|
ÖZET: Başvuran, Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılmak istemesine rağmen, yasal boşluklar nedeniyle bu talebinin reddedildiğini ve aidat borcuna ilişkin icra takibinin devam ettiğini belirtmiştir. Başvuru, Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve dernek kurma özgürlüğüne aykırılık iddialarıyla desteklenmiştir. Bilgisayar Mühendisleri Odası, başvuranın üyelikten ayrılma koşullarını yerine getirmediği gerekçesiyle talebini reddetmiş ve aidat borcunun tahsil edilmesi için yasal süreç başlatmamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın üyelikten ayrılma talebinin reddinin hukuka uygun olmadığını, ancak aidat tahakkukunun geçerli olduğunu belirtmiştir. İlgili yönetmeliklerin, Anayasa ve kanunlarla çeliştiği vurgulanmış, bu nedenle yönetmeliklerin gözden geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın icra takibinin kaldırılması talebinin hukuken dayanağı olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın üyelikten ayrılma talebinin karşılanması ve ilgili yönetmeliklerin yeniden değerlendirilmesi için Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2115-S.20.3315
BAŞVURU NO : 2019/13828
KARAR TARİHİ : 07/02/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
Başvuranın Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinin
BAŞVURUNUN KONUSU :
sonlandırılması ve biriken aidat borcuna ilişkin icra takibinin kaldırılması talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yapmış olduğu başvurusunda, Bilgisayar Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılmak istediği halde yasal boşluklar kullanılarak ayrılışına izin verilmediğini, Odanın aidat alacaklarına ilişkin haciz işlemi başlattığını belirterek; haciz işleminin iptalini ve
Oda üyeliğinden ayrılışına izin verilmesini talep etmektedir.
1.1. Başvuranın Kurumumuza sunmuş olduğu ek evraklarda; TMMOB Ana Yönetmeliği
109 uncu maddesi (a) fıkrası ve 110 uncu maddesi uyarınca mezun olan tüm mühendislerin
hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak zorunlulukları bulunmasına rağmen bilgisayar mühendisliği mezunlarının çoğunun Bilgisayar Mühendisleri
Odasına üye olmadığını, hal böyleyken üyelikten ayrılmak isteyenlere izin verilmemesinin
Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu, Odanın mensuplarının haklarını korumaya yönelik bir hizmette bulunmadığını, üyeliğini sonlandırmak üzere 30/10/2017 tarihinde Noter kanalıyla dilekçesini Bilgisayar Mühendisleri Odasına sunmuş olmasına rağmen istifasının kabul edilmediğini ve aidat talebinin devam ettiğini, bu durumun Anayasa’nın “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir.” hükmünü düzenleyen 33 üncü maddesi ile çeliştiğini, diğer taraftan bütün bilgisayar mühendisliği mezunlarının Odaya üye olmadığı nazara alındığında üyelerin de talepleri halinde istifa etmelerine izin verilmesi gerektiğini belirtmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 25/09/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden TMMOB Bilgisayar Mühendisleri Odası’nın 28/10/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın … Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümünden 2006 yılında mezun olduğu ve 23/02/2006 tarihinde TMMOB Elektrik Mühendisleri Odasına üye olduğu, 2.2. Başvuranın 09/10/2017 tarihli e-posta ve 30/10/2017 tarihli noter onaylı istifaname ile
Odadan ayrılma talebinde bulunduğu, bu başvurularda üyenin çalıştığı konum hakkında bilgi ve belge sunulmaması nedeniyle Oda üyeliğinden ayrılma koşullarını sağlayıp sağlamadığının anlaşılmadığı, konunun Yönetim Kurulunca değerlendirilemediği, talebin reddedildiğinin 19/12/2012 tarih ve … sayılı yazı ile 08/12/2017 tarih ve … sayılı yazı ile bildirildiği, 2.3. Anayasanın 135. maddesi, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği
109 uncu maddesinin (a) ve (b) bentleri ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği 8. Maddesi uyarınca Türkiye’deki bilgisayar mühendislerinin mesleklerini icra edebilmeleri için Bilgisayar Mühendisleri Odası’na kaydolmalarının ve üyeliklerini sürdürmelerinin zorunluluk arz ettiği, 2.4. Bilgisayar Mühendisleri Odasının, bilgisayar mühendisliği mesleği ve mesleğin uygulama alanlarıyla ilgili yasal düzenleme yapma yetkisinde olan kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşu olduğu, bu bağlamda Odalarının bilgisayar mühendisliği lisansı olan kişilerce yerine getirilecek işlere ilişkin yönetmelikler hazırlamakta olduğu, hazırlık çalışmaları devam eden bu yönetmeliklerde, meslek kapsamındaki iş süreçlerinin tanımları, ilgili evrensel standartlar, bu işleri yapmak için gereken yetkinliklerin (iş deneyimi, ilgili eğitim, belge vb.)
açıkça belirtildiği, ayrıca yürürlüğe alınması planlanan bu yönetmeliklerle de bilgisayar mühendislerinin Türkiye’de bilgisayar mühendisliğini icra etme koşullarından biri olarak BMO üyesi olmalarının ve uzman oldukları alanları belgelemelerinin zorunlu kılınmasının hedeflendiği, 2.5. Yasal mevzuat uyarınca, Türkiye’deki bilgisayar mühendislerinin mesleklerini icra edebilmeleri için Bilgisayar Mühendisleri Odası’na kayıt olmalarının ve üyeliklerini sürdürmelerinin gerektiği, aksi takdirde mesleklerini uygulamalarının yasak olduğunun açıkça belirtildiği, Buna karşın Oda’ya üye olmayan meslektaşların Odaya üye olmaları konusunda gerekli yasal düzenlemelerin işletilmesiyle ilgili çalışmaların devam etmekte olduğu, üye olmanın yasal zorunluluğunu anımsatmak amacıyla kamu kurum ve kuruluşlarıyla özel sektördeki iş yerlerine yazılar gönderilerek üyeliğin yapılması gerekliliğin duyurulduğu, bu nedenle Odalarına üye olmadan mesleğini icra eden meslektaşların bulunmasının bir kıstas olarak değerlendirilmemesi gerektiği, yasal zorunluluk olan Oda üyeliğini yerine getirmeyen meslektaşlar hakkında henüz bir yaptırım olmamasının yasaya aykırı hareket edilebileceği anlamı taşımaması gerektiği, 2.6. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan Odalarının üyelik ödentilerinin kamu alacağı niteliğinde olduğu, görev süresi içinde ödenti borçlarının tahsili için önlemler almanın gerekirse resmi bildirimler yapmanın Odalarının yasal görevi olduğu, bu nedenle dönem dönem
Oda üyelerine çeşitli kanallarla borçlarının anımsatıldığı, üye ödentisi istenmesinin hem yasal yükümlülükler hem de günlük işleyişin sürdürülebilmesi için zorunlu olduğu, bu kapsamda borcunu hatırlatmak üzere başvurana 20/07/2019 tarihli yazının gönderildiği, birikmiş ödenti borcu olan üyelerden borçlarını yasal yollarla tahsil etme hakkı saklı olmakla beraber şimdiye dek borç tahsili konusunda yasal yollara başvurulmadığı, 2.7. Üyelikten ayrılma hususunun mevzuat hükümlerinde düzenlendiği, üyelikten ayrılma koşulu ancak meslektaşların mesleki etkinliklerini sürdürmemeleri ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde olmaları durumunda geçerli olacağı, kamu hizmetinin yürütülmesi için gerekli olan asli ve sürekli görev kavramının, statü hukukuna bağlı çalışan memurlar ve diğer kamu görevlilerini kapsadığı, Anayasanın 128. Maddesinin “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür” hükmünü amir olduğu, idare ile sözleşmeli ve geçici personel arasında akdi bir ilişki olması dolayısıyla sözleşmeli ve geçici personelin asli ve sürekli görev kapsamında kalmadığı, 2.8. TMMOB Ana Yönetmeliğinin “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114. maddesi, TMMOB
Bilgisayar Mühendisleri Ana Yönetmeliği’nin “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 14. maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyenlerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda kimlik belgesini geri vermeleri ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla Oda üyeliğinden ayrılabileceklerinin düzenlendiği, üyelikten ayrılma işleminin tek taraflı ve keyfi olmadığı gibi ilgili hükümde belirtilmiş koşulların yerine getirilmesi durumunda
Oda Yönetim Kurulu kararıyla mümkün olabileceği, başvuranın üyelikten ayrılma koşullarını sağlaması ve bu durumu belgelemesi halinde üyelikten ayrılma talebinin Yönetim Kurulunca değerlendirilebileceği, 2.9. Bilgisayar Mühendisleri Odasının taraf olduğu “üyelikten ayrılma” konusunda Ankara 11. İdare Mahkemesi nezdinde görülmekte olan bir dava bulunduğu ancak davanın henüz sonuçlanmadığı, 2.10. Mesleğin üye, toplum ve ülke yararlarını gözeterek uygulaması, üyelerin hak ve yetkilerinin korunup geliştirilmesi amacıyla kurulan ve bu yönde çalışan Odaya üyeliğin yalnızca yasal bir zorunluluk olarak görülmemesi, meslek alanına ilişkin düzenlemelerin üyelerin bilgi birikimi deneyim ve emekleriyle tanımlanıp yaşama geçirildiği bir dayanışma ve güç birliği ortamı olduğu, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.…Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar…”, 3.2. “Dernek kurma hürriyeti” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.”, 3.3. “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.5. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun, 5.1. 30 uncu maddesinde;“Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 07.04.2014 tarih ve 2014/6220 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine
Bağlı Bazı Odaların İdari ve Mali Denetiminin Yapılması Hakkında Bakanlar Kurulu
Kararı’nın 1 inci maddesinde; “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine bağlı ekli listede yer alan odalar üzerinde idari ve mali denetim, karşılarında gösterilen bakanlıklarca yapılır.
Bilgisayar Mühendisleri Odası-Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı”, 7. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 7.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
(3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 7.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 7.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir
Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 7.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 8. 21.05.2013 tarih ve 28653 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Bilgisayar Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin, 8.1. “Asil üyelik” başlıklı 8 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde; “… Yasal olarak mesleğini uygulamaya hak kazanmış bilgisayar, bilgisayar bilimleri, bilgisayar ve enformatik, bilgisayar sistemleri, bilgisayar ve kontrol, yazılım, bilişim sistemleri, yazılım ve bilişim mühendisleri, mühendis unvanı kullanmak ve mesleki faaliyette bulunabilmek için
Odaya üye olmak ve üyelik niteliğini korumak zorundadır.”, 8.2. “Üyelerin görev ve sorumlulukları” başlıklı 12 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (d)
bendinde; “Odaya kayıtlı her üyenin; Oda Genel Kurulunca belirlenen Oda üyelik ödentilerini ödemesi gerekir.”, 8.3. “Üyelikten ayrılma başlıklı” 14 üncü maddesinde; “(1) Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmeyen, askerlik görevi hariç silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla
Oda üyeliğinden ayrılabilirler.”, 8.4. “Üye ödentisi ve cezalar” başlıklı 101 inci maddesinin 2 inci fıkrasında; “Geçmiş yıllara ait üye ödenti borçları, borcun ödeneceği cari yılın üye ödentisi miktarı üzerinden alınır.
Üye ödentisi ile para cezalarını ödemeyenlere yazılı bildirim yapılır. Yazılı bildirim tarihinden başlayarak otuz gün içinde ödemeyenlere, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas
Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.” hükümleri mevcuttur.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından gerçekleştirilen inceleme ve araştırma neticesinde; Bilgisayar Mühendisliği Odası üyeliğinden istifasının sağlanması talebine ilişkin olarak başvuranın mevzuatta belirtilen üyelikten ayrılma şartlarını yerine getirmediği ve belgelendirmediği değerlendirildiğinden söz konusu talebin reddedilmesinde ve Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Yukarıda 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran özetle; Bilgisayar
Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılmak istediği halde ayrılışına izin verilmediğini, Odadan ayrılmasına izin verilmemesinin Anayasa’nın 33 üncü maddesine aykırı olduğunu, ayrıca mesleğini icra eden tüm bilgisayar mühendislerinin Odaya kayıtlı olmadığı nazara alındığında durumun Anayasa’nın eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil ettiğini belirterek; Odanın aidat alacaklarına ilişkin başlattığı haciz işleminin iptal edilmesini ve Oda üyeliğinden ayrılışına izin verilmesini talep etmektedir.
11. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan kamu tüzel kişilikleri olduğu düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisaslarına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Yine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Ana Yönetmeliği’nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir
Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği düzenlenmiştir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Bilgisayar Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 8 inci maddesinde mesleğini uygulamaya hak kazanmış bilgisayar, bilgisayar bilimleri, bilgisayar ve enformatik, bilgisayar sistemleri, bilgisayar ve kontrol, yazılım, bilişim sistemleri, yazılım ve bilişim mühendislerinin, mühendis unvanı kullanmaları ve mesleki faaliyette bulunabilmeleri için Odaya üye olmak ve üyelik niteliğini korumak zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
12. Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikler olduğunu düzenleyen 135 inci maddesi uyarınca meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmekte ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak idari yapı altında yer almaktadır. Bu çerçevede, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta olduğu, TMMOB Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu görülmektedir. Öte yandan, dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen Anayasanın 33 ve
51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir
araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayanmaktadır.
Bu çerçevede, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. (Türkiye’de Kamu Kurumu Niteliğindeki
Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve İngiltere’deki Tıp Mesleği İle İlgili
Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
13. Öte yandan, Anayasanın 33 üncü ve 51 inci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiş olmakla birlikte
Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde bu yönde bir düzenleme yer almadığı yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hükmünün düzenlendiği görülmektedir. Dolayısıyla, TMMOB’a bağlı Odalara üyelikten ayrılmayı düzenleyen yönetmelik hükümlerinin Anayasa’nın dernek ve sendika üyeliğini düzenleyen 33 ve 51 inci maddeleri ışığında değerlendirilmesinin uygun olmayacağı, söz konusu yönetmelik hükümlerinin Anayasanın meslek kuruluşlarına ilişkin 135 inci maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.
14. Bu kapsamda yapılan incelemede, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana
Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 14 üncü maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin yanı sıra askerlik görevi hariç silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyelerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri hususunun düzenlendiği anlaşılmıştır.
15. Keza İdare tarafından başvuranın Oda üyeliğinden ayrılması talebinin reddi işlemine dayanak olarak da yukarıda anılan Yönetmelik maddeleri gösterilmiş ve başvuranın Oda’ya sunduğu istifa dilekçelerinde üyeliğini sonlandırma gerekçesinin bildirilmediği, mesleki etkinliğini sürdürüp sürdürmediği, silahlı kuvvetler mensubu olup olmadığı ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışıp çalışmadığı hakkında bilgi verilmediği ve konunun belgelendirilmediği, bu durumun Odanın 19/12/2012 ve 08/12/2017 tarihli yazıları ile başvurana bildirildiği açıklanmıştır.
16. Ne var ki Kurumumuzca daha önce verilen 2019/6884 başvuru numaralı ve 17/09/2019 tarihli Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararında da ifade edildiği üzere; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşuna üye olmanın yanında bu üyeliğin sonlandırılması da bir hak olup üyeliğin sonlandırılmasının belirli şartlara bağlanması bu hakkı sınırlandırıcı niteliktedir.
Dolayısıyla Anayasa ve Kanun ile tanınmış bir hakkın sınırlandırılmasının Anayasanın 13 üncü maddesi uyarınca ancak Kanunla gerçekleştirilebileceği hüküm altına alınmışken, başvuranın oda üyeliğinin sonlanması talebinin reddi işleminin dayanağının yukarıda yer verilen Yönetmelik hükümleri olması hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Ek olarak, normlar hiyerarşisinde alt düzenleyici normların, üst düzenleyici normlarla uyumlu olması hukukun bilinen kurallarından olup Anayasa ve Kanunla getirilmemiş bir sınırlandırmanın
Yönetmelikle getirilmesi de hukuka uygun bulunamamıştır. Açıklanan gerekçelerle uyuşmazlığa dayanak teşkil eden Yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
17. Öte yandan, Oda tarafından Kurumumuza sunulan belgelerden başvuranın 2019 yılı sonu itibarıyla tahakkuk eden aidat borcunun 1.075 TL tutarında olduğu ancak söz konusu borcun tahsil edilmesi için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilgili hükümleri uyarınca uygulama yapma yoluna henüz başvurulmadığı ifade edildiğinden, başvuranın ileri sürmüş olduğu icra takibinin kaldırılması talebinin hukuken dayanağının bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
18. Yukarıda açıklanan gerekçelerle; başvuranın Bilgisayar Mühendisliği Odası üyeliğinden istifasının reddine dayanak teşkil eden Yönetmelik hükümlerinin Kanuni dayanağının bulunmadığı anlaşıldığından anılan işlemin hukuka aykırı olduğu, bununla birlikte Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, bununla birlikte yukarıda gerekçede açıklandığı üzere
“kanunilik” ilkesine uygun hareket etmediği anlaşıldığından İdarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE; Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığından ve İcra ve İflas Kanunu kapsamında başvuran hakkında işlem tesis edilmediğinden başvuranın icra takibinin kaldırılması talebinin REDDİNE; Başvuranın istifa dilekçelerinde üyeliğini sonlandırma gerekçesinin bildirilmediği, mesleki etkinliğini sürdürüp sürdürmediği, silahlı kuvvetler mensubu olup olmadığı ya da kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışıp çalışmadığı hakkında bilgi verilmediği ve konunun belgelendirilmediği gerekçelerinin Kanuni dayanağı bulunmadığından başvuranın
Oda üyeliğinden ayrılma yönündeki talebinin karşılanması ve anılan Yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI İLE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Bilgisayar Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BİLGİSAYAR MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi