla gördürülebileceği, anılan Kanun’da toplu taşıma hizmetlerinin satış yoluyla gördürülebileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı anlaşılmıştır.

Dava konusu UKOME kararının; -Merkez Bölge içinde faaliyet göstermek üzere 500 adet “S” serisinden plaka satışının yapılmasının uygun olduğuna- ilişkin kısımlarında hukuka uygunluk; aksi yönde Merkez Bölge yönünden davayı reddeden ilk derece mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Dava konusu işlemin, istinafa konu mahkeme kararı ile iptal edilen -şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışı yapılmasına- ilişkin kısmının, Merkez Bölgede satışı yapılacak 500 adet “S” plaka yönünden iptal edildiği teyit edilmektedir.

İSTEMİN ÖZETİ : Dava konusu işlemi kısmen iptal eden, davayı kısmen ehliyet, kısmen esastan reddeden Bursa 1. İdare Mahkemesi’nin 02/12/2021 gün ve E:2020/610, K:2021/1155 Sayılı kararının; taraflarca, karşılıklı olarak yapılan istinaf başvurusu yoluyla kaldırılarak; davacı tarafından, dava konusu işlemin -Merkez Bölge içinde faaliyet göstermek üzere 500 adet “S” serisinden plaka satışının yapılmasının uygun olduğuna- ilişkin kısmının iptaline; davalı idare tarafından, dava konusu işlemin -şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışına- ilişkin kısmı yönünden de davanın reddine; karar verilmesi istenilmektedir.

DAVA SÜRECİ :

Davanın Konusu : Davacı Oda tarafından; 2020 Bursa Merkez Servis Analizi raporu doğrultusunda, Bursa merkez bölgelerde ( Osmangazi, Yıldırım, N., Kestel, Gürsu ilçelerinde ) faaliyet göstermek üzere 500 adet, Gemlik ilçesinde 50 adet ( S ) plaka satışının yapılmasının uygun olduğuna ilişkin Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin 25.06.2020 tarih ve 2020/105 Sayılı kararının iptali istemine ilişkindir.

İstinaf Edilen Kararın Gerekçe Özeti: Mahkemece;

[Dava konusu işlemin Gemlik ilçesinde 50 adet S plaka satışına ilişkin kısmı yönünden; davacı Oda temsilcisinin, davacının dilekçeyle belirttiği talebi doğrultusunda hareket etmek suretiyle dava konusu karar alınırken muhalefet şerhi koymaksızın işlemin tesis edilmesine katkıda bulunmuş olduğu gözetilerek, bu işlem nedeniyle davacı Oda’nın korunması gerekli bir menfaati bulunmadığından işlem nedeniyle menfaatinin ihlâl edilmediği sonucuna varılarak, dava konusu işlemin Gemlik ilçesinde 50 Adet S Plaka satışına ilişkin kısmı ve Gemlik ilçesinde plaka satış bedelinine ilişkin ( d ) bendi yönünden iptal davası açmakta objektif dava ehliyeti bulunmadığından, 2577 Sayılı Kanun’un 14. maddesinin üçüncü fıkrasının ( c ) bendi ve 15. maddesinin birinci fıkrasının ( b ) bendi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği,

Dava konusu işlemin Bursa merkez ilçelerinde 500 adet S plaka satışına ilişkin kısmı yönünden; … trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkilerin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı bununla beraber, anılan Bakanlar Kurulu Kararı ile ticari plaka satışı ve satış usullerini belirleme hususunda il trafik komisyonlarına yetki verildiği, bu yetkinin de UKOME tarafından kullanılacağı açık olduğundan, bu yetkiye sahip UKOME’nin analiz raporuyla ortaya konulan bölgenin ihtiyaçlarını gözeterek tesis ettiği anlaşılan dava konusu 25.06.2020 tarih ve 2020/105 Sayılı kararın, ( a ) bendinin Bursa Merkez İlçelerinde 500 Adet S plaka satışına ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı,

Dava konusu işlemin şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışına ilişkin kısmı yönünden; … hernekadar ticari şirketlere ticari plaka satışını adet olarak sınırlayan bir düzenleme mevcut değil ise de, şirketlere ticari plaka tahsis adedinin en fazla 5 adet olarak belirlenmesinin nedeninin dava konusu işlemde açıklanmadığı, davalı idarece dosyaya sunulan savunma dilekçesinde ise bu durumun eski Ticaret Kanunu döneminden kalma bir uygulama olduğu yönünde bir açıklamaya yer verildiği de göz önünde bulundurulduğunda, şoför esnafının haklarının korunması ve rekabetin sağlanması amacıyla ortak sayısı, şirketin türü gibi somut kriterler belirlenmeksizin, şirketlere tahsis edilebilecek plaka adedinin gerçek kişi olan şoför esnafıyla rekabeti bozucu şekilde 5 adet olarak belirlenmesine ilişkin dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı] gerekçesiyle; 1-Dava konusu işlemin Gemlik ilçesinde 50 adet S plaka satışına ilişkin kısmı yönünden 2577 Sayılı Kanun’un 15/1-b maddesi uyarınca davanın ehliyet yönünden reddine, 2-Dava konusu işlemin Bursa merkez ilçelerinde 500 adet S plaka satışına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine, 3-Dava konusu işlemin şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışına ilişkin kısmının ise iptaline karar verilmiştir.

İSTİNAF EDENLERİN İDDİALARI :

Davacı tarafından özetle; [Ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik kriz ve Covid-19 salgının yayılımının önlenmesi amacıyla 13.03,2020 tarihi itibariyle tüm devlet okulları ve özel okulları tatil edildiği, zamanda salgın nedeniyle sanayi bölgelerindeki fabrikaların tam kapasite çalışmamasından kaynaklı 2500 servis aracı işletmecisi esnafımız sosyal ve ekonomik yönden zor durumda bulundukları bu süreçte ilave plaka ihtiyacı bulunmadığı] öne sürülerek mahkeme kararının “Dava konusu İşlemin Bursa Merkez İlçelerinde 500 Adet S Plaka Satışına İlişkin Kısmı Yönünden Davanın Reddine” ilişkin kısmının kaldırılması ile bu kısım yönünde de işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

Davalı idare tarafından özetle; [her ne kadar 86/10553 Sayılı BKK ile tüzel kişilerin edinebileceği plaka sayısına bir sınırlama getirilmemişse de, cevap dilekçeleri ekinde sunulan Danıştay kararlarının da işaret ettiği gibi, ihale yapılır iken bir şirketin en fazla 5 adete kadar plaka alması yönünde bir kısıtlama getirildiği, tüzel kişilerin plaka edinme sayısı konusunda bir kısıtlamaya maruz olmadığı, bu durumun bir sonucu olarak da piyasadan da plaka satın alarak ( toplayarak ) pek çok plaka edinebilir, bu yönde bir kısıtlama bulunmadığı, dava konusu edilen işlem kaynaklı ihalede esnaf karşısında aşırı bir avantajı tüzel kişilere vermemek adına, gerçek kişilerin taşımacılık yapan ticaret şirketleri karşısında rekabet kaşulları bakımından dezavantajlı duruma düşmelerine yol açabileceği gibi bir durumu engellemek amacı ile ihaleye giren bir tüzel kişiliğin söz konusu ihalede en fazla beş adete kadar plaka için teklif vermeleri kuralı getirildiği] öne sürülerek mahkeme kararının, -şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışına- ilişkin iptal hükmünün kaldırılması ile davanın tümden reddine karar verilmesi istenilmektedir.

KARŞI TARAFLARIN SAVUNMASI: Taraflarca; ayrıcı savunma verilmemiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

( İSTİNAF KARARI )

I- ) YASAL DAYANAK :

2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “istinaf” başlıklı ( Değişik 6545 S.K./19. md. ) 45. maddesinin 4. fıkrasında; “Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulüyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir.” 6.fıkrasında ise, “Bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir.” hükümleri yer almaktadır.

II ) İSTİNAF DEĞERLENDİRMESİ:

Bursa Bölge İdare Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesince; 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 6545 Sayılı Kanun’un 19. maddesiyle değişik 45. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek gereği görüşüldü:

KARAR : Tarafların karşılıklı istinaf talepleri doğrultusunda inceleme; istinaf edilen kararın, “Bursa Merkez Bölgesi için 500 adet S plaka satışına” ilişkin kısmı bakımından yapılacaktır.

Taraflarca karşılıklı olarak istinaf edilen ilk derece mahkemesi kararının; aşağıda gösterilen ortak gerekçe ile dava konusu işlemin “iptaline” ilişkin kısmı sonucu itibariyle yerinde bulunmasına karşın; hukuka uygun bulunmayan “Bursa Merkez Bölgesi için 500 adet S plaka satışına” ilişkin kısmına ilişkin “ret” hükmü, 2577 Sayılı Kanun’un 45.maddesinin 4. fıkrası uyarınca kaldırılmak ve ilk derece mahkemesinin yerine geçilmek suretiyle “ret” kısmı yönünden işin esası hakkında yeniden karar verilmesi benimsenmiştir.

Maddi Olay :

Davacı Oda tarafından; Bursa merkez ilçelerde ( Osmangazi, Yıldırım, N., Kestel, Gürsu ) faaliyet göstermek üzere 500 adet, Gemlik ilçesinde 50 adet ( S ) plaka satışının yapılmasının uygun olduğunu kabul eden ve satışa ilişkin ilkeleri belirleyen Bursa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin 25.06.2020 tarih ve 2020/105 Sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İlgili Mevzuat :

5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun;

“Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanun’un amacı, belediyenin kuruluşunu, organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûl ve esaslarını düzenlemektir.”; hükmüne,

“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, “Bu Kanun belediyeleri kapsar.”; hükmüne,

“Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14. maddesinin birinci fıkrasının ( a ) bendinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a ) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; … hizmetlerini yapar veya yaptırır. …”; hükmüne,

“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: … f ) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek. … p ) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

… Belediye, ( e ), ( f ) ve ( g ) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştay’ın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67. maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir.”; hükmüne,

“Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18. maddesinin ( j ) bendinde ise, “Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: … j ) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına; belediyeye ait şirket, işletme ve iştiraklerin özelleştirilmesine karar vermek.” ;

“Uygulanmayacak hükümler” başlıklı 84. maddesinde, “Bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak; 24/04/1930 tarihli ve 1593 Sayılı Umumî Hıfzıssıhha Kanunu, 04/07/1934 tarihli ve 2559 Sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu, 10/06/1949 tarihli ve 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, 12/09/1960 tarihli ve 80 Sayılı 1580 Sayılı Belediye Kanununun 15. Maddesinin 58. Bendine Tevfikan Belediyelerce Kurulan Toptancı Hal’lerinin Sureti İdaresi Hakkında Kanun, 02/07/1964 tarihli ve 492 Sayılı Harçlar Kanunu, 13/10/1983 tarihli ve 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 03/05/1985 tarihli ve 3194 Sayılı İmar Kanunu, 14/06/1989 tarihli ve 3572 Sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun, ( … ), 10/07/2003 tarihli ve 4925 Sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 01/05/2003 tarihli ve 4856 Sayılı Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 14/07/1965 tarihli ve 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda bu Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda bu Kanun hükümleri uygulanır.” hükmüne, yer verilmiştir.

5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun;

“Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinde, “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … f ) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. … p ) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.”; hükmü,

“Ulaşım hizmetleri

” başlıklı 9. maddesinde, “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonu’nun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. …” hükmü, bulunmaktadır.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun;

“Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanun’un amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir.”; kuralına,

“İl ve ilçe trafik komisyonları” başlıklı 12. maddesinde, “İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: … b ) Görev ve yetkiler: 1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulu’nun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek. 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek. …” kuralına, yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 Sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin;

“Görev ve yetkileri” başlıklı 18. maddesinde, ” ( 1 ) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a ) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b ) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c ) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri ( Ek ibare: RG-23/5/2019-30782 ) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na iletmekle, ç ) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde ( Değişik ibare: RG-25/4/2014-28982 ) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d ) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e ) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, f ) İlçe ( Ek ibare: RG-25/4/2014-28982 ) belediyelerince ( Mülga ibare: RG-25/4/2014-28982 ) ( … ) düzenlenen yol ve kavşaklar ile büyükşehir belediyesince yapılan sinyalizasyon sistemlerinde aksaklık tespit edildiği takdirde uyarıda bulunmak ve düzeltilmesini sağlamakla, g ) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle, ğ ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle, görevli ve yetkilidir.”; düzenlemesi,

“Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler” başlıklı 28. maddesinde, ” ( 1 ) Nüfus artışı ve şehrin ulaşım planı dikkate alınmak suretiyle büyükşehir sınırları dâhilinde taşıma ihtiyacı, UKOME tarafından düzenlenecek bir raporla İçişleri ( Ek ibare: RG-23/5/2019-30782 ) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na bildirilir. ( 2 ) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.” düzenlemesi, yapılmıştır.

İstinaf Gerekçesi :

Aktarılan mevzuata göre, şehir içi trafik hizmetlerini yapma ve yaptırmanın belediyelerin görev ve sorumluluğunda olduğu, bu kapsamda, toplu taşıma yapmak amacıyla her türlü toplu taşıma sistemlerini kurma, kurdurma, işletme ve işlettirmenin, belediyelerin yetkisinde bulunduğu, toplu taşıma hizmetlerinin belediyelerce; imtiyaz verme, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma usûllerinden birinin seçilmesi yoluyla gördürülebileceği anlaşılmaktadır ( Bkz: Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince yapılan ortak heyet sonunda verilen Danıştay 13. Dairesinin 07.03.2022 gün ve E:2021/3396, K:2022/843 Sayılı kararı ).

Bu itibarla, toplu taşıma hizmetlerinin hangi usûllerle gördürülebileceğinin tahdidî olarak sayıldığı 5393 Sayılı Kanun’a göre, söz konusu hizmetlerin imtiyaz verme, ruhsat verme, kiralama veya hizmet satın alma usûllerinden birinin seçilmesi yoluyla gördürülebileceği, anılan Kanun’da toplu taşıma hizmetlerinin satış yoluyla gördürülebileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu UKOME kararının; -Merkez Bölge içinde faaliyet göstermek üzere 500 adet “S” serisinden plaka satışının yapılmasının uygun olduğuna- ilişkin kısımlarında hukuka uygunluk; aksi yönde bu kısım ( merkez bölgesi ) yönünden davayı reddeden ilk derece mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Tereddüte düşülmemesi bakımından; dava konusu işlemin, istinafa konu mahkeme kararı ile iptal edilen -şahıslara en fazla 1 adet, şirketlere ise en fazla 5 adet plaka satışı yapılmasına- ilişkin kısmının, yukarıdaki gerekçeyle Merkez Bölgede satışı yapılacak 500 adet “S” plaka yönünden iptal edildiği teyit edilmektedir.

SONUÇ : Yukarıdaki değerlendirme ve nedenlerle;

Davalı idarenin “iptal” kısmına yönelik istinaf başvurusunun; yukarıdaki ortak gerekçeyle REDDİNE,

Davacının istinaf başvurusunun KABULÜ ile;

Bursa 1. İdare Mahkemesi’nin 02/12/2021 gün ve E:2020/610, K:2021/1155 Sayılı kararının ( yargılama giderlerine ilişkin hükümleri hariç ) esasa ilişkin “ret” hükmünün KALDIRILMASINA,

Dava konusu işlemin; “Merkez Bölgede ( Osmangazi, Yıldırım, N., Kestel, Gürsu ilçelerinde ) faaliyet göstermek üzere 500 adet ( S ) plaka satışının yapılmasına ilişkin düzenlemelerinin” İPTALİNE,

Aşağıda dökümü yapılan istinaf yargılama giderlerinden;

265,20 TL’nin davalı idare tarafından davacıya verilmesine,

206,60 TL’nin davalı üzerinde bırakılmasına,

Tarafların haklılık durumu değişmediğinden dava yargılama giderlerinin yeniden dağıtılmasına ve vekille temsil edilen davalı lehine mahkemece takdir edilen vekalet ücreti geçerli olduğundan yeniden vekalet ücreti hükmü kurulmasına yer olmadığına,

Posta gideri avanslarından kalırsa artan miktarların hükmün kesinleşmesinden sonra mahkemesince ilgili taraflarına iadesine,

2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 46. maddesinde sayılan davalardan olması nedeniyle bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde Danıştay’a temyiz yoluna başvurulabileceğinin taraflara hatırlatılmasına,

Temyiz süresi geçtikten veya 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 6545 Sayılı Kanun ile değişik 50. maddesinde belirlenen kanun yolları tükendikten sonra dava dosyasının ait olduğu mahkemeye gönderilmesine, 28.12.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.