|
ÖZET: Bu karar, başvuran Milletvekili tarafından Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na yapılan bilgi edinme taleplerinin yasal süre içinde yanıtlanmadığı iddiasına dayanmaktadır. Anayasa’nın 74. maddesi ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde, bilgi edinme hakkının demokratik ve şeffaf yönetim gereği olduğu vurgulanmıştır. İlgili mevzuat, kamu kurumlarının bilgi taleplerine 15 iş günü içinde yanıt vermesini zorunlu kılmakta, belirli durumlarda bu sürenin 30 güne kadar uzayabileceğini belirtmektedir.
Başvurunun incelenmesi sonucunda, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın başvuranın taleplerine gecikmeli ve kısmen yanıt verdiği tespit edilmiştir. Bu durum, bilgi edinme hakkının etkin bir şekilde kullanılmasını engellemekte ve kamu yönetiminde şeffaflık ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Sonuç olarak, Bakanlığa, bilgi edinme başvurularının zamanında ve eksiksiz yanıtlanması konusunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16039-S.21.25699
BAŞVURU NO : 2021/17361
KARAR TARİHİ : 10/11/2021
TAVSİYE KARARI
AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran Milletvekilinin bilgi edinme talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu üyesi olduğunu, çalışmalarında kullanmak ve kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla ilgili kurumlardan ve kurum ve kuruluşlardan Anayasa’nın 74 üncü maddesi ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi ve belgeler talep ettiğini, 15 ayda toplamda 105 farklı konuda bilgi talep etmesine rağmen 51 tanesine yasal süre içerisinde ve sonrasında hiçbir yanıt verilmediğini, 9 tanesine ticari sır denildiğini, 1 tanesine bilgi ektedir dendiğini fakat ek gönderilmediğini, bilgi edinme taleplerine yasal süre olan 15 gün içerisinde yanıt verilmesi gerekirken, kurumlarca taleplere yanıt verilmemesinin devlete olan güveni sarstığını ve kurumların şeffaflıktan uzaklaştığını gözler önüne serdiğini, bu sebeple şikâyete konu kurum ve kuruluşlara yöneltilen bilgi edinme başvurularının incelenerek, yöneltilen soruların zamanında cevaplanması için tavsiye kararı alınmasını ve ilgili kurumlara uyarıda bulunulmasını talep etmiştir.
1.1. Şikâyet başvurusunun yapılan ön incelemesi neticesinde, başvuranın dilekçesinde sıralanan (62)
maddelik listede yer alan bilgi edinme başvurularından, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
3 üncü, 5 inci ve 17 nci maddesi ile 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince “Kuruma başvuru için gerekli süre şartını taşımadığı” ya da “Kurumun görev alanına girmediği” tespit edilenler incelemeye esas başvurudan ayrılarak verilen 30/06/2021 tarihli ve sayılı (2021/11365 başvuru numaralı) İncelenemezlik
Kararı başvurana tebliğ edilmiştir.
1.2. Yapılan ön inceleme neticesinde, başvuranın dilekçesinde yer alan işlemlerden idari başvuru yollarının tüketilmediği tespit edilen iki başvurudan ilki 2021/11364 başvuru numaralı dosya kapsamında verilen
30/06/2021 tarihli ve sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğü’ne; diğeri 2021/11366 başvuru numaralı dosya kapsamında verilen 30/06/2021 tarihli ve sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Adalet Bakanlığı’na gönderilmiştir.
1.3. Şikâyet başvurusunda yer alan diğer işlemler hakkında ayrı ayrı inceleme ve araştırma yapılmış olup, işbu dosya kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na yapılan bilgi edinme başvurusu hakkındaki şikâyet incelenmiştir.
1.4. Başvuran tarafından;
1) 11.11.2020 tarihinde Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne yapılan “Son 10 Yılda Cezaevinde Bulunan
Çocuklardan Kaçı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün Himayesi Altında Bulunmuştur?” sorusunu haiz bilgi edinme başvurusuna “Cevap Verilmediği”,
2) 11.11.2020 tarihinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na yapılan “Kurumdaki Himayesi Sona Eren
Çocuklarla İlgili” bilgi edinme başvurusuna “Cevap Verilmediği”, Belirtilerek idareye yöneltilen başvuruların cevaplanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 21/06/2021 tarih ve S.21.14668 sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
Anılan Bakanlıktan alınan 13/07/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle
“Ankara Milletvekili Sayın ait 11.11.2020 tarihli 2 adet Bilgi Edinme talebinin
12.07.2021 tarihli, 56 ve 57 sayılı yazılar ile cevaplandırıldığı, 29.12.2020 tarihli Bilgi Edinme talebinin
ise Bakanlık kayıtlarına girmediğinin tespit edildiği” bildirilmiş, bahse konu cevabi yazıların örnekleri gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla
Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 5.1. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, isteyecekleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgili olmak kaydıyla ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde, bu Kanun hükümlerinden yararlanırlar.” 5.2. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme
başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 5.3. “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” 5.4. “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 11 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirilir…” 5.5. “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 12 nci maddesi “ Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir.” 6. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin; 6.1. “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 13 üncü maddesi “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya kitap, broşür, ilan ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurusuna konu olamaz. Ancak birinci fıkrada belirtilen yollarla kamuoyuna açıklanmış veya kurum ve kuruluşlarca elektronik ortamda yayımlanmış kamunun erişimine açık bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” 6.2. “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 18 inci maddesi “Bilgi edinme birimlerince iletilen başvurular, kurum ve kuruluşların ilgili birimlerince cevaplandırılır. Başvuruya cevap verecek birimin, istenen bilgi veya belgeyi kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlaması, başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşüne ihtiyaç duyulması veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumunda, 17 nci madde hükmü uygulanır. Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler. Ancak, başvuru sahibine elektronik posta yoluyla verilecek cevaplar, kurum ve kuruluşların bilgi edinme birimleri aracılığıyla gönderilir. Bu kapsamdaki bir başvuruya hazırlanan cevap, ilgili birim tarafından bilgi edinme birimlerine yazılı olarak veya elektronik ortamda gönderilir. Başvurunun cevaplandığı tarih, kurum veya kuruluşun cevap yazısı üzerindeki tarihtir. Bilgi edinme başvuruları hakkında gerekli inceleme ve araştırma, başvuruya cevap verecek birim tarafından yapılır ve başvurular, 20 nci maddede belirtilen süreler içinde cevaplandırılır. Bütün başvurular olumlu veya olumsuz olarak cevaplandırılırken, başvuru sahibine gönderilecek yazının bir sureti, yazının ekleri hariç olmak üzere ayrıca bilgi edinme birimlerine gönderilir. Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı yapılabilecek başvuru yolları ve süreleri belirtilir. Kamu görevlilerinin ihmali veya kusurlu davranışları nedeniyle, Kanunda belirtilen süreler içinde başvurunun cevaplandırılmaması, kurum ve kuruluşların cevap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Daha önce cevaplandığı halde aynı kişiler tarafından yapılan tekrar
/
mahiyetindeki başvurular ile soyut ve genel nitelikteki başvurular işleme konulmaz ve durum başvuru sahibine bildirilir.” 6.3. “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 20 nci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlarlar. Ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişim otuz iş günü içinde sağlanır. Bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesi başvuru sahibine on beş iş günlük sürenin bitiminden önce bildiriler.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelenerek hazırlanan “Tavsiye Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 8. (1) numaralı paragraflarda ayrıntılarına yer verildiği üzere; başvuran Milletvekili tarafından
11.11.2020 tarihlerinde 2 farklı konuda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na yapılan edinme başvurusuna
cevap verilmediği belirtilerek, söz konusu başvuruların 4982 sayılı Kanun çerçevesinde cevaplanması için tavsiye kararı alınması talep edilmiştir.
9. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
10. Anayasanın 74 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiş; aynı hüküm, bilgi edinme hakkının usul ve esaslarının düzenlendiği 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 4 üncü maddesinde tekrar edilmiştir.
11. Anılan Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Kurum ve kuruluşların yükümlülüklerinin kapsamının ne olduğu ve bilgi verme yükümlülüğünün sınırlarının neler olduğu yasa koyucu tarafından
Kanunun 15 ila 27 nci maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.
12. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu bu Kanunun getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilecektir. Kanunda yer alan bu istisnaların somut olarak belirlenmesi, bilgi edinme hakkının kullanımının temel amaç ve gayesinin
/
belirlendiği aynı Kanunun 1 inci maddesinde yer alan “demokratik ve şeffaf” yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır.
13. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 8 inci maddesinde “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” Şeklinde düzenlenmiştir.
Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde de benzer bir düzenlemeye yer verilmiş, buna ilaveten kurum ve kuruluşlarca elektronik ortamda yayımlanmış kamunun erişimine açık bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirileceği hüküm altına alınmıştır.
14. 4982 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde kurum ve kuruluşların, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlayacakları, ancak istenen bilgi veya belgenin, başvurulan kurum ve kuruluş içindeki başka bir birimden sağlanması; başvuru ile ilgili olarak bir başka kurum ve kuruluşun görüşünün alınmasının gerekmesi veya başvuru içeriğinin birden fazla kurum ve kuruluşu ilgilendirmesi durumlarında bilgi veya belgeye erişimin otuz iş günü içinde sağlanabileceği, bu durumda, sürenin uzatılması ve bunun gerekçesinin başvuru sahibine yazılı olarak ve onbeş iş günlük sürenin bitiminden önce bildirileceği hüküm altına alınmıştır. Kanunun 12 nci maddesinde ise kurum ve kuruluşların, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirecekleri, başvurunun reddedilmesi hâlinde de bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yollarının belirtilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
15. Benzer düzenlemelere Kanunun Uygulama Yönetmeliğinde de yer verilmiş olup, Yönetmeliğin 18 inci maddesinde ayrıca, bütün başvuruların olumlu veya olumsuz olarak cevaplandırılacağı, başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı yapılabilecek başvuru yolları ve sürelerinin belirtileceği, daha önce cevaplandığı halde aynı kişiler tarafından yapılan tekrar mahiyetindeki başvurular ile soyut ve genel nitelikteki başvuruların işleme konulmayacağı ancak durumun başvuru sahibine bildirileceği düzenlenmiştir.
16. Başvuranın idareye yaptığı başvurulardan 11.11.2020 tarihinde Çocuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’ne yapılan “Son 10 Yılda Cezaevinde Bulunan Çocuklardan Kaçı Çocuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün Himayesi Altında Bulunmuştur?” sorusunu haiz bilgi edinme başvurusunda
aşağıdaki sorular yer almaktadır:
1) Son 10 yılda Kurumunuzun himayesi altında olan toplamda kaç çocuk vardır?
2) Son 10 yılda himayeniz altındaki çocuklardan kaçı suç işledikleri ya da suça iştirak etmeleri nedeni
ile yargılanmıştır? Bunlardan kaçı ceza almıştır?
3) Son 10 yılda Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nde görevi kötüye kullanmak, himaye altındaki
çocuklara kötü muamelede bulunmak gibi gerekçelerle kaç personel hakkında soruşturma ve açığa alınma kararı alınmıştır?
16.1. Başvuruya Bakanlığın 12.07.2021 tarihli ve 56 sayılı yazısı ile cevap verildiği bildirilmiş olup, söz konusu yazıda “Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 8 inci maddesine göre; “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilan ve benzeri yollarla açıklanmış bilgi veya belgeler bilgi edinme başvurularına konu olamaz.” hükmü yürürlüktedir. Bilgi edinme talebi konusu verilere 2020 Yılı Faaliyet
Raporu’nda ve https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler/ web adresinde yer verilmektedir. Öte yandan, konusu suç teşkil eden vakalar, dava süreçleri ve sonuçları, illere göre dağılımı konusundaki güncel veriler
Adalet Bakanlığı UYAP sistemi, İçişleri Bakanlığı POL-NET ve Jandarma Genel Komutanlığı’nın veri sistemi üzerinde toplanmaktadır.” dendiği görülmüştür.
16.2. Bakanlığın 2020 Yılı Faaliyet Raporu incelendiğinde, “Sosyal Rehabilitasyon Hizmetleri” başlığı altında özetle “Suça sürüklenen, suç mağduru olan, sokakta sosyal tehlikelerle karşı karşıya kalmış, madde bağımlısı ve refakatsiz çocuklardan haklarında korunma ve/veya bakım tedbir kararı alınan 11-18 yaş aralığındaki çocuklara yönelik bakım, koruma ve psikososyal destek hizmetleri yürütüldüğü, çocukların suça sürüklenmesi, suç mağduru olması veya sokakta sosyal tehlikelerle karşı karşıya kalması sebebiyle haklarında bakım tedbiri veya korunma kararı verilen çocuklardan; psikososyal desteğe ihtiyaç duyduğu tespit edilen çocukların temel gereksinimlerini karşılamak, fiziksel, duygusal, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını belirleyerek gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek, aile ve yakın çevrelerine dönmelerini veya diğer sosyal hizmet modellerine hazır hale gelmelerini sağlamak üzere geçici süre ile bakım ve korunmalarının sağlandığı 65 Çocuk Destek Merkezinde 1.347 çocuğun hizmet aldığı” bilgilerinin yer aldığı görülmüştür.
16.3. https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler/ adresinden ulaşılan yılsonu istatistik verilerinde ise Çocuk
Evleri Sitesi, Çocuk Evleri, Çocuk Destek Merkezi, Kuruluş Bakımı Altında Bulunan Çocuk, Koruma
Altına Alınmadan Aile Yanında Destek Verilen Çocuk, Toplam Evlat Edindirilen Çocuk, Koruyucu Aile
Yanında Bakımı Sağlanan Çocuk, Koruyucu Aile, Özel Kreş ve Gündüz Bakım Evlerinde Ücretsiz Bakılan
Çocuk sayılarına yer verildiği; aynı yöndeki verilerin 2011 yılına kadar olmak üzere yayınlandığı görülmüştür.
16.4. Başvuranın sorularının Bakanlık tarafından yayınlanan bilgi ve belgeler ışığında incelenmesinden, son on yılda kurum himayesinde bulunan çocuk sayılarına https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler/ adresinden ulaşılabildiği görülmektedir. Suça sürüklenen çocuklarla ilgili ikinci sorunun cevabının da, ceza alanlarla ilgili bilgiler hariç olmak üzere, Bakanlığın yıllık faaliyet raporunda ve yayınlanan istatistikleri arasında yer aldığı anlaşılmaktadır. Bakanlık tarafından suça sürüklenen çocuklardan kaçının ceza aldığına ilişkin herhangi bir bilgi paylaşımında bulunulmadığı, bu hususta konusu suç teşkil eden vakalarla ilgili güncel verilerin Adalet Bakanlığı UYAP sistemi, İçişleri Bakanlığı POL-NET ve Jandarma Genel
Komutanlığı’nın veri sistemi üzerinde toplandığının belirtildiği görülmüştür.
16.5. Söz konusu bilgi edinme taleplerinin yukarıdaki paragraflarda yer verilen mevzuat kapsamında incelenmesinden, 11.11.2020 tarihli başvurunun 4982 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı uyarınca idarece 15 işgünü içerisinde yanıtlanması gerekirken, başvurunun 12.07.2021 tarihinde talep tarihinden yaklaşık 8 ay gecikmeli olarak yanıtlandığı tespit edilmiştir.
16.6. Verilen yanıtlarda ise anılan Kanunun 8 inci maddesi gerekçe gösterilerek taleplerin kısmen karşılandığı, 2. soruda yer alan cezaevinde bulunan çocukların aldıkları cezalarla ilgili verilerin Adalet
Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Jandarma Genel Komutanlığı’ndan talep edilmesi gerektiği belirtilmiş ise de kurum himayesindeki çocukların yargılamaları ve aldıkları cezaların bu konuda politika önerileri geliştirmek ve uygulamalar yapmakla görevli Bakanlığın görevi gereği elinde olması gereken bilgilerden olduğu ve 4982 sayılı Kanunun istisna hükümleri arasında kalmayan istatistiki bilginin başvuranla paylaşılabileceği değerlendirilmiştir.
16.7. Öte yandan, cevabi yazıda başvuranın üçüncü sorusunun mahiyetini karşılayacak herhangi bir yanıta yer verilmediği anlaşılmış olup, bu sorunun da 4982 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı kapsamında değerlendirilerek yanıtlanması gerektiği belirlenmiştir.
17. Başvuran Milletvekilinin 11.11.2020 tarihli “Kurumdaki Himayesi Sona Eren Çocuklarla İlgili”
bilgi edinme başvurusunda ise Bakanlığa aşağıdaki soruları yönelttiği görülmüştür:
1) Son 10 yılda Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ndeki himayesi sona eren kaç çocuk herhangi bir
devlet kurumunda istihdam sağlayabilmek adına Bakanlığınıza başvuruda bulunmuştur?
2) Son 10 yılda Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ndeki himayesi sona eren kaç çocuğun devlet
kurumlarında istihdamı sağlanmıştır? Yıllara göre dağılımı nedir?
3) Son 10 yılda Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ndeki himayesi sona eren ve devlet kurumlarında
istihdam ettirilen çocukların kaçı sözleşmeli işçi ve kadrolu işçi, kaçı sözleşmeli memur ve kadrolu memur statüsündedir? Yıllara göre dağılımı nedir?
4) Son 10 yılda Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ndeki himayesi sona eren ve devlet kurumlarında
istihdam ettirilen çocukların kaçı kadın kaçı erkektir, yıllara göre dağılımı nedir?
17.1. Bakanlık tarafından söz konusu başvuruya 12.07.2021 tarihli ve sayılı yazı ile cevap verildiği bildirilmiştir. Bahse konu yazı ile başvurana “Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 8 inci maddesine göre; “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilan ve benzeri yollarla açıklanmış bilgi veya belgeler bilgi edinme başvurularına konu olamaz.” hükmü yürürlüktedir. Bilgi edinme talebi konusu verilere 2020 Yılı Faaliyet Raporu’nda ve https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler/ web adresinde yer verilmektedir.” şeklinde cevap verilmiştir.
17.2. Bakanlığın 2020 Yılı Faaliyet Raporunda kurumdaki himayesi sona eren çocuklarla ilgili olarak
“Bakım Sonrası Sosyal Hayata Uyum Faaliyetleri” başlığı altında özetle “2828 sayılı Kanunun Ek 1 inci maddesinde 7103 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucunda daha önceki yıllarda kamuda istihdam edilenlerden öğrenim durumlarına uygun kadrolarına atanamamış olan kurum bakımından ayrılan gençlerin, kurumların kadroları ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak, öğrenim durumlarına uygun kadrolara atanma imkânı sağlandığı ve gençlerin üniversiteye girişinin teşvik edildiği, gençlerin unvan değişikliği süreci takip edilerek 2.250 gencin unvan değişikliğinin gerçekleştirildiği, gençlerin istihdam hakkına ilişkin Kanunda yapılan değişiklikle hak sahipliği başvuru süresinin 2 yıldan 5 yıla çıkarıldığı, Mülga Devlet Personel Başkanlığınca 2017 yılında hak sahipleri için, kamu kurum ve kuruluşlarında 3.251 kadro ayrıldığı, bu kadrolar için başvuru hakkı bulunan 2.228 hak sahibinin kamu kurum ve kuruluşlarına yerleştirildiği, 2018 yılında ise hak sahipleri için kamu kurum ve kuruluşlarında 3.274 kadro ayrıldığı, bu kadrolara atanmak için kayıtlarda bulunan atamaya tabi hak sahiplerinden 2.665’inin kamu kurum ve kuruluşlarına yerleştirildiği, 2019 yılında ise hak sahipleri için kamu kurum ve kuruluşlarında 2.184 kadro ayrıldığı; bu kadrolara atanmak için kayıtlarda bulunan atamaya tabi hak sahiplerinden 1.714’ünün kamu kurum ve kuruluşlarına yerleştirildiği, 2020 yılında ise toplam 1.470 kişinin işe yerleştirildiği” bilgilerinin yayınlandığı, benzer içerikteki bilgilerin önceki yıllardaki faaliyet raporlarında da yer aldığı tespit edilmiştir. (2020 Yılı Faaliyet Raporu; https://www.aile.gov.tr/media/73627/2020-faaliyet-raporu.pdf ; Sayfa: 88-89)
17.3. Raporda ayrıca “Özel Sektör İstihdam Teşviki Uygulaması” başlığı altında Kurum bakımından ayrılan, kamu kurum ve kuruluşlarına atanmaları mümkün olmayan ve özel sektörde çalışmak isteyen gençlerin özel sektörde çalışmalarına yönelik bilgiler verildiği görülmüştür.
https://www.aile.gov.tr/chgm/istatistikler/ adresinden ulaşılabilen istatistiki verilere üst paragraflarda yer verilmiştir.
17.4. Söz konusu bilgi edinme talebinin öncelikle süre yönünden yapılan incelenmesinden, 11.11.2020 tarihli başvurunun 12.07.2021 tarihinde 4982 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatında belirtilen 15 işgünü olan yasal sürenin fazlasıyla aşılarak, yaklaşık 8 ay gecikmeli olarak yanıtlandığı tespit edilmiştir.
17.5. Başvuranın sorularının Bakanlık tarafından yayınlanan bilgi ve belgeler ışığında incelenmesinden ise, talebe konu dört sorunun ilk ikisinin yayınlanan bilgilerden olduğu bu sebeple 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca bilgi edinme hakkının kapsamı dışında kaldığı anlaşılmıştır. Ancak ilgili mevzuatı uyarınca istihdam hakkından faydalanan gençlerin kamudaki çalışma statüleri ile cinsiyetlerine ilişkin son iki soruda yer alan taleplerin yayınlanan bilgiler kapsamında olmadığı, dolayısıyla bu sorular açısından bilgi edinme talebinin yanıtsız bırakıldığı tespit edilmiştir.
18. Çocuklarla ilgili konuların toplumu doğrudan ilgilendiren ve toplumun bu konuda sorumluluk üstlenmesi gereken temel insan haklarına dair konular olduğu, Devlet himayesindeki çocukların istihdam, suça sürüklenme ve benzeri durumlarının anlaşılması amacıyla idareden talep edilen sayısal verilerin 4982 sayılı Kanunun istisna maddeleri arasında sayılmayan türden ve Bakanlığın görevi gereği elinde bulunan veriler olduğu dikkate alındığında, talebe konu bilgilerin paylaşılmasında özel olarak çocuk ve gençlerin genel olaraksa kamunun genelinin yararının bulunduğu değerlendirilmektedir. Belirtilen gerekçeyle, şikayete konu bilgi edinme taleplerinden Bakanlık Yıllık Faaliyet Raporlarında veya Bakanlık resmi internet sitesindeki istatistiklerde yer almayanların başvuranla paylaşılması gerektiği değerlendirilmiştir.
19. Başvuran Milletvekili bilgi edinme başvurusunu 4982 sayılı Kanun kapsamında idareye iletmiş olup, anılan Kanun kapsamında başvuranın bilgi edinme hakkının kullanmasının önünde herhangi bir engel olmadığı açıktır. Bununla birlikte; Anayasa’nın 98 inci maddesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin bilgi edinme ve denetim yetkisini Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yolları ile kullanacağı belirtilmiştir. Kaynağını Anayasa’dan alan ve Meclis İçtüzüğünde düzenlenen bu yetkiler, milletvekillerine münhasıran, yürüttükleri görev ve hizmetin gereği olarak tanınmış, diğer vatandaşlardan farklı imtiyazlar ve imkânlar sağlayan, başkalarına devredilmesi söz konusu olmayan, doğrudan şahsa bağlı siyasi haklardır. Söz konusu haklar, milletvekillerinin kamu yararının sağlanması amacıyla taşıdıkları sorumluluklarının ve ifa ettikleri görevlerinin doğal sonucu olan üstün haklardır. Milletvekilleri dışında herhangi bir kişi, yargı mercii, kurum ya da kuruluşa tanınmayan bu haklar, bilgi edinme hakkı ve dilekçe hakkı gibi diğer vatandaşlara da tanınan haklarla kıyaslandığında üst hak olarak tanımlanabilecek olup, milletvekillerine ülke genelindeki sorunların ortaya konmasında daha etkin bilgi edinme ve denetim imkânı sunmaktadır.
20. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; başvuranın 4982 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı uyarınca yapmış olduğu 11.11.2020 tarihli bilgi edinme başvurularının idare tarafından yasal süre geçtikten sonra gecikmeli olarak ve kısmen yanıtlandığı anlaşılmış olup; şikâyete konu bilgi edinme başvurularında yanıtlandırılmadığı tespit edilen 16.6, 16.7, 17,5, 18 numaralı paragraflarda kayıtlı soruların yeniden değerlendirilmeye alınması, bilgi edinme başvurularının 4982 sayılı Kanunun 5 inci maddesi uyarınca etkin, süratli ve doğru sonuçlandırılması ve başvurular yanıtlanırken Kanunda belirtilen yasal sürelere uyulması hususunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idare tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “şeffaflık”, “nezaket” ilkelerine uygun hareket edildiği; başvuranın bilgi edinme başvuruları bakımından ise “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edilmediği tespit edilmiş olup, idareye bu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 13/10/2021 tarihli ve S.21.23692 sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Anayasa ile münhasıran Milletvekillerine tanınan Meclis araştırması, genel görüşme, Meclis soruşturması ve yazılı soru yollarının ülke genelindeki sorunların ortaya konmasında daha etkin bilgi edinme ve denetim imkânı sağladığı bilinmekle birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamında idareye yapılan başvurunun yanıtlanmadığı iddiasıyla Kurumumuza yapılan BAŞVURUNUN KABULÜNE; Yukarıdan bu yana açıklanan gerekçelerle, başvuran Milletvekilinin 11/11/2020 tarihli bilgi edinme başvurularında yanıtlandırılmayan soruların yeniden değerlendirilmeye alınarak 4982 sayılı Kanunun 5 inci maddesi uyarınca etkin, süratli ve doğru sonuçlandırılması, ayrıca başvurular yanıtlanırken Kanunda belirtilen yasal sürelere uyulması hususunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi amacıyla AİLE VE
SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın Başvurana ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/