|
ÖZET: Bu karar, Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nin (CİSST) kadın mahpuslara ücretsiz hijyenik ped sağlanıp sağlanmadığına dair bilgi edinme talebinin reddedilmesi üzerine yapılan başvuruyu incelemektedir. Başvuran, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu uyarınca, kadın mahpuslara hijyenik ped verilmesiyle ilgili verilerin sağlanmasını talep etmiştir. Ancak, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, talep edilen bilgilerin özel bir çalışma gerektirdiği gerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir.
Danıştay, bilgi edinme hakkının Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alındığını belirtmekle birlikte, idarenin elindeki bilgilerin niteliği gereği talebin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca, özel bir çalışma gerektiren bilgilerin talep edilmesi durumunda, idarenin olumsuz cevap verme hakkı bulunduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/8353-S.21.13445
BAŞVURU NO : 2020/102992
KARAR TARİHİ : 02/06/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Başvuranın, bilgi edinme talebinin karşılanması istemi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 21/12/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) özetle; Dernek tarafından yürütülen
“hapiste ücretsiz ped istiyoruz” isimli kampanya kapsamında kadın mahpuslara ücretsiz hijyenik ped sağlanacağına yönelik sözlü uzlaşma sağlanmış ise de mahpusların pede ücretsiz erişimi olup olmadığı hususunda veriye ulaşamadıklarını, bu kapsamda 2020 yılı Eylül ayı itibarıyla tüm Türkiye’deki kadın mahpuslardan kaçına ücretsiz olarak ped verildiği, ücretsiz olarak pede erişim sağlanıyor ise her bir kadına aylık kaç adet ped verildiği ve kadın mahpuslardan kaçının ücret ödemek suretiyle pede erişebildiğine dair verilerin tarafına verilmesi istemi ile Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’ne 4982 Sayılı Bilgi Edinme
Hakkı Kanunu uyarınca yapılan başvurunun, istenilen bilgilerin özel bir çalışmayı gerektirdiğinden bahisle reddine ilişkin işlem tesis edildiğini, talep edilen verilerin, kurumların olağan işleyişleri sırasında tutulması ve hatta düzenli olarak kamuya açıklanması gereken bilgilerden olduğunu beyan ederek ilgili Genel
Müdürlük tarafından başvuruya konu taleplerin karşılanması istemi ile Kurumumuza müracaat etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/12/2020 tarih, S.20 sayılı ve 16/03/2021 tarih, S.21. sayılı yazıları ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Genel Müdürlük tarafından gönderilen 01/03/2021 ve 17/05/2021 tarihli cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Adı geçen tarafından, CİMER üzerinden 23.09.2020 tarihli ve numaralı başvuruda iki başlık halinde bilgi edinme talebinde bulunulduğu, bu taleplerin;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
“2020 yılı Eylül ayı itibarıyla tüm Türkiye’deki kadın mahpuslardan kaçına ücretsiz olarak ped verildiği, ücretsiz olarak pede erişim sağlanıyor ise her bir kadına aylık kaç adet ped verildiği,
2020 Eylül ayı itibarıyla tüm Türkiye’deki kadın mahpuslardan kaçının ücret ödemek suretiyle pede
erişebildiğine dair” olduğu, 2.2. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.” hükmü gereğince, mezkur başvurunun ilgili sorularına ilişkin taleplerin yerine getirilemediği, 2.3. Şikâyet konusu talebin çözümüne yönelik olarak; Genel Müdürlüğün 07.11.2017 tarihli ve sayılı genel yazısı doğrultusunda kadın hükümlü ve tutuklulara verilen temizlik ve hijyen malzemeleri ile ilgili tüm teşkilata duyuru yapılmış olup pandemi nedeniyle tüm kişisel hijyen malzemelerine yönelik ihtiyaçların karşılanması konusunda daha hassas davranılması yönünde rutin olarak gerekli talimatlar verildiği anlaşılmış olduğu, 2.4. Ceza infaz kurumlarında barındırılan kadın hükümlü/tutuklulara ped dağıtımı ile ilgili olarak yasal bir düzenleme olmamakla birlikte kadınların Anayasanın öngördüğü şekilde pozitif ayrımcılıkla korunması gerektiğinin değerlendirildiği, bu itibarla Genel Müdürlüğün 07.11.2017 tarihli ve sayılı genel yazısı ile kadın hükümlü/tutuklulara verilen temizlik ve hijyen malzemeleri ile ilgili olarak tüm başsavcılıklara ve ceza infaz kurumlarına duyuru yapılmış olup pandemi nedeniyle tüm kişisel hijyen malzemelerine yönelik ihtiyaçların karşılanması konusunda daha hassas davranılması yönünde gerekli talimatların verildiği, tüm ceza infaz kurumları tarafından düzenli olarak temizlik ve hijyen malzemelerinin alımının yapılmakta olduğu ve bu alımların harcamalarının 03.02 kod ile tüketime yönelik mal ve malzeme alımlarının ekonomik tertibinden gerçekleştirildiği, bütçe sınıflandırması gereği ceza infaz kurumları, personel eğitim merkezleri ve denetimli serbestlik müdürlüklerine gönderilen ödeneklerin (işyurdu ve genel bütçeye ait) ikinci düzeyde gönderilmekte olduğu ancak kurumlar dördüncü düzeyde harcama yapmakta olduğundan dolayı bütçe kaynaklarından kadın hükümlü ve tutuklulara ped alımı için ne kadar tutarda ödeme yapıldığının Genel Müdürlük tarafından tespitinin yapılamadığı, 2.5. Ayrıca, 07.07.2007 tarihli ve No’lu Genelge’nin 10 uncu Bölüm B maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Sivil toplum kuruluşları ile bağlantıların kurulması, mevcut ilişkilerin geliştirilmesi için eğitim servisi, psiko-sosyal yardım servisi görevlileri ve eğitimden sorumlu ikinci müdür görevlendirilecektir.
Ceza infaz kurumlarında yürütülen eğitim çalışmalarının desteklenmesi ve sosyal kültürel faaliyetlerin düzenlenmesi, iş ve meslek eğitimi kurslarına katılan maddî durumu yetersiz hükümlü ve tutuklulara malzeme temin edilmesi, ihtiyacı olan hükümlü ve tutuklulara yardım yapılması ve yararlı görülen diğer konularda eğitim kurulu kararı alınarak sivil toplum kuruluşları ile iş birliği yapılacaktır.” hükmü doğrultusunda hükümlü/tutukluların temizlik ve hijyen malzemelerinin UNICEF, KIZILAY vb. sivil toplum kuruluşları tarafından da sağlandığı, Hususlarına yer verildiği ve cevabi yazı ekinde 07/11/2017 tarih ve sayılı, Kadın Mahkumlara Verilen Malzemeler konulu Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ilgili yazısına yer verildiği, yazı içeriğinde Genel Müdürlük tarafından“….ekonomik durumu iyi olmayanlar öncelikli olmak üzere talep eden diğer kadın hükümlü ve tutuklulara da temizlik ve hijyen malzemelerinin, ödenek tahsis
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
edilmesini beklemeden temin edilmesi hususunda tüm ceza infaz kurumu müdürlüklerine ve başsavcılıklara duyuru yapıldığı” görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesi; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.3. “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlıklı 26 ıncı maddesi; “Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet Resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.”
3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi:
“(1)Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin “İfade özgürlüğü” başlıklı 19’uncu maddesi: “(1) Herkesin, bir müdahale ile karşılaşmaksızın fikirlere sahip olma hakkı vardır. (2)
Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir; bu hak bir kimsenin ülke hudutlarıyla sınırlanmaksızın sözlü, yazılı veya basılı veya sanatsal ürün şeklinde veya kendi tercih ettiği başka bir iletişim vasıtasıyla her türlü bilgi ve düşünceyi arama, edinme ve ulaştırma özgürlüğünü de içerir. (3)Bu maddenin ikinci fıkrasındaki haklar özel bir ödev ve sorumlulukla kullanılır. Bu nedenle bu hak, sadece hukuken öngörülen ve aşağıdaki sebeplerle gerekli olan sınırlamalara tabi tutulabilir: a) Başkalarının haklarına ve itibarına saygı; b)
Ulusal güvenliği veya kamu düzenini (ordre public), veya sağlık ve ahlakı koruma” hükmüne amirdir.
5. Birleşmiş Milletler Kişisel, Siyasal Medeni Haklar Uluslararası Sözleşmesinin 19 uncu maddesi; “Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir; bu hak…iletişim vasıtasıyla her türlü bilgi ve düşünceyi arama edinme ve ulaştırma özgürlüğünü de içerir. Bu…haklar…sadece hukuken öngörülen ve aşağıdaki sebeplerle gerekli olan sınırlamalara tabi tutulabilir: a) Başkalarının haklarına ve itibarına saygı; b) Ulusal güvenliği veya kamu düzenini veya sağlık ve ahlakı koruma.” hükmüne,
6. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin:
6.1.“İfade özgürlüğü” başlıklı 10’uncu maddesi: “ (1) Her fert ifade ve izhar hakkına maliktir. Bu hak, içtihat hürriyetini ve resmi makamların müdahalesi ve memleket sınırları mevzuu bahis olmaksızın, haber
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
veya fikir almak veya vermek serbestisini ihtiva eder… (2) Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.” , 6.2.“Etkili başvuru hakkı” başlıklı 13’üncü maddesi: “Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir.” Hükmüne amirdir.
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi:“(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” Hükmüne amirdir.
8. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu;
8.1. “Amaç, Kapsam ve Tanımlar” başlıklı birinci bölümünde yer alan “Amaç” başlıklı 1 inci maddesi:
“Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”, 8.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesi: “Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi ifade eder.” , 8.3. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin ilk fıkrasında; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.” 8.4. “Bilgi Edinme Hakkı” başlıklı ikinci bölümünde yer alan “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi: “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 8.5. “Bilgi Edinme Başvurusu” başlıklı üçüncü bölümünde yer alan “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesi: “ (1)Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.” hükmü, ikinci fıkrasında “Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.” hükmü ve üçüncü fıkrasında da “İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşlara gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir”, 9. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin
“İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12 nci maddesi; “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. Belli bir tarihte açıklanacağı, duyurulacağı önceden belirtilmiş olup, zamanından önce açıklanması halinde kamu yararını zedeleyecek veya kişisel menfaat temin etmek için kullanılabilecek bilgi veya belgeler, belirtilen tarihten önce açıklanamaz, erişimi sağlanamaz.” 10. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü 27/07/2007 tarih ve No’lu Genelge
10 uncu Bölüm “Yardım Kuruluşları” başlıklı B maddesinin üçüncü fıkrası; “Sivil toplum kuruluşları
ile bağlantıların kurulması, mevcut ilişkilerin geliştirilmesi için eğitim servisi, psiko-sosyal yardım servisi görevlileri ve eğitimden sorumlu ikinci müdür görevlendirilecektir. Ceza infaz kurumlarında yürütülen eğitim çalışmalarının desteklenmesi ve sosyal kültürel faaliyetlerin düzenlenmesi, iş ve meslek eğitimi kurslarına katılan maddî durumu yetersiz hükümlü ve tutuklulara malzeme temin edilmesi, ihtiyacı olan hükümlü ve tutuklulara yardım yapılması ve yararlı görülen diğer konularda eğitim kurulu kararı alınarak sivil toplum kuruluşları ile iş birliği yapılacaktır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 12. Başvuran Dernek (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda, Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü’nden, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında, kadın mahpuslara ücretsiz olarak hijyenik ped sağlanıp sağlanmadığı hususunda bilgi ve belge talebinde bulunduğunu ancak talebin istenilen bilgi ve belgelerin Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7 inci maddesi kapsamında kaldığından yerine getirilmediğini, anılan bilgi ve belgelerin haklı bir gerekçe olmaksızın verilmediğini beyan ederek, bilgi edinme talebinin karşılanması isteminde bulunmaktadır.
13. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10 uncu maddesinde yer alan ifade özgürlüğü, görüş sahibi olma özgürlüğü, bilgi ve düşünceyi edinme özgürlüğü ile bilgi ve düşünceyi yayma özgürlüğünü içermektedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından, özellikle kişisel bir veri kaydına erişime dayalı bilgi edinme hakkının ihlali durumu söz konusu olduğunda, 10 uncu maddenin yanı sıra Sözleşmesinin özel hayatın ve aile hayatının korunmasını düzenleyen 8 inci Maddesi dahilinde de inceleme yapıldığı görülmektedir.
Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin ifade özgürlüğünü düzenleyen 19 uncu maddesi ile de devlete, hali hazırda mevcut olan bilgiye erişim dışında, bireyler tarafından talep üzerine istenebilecek bilgilere erişim konusunda pozitif bir ödev yüklenmektedir. Anayasa’nın 26 ncı maddesinde ise; herkesin, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahip olduğu, bu hürriyetin resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestisini de kapsayacağı belirtilmek suretiyle bilgi edinme hakkının haber veya fikir almak ya da vermek hürriyetinin ayrılmaz bir parçası olduğu kabul edilmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
14. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” denilmek suretiyle bilgi edinme hakkı anayasal güvenceye kavuşturulmuş, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ile demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarının sağlanması amaçlanmıştır.
15. Yönetimde şeffaflığın, demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkı; bireylere daha yakın bir yönetimi ve halkın denetimine açıklığı sağlama noktasında önemli bir rol oynamaktadır. İdare, bireylerin doğru bilgilenmesini engellememe yükümlülüğünün yanında, bilgilenme gereksinimi içerisindeki toplumun sağlıklı bilgilenmesi ve bilgiye ulaşabilmesi için gerekli tedbirleri de almakla yükümlüdür.
16. Bilgi edinme hakkı yönetilenlerin yönetenleri denetleyebilmesinin, dolayısıyla hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesinin çok önemli bir aracı olarak işlev görmektedir. Bilgi edinme hakkı, devletin demokratik niteliğinin geliştirilmesi ve bireyin temel hak ve özgürlüklerinin korunması hususlarında önemli bir rol oynadığından, demokratik hukuk devletinde vazgeçilmez bir hak niteliğine sahip bulunmaktadır. Bu hakkın sınırlanmasını öngören düzenlemelerin de Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen güvencelere ve bu bağlamda ölçülülük ilkesine uygun olması gerektiği açıktır. (AYM, E:2013/114, K:2014/184, 4.12.2014)
17. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanacak olan Bilgi Edinme Kanunu, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek amacıyla çıkarılmış olup Yasa’nın 4 üncü maddesinde, herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu, 5 inci maddesinde ise, kurum ve kuruluşların bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlü oldukları hükümlerine yer verilmiştir.
18. Bilgi edinme hakkının konusu olan bilgi ve belge 4982 sayılı Kanunun 3. maddesinin c ve d bentlerinde şu şekilde tanımlanmıştır; “Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan, kanun kapsamındaki her türlü veriyi”, “Belge: kurum ve kuruluşların sahip oldukları kanun kapsamındaki yazılı, basılı, çoğaltılmış dosya, evrak, kitap, dergi, broşür, etüt, mektup, program, talimat, kroki, plan, film, fotoğraf, teyp ve videokaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri taşıyıcılarını” ifade eder. Görüldüğü üzere maddede veri kelimesi kullanılarak bilgi en geniş anlamda kabul edilmiştir. Belge olarak değerlendirilen kavramlar sayma yoluyla açıklanmış ise de, bu tanımın dışında hiçbir şeyin kalmadığı söylenebilir. 4982 sayılı Kanunda sayılan örneklerden, idarenin faaliyetleri sırasında oluşturulan her şeyi bilgi ve belge olarak kabul etmek gerektiği sonucu çıkmaktadır. Dolayısıyla idare faaliyetleri sonucunda elde ettiği verilerin bilgi ve belge tanımının kapsamı dışında kaldığını ileri sürerek talepleri reddedemez (Yüksel Hız ve Zekeriya Yılmaz, Bilgi Edinme ve Dilekçe Hakkı, Seçkin Yayınları, 2004, s.72-73).
19. Diğer haklarda ve özgürlüklerde olduğu gibi, bilgi edinme hakkı da mutlak bir hak değildir. Bir başka anlatımla, bu hakkın kullanılması, idarenin elinde bulunan bütün bilgilerin ve belgelerin kamuoyu ile paylaşılmasını gerektirmemektedir. Buna karşın, kamu kurumları ve kuruluşları, Bilgi Edinme Hakkı
Kanununda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgiyi ve belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmakla
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
yükümlü bulunmaktadır. (A. Şimşeksoy, Bilgi Edinme Hakkı ve Sınırları, Terazi Hukuk Dergisi, 2011, s.67) İlgili Kanun’un 4. Bölümünde bilgi edinme hakkının sınırları düzenlenmiş ve 15 inci maddeden 28 inci maddeye kadar bilgi edinme hakkının sınırları gösterilmiştir 20. Somut olayda; başvuran Dernek tarafından, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden, “2020 yılı Eylül ayı itibarıyla tüm Türkiye’deki kadın mahpuslardan kaçına ücretsiz olarak hijyenik ped verildiği, ücretsiz olarak hijyenik pede erişim sağlanıyor ise her bir kadına aylık kaç adet ped verildiği,
2020 Eylül ayı itibarıyla tüm Türkiye’deki kadın mahpuslardan kaçının ücret ödemek suretiyle hijyenik
pede erişebildiği” hususlarında bilgi edinme hakkı kapsamında bilgi ve belge talep edilmiştir.
20.1. Başvuranın, bilgi ve belge talebinin idare tarafından Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7 nci maddesi gerekçe gösterilerek yerine getirilmediği anlaşılmıştır.
20.2. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7 nci maddesinde ve Kanunun Uygulanmasına İlişkin Esas ve
Usullerin Hakkında Yönetmelik 12 nci maddesinde bilgi edinme hakkına konu olacak bilgi ve belgenin niteliği belirtilmiş, talep edilen bilgi ve belgenin, başvurulan idari makamın elinde bulunan veya görevi gereği bulunması gereken bilgi veya belgelerden olması gerektiği, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belgenin istenmesi yahut henüz tamamlanmamış bir işleme ilişkin bilgi veya belgenin talep edilmesi durumunda talebin reddedilebileceği düzenlenmiştir.
20.3. Başvuran Derneğin, kadın mahpuslara hijyenik ped sağlanacağı hususunda meclis görüşmelerinde sağlanan uzlaşmanın gereğinin yerine getirilip getirilmediğinin tespitine dair yukarıda ( 20 numaralı paragraf) yer verilen bilgi ve belge istemine, idare tarafından olumsuz cevap verildiği, Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü tarafından, kadın hükümlü ve tutuklulara, temizlik ve hijyen malzemeleri sağlanması ile ilgili tüm teşkilata duyuru yapılmış olduğu, pandemi nedeniyle tüm kişisel hijyen malzemelerine yönelik ihtiyaçların karşılanması konusunda daha hassas davranılması yönünde ayrıca rutin talimatlar verildiği, tüm ceza infaz kurumları tarafından düzenli olarak yapılmakta olduğu belirtilen temizlik ve hijyen malzemelerinin alımına dair harcamalarının tüketime yönelik mal ve malzeme alımlarının ekonomik tertibinden gerçekleştirildiği, bütçe sınıflandırması gereği ceza infaz kurumları, personel eğitim merkezleri ve denetimli serbestlik müdürlüklerine gönderilen ödenekler ile Ceza İnfaz Kurumları tarafından yapılan harcamaların farklı kod ve düzeyde yapılmakta olduğu bu bakımdan da bütçe kaynaklarından kadın hükümlü ve tutuklulara hijyenik ped alımı yapılan ödeme tutarının tespitinin yapılamadığı, kaldı ki hükümlü/tutuklulara sivil toplum kuruluşları tarafından temizlik ve hijyen malzemeleri sağlandığı gerekçesine dayandığı, idare gerekçesinde de ifade edildiği üzere başvuranın talep ettiği verilerin hazırlanmasının son derece zor olduğu, talep edilen veriler üzerinde istatistiksel çalışmalar yapılmasını gerektirdiği, bilgi edinme başvurusunun 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 7 nci maddesi ile Bilgi
Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik 12 nci maddesinin
“Kurum ve kurulular; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.” amir hükmünde yer alan gerekçe ile, Ceza İnfaz Kurumlarında bulunan kadın mahpuslara ücretsiz hijyenik ped sağlanıp/sağlanmadığı hakkında 23.09.2020 tarih ve numaralı başvuru ile talep edilen bilginin
BEHK 7 nci ve İlgili Yönetmelik 12 nci maddesinde belirtilen “özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
analiz neticesinde oluşturulabilecek” nitelikte olduğu, bu sebeple başvuruya olumsuz cevap verilmesinin hukuk ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belge talebine tekit yazısı üzerine cevap verildiği; böylece
“makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr