|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebi incelenmiştir. Başvuran, Oda üyeliği süresince hizmet almadığını ve aidat ödemeye zorlanmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu savunmuştur. Anayasa’nın 135. maddesi gereğince, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına üye olmanın zorunlu olmadığı durumlar belirtilmiştir. Ancak, başvuranın istifa talebinin reddedilmesi, mevzuatta öngörülen üyelikten ayrılma şartlarını yerine getirmemesi nedeniyle hukuka uygun bulunmuştur.
Kararda, aidat borcunun ödenmesi şartının, kanuni dayanağı olmayan bir yönetmelik hükmü ile düzenlendiği ve bu durumun hukuka aykırı olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın talebi kısmen kabul edilerek, aidat borcunun ödenmesini gerektiren yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi tavsiye edilmiştir. Bu durum, meslek mensuplarının haklarının korunması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/5607-S.20.8931
BAŞVURU NO : 2019/18573
KARAR TARİHİ : 08/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma ve aidat
BAŞVURUNUN KONUSU :
borcunun iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuran …, başvurusunda; 2008 yılında Türk Telekom A.Ş.’de çalışmaya başlamadan önce zorunlu tutulduğu için Elektrik Mühendisleri Odasına kaydolduğunu, daha sonra 2012 yılında Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından bilgisayar mühendislerinin toplu olarak Bilgisayar Mühendisleri Odası (BMO)’na geçirildiğini, Oda üyeliği süresince tarafına hiçbir hizmet sunulmadığını ve Odaya olan üyeliğini sürdürmemin şahsına mesleki anlamda katkısı bulunmadığını, bu çerçevede 12/09/2019 tarihinde Odaya sunduğu dilekçeyle
TÜBİTAK Kamu Sertifikasyon Merkezinde 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında araştırmacı olarak çalıştığını ve BMO Ana Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesi uyarınca Oda’ya üye olma zorunluluğunun bulunmadığını bildirerek istifa talebinde bulunduğunu, ancak talebinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olmadığı gerekçesiyle Oda tarafından reddedildiğini, Odaya üye olmaksızın çalışmakta olan birçok bilgisayar mühendisi bulunduğunu, hal böyleyken daha önce Odaya üye olup ayrılmaya çalışan kişilerin istifasına izin verilmemesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek 12/09/2019 tarihli dilekçesi uyarınca Oda üyeliğinden istifasının sağlanmasını ve oda hizmetlerinden faydalanmayan kişilerin istifa etmelerine izin verilmemesinin ve bu kişilerin aidat ödemeye zorlanmalarının hakkaniyet bakımından değerlendirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16/01/2020 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden TMMOB Bilgisayar Mühendisleri Odası’nın 13/02/2020 tarihli ve BMO-GM… sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Ankara Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü’nden 2008 yılında mezun olan
…’ın, 08/10/2008 tarihinde BMO’ya üye olduğu, Üye Kayıt Formunun bir kopyasının ekte olduğu, ilgilinin 2008’den beri aidatlarını ödediği, 2019’dan üç ay ve 2020’den bir ay olmak üzere toplam 50,00 TL aidat borcu bulunduğu, 2.2. Üyelikten ayrılma konusu mevzuatta düzenlenmiş olup üyelikten ayrılma koşulu ancak meslektaşların mesleki etkinliklerini sürdürmemeleri ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli (657 sayılı yasa hükümlerine dayalı çalışanlar gibi) görevde olmaları durumunda geçerli olacağı, kamu hizmetinin yürütülmesi için gerekli olan asli ve sürekli görev kavramı, statü hukukuna bağlı çalışan memurlar ve diğer kamu görevlilerini kapsadığı, nitekim
Anayasanın 128 inci maddesi, “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” şeklinde olup, idare ile sözleşmeli ve geçici personel arasında akdi bir ilişki olması dolayısıyla sözleşmeli ve geçici personelin asli ve sürekli görev kapsamında kalmadığı, 2.3. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ana Yönetmeliği’nin “Üyelikten
Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinin, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda
Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler.” şeklinde olduğu, 2.4. TMMOB BMO Ana Yönetmeliği’nin “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 14 üncü maddesi, “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmeyen, askerlik görevi hariç silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla (Değişik ibare: RG-02/10/2014-29137) Oda üyeliğinden ayrılabilirler.” şeklinde olduğu, 2.5. Bunların yanı sıra üyelikten ayrılma işlemi tek taraflı ve keyfi olmadığı gibi ilgili maddede belirtilmiş olan koşulların yerine getirilmesi durumunda Oda Yönetim Kurulu kararıyla olanaklı olabileceği, başvuran …’ın BMO’ya üyeliğinin, aşağıda belirtilen yasal düzenlemeler doğrultusunda hukuka uygun olduğu, 2.6. T.C. Anayasasının 135 inci maddesi, “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz. …. Bu meslek kuruluşları üzerinde Devletin idari ve mali denetimine ilişkin kurallar kanunla düzenlenir.” şeklinde olduğu, 2.7. TMMOB Ana Yönetmeliği’nin “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinin (a) ve (b) bentleri, “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar, b) Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının, meslek ve ihtisaslarıyla ilgili Odaya girmeleri, isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ile haklarına sahip ve onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler.” şeklinde olduğu, 2.8. TMMOB BMO Ana Yönetmeliği’nin “Asıl üyelik” başlıklı 8 inci maddesi, “a) ….Yasal olarak mesleğini uygulamaya hak kazanmış bilgisayar, bilgisayar bilimleri, bilgisayar ve enformatik, bilgisayar sistemleri, bilgisayar ve kontrol, yazılım, bilişim sistemleri, yazılım ve bilişim mühendisleri, mühendis unvanı kullanmak ve mesleki faaliyette bulunabilmek için
Odaya üye olmak ve üyelik niteliğini korumak zorundadır.” şeklinde olduğu, 2.9. Yasal mevzuat uyarınca Türkiye’deki bilgisayar mühendislerinin mesleklerini icra edebilmeleri için BMO’ya kaydolmaları ve üyeliklerini sürdürmeleri gerektiği, bu kapsamda
…’ın, 12/09/2019 günlü dilekçeyle Oda üyeliğinden ayrılmak istediğine ilişkin başvurusunun
Yönetim Kurulunun 04/40 sayılı toplantısında değerlendirildiği ve “TÜBİTAK Bilişim ve
Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi (BİLGEM) Kamu Sertifikasyon
Merkezinde, 4857 Sayılı İş Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu 4/a kapsamında Uzman Araştırmacı” olarak görev yaptığı, bu bilginin söz konusu
Başkanlığın İnsan Kaynakları Müdürü’nün imzaladığı bir yazıyla Oda’ya iletildiği, idare ile sözleşmeli ve geçici personel arasında akdi bir ilişki olması dolayısıyla sözleşmeli ve geçici personelin asli ve sürekli görev kapsamında kalmaması nedeniyle istemin reddedildiği, 2.10. Yasal mevzuat uyarınca; Türkiye’deki bilgisayar mühendislerinin mesleklerini icra edebilmeleri için BMO’ya kayıt olmaları ve üyeliklerini sürdürmeleri gerektiği, aksi takdirde mesleklerini uygulamalarının yasak olduğunun açıkça belirtildiği, Odaya üye olmayan meslektaşların Odaya üye olmaları konusunda gerekli yasal düzenlemelerin işletilmesiyle ilgili çalışmaların devam ettiği, üye olmanın yasal zorunluluğunu anımsatmak amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarıyla özel sektördeki iş yerlerine yazılar gönderilerek üyeliğin yapılması gerekliliğinin duyurulduğu, Odaya üye olmadan mesleğini icra eden meslektaşların olması bir örnek ya da kıstas olarak düşünülmemesi gerektiği, 2.11. Bilgisayar Mühendisleri Odasının taraf olduğu “üyelikten ayrılma” konusunda T.C.
Ankara 11. İdare Mahkemesinde 2019/1232 dosya numarasıyla açılmış ve devam eden bir dava bulunduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun, 5.1. 30 uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemeyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler. Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet
Teşekkülleri ve Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan, Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileriyle haklarına sahip ve onların ödevleriyle yükümlüdürler. Bu konuda Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları ile ilgili hükümler saklıdır.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmeyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
(3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır. Adreslerini değiştiren üyeler, yeni adreslerini Odalarına bildirmedikçe, eski adreslerine yapılan bildirimler üyeye iletilmiş sayılır. Üyeliği ile ilgili bilgilerdeki değişiklikleri bildirmemesi nedeniyle oluşacak her türlü hukuki sorumluluk üyeyi bağlar. Oda bu nedenle üyenin haklarını kısıtlayıcı herhangi bir işlem yapamaz.”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar. b)
Kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının, meslek ve ihtisaslarıyla ilgili Odaya girmeleri, isteklerine bağlıdır. Ancak bunlar, görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ile haklarına sahip ve onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdürler.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir
Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 21.05.2013 tarih ve 28653 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Bilgisayar
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 7.1. “Asil üyelik” başlıklı 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde; “… Yasal olarak mesleğini uygulamaya hak kazanmış bilgisayar, bilgisayar bilimleri, bilgisayar ve enformatik, bilgisayar sistemleri, bilgisayar ve kontrol, yazılım, bilişim sistemleri, yazılım ve bilişim mühendisleri, mühendis unvanı kullanmak ve mesleki faaliyette bulunabilmek için
Odaya üye olmak ve üyelik niteliğini korumak zorundadır.”, 7.2. “Üyelerin görev ve sorumlulukları” başlıklı 12 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (c)
ve (d) bentlerinde; “Odaya kayıtlı her üyenin; Yasal adresindeki değişiklikleri bir ay içinde
Odaya bildirmesi,… Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesi gerekir.”, 7.3. “Üyelikten ayrılma başlıklı” 14 üncü maddesinde; “(1) Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmeyen, askerlik görevi hariç silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla Oda üyeliğinden ayrılabilirler.”, 7.4. “Üye ödentisi ve cezalar” başlıklı 101 inci maddesinin 2 nci fıkrasında; “Geçmiş yıllara ait üye ödenti borçları, borcun ödeneceği cari yılın üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. Üye ödentisi ile para cezalarını ödemeyenlere yazılı bildirim yapılır. Yazılı bildirim tarihinden başlayarak otuz gün içinde ödemeyenlere, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve
İflas Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.” 7.5. “Üye ödentisi alınmayacak durumlar” başlıklı 102 inci maddesinde; “(1)
Belgelemeleri ve bu Yönetmelik gereklerini yerine getirmek koşuluyla üyelerden, a) Emekli ya da maluliyet aylığı alıp çalışmayan üyelerden, b) İşsiz üyelerden işsiz olduğu dönem için, üyelik ödentisi alınmaz.” 7.6. “Üyelik” başlıklı 113 üncü maddesinde; “(1) Birlik Genel Kurulunda Bilgisayar
Mühendisleri Odasına kayıt olmaları uygun görülen mesleklere mensup mühendislerden, kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında, asli ve süreli görevlerde çalışanların üyelikleri isteklerine bağlıdır. Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken Odaya kayıtlı üyelerin mesleki yetkileri ile haklarına sahip ve onların mesleki ödevleri ile yükümlüdürler. Bunların dışında kalan mühendislerin Odaya üyeliği zorunludur.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ 8.
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan, “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 2008 yılında Türk Telekom A.Ş.’de çalışmaya başlamadan önce zorunlu tutulduğu için Elektrik Mühendisleri Odasına kaydolduğunu, 2012 yılında Elektrik
Mühendisleri Odası (EMO) tarafından bilgisayar mühendislerinin toplu olarak Bilgisayar
Mühendisleri Odası (BMO)’na geçirildiğini, Oda üyeliği süresince tarafına hiçbir hizmet sunulmadığını ve Odaya olan üyeliğini sürdürmemin şahsına mesleki anlamda bir katkısı bulunmadığını, Odaya üye olmaksızın çalışmakta olan birçok bilgisayar mühendisi bulunduğunu, Odaya üye olup ayrılmaya çalışan kişilerin istifasına izin verilmemesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğunu iddia ederek, 12/09/2019 tarihli dilekçesi uyarınca Oda üyeliğinden istifasının sağlanmasını ve oda hizmetlerinden faydalanmayan/faydalanmak istemeyen kişilerin istifa etmelerine izin verilmemesinin ve bu kişilerin aidat ödemeye zorlanmalarının hakkaniyet bakımından değerlendirilmesini talep etmektedir.
10. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Kanunda kamu kurumu ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışan mühendis ve mimarlık meslekleri mensuplarına ise Oda üyesi olup olmama hususunda serbesti tanınmıştır. Yine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği düzenlenmiştir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 8 inci maddesinde mesleğini uygulamaya hak kazanmış bilgisayar, bilgisayar bilimleri, bilgisayar ve enformatik, bilgisayar sistemleri, bilgisayar ve kontrol, yazılım, bilişim sistemleri, yazılım ve bilişim mühendislerinin, mühendis unvanı kullanmaları ve mesleki faaliyette bulunabilmeleri için Odaya üye olmak ve üyelik niteliğini korumak zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
11. Oda üyeliğinden istifa edilmesine ilişkin olarak; TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve TMMOB BMO Ana Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin yanı sıra askerlik görevi hariç silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Üyelik statüsünün korunduğu süre boyunca aidat talep edilmesinin istisnası olarak ise, TMMOB Bilgisayar Mühendisliği Ana Yönetmeliği’nin üye ödentisi alınmayacak durumları düzenleyen 102 inci maddesinde emeklilik ve işsizlik dönemi boyunca belgelenmesi halinde aidat alınmayacağı hüküm altına alınmıştır.
12. Bilgisayar Mühendisleri Odası tarafından Kurumumuza sunulan belgelerden başvuranın üye olmak üzere Oda üye sicil formunu 10/08/2012 tarihinde imzalayarak Odaya sunduğu, üyelik formunu imza altına alarak başvuranın Oda Kanun Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı yönünde açık irade beyanında bulunduğu görülmüştür. Başvuranın üyelik statüsü kazanması ile birlikte 6235 sayılı TMMOB Kanunu ile Birlik ve Oda yönetmeliklerinin öngördüğü hükümlere uymasının ve Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesinin gerektiği, öte yandan Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana
Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinde kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmelerinin ve gerektiğinde belgelemelerinin, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemelerinin bir zorunluluk olarak düzenlendiği, ancak başvuranın Odaya istifa dilekçesini yazılı ve ıslak imzalı olarak sunmadığı ve hangi konumda çalıştığı ile ilgili bilgi ve belge sunmadığı nazara alındığında
Oda tarafından istifa talebinin reddedilmesinde ve geçen süre zarfında aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık olmadığı değerlendirilmiştir.
13. Bununla birlikte, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinde Oda üyeliğinden istifanın gerçekleşebilmesinin koşulları arasında o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tamamını ödeme şartı düzenlenmiştir. Kurumumuzca konuya ilişkin olarak daha önce verilen Kararlarda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil 6 ve 7 numaralı paragraflarda belirtilen Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Bilgisayar
Mühendisliği Odası üyeliğinden istifasının sağlanması talebine ilişkin olarak başvuranın mevzuatta belirtilen üyelikten ayrılma şartlarını yerine getirmediği ve belgelendirmediği değerlendirildiğinden söz konusu talebin reddedilmesinde ve Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, bununla birlikte Oda üyeliğinden ayrılma şartı olarak biriken aidat borcunun ödenmesini düzenleyen ve kanuni dayanağı olmayan ilgili Yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ
KISMEN REDDİNE;
Başvuranın Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinden istifasının sağlanması talebine ilişkin olarak başvuranın mevzuatta belirtilen üyelikten ayrılma şartlarını yerine getirmediği anlaşıldığından, başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma ve aidat borcunun silinmesi yönündeki talebinin REDDİNE, Oda üyeliğinden ayrılma şartı olarak biriken aidat borcunun ödenmesini düzenleyen ve kanuni dayanağı olmayan Yönetmelik hükümlerinin yeniden gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI İLE TMMOB
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı ile TMMOB Bilgisayar Mühendisleri
Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA ve TMMOB BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi