|
ÖZET: Sarıcakaya Belediye Başkanlığı tarafından yapılan başvuruda, Laçin Mahallesi’nde bulunan bir taşınmazın kiralama süresinin sona ermesine rağmen ihale sürecinin başlatılmadığı iddia edilmiştir. Başvuran, mevcut kiralama süresinin hukuka aykırı bir şekilde bir yıl uzatıldığını ve taşınmazın ivedilikle ihale edilmesi gerektiğini talep etmiştir. Belediye, kiralama ihalesinin 19/08/2022 tarihinde yapılacağını ve mevcut kiracının mahsul hasadını tamamlaması nedeniyle sürenin uzatıldığını açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, kiralama süresinin sona ermesinin ardından derhal ihale sürecinin başlatılması gerektiği sonucuna varmıştır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca, kira sözleşmesinin uzatılmasının hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, tarımsal üretimin desteklenmesi gerektiği vurgulanarak, kiracının ürün hasadını tamamlaması için taşınmazın kullanımına devam etmesine olanak tanınmasının daha uygun bir yaklaşım olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuru reddedilmiş ve Sarıcakaya Belediye Başkanlığı’na karar tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin başvuruya ilişkin işlemlerinin yasalara uygun olduğunu, ancak başvuru yollarının açıkça belirtilmediğini tespit ederek, bu konuda iyileştirme önerisinde bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5417-S.22.8264
BAŞVURU NO : 2021/19431
KARAR TARİHİ : 19/04/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
SARICAKAYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Belediyenin özel mülkiyetindeki taşınmazın ihaleye çıkarılması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuranın temsilcisi, Eskişehir ili Sarıcakaya Belediye Başkanlığı
mülkiyetinde olan Laçin Mahallesi Kocakır Mevkiinde bulunan Ada Parsel nolu taşınmazın 10 yıllığına kiralanması süresinin 18/08/2021 tarihinde bitmesine rağmen söz konusu taşınmaz için ihaleye çıkılmadığını, mevcut kiralama süresinin 1 yıl daha uzatılarak 19/08/2022 tarihinde ihale sürecinin başlayacağının bildirildiğini, hukuki olmayan gerekçelerle (taşınmaz üzerindeki mahsul hasadı) kira süresinin 1 yıl daha uzatılmasının hukuka aykırı olduğunu, ihale şartnamesine aykırı olduğunu belirterek taşınmazla ilgili usulüne uygun olarak ivedilikle kiralama ihalesine çıkılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 17/11/2021 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden Sarıcakaya Belediye Başkanlığının 06/12/2021 tarih ve – – sayılı yazılarında;
2.1) Söz konusu taşınmaza ait idare tarafından 19/08/2022 tarihinde kiralama ihalesine çıkılacağının
kiracıya tebliğ edildiği, Belediye mülkiyetinde bulunan Lâçin Mahallesi Kocakır Mevkiinde, ada parsel nolu taşınmazın 18/08/2021 tarihinde kiralama sözleşmesinin sona erdiği, mevcut kiracının arazi içinde bulunan tarım ürünlerinin hasadını yapabilmesinden dolayı ilgili taşınmazın 19/08/2022 tarihinde kiralama ihalesine çıkarılmasına karar verildiği,
2.2) Sarıcakaya İlçesinde Laçin Mahallesi Kocakır Mevkiinde Ada Parselde bulunan 129.500 m2
taşınmazın 19/11/2011 tarihli kiralama sözleşmesi ile kira süresi bir yıl, kiralama süresi 9 Yıl 10 ay ve kiralama sözleşmesinin 18/08/2021 tarihinde sona erdiğini, bahse konu taşınmazın içinde bulunan tarım
mahsullerinin hasadından dolayı 19/08/2021-18/08/2022 tarihleri itibariyle kira süresinin bir yıl süreyle uzatılmasına ve 19.08.2022 tarihinde ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, yıllık kira miktarının Türkiye
İstatistik Kurumunun açıkladığı 2021 yılı Temmuz ayı Tüfe-Üfe oranı (%15.15) oranında arttırılarak
19.08.2020 tarihinden itibaren 42.723,00 TL olan kiranın 49.196,00 TL’ye ayrıca kira artış farkı olan
6.473,00 TL fark tutarının % 6 kesin teminatının 388,00 TL olup söz konusu arazinin kira bedelinin 49.584,00 TL olarak hesaplandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Cumhuriyetin nitelikleri’ başlıklı 2’nci maddesinde,
“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”;
3.1) “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.2) ‘Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması’ başlıklı 45’inci
maddesinde “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve mer’aların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır. Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.”,
3.3) ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ
KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”; ‘İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği’ başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir…”;
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”;
5) 08/09/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun “Kapsam” başlıklı 1’inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu
Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.”,
5.1) “İlkeler” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların
en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır.”
5.2) ‘Kiralarda sözleşme süresi’ başlıklı 64’üncü maddesinde, Kiraya verilecek taşınır ve taşınmaz
malların kira süresi, on yıldan çok olamaz.
Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, önceden Maliye Bakanlığından izin alınması şarttır.
Katma bütçeli idarelerde bu izin, idarelerin bağlı bulundukları bakanlıktan alınır. Özel İdare ve belediyeler için kendi özel kanunları uygulanır.
Üç yıldan fazla süre ile kiraya verme işlerinde, kira bedeli her yıl şartname ve sözleşmesindeki esaslara göre yeniden tespit edilir.
5.3) ‘Ecrimisil ve tahliye’ başlıklı 75’inci maddesinde; “Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren,
işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.
İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir.”
6) 13/07/2005 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye
Kanunu’nun 15. maddesinin 1’inci fıkrasının (h) bendinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: mahalli müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek,”
6.1) Aynı maddenin 6’ncı fıkrasında, “Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç
işlemiş sayılır. 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesi hükümleri belediye taşınmazları hakkında da uygulanır.”
7) 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Kira Sözleşmesi- A.
Tanımı” başlıklı 299’uncu maddesinde “Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” 7.1.) “B. Kira süresi” başlıklı 300’üncü maddesinde “Kira sözleşmesi, belirli ve belirli olmayan bir süre için yapılabilir. Kararlaştırılan sürenin geçmesiyle herhangi bir bildirim olmaksızın sona erecek kira sözleşmesi belirli sürelidir; diğer kira sözleşmeleri belirli olmayan bir süre için yapılmış sayılır.” 7.2.) “Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları-A. Uygulama alanı” başlıklı 339’uncu maddesinde “Konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin hükümler, bunlarla birlikte kullanımı kiracıya bırakılan eşya hakkında da uygulanır. Ancak bu hükümler, niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmalarında uygulanmaz. Kamu kurum ve kuruluşlarının, hangi usul ve esaslar içinde olursa olsun yaptıkları bütün kira sözleşmelerine de bu hükümler uygulanır.”
7.3) “F. Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesi-I. Bildirim yoluyla
1. Genel olarak” başlıklı 347’nci “Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Kiraya veren, sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir.
Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler.
Genel hükümlere göre fesih hakkının kullanılabileceği durumlarda, kiraya veren veya kiracı sözleşmeyi sona erdirebilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 64’üncü maddesinin açık hükmü karşısında sözleşme süresinin bitimini müteakip derhal ihaleye çıkılması, ihale olmaksızın kira sözleşmesinin uzatılmaması gerektiği gerekçesi ile hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuru sahibi, Sarıcakaya Belediye Başkanlığı mülkiyetinde olan Laçin Mahallesi Kocakır
Mevkiinde bulunan Ada Parsel nolu taşınmazın 10 yıllığına kiralanması süresinin 18/08/2021 tarihinde bitmesine rağmen söz konusu taşınmaz için ihaleye çıkılmadığını, mevcut kiralama süresinin 1
yıl daha uzatılarak 19/08/2022 tarihinde ihale sürecinin başlayacağının bildirildiğini, hukuki olmayan gerekçelerle (taşınmaz üzerindeki mahsul hasadı) kira süresinin 1 yıl daha uzatılmasının hukuka aykırı olduğunu, ihale şartnamesine aykırı olduğunu belirterek taşınmazla ilgili usulüne uygun olarak ivedilikle kiralama ihalesine çıkılmasını talep etmektedir.
10) Somut uyuşmazlık, belediyenin özel mülkiyetinde bulunan tarla vasıflı taşınmazın, kiralanması
amacıyla 2886 sayılı Kanun kapsamında ihaleye çıkılması isteminden kaynaklanmaktadır. 6098 sayılı
Borçlar Kanunu’nda düzenleme alanı bulan kira sözleşmeleri genel olarak taraflarına karşılıklı edimler yükleyen sözleşmelerdir. Bu kapsamda, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı üstlenmesi gerekmekte olup teslim borcu olarak tanımlanan söz konusu yükümlülük, kiralananı kararlaştırılan tarihte, sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmak olarak tanımlanmaktadır.
11) Talep konusu; taşınmazın kiralanmak üzere ihale edilmesi olduğundan, ihale sonucunda akdedilecek
kira sözleşmesi kapsamında kiralayanca teslim borcunun yerine getirilebilmesi, taşınmazın kullanım amacına uygun hale getirilip tüm üçüncü şahıs müdahalelerinden ari şekilde kiracının kullanımına sunulmasıyla mümkün olacaktır. Bu durumun temini bakımından, halihazırda uyuşmazlık konusu taşınmazın zilyedi durumundaki şirket ile şikayete konu olan mülkiyet sahibi belediye arasındaki hukuki ilişkinin nitelendirilmesi ve sıhhatinin ortaya konulması gerekmektedir.
12) Uyuşmazlık konusu taşınmazın 29/09/2011 tarihinde açık artırma usulü ile yapılan ihale üzerinde kalan
…. Gıda Tarım San. Dış Tic. Ltd. Şti. ile o tarihte malik olan Laçin Belediyesince akdedilen 19/10/2011 tarihli sözleşme kapsamında 9 yıl 10 ay süreyle tarımsal amaçlı kullanılmak üzere yıllık 17.550,00 TL bedelle kiralandığı anlaşılmaktadır.
13) Sözleşme süresi boyunca taraflar sözleşme kapsamında yer alan yükümlülüklerini yerine getirmiş, kira
bedeli her yıl Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Toptan Eşya Fiyat Endeksindeki artış oranında artırılarak ödenmiştir.
14) Akit tarihi olan 19/10/2011 tarihinde süre 9 yıl 10 ay olarak belirlendiğinden 2886 sayılı Devlet İhale
Kanunu’nun belli istisnalar dışında taşınmazların en fazla 10 yıl süre ile kiralanabileceğine ilişkin 64’üncü maddesine aykırılık söz konusu değildir.
15) Bununla birlikte, tarımsal faaliyetle iştigal eden kiracının, ürün hasadının gerçekleştirilemediğinden
bahisle sözleşmenin bitim tarihi olarak kararlaştırılan 18/8/2021 tarihinden sonraki bir tarihte taşınmazı tahliye etme istemiyle yaptığı başvuru üzerine idarece bir yıllık kira bedeline fiyat endeksi uygulanmak suretiyle belirlenecek bedel ile taşınmazın kullanımına devam edilmesi ve 19/8/2022 tarihinde taşınmazın yeniden 2886 sayılı Kanun kapsamında kiralanmak üzere ihaleye çıkılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
16) Dünya’da hızla artan nüfus nedeniyle doğal kaynakların hızla tükenmesi, sosyolojik ve ekonomik
nedenlerle üretimden ziyade tüketim eğilimlerinin artması karşısında tarımsal üretim hayati önemi haiz bir duruma gelmiştir. Bu kapsamda uluslararası kuruluşlar (FAO), sivil toplum kuruluşları ve devletler tarımsal üretimde nitelik ve nicelik artıran önlemlerin alınması hususunda her geçen gün daha fazla yükümlülük almaya başlamışlardır. Bu kapsamda, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45’inci maddesi uyarınca devlet, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırma yükümlülüğü altındadır.
17) Uyuşmazlık konusu taşınmaz, Belediyenin özel mülkiyetinde ve tarla vasfını haiz bir taşınmaz
olduğundan kiralama amacına uygun olarak tarımsal faaliyette bulunulması gerekmektedir. Tarımsal faaliyet ise endüstriyel faaliyetten farklı olarak üretim koşulları ve potansiyeli hava durumu, iş gücü temini gibi dış faktörlerden daha çok etkilenmekte, nihai ürüne ulaşmak, hedeflenen süreden daha uzun sürebilmektedir. Bu kapsamda, kiracının kira sözleşmesinin bitimi tarihinde ürün hasadını gerçekleştiremediği, hasadın gerçekleştirilmesini müteakip taşınmazın tahliye edileceği beyanı ve bu süre
zarfında kira ödemeye devam etme isteminin iyi niyetli ve hayatın olağan akışına uygun olduğu değerlendirilmiştir.
18) Nitekim 2886 sayılı Kanunun kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi
halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edileceği aksi halde ecrimisil alınacağı yönündeki 75’inci maddesi irdelendiğinde somut uyuşmazlıkta kira sözleşmesinin sona erdiği kabul edilse bile sözleşme hükümlerine göre hareket edilmesi yasal bir zorunluluktur.
19) 2886 sayılı Kanun kapsamına giren idarelerin kiralama ihalelerine ilişkin yargı kararları
incelendiğinde; anılan Kanunun “Kiralamalarda Sözleşme Süresi” başlıklı 64’üncü maddesi ve “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesi yorumlarının çeşitlilik arz ettiği, bununla birlikte ihale sürecinin sıhhatinin, sonrasında akdedilen kira sözleşmesinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde icrasını etkilemeyeceği, Anayasada yer alan hukuk devleti ilkesinin gereği olarak 6098 sayılı
Kanuna aykırı olmayacak şekilde işlem tesis edilmesi gerektiğinin vurgulandığı görülmektedir.
19.1) 2886 Sayılı Kanun uyarınca yapılan kira sözleşmelerinden sonra, işgal ne kadar süre devam ederse
etsin kiralananın, 6570 sayılı Yasaya ya da Türk Borçlar Kanunu’na tabi olup olmadığına bakılmaksızın her zaman gerek adli yargıda dava açarak, gerekse mülkiye amirinden, kiralananın, 6570 sayılı Yasaya ya da Türk Borçlar Kanunu’na tabi olup olmadığına bakılmaksızın her zaman mülkiye amirinden tahliyesini isteyebileceği (Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 06/04/2021 tarihli E:2021/2183, K:2021/3667);
19.2) Mahkemece, sözleşmenin dayanağını oluşturan ihalenin yürütmesinin durdurulduğu gerekçesiyle
davanın reddine karar verilmiş ise de bir kira sözleşmesinin feshi, mahkeme kararı, tarafların birbirine uygun fesih bildirimi veya kiralananın yok olması ile mümkündür. İhalenin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmesinin doğrudan sözleşmenin ortadan kaldırılması sonucunu doğurmayacağı (Yargıtay 6.
Hukuk Dairesinin 18.11.2015 tarihli E:2015/6743, 2015/10042); kararlarının verildiği;
19.3) Usulüne uygun düzenlenen kira akdinin tek yanlı karar ile feshi söz konusu olamayacağı (Yargıtay
6. Hukuk Dairesinin 08.02.2016 tarihli E:2015/4208, K:2016/637); kira sözleşmesinin yapılması ile birlikte, sözleşmenin taraflarının özel hukuk alanına girmesinden sonra ihale aşamasına ilişkin idareden kaynaklı kira sözleşmesi feshinin “iyi niyet kurallarına ve hukuk devleti ilkelerine aykırı olduğu” (Yargıtay
Hukuk Genel Kurulu 06.04.2021 tarihli, E: 2017/(6)3-2641, K:2021/411) gerekçeli ısrar kararının ise onandığı;
19.4) Danıştay İdari Dava Dairelerinin 01/04/2019 tarih ve E:2017/728, K:2019/1476 sayılı kararla;
ihalenin iptal edilmesinin… kira sözleşmesinin doğrudan feshi ve davalı şirketin fuzuli şagil sayılması için yeterli olmayıp, sözleşmenin feshi sağlanmadıkça davalı şirketin kiracı olarak kabulü gerektiğine karar verildiği görülmektedir.
19.5) Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak idarelerce yapılacak kiralama ihalelerinde kiralananın
teslimi bakımından hem sona eren kira ilişkisinde, hem de daha sonra kurulacak kira ilişkisinde 6098 sayılı
Türk Borçlar Kanunu’nun esas alınması bir zorunluluk olarak görünmektedir.
20) Uyuşmazlık konusu taşınmazın Belediyenin özel mülkiyetinde bulunan mallardan olduğu, hizmet
malı ya da orta malı gibi doğrudan kamu hizmetine özgülenmediği, bu durumun mülkiyet hakkı kapsamında idarenin takdir yetkisini genişlettiğinin kabulünün ancak bununla birlikte söz konusu takdir yetkisinin 5018
Sayılı Kamu Malî Yönetimi Ve Kontrol Kanunu kapsamında kamu idarelerine ait malların edinilmesi, kiralanması, tahsisi, yönetimi, kullanılması ve elden çıkarma işlemlerinin, mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesi çerçevesinde gerçekleştirilmesi ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında idarelerin ihtiyaçlarının en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması amaçları doğrultusunda kullanılması gerektiğinde duraksama bulunmamaktadır.
21) Tüm bu açıklamalar ışığında; idarenin, özel mülkiyetinde olup tarımsal faaliyette bulunulmak üzere
kiraya verilen taşınmazın, üzerinde kiracıya ait ürün hasadı gerçekleştirilememişken kira sözleşme süresinin bitimini müteakip derhal ihaleye çıkarmaya zorlanmasının, Anayasal yükümlülükler ile 5018 ve
2886 sayılı Kanunların amaçları göz önünde bulundurulduğunda hukuka uygun olmayacağı kanaati
oluşmuştur.
22) Somut olayda, idarece akdedilen kira sözleşmesinin bitimini müteakip sözleşmenin 5’inci
maddesine dayalı olarak kiracının talebi üzerine fiyat endeksi uygulanarak belirlenecek bedel mukabilinde taşınmazın tarımsal ürün hasılatını gerçekleştirmek üzere kiracı tarafından kullanımına devam edilmek suretiyle ihalenin 19/8/2022 tarihinde yapılması söz konusudur. Uyuşmazlık ise ihalenin, 19/10/2011 tarihinde akdedilen kira sözleşmesinin sona erdiği 18/08/2021 tarihinden hemen sonra yapılması isteminden kaynaklanmaktadır.
23) Başvuruya konu talep, idarenin cevabı, ilgili mevzuat hükümleri dikkate alındığında, tarımsal
faaliyetin niteliği gereği idarelerce desteklenmesinin Anayasal bir yükümlülük olduğu, kaldı ki, kiralananın ürün hasadı olmaksızın derhal tahliyesinin yeni hukuki uyuşmazlıkları beraberinde getireceği, bu kapsamda
2886 sayılı Kanun’un 75’inci maddesinin atfı ile akdedilen kira sözleşmesi hükümleri çerçevesinde güncel
kira bedeli karşılığında taşınmazın kullandırılmasının, derhal ihaleye çıkılması halinde ihale sürecinde yaşanacak gelir kayıpları da göz önünde bulundurulduğunda 5018 sayılı Kanun açısından daha verimli bir tercih olduğu, söz konusu tercihin idarenin takdir yetkisi dahilinde hukuka uygun olarak kullanıldığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Sarıcakaya Belediye Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi