Bilgi edinme hakkı kapsamında kurum içi belgelerin verilmesi özel hayatın gizliliği ile nasıl dengelenir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/9168-S.22.14141

BAŞVURU NO : 2022/1851

KARAR TARİHİ : 25/07/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Bilgi edinme talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 03/02/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1.Başvuran, 08.11.2021 tarihli ve sayılı CİMER başvurusu ile Milli Eğitim Bakanlığından bilgi edinme hakkı kapsamında Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarihli ve sayılı teklif yazısı, MEB 11/09/2018 tarih ve sayılı evrakı, MEB Personel Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarih ve sayılı kararnamesi ve MEB Personel Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarih ve sayılı kararnamesinin iptaline dair işlem ve işlemin gerekçesine dair yukarıdaki bilgi ve belgelerin tarafına verilmesini talep ettiğini ancak talebini karşılayacak şekilde cevap verilmediğini iddia ederek, söz konusu başvuruda istenilen bilgi ve belgelerin tarafına iletilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün Gönderme Kararına konu / numaralı başvuruda göndermiş olduğu 14/01/2022 tarihli cevabi yazısı ekinde yer alan başvurana hitaplı yazıda özetle; 2.1. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 25’inci maddesinde; “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır…” hükmüne yer verildiği, 2.2. Bu hüküm çerçevesinde başvuranın 08/11/2021 tarihli ve sayılı bilgi edinme başvurusunda talep ettiği bilgi ve belgelerden Bakanlığın Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarihli ve sayılı teklif yazısı ile 11/09/2018 tarihli ve sayılı Makam Onayının Bilgi

Edinme Kanunu kapsamı dışında olduğunun değerlendirildiği,

2.3. Diğer taraftan, iptal gerekçesi olarak Personel Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarihli ve sayılı kararnamesi 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 37’nci maddesinin dokuzuncu fıkrası kapsamında

Makam Onayı doğrultusunda iptal edildiği, 3. Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 07/07/2022 tarih ve sayılı yazısı ve ekinde özetle; 3.1. 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde

Kararnamenin 37’nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında yer alan; ” Yurt içi veya yurt dışında, yerli veya yabancı kurum ve kuruluşlarla veya başka ülkelerle işbirliği anlaşması çerçevesinde kurulan ve ulusal veya uluslararası proje yürüten okul ve kurumlar, Bakan onayı ile proje okulu olarak seçilen ve belirli eğitim reformu ve programları uygulanan okul ve kurumlar ile Bakan onayıyla doğrudan Bakanlık merkez teşkilatına bağlanan kurumlara yapılacak öğretmen atamaları ve yönetici görevlendirmeleri Bakan tarafından yapılır.” hükmü ile Millî Eğitim Bakanlığı Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları

Yönetmeliği 6’ncı maddesinde de; ” Fen lisesi müdürlerinin matematik, fizik, kimya veya biyoloji alan öğretmenleri arasından;… görevlendirilmesi esastır.” hükümleri çerçevesinde alanı Coğrafya olan başvuranın, söz konusu eğitim kurumuna görevlendirilmesi uygun olmadığından aynı eğitim kurumu müdürlüğüne Bakanlığın Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine alanı Biyoloji olan H.Y.’nin görevlendirilmesinin yapıldığı, 3.2. Başvuranın bu işlemin iptali talebiyle açmış olduğu idari davada, Kocaeli 2.İdare Mahkemesinin 25/12/2019 tarihli ve : / : / sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi üzerine anılan eğitim kurumuna görevlendirilen ‘nin görevlendirilmesi iptal edildiği, ancak söz konusu yargı kararı yapılan görevlendirmenin iptalini gerektirdiğinden Başvuranın anılan eğitim kurumuna görevlendirilmesinin yapılmadığı, 3.3. Diğer taraftan Başvuranın, 11/03/2022 tarihli ve sayılı kararname ile aynı düzeydeki yöneticilik görevi olan Kocaeli Gebze Alaettin Kurt Anadolu Lisesine asaleten müdür olarak görevlendirilmiş olup halen bu görevine devam ettiği, dolayısıyla başvuranın herhangi bir mağduriyeti söz konusu olmadığı, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 1982 Anayasasının; 4.1. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20’nci maddesi: “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. … Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.”

/

4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi: “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”, 6.2. “Gizli bilgileri ayırarak bilgi veya belge verme” başlıklı 9’uncu maddesi: “İstenen bilgi veya belgelerde, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler ile açıklanabilir nitelikte olanlar birlikte bulunuyor ve bunlar birbirlerinden ayrılabiliyorsa, söz konusu bilgi veya belge, gizlilik dereceli veya açıklanması yasaklanan bilgiler çıkarıldıktan sonra başvuranın bilgisine sunulur. Ayırma gerekçesi başvurana yazılı olarak bildirilir.”, 6.3. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 21 inci maddesi: “Kişinin izin verdiği haller saklı kalmak üzere, özel hayatın gizliliği kapsamında açıklanması halinde kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatına, şeref haysiyetine, mesleki ve ekonomik değerlerine haksız müdahale oluşturacak bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkı kapsamı dışındadır.

Kamu yararının gerektirdiği hâllerde, kişisel bilgi veya belgeler, kurum ve kuruluşlar tarafından, ilgili kişiye en az yedi gün önceden haber verilerek yazılı rızası alınmak koşuluyla açıklanabilir.”, 6.4. “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 25 inci maddesi: “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.” hükümlerini ihtiva etmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Birinci numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Milli Eğitim Bakanlığından bilgi edinme hakkı kapsamında Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarihli ve sayılı teklif yazısı, MEB 11/09/2018 tarih ve sayılı evrakı, MEB Personel Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarih ve sayılı kararnamesi ve MEB Personel Genel Müdürlüğünün 11/09/2018 tarih ve sayılı kararnamesinin iptaline dair işlem ve işlemin gerekçesine dair yukarıdaki bilgi ve belgelerin tarafına verilmesini talep

ettiğini ancak talebini karşılayacak şekilde cevap verilmediğini iddia ederek, söz konusu başvuruda istenilen bilgi ve belgelerin tarafına iletilmesini talep etmektedir.

9. Somut olayda başvuranın, kendisinin okul müdürü olarak atanmasını ilişkin belgeler ile görevden alınmasına ilişkin bilgi belgeleri talep ettiği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda aşağıda, söz konusu atama ve görevden alma belgelerinin, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümleri uyarınca başvuranla paylaşılıp paylaşılamayacağının açıklığa kavuşturulmasına çalışılmıştır.

10. Yönetimde şeffaflığın, demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkı; bireylere daha yakın bir yönetimi ve halkın denetimine açıklığı sağlamada önemli bir rol oynamaktadır.

Anayasa ile güvence altına alınan bilgi edinme hakkının kullanımının zorlaştırılması veya imkânsız hale getirilmesinin önüne geçmek amacı ile 4982 sayılı Kanunun 5’inci maddesi ile kamu kurum ve kuruluşları, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır.

11. Bütün haklarda olduğu gibi bu hak da sınırsız değildir. Esasında temel hak ve özgürlüklerin daha verimli ve etkin kullanılabilmeleri amacıyla, özlerine dokunulmaksızın sınırlandırılmaları, bu şekilde kamusal çıkarlarla aralarında bir denge oluşturulması zorunludur. Bilgi Edinme Hakkı Kanununda (BEHK), bilgi edinme hakkının istisnaları yani sınırları düzenlenmiştir. BEHK’nın 15 ve 28’inci maddeler arasında geniş bir çerçevede sayılan bu sınırlama sebeplerinden bir kısmı ise; istihbarata ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyeler olduğu görülmektedir.

12. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu (BEDK) söz konusu hususu 22/06/2005 tarihli ve / Karar sayılı kararında; “…4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir” hükmünü amirdir. Bu hükme göre bilgi edinme hakkının başvuru yoluyla kullanılabilmesi için ilgililik şartı aranmamaktadır. 4982 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin 1’inci fıkrası ise “Kurum ve kurulular, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler.” hükmünü amirdir.

Dolayısıyla 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu ancak yine bu Kanun’un getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilir.” şeklinde belirtmiştir.

13. Bir kimsenin hak ve özgürlüklerinin bir başka kimsenin hak ve özgürlüklerinin başladığı noktada biteceği hukukun bilinen ilkelerindendir. Herkes bilgi edinme hakkına sahip olduğu gibi özel hayatının gizliliği ve korunması hakkına da sahiptir. Her ikisi de demokratik hukuk devletinin vazgeçilmezi olan bu iki hak arasında kabul edilebilir hassas bir dengenin kurulması zorunludur. Bilgi edinme hakkını düzenleyen 4982 sayılı Kanunda özel hayatın gizliliği, bilgi edinme hakkının sınırlarından biri olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle bilgi edinme hakkı başvuruları bir başka kimsenin özel hayatının gizliliğini ihlal ettiğinde kural olarak reddedilecektir (GÖK Hasan, Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu Kararlarında

Özel Hayatın Gizliliği İstisnası, TBB Dergisi 2012 (99), s.153-154 ).

14. Kişilerin bilgi edinme haklarının yanında, kamunun ve diğer kişilerin hak ve özgürlükleri de hukuk tarafından korunma altına alınmıştır. Dolayısıyla bilgi edinme hakkının kullanılması, kamunun ortak

yararını ve kişilerin bireysel yararlarını dikkate alan adil bir dengeye dayanmalıdır. Kanunun ilgili bölümünde bilgi edinme hakkının sınırları tek tek sayılmak suretiyle belirlenmiş olmakla birlikte, yasal sınırlama nedenlerinin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlenmesi noktasında idare takdir yetkisini kullanmaktadır. Bu bağlamda bilgi verme yükümlülüğü istisnasında idare, bilginin paylaşılmasının sağlayacağı kamu yararıyla/bireysel yararla bilginin saklanmasının sağlayacağı kamu yararının/bireysel yararın hangisinin daha üstün ve ağırlıklı olduğuna karar vererek bilgi edinme talebini yanıtlayacaktır (http://www.ilkercolak.com.tr/bilgi-edinme-hakkinin-sinirlari-ve-sinirlama-olcutleri/).

15. Somut dosyada, başvuranın bilgi edinme başvurusu, 4982 sayılı Kanunun 25 inci maddesinde yer alan

“Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.” hükmü gerekçe gösterilerek reddedilmiştir.

16. . Buna göre, talep edilen bilgilerin Kanunun 25 inci maddesi kapsamında reddedilebilmesi için talebin

“kamuoyunu ilgilendirmeyen” ve “kurum ve kuruluşların sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemelere” ilişkin olması gerektiği; ancak bu iki şartın gerçekleşmesi halinde talebin bilgi edinme hakkının kapsamı dışında kalacağı açıktır. Ancak, bu iki şartı sağlasa bile söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklı olduğu ifade edilmiştir.

17. Şikayete konu bilgi edinme başvurusuna bakıldığında başvuranın kendisinin okul müdürü olarak atanma işlemi ile ilgili belgelere ilişkin olduğu, söz konusu talebin kamuoyunu ilgilendirmeyen ve kurum ve kuruluşların sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemelere ilişkin bir talep gibi görünse de yukarıda belirtildiği gibi söz konusu atama ve görevden alma işleminden etkilenen kurum çalışanı olduğu göz önüne alındığında, 4982 sayılı Kanunun 25 inci maddesine dayanılarak reddedilmesine ilişkin idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uyarlı olmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

18. Bu kapsamda başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın okul müdürü atanması ve görevden alınması ilgili bilgi talebinin üçüncü şahıslara ait kimlik bilgileri ile kimliklerin tespitine imkan veren her türlü bilgi ve ifade, 4982 sayılı Kanunun 9’uncu maddesi çerçevesinde çıkarılmak/karartılmak suretiyle, özel hayatın ihlaline mahal vermeyecek bilgilerin, başvuru sahibinin erişimine sunulması gerektiği değerlendirilmektedir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

c

20. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Kocaeli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın, söz konusu bilgi edinme başvurusunda talep ettiği bilgi ve belgelerin özel hayatın ihlaline mahal verebilecek kısımlarının çıkartılması/karartılması suretiyle karşılanması amacıyla makul sürede işlem tesisi için MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE bulunulmasına,

6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığınca bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN ile MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/