|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın dedesiyle ilgili bilgi edinme talebinin Genelkurmay Başkanlığı tarafından reddedilmesi incelenmiştir. Başvuran, dedesinin askerlik yaptığı 148. Alay hakkında bilgi talep etmiş, ancak idare bu talebi, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7. maddesinin 2. fıkrasına dayanarak reddetmiştir. Bu madde, özel bir çalışma veya araştırma gerektiren bilgi taleplerinin olumsuz yanıtlanabileceğini belirtmektedir.
İdarenin cevabında, talep edilen bilginin, 148. Alayın Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’na ait belgelerin incelenmesini gerektirdiği vurgulanmıştır. Danıştay, başvurunun reddinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunu, çünkü talebin özel bir araştırma gerektirdiğini ve bu nedenle bilgi edinme hakkının sınırları içinde kaldığını belirtmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönünde karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8807-S.13524
BAŞVURU NO : 2019/7413
KARAR TARİHİ : 20/09/2019
RET KARARI
GENELKURMAY BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : : Başvuranın, bilgi edinme talebinin idare tarafından mevzuata aykırı olarak reddedildiği gerekçesi ile mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza … … ( T.C Kimlik No:…) tarafından yapılan başvuruda özetle; Dedesi
… …’ın askerlik künyesinin araştırılması için talebiyle Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden Milli Savunma Bakanlığı’na(MSB) başvurduğunu, başvurusuna verilen son yanıtta “ Dedeniz … …’ ın 26 Şubat 1915-16 Kasım 1922 tarihleri arasında görev yaptığı 148’inci Alay’ın bulunduğu yerler hakkında bilgi talep etmektesiniz. Talep ettiğiniz konu kapsamlı ve ayrıntılı bir çalışmayı gerektirdiğinden Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik
Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı Arşivine gelerek çalışma yapmanızın uygun olacağı değerlendirilmiştir.” hususlarının belirtildiğini, arşiv araştırmasının Genel Kurmay
Başkanlığı ATASE Daire Başkanlığının asli görevi olduğunu ve bu araştırmaların uzmanlık gerektiren araştırmalar olduğunu ve söz konusu cevabın mevzuata uygun olmadığını belirterek; dedesi … …’ ın 13/02/1331-16 Teşrin-i Sani 1338 tarihleri arasında askerlik yaptığı 148. Alayın nerelerde görev yaptığı konusunun araştırılması talebine ilişkin başvurusunun idarece kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 25/07/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Genelkurmay Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Genelkurmay Başkanlığı tarafından gönderilen 31/07/2019 tarih, … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı (ATASE) arşivinden;
Bakanlar Kurulu Kararı ve ilgili Yönerge kapsamında 18 yaşını doldurmuş Türk
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
vatandaşlarının istedikleri konuda gelip araştırma yapabildikleri,
2.2 Başvuranın, ATASE Arşivinde yapacağı çalışma ile tespit edeceği belgelerin kopyaları
kendisine verilebildiği,
2.3 Bahse konu şahsın talebinin, dedesinin görev yaptığı 148. Alayın 26 Şubat 1915 ile 16
Kasım 1922 tarihleri arasında bulunduğu cepheler ve katıldığı savaşlara ilişkin olduğu,
2.4 Talebin karşılanabilmesi için 148. Alayın Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşına ait
teşkilat ve bağlantı değişiklikleri de dikkate alınarak konuyla ilgili bütün belgelerin incelenerek çıkarılacak bilgilerin derlenmesi gerektirdiğinden, 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanununun 7.
maddesi göz önüne alınarak şahsa ATASE arşivine gelerek çalışma yapabileceğinin bildirildiği,
2.5 Genelkurmay ATASE Daire Başkanlığı Arşivinden; Bakanlar Kurulu Kararı ve Yönerge
gereği araştırmacıların konularıyla ilgili koleksiyonlara ait kataloglardan araştırmalarını yapabildikleri, araştırma yapabilmek için araştırma konusunun mahiyeti hakkında bilgi sahibi olunmasının yeterli görüldüğü,
2.6 Talep sahibinin Genelkurmay ATASE Arşivinde çalışma yapmak istemesi durumunda,
yapacağı çalışmada yardımcı olunabileceği belirtmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2.maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,
3.1 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış
hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir.
Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”,
3.2 ”Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve
Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ve emirler, Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun;
5.1 “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4. maddesinde; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir…”
5.2 “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda
yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”,
5.3 “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7. maddesinde; “Bilgi edinme başvurusu,
başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşa gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir.” 6. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında
Yönetmelik’in;
6.1 “İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12. maddesinde; “Bilgi edinme
başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. Belli bir tarihte açıklanacağı, duyurulacağı önceden belirtilmiş olup, zamanından önce açıklanması halinde kamu yararını zedeleyecek veya kişisel menfaat temin etmek için kullanılabilecek bilgi veya belgeler, belirtilen tarihten önce açıklanamaz, erişimi sağlanamaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; dedesi … …’ ın 13/02/1331-16 Teşrin-i Sani 1338 tarihleri arasında askerlik yaptığı 148. Alayın
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
nerelerde görev yaptığı konusunun araştırılması talebine ilişkin başvurusunun idarece reddinin mevzuata uygun olmadığını belirterek; mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19. maddesinde herkesin düşünce ve anlatım özgürlüğü hakkı olduğu bu hakkın bilgi ve düşünceleri her yoldan araştırmak, elde etmek ve yaymak hakkını gerekli kılacağı düzenleme altına alınmıştır.
10. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “İfade özgürlüğü” başlıklı 10. maddesinde ise herkesin ifade özgürlüğü hakkına sahip olduğu, bu hakkın kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, haber, görüş alma ve verme özgürlüğünü de kapsayacağı belirtilmiştir.
11. Anayasamız da 26. maddesinde; herkesin, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahip olduğunu, bu hürriyetin resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestisini de kapsayacağını belirtmek suretiyle bilgi edinme hakkının düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul etmektedir.
12. Bilgi edinme hakkı, idarenin tek taraflı iradesiyle, kişilerin ve toplumun hukuki durumunda değişiklik oluşturan eylem, işlem ve kararlarına ilişkin bilgilerin herhangi bir özel yararın ispatına gerek olmaksızın bireyler tarafından elde edilebilmesini garanti altına alan bir insan hakkıdır ve hakkın sahibi olan kişiye idareden bilgi ve belge elde edebilme yetkisi verirken hakkın muhatabı olan idareye ise bilgi ve belge verme ödevi yüklemektedir. (Yrd.Doç.Dr. Ayhan DÖNER, şeffaf devlette bilgi edinme hakkı ve sınırları, on iki levha yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, Kasım 2010, s.98)
13. Anayasamızın 74. maddesinde; herkesin, bilgi edinme hakkına sahip olduğunu belirterek de bilgi edinme hakkını ayrıca ve açıkça güvence altına almıştır. Söz konusu madde genel bir düzenleme olup hakkın sınırı konusunda ayrıca bir düzenleme içermemektedir. Ancak elbette ki, söz konusu hak da mutlak bir hak değildir. Dolayısı ile hakkın Anayasa madde 13 kapsamında belli bazı kısıtlamalara tabi tutulması hayatın olağan akışına aykırı olmayacaktır. Nitekim yasa koyucu da demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek amacıyla 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu çıkarmıştır.
14. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanunun 4.
Bölümünde bilgi edinme hakkının sınırları düzenlenmiş ve 13 adet istisnaya yer verilmiştir.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu (BEDK) söz konusu hususu 22/06/2005 tarihli ve 2005/476 Karar sayılı kararında; “…4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir” hükmünü amirdir. Bu hükme göre bilgi edinme hakkının başvuru yoluyla kullanılabilmesi için ilgililik şartı aranmamaktadır. 4982 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin 1’inci fıkrası ise “Kurum ve kurulular, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler.” hükmünü amirdir. Dolayısıyla
4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu ancak yine bu Kanun’un
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilir.” şeklinde belirtmiştir.
15. Hakkın sınırı açısından 13 istisnadan biri de Kanunun “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7. maddesinde; kurum ve kuruluşların, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebileceği belirtilmek suretiyle düzenleme altına alınmıştır.
16. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; bilgi edinme hakkı kapsamında talep edilen bilginin; başvuranın dedesi … …’ ın 13/02/1331-
16 Teşrin-i Sani 1338 tarihleri arasında askerlik yaptığı 148. Alayın nerelerde görev
yaptığı hususuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
17. Başvuranın talebinin, idare tarafından 4982 sayılı Kanunun 7. maddesinin 2. fıkrası kapsamında kaldığından bahisle reddedildiği anlaşılmaktadır.
18. 4982 sayılı Kanunun 7. maddesinin, 2. fıkrası kapsamında yapılan incelemede;
18.1 Madde düzenlemesine baktığımızda; kurum ve kuruluşların, ayrı veya özel bir
çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebileceği düzenlenmiştir.
18.2 BEDK 2005/274 karar sayılı ve 27/04/2005 karar tarihli kararında özetle; 4982 sayılı
Kanunun 7. maddesinin, talep edilen bilgi veya belgenin kurumun kayıtlarında mevcut olmayan ve mutlaka ayrı ve özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde üretilecek bir bilgi veya belge olduğu durumlarda söz konusu olabileceği belirtilmiştir.
18.3 Somut olayda, idare tarafından gönderilen cevabi yazıda; 148. Alayın 26 Şubat 1915 ile
16 Kasım 1922 tarihleri arasında bulunduğu cepheler ve katıldığı savaşlara ilişkin talebin
karşılanabilmesi için 148. Alayın Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşına ait teşkilat ve bağlantı değişiklikleri de dikkate alınarak konuyla ilgili bütün belgelerin incelenerek, çıkarılacak bilgilerin derlenmesi gerektirdiği anlaşılmıştır.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; Araştırmacıların araştırma konusunun mahiyeti hakkında bilgi sahibi olması yeterli görülerek, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik
Etüt Daire Başkanlığı (ATASE) Arşivinden; konularıyla ilgili koleksiyonlara ait kataloglardan araştırmalarını yapabildikleri, yine ATASE Arşivinde yapılan çalışma ile tespit edilen belgelerin kopyalarının da kendilerine verilebildiği, başvuranın ATASE arşivinde çalışma yapmak istemesi durumunda, yapacağı çalışmada da kendisine yardımcı olunabileceği belirtildiğinden, başvuranın bilgi edinme talebinin 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 7/2. maddesi kapsamında reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
yapılan değerlendirme neticesinde; Genelkurmay Başkanlığından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, Ancak idarenin, başvurana yönelik cevabi yazısında karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, bu ilkeye uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu
Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve GENELKURMAY BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.