Bilgi edinme hakkı kapsamında idarelerin erişim maliyetine dayalı ücret talep etmesi hukuka uygun mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2720-2720 |sayi|53878609-101.07.05-E.53878609-101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2017/12636 2017/ 12636

KARAR TARİHİ : 26/02/2018 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü, Maliye Bakanlığı (re’sen)

BAŞVURUNUN KONUSU : Bilgi edinme talebi üzerine idarenin başvurandan istediği ücret miktarının düşürülmesi talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 19/10/2017 19.10.2017

I.BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuran, 26/ 09/ 2017 tarihinde Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü’nden daha önce başvuru yaptığı silah ruhsatı başvurusu kapsamında yapılan tahkikat ve işlemlerin sonucu dosyada bulunan ve elde edilen tüm bilgilerin tarafına verilmesini talep ettiğini, 13/ 10/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile bahse konu dosyanın 366 sayfa evraktan oluştuğu, istenen belgelerin on sayfasının ücretsiz olarak verilebileceği, ancak 356 sayfanın sayfa başı 1,05 TL ücret karşılığında toplam 373,18 TL ücretin banka hesabına 15 iş günü içinde havale edilmesi, aksi takdirde talebinden vazgeçtiğinin kabul edileceğine dair bir yazı gönderildiğini, Müdürlüğün kendisinden istediği ücretin oldukça fazla olduğunu, piyasa koşullarında sayfa başı fotokopi ücretinin 7 kuruş olduğunu, Müdürlüğün kendisinden istediği ücretin bunun çok üzerinde olduğunu ifade etmiş, kendisinden istenen ücretin piyasa koşullarında makul bir ücret düzeyine indirilmesini talep etmiştir .

II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvurunun çözüme kavuşturulmasını teminen 01/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile

1 / 5Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü’nden istenilen cevabi yazıya 06/ 11/ 2017 tarih ve

sayılı yazı ile verilen cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuranın silah ruhsatı talebinin reddedilmesine ilişkin tüm bilgi ve belgeleri bilgi edinme hakkı kapsamında istediği, bu belgelerin toplam 366 sayfa evraktan oluştuğu, 2.2. Dosyaların dijital ortamda kayıtlı olmayıp fiziki evraktan müteşekkil olduğu, ilgili yasa ve diğer mevzuat kapsamında yapılan hesaplamalar neticesinde başvurandan 373,08 TL ücret talep edildiği, bu ücretin belirlenmesinde esas alınan tarifenin değiştirilmesinin Müdürlük yetkileri içerisinde bulunmadığı, 2.3. Dosyaların cd halinde verilmesi durumunda da yine emek sarfedilmesinin gerektiği, bu itibarla ücret talebinin yine gündeme geleceği ifade edilmiş, ücret alınmaksızın başvuranın bilgi edinme talebinin yerine getirilemeyeceği ifade edilmiştir .

2.4. 13/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile Maliye Bakanlığı’na gönderilen yazıya ilişkin Gelir

İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen 08/ 01/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazıda yeniden değerleme oranı kapsamında ilgili mevzuatta yer alan miktarların değiştiğini, bu hususta 474 Sıra no’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile sadece 2016 yılı yeniden değerleme oranlarının duyurulduğunu, yeniden değerleme oranlarının maktu ücretlerde değişiklik yarattığını, bu durumda

Başkanlığın bir dahli olmadığı ifade edilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Anayasa’nın “bilgi edinme ve kamu denetçisine başvuru hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .” Hükmü yer almaktadır .

4. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanun’un “bilgi ve belgeye erişim” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrası “Başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebilir .” hükmünü haizdir .

5. 27/ 04/ 2004 tarih ve 25445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bilgi

Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin

“başvuru ücretleri” başlıklı 22’nci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, elektronik posta yoluyla erişim sağlananlar dahil, erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden, bilgi veya belgelere erişimin gerektirdiği inceleme, araştırma, kopyalama, postalama ve diğer maliyet unsurları ile orantılı ölçüde ücret tahsil edebilir . Kurum ve kuruluşlarca uygulanacak bilgiye erişim ücret tarifesi Maliye Bakanlığınca belirlenir . Ancak erişimine olanak sağlanan bilgi veya belgelerin ilk on sayfalarının kopyaları için, postalama maliyeti dahil herhangi bir ücret alınmaz . Kurum ve kuruluşlar erişimini sağlayacakları bilgi veya belgelerin, erişim maliyeti tutarı ve ödemenin nereye yapılacağı hakkında başvuru sahibini, başvuru tarihinden itibaren on beş gün içinde bilgilendirir .

Ancak, istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumunda, kurum ve kuruluşlar erişim maliyeti tutarı ve ödemenin nereye yapılacağı hakkında başvuru sahibini,

2 / 5başvuru tarihinden itibaren otuz gün içinde bilgilendirir . Bilgi veya belgelere erişim için gereken

maliyet tutarının kurum ve kuruluş tarafından başvuru sahibine bildirilmesiyle, on beş veya otuz iş günlük süreler kesilir . Başvuru sahibi, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren on beş iş günü içinde ödemeyi gerçekleştirdiğini gösteren belgeyi sunmadığı takdirde talebinden vazgeçmiş sayılır . Kamu kurum ve kuruluşlarının, erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahiplerinden talep edecekleri ücretler, ilgili kurum ve kuruluş bütçesine gelir olarak kaydedilmek üzere ilgili saymanlıklara veya bu saymanlıklar adına bankalar ve diğer finans kurumları veya PTT şubelerinde açılan hesaplara yatırılır…” hükmünü haizdir .

6. Maliye Bakanlığı’nın 14/ 02/ 2006 tarih ve 26080 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği’nin Bilgi ve Belgeye Erişim Ücret

Tarifesi başlıklı bölümünün birinci maddesi “1 — Kurum ve kuruluşların ellerinde mevcut bulunan normal siyah-beyaz veya renkli yazıcı, tarayıcı ve fotokopi makineleriyle yazılması, taranması ve kopyalanmasında mahzur bulunmayıp da A 3 ve A 4 boyutlu kâğıtlara yazılarak, taranarak ve kopyalanarak verilebilecek veya iletilebilecek yazılı ve basılı bilgi ve belgelerin; a) İlk on sayfası için herhangi bir araştırma, inceleme, yazma, tarama ve kopyalama ücreti alınmayacaktır .

b) İlk on sayfasından sonraki her sayfa için, talebe göre; siyah-beyaz yazma, tarama ve kopyalamada sayfa başına 50 Yeni Kuruş; renkli yazma, tarama ve kopyalamada sayfa başına 100

Yeni Kuruş ücret tahsil edilecektir .

c) İlk on sayfasından sonraki sayfalar için ortaya çıkacak araştırma, inceleme ve diğer maliyet unsurları ile sair giderler, kurum ve kuruluşlarca ayrıca tespit edilip, (b) ye göre belirlenen ücrete ilave edilecektir . Ancak, (b) bendi hükümlerine göre belirlenecek ücrete ilave edilecek bu tutar, hiçbir şekilde sayfa başına 5 YTL’yi, toplamda da 100 YTL’yi geçmeyecektir .

(b) ve (c) bentlerinde yer alan tutarlar ile 6 ncı sırada faks sayfası için belirlenen tutar, 1/ 1/ 2007 tarihinden başlayarak, her yılbaşı itibarıyla, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (B) fıkrası uyarınca belirlenen “Yeniden Değerleme Oranı” kadar artırılarak uygulanacaktır .” şeklinde düzenlenmiştir .

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

7) Kamu Denetçisi tarafından; şikayet konusu hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen işlemde

idarenin bilgi ve belge taleplerinde ücret talep edebileceği, somut olayda idarece başvurandan ücret istenilmesinin usul ve yasaya uygun olduğu, hukuka aykırılık bulunmaması nedeniyle başvurunun reddi yönündeki önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü’nün silah ruhsatı alma talebini reddetmesi işlemine ilişkin olarak bilgi ve belge talep ettiğini, bu talebi üzerine idarenin kendisinden 373,18 TL

3 / 5ücret talep ettiğini, talep edilen ücretin piyasadaki fotokopi ücretinden oldukça yüksek olduğunu

ifade etmiş, ücretin daha düşük bir miktarda belirlenmesini talep etmiştir .

9. Yukarıda yer alan mevzuat gereğince, Devlet bireylerin bilgi edinme haklarını kullanmaları için gerekli tedbirleri almakla, iş ve işlemleri yapmakla yükümlüdür . Bilgi edinme hakkının kapsamı, kullanılış biçimi ve sınırları ile Devletin ödev ve sorumlulukları 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu kapsamında düzenleme altına alınmıştır . Kanun gereğince Devletin bilgi edinme başvurusu yapan kişiden bilgi ve belgeye erişimin gerektirdiği ölçüde bütçeye kaydedilmek üzere ücret talep edebileceği hüküm altına alınmıştır .

10. Ücretin belirlenmesine ilişkin olarak Maliye Bakanlığı yukarıda ifade edilen “ücret tarifesini” yayımlamış, idareler söz konusu tarifenin “yeniden değerleme oranı” kapsamındaki güncel tutarı üzerinden vatandaşlardan bilgi ve belgeye erişim ücreti talep etmektedir . Nitekim bilgi ve belge taleplerinin on sayfayı geçmemesi durumunda ücret alınmayacağı, on sayfadan sonra ise her sayfa için ücret alınacağının düzenlenmesi bilgi edinme hakkına erişimin ücret karşılığı olarak belirlenmediğini göstermektedir . Nitekim 4982 sayılı Kanun’un gerekçesinde ücret alınabileceğini düzenleyen hükmün gerekçesinde “Tahsil edilecek ücretin, erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar olacağı belirtilerek hem başvuru sahiplerinin hem de kurum ve kuruluşların ek bir maddi yük altına

girmelerinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır .” (Dönem : 22 Yasama Yılı : 1 T.B .M.M. (S . Sayısı :

248) Bilgi Edinme Hakkı Kanunu Tasarısı ile Avrupa Birliği Uyum ve Adalet Komisyonları

Raporları ( 1/ 632)) denilmek suretiyle bilgiye erişim hakkı kapsamında ortaya çıkan maliyetin kamu ve vatandaşlar tarafından paylaşılmasının hedeflendiği anlaşılmaktadır .

11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru konusunun incelenmesi sonucu; başvuranın silah ruhsatı talebinin reddi işlemine ilişkin bilgi ve belge talebinin 356 sayfalık bir dosyayı kapsaması karşısında idarenin yukarıda yer alan mevzuat kapsamında yetkisini kullanarak sayfası 1.05 TL olmak üzere yapmış olduğu hesaplama ile başvurandan 373, 18 TL ücret istemesinde hukuka aykırı bir durum bulunmadığı, idarenin yetkisini ilgili mevzuat çerçevesinde usulüne uygun olarak kullandığı, bilgi edinme talebi kapsamında yapılan başvurularda kanun koyucunun idare ile vatandaşın oluşan külfeti paylaşmalarını amaçladığı göz önüne alındığında, somut olay nezdinde idarenin başvurandan ücret talep etmesinin hakkaniyete aykırılık teşkil etmediği sonuç ve kanaatine varılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, şikayete konu olan sorunun çözümü amacıyla

Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü’nün istenilen belgelerin zamanında ve eksiksiz ve gerekçeli olarak gönderilmesi ile şeffaflık ilkesine uygun davrandığı, idarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verebilirlik, gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, görülmüştür .

12.1. Maliye Bakanlığı’nın 14/ 02/ 2006 tarih ve 26080 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği”nin ücrete ilişkin hükümlerinin idarelerce yeniden değerleme oranına göre hesaplanması sonucunda ortaya çıkan bilgi ve belgeye

4 / 5erişim ücretinin sayfa başı 1 Türk Lirası’ndan fazla olduğu, bu durumun bilgi ve belgeye erişim

hakkını kullanmak isteyen bireyler için ekonomik bir külfet getirdiği dikkate alındığında, Maliye

Bakanlığı’nın tarifeyi günün şartlarını dikkate alarak tekrar gözden geçirmesi ve sayfa başı ücretin piyasa şartlarında belirlenen ücret seviyesine yakın bir seviyeye çekilmesi için gerekli tedbirleri almasının idarelerin hesap verilebilirlik ilkesine uygun davranmalarına imkân vereceği; diğer yandan bireylerin bilgi edinme hakkı ile hak arama özgürlüklerini daha rahat kullanma imkânına kavuşacakları kanaatine varıldığından, Maliye Bakanlığı’ndan bundan sonraki çalışmalarında bu hususu göz önünde bulundurması beklenmektedir .

12.2. Ayrıca dosyaların dijital ortama taşınması dâhil tedbirlerin alınması yoluyla bilgi edinme talepleri karşısında idarelerin ek bir iş yükü ile karşı karşıya kalmalarının önüne geçilebileceği değerlendirildiğinden iyi yönetim ilkelerine uygunluk açısından Kahramanmaraş İl Emniyet

Müdürlüğü’nün dosyaları mümkün olduğunca elektronik ortama aktararak makul bir ücret karşılığında bireylerin bilgi edinme taleplerini karşılaması gerektiği değerlendirilmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kahramanmaraş İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, KAHRAMANMARAŞ İL EMNİYET MÜDÜRLÜĞÜNE, MALİYE

BAKANLIĞINA,

tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi