Bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlali incelemelerinde usul hataları kararın geçerliliğini etkiler mi (KDK)

ÖZET: Bu karar, bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlali iddialarına ilişkin olarak Kilis 7 Aralık Üniversitesi ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nde yapılan incelemelerin sonuçlarını kapsamaktadır. Başvuran, Prof. Dr. hakkında yapılan etik ihlali değerlendirmelerinin yetersiz olduğunu ve usul hataları içerdiğini öne sürmüştür. Danıştay, Kilis 7 Aralık Üniversitesi’nin etik kurulu tarafından verilen kararın, ilgili Yönerge’deki usule uygun olarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nin de bilirkişi tayininde belirlenen usullere uyması gerektiğine dair tavsiyelerde bulunmuştur. Bu bağlamda, Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin 8. maddesinin 3. fıkrası, etik ihlalleri ile ilgili incelemelerde tarafsızlık ve güvenilirlik sağlanması açısından önem taşımaktadır. Karar, ilgili üniversitelere, etik ihlallere yönelik incelemelerin daha titiz ve usulüne uygun bir şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 22348-22348 |sayi|86171061-101.07.04-E.86171061-101.07.04-E.

BAŞVURU NO : 2018/10252 2018/ 10252

KARAR TARİHİ : 31/12/2018 |tarih|

TAVSİYE KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : 1-Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı (YÖK) (Re’sen)

2-Türkiye Bilimsel ve Teknolojik

Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)

(Re’sen)

3-Kilis 7 Aralık Üniversitesi

Rektörlüğü 4-Sivas Cumhuriyet Üniversitesi

Rektörlüğü

BAŞVURUNUN KONUSU : Bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerinin ihlal edildiği iddiası hakkında .

BAŞVURU TARİHİ : 13/08/2018 13.8.2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Kurumumuza 13/ 08/ 2018 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran Doç . Dr .

; bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkeleri ihlali iddiası ile yapmış olduğu başvurusunda; etik ihlaline sebebiyet veren iki ayrı durumun söz konusu olduğu;

1.1) İlk olarak, Kilis 7 Aralık Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ve Cumhuriyet

Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ’nin, bizzat başvuran tarafından yapılmış olan

1 / 29analiz sonuçlarını kasten değiştirdikleri ve adı geçen kişilerin bu kasıtlı değiştirilmiş verileri

kullanarak Iranian Journal of Parasitology dergisinde “

– ” başlıklı makaleyi yayınlattıkları, sonuçların kasten değiştirilmiş olmasının önemli bir etik ihlali olduğu, “çarpıtma” kapsamında etiğe aykırı bir davranış olduğu,

1.2) İkinci olarak ise, Prof . Dr . ’nin, başvuran tarafından yapılan ve kendisine ulaştırılan fenolik

asit kompozisyonu analiz sonuçlarını, Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP)

kapsamında desteklenen, şahsının dahil olmadığı bir proje içerisinde kullanarak (proje yürütücüsü ve diğer araştırmacılardan haberli/habersiz olarak), Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından çıkartılan Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde “

. – ” isimli makalede yazarlar arasına başvuranın ismini katmadan yayınlatmış olduğu, böylece Prof . Dr . ’nin “aşırma”, “haksız yazarlık” ve benzeri etik ihlallerine neden olduğu iddialarını ileri sürdüğü anlaşılmaktadır .

1.3) Başvuranın Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığına 30/ 05/ 2016 tarihinde yapmış olduğu

şikayet neticesinde gerekli işlemlerin yapılması için dilekçe ve eklerin YÖK Başkanlığı tarafından her iki Üniversiteye gönderildiği, iki Üniversitenin etik kurullarının da öğretim üyeleri hakkında etik ihlali bulunmadığı yönünde karar verdiği, ancak ihlallerden bir tanesinin TÜBİTAK’ın görev ve yetkisinde olmasından dolayı ve ayrıca başvuranın TÜBİTAK’a yapmış olduğu şikayet üzerine

TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun (AYEK) Prof . Dr . ’ye ceza verdiği, bu karar ile beraber Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına yeniden inceleme yapılması adına başvuranın tekrar bir dilekçe verdiği, ancak her iki Üniversitenin etik kurulunun kararının değişmediği açıklamalarıyla açık ve net olduğunu iddia ettiği etik ihlalinin “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve

Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında yeniden değerlendirilerek gerekli yaptırımın uygulanması konusunda idarelere tavsiyede bulunulmasını talep ettiği anlaşılmaktadır .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Kurumumuzun 17/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla YÖK Başkanlığından,

TÜBİTAK Başkanlığından, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlüğünden ve Kilis 7 Aralık

Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuş;

2.1) TÜBİTAK Başkanlığının 04/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ile 03/ 10/ 2018 tarihli ve

sayılı yazısı ekinde konuyla ilgili istenilen bilgi ve belgeler gönderilmiş olup ilgili belgelere bakıldığında;

2.1.1) Soruşturma kapsamında iki konunun incelendiği; birinci konu, Prof . Dr . ‘nin Doç .

Dr . tarafından yapılan ve kendisine ulaştırılan fenolik asit kompozisyonu analiz sonuçlarını

Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında desteklenen, ‘in dahil olmadığı bir proje içerisinde kullanarak (proje yürütücüsü ve diğer araştırmacılardan haberli/habersiz olarak), TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde

” . – ” isimli makalede yazarlar arasına Doç . Dr . ‘in ismini dahil

2 / 29etmeden yayımlatmaları olduğu,

2.1.2) İkinci konunun ise; Kilis Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ve Cumhuriyet

Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ‘ nin, Doç . Dr . tarafından yapılmış olan analiz sonuçlarını kasten değiştirerek ve değiştirilmiş verilerle Iranian Journal of Parasitology dergisinde ” – ” başlıklı makaleyi yayımlatmaları olduğu, (Turkish

Journal of Medical Sciences dergisinde ” .

– ” isimli makale, Iranian Journal of

Parasitology dergisinde ” – ” başlıklı makale .)

2.1.3) Prof . Dr . ’nin savunmasında soruşturma kapsamındaki her iki konuda da hatalı

olduklarını kabul etmekte, birinci konu hakkında hatalarını gidermek için haberleşme yazarının bilgilendirildiğini, ikinci konu hakkında da yazdıkları editöre mektupta yapılan yanlışı kabul ettiklerini ve makalenin ilgili kısmının dikkate alınmamasını açıkladıklarını bildirmekte olduğu,

2.1.4) Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde yayımlanan makalenin bir BAP projesinden

üretilmiş olup proje protokolünün ismi sayılan ekiple oluşturulduğu, (Prof . Dr . . ., Prof . Dr . . ., Doç . Dr . , Yrd . Doç . Dr . . . ., Arş . Gör . . ., Arş Gör . . ) dikkat edilirse bu ekipte Doç .

Dr . ve Arş . Gör . . .’nin isimleri olmadığı gibi, makalenin yazım ve inceleme aşamasında da bu yazarların isimlerinin bulunmadığının görülmekte olduğu,

2.1.5) Yine dikkat edilmesi gereken bir hususun, hazırlanan makaledeki isimlerden Arş . Gör .

. .’nin isminin makalenin inceleme sürecinde Prof . Dr . ‘ nin istemi ve diğer yazarların onayıyla değiştirilmiş olduğu, bu işlemler neticesinde 16/ 06/ 2014 tarihinde TÜBİTAK Tıp Dergisi

Editörlüğünden teyit amaçlı gelen bildirim e-postası ile de makalenin yazar isim sıralamasının

” . . ., . ., . ., . . ., . ve . .” olarak kesinleştirilmiş olduğu, isimlerin yeniden düzenlendiği aşamada da Doç . Dr . ve Arş . Gör . . .’nin isminin yer almamakta olduğu,

2.1.6) Doç . Dr . ve Arş . Gör . . .’nin isimlerinin makaleye yazılmamış olmasından

kaynaklanan “haksız yazarlık” durumunun ancak makale çevrimiçi olarak yayımlandıktan sonra düzeltilmeye çalışıldığı, bu konuda makale yazarlarından Prof . Dr . . .’nın ifadesinin ağır ihmal durumunu özetleyici nitelikte olduğu,

2.1.7) AYEK Başkanlığının kendisinden görüş istediği Danışmanın, etik ihlalleri dile getirdiği çok

ayrıntılı bir rapor sunduğu ve “Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde yayımlanan makalede Doç . Dr. , ve Arş. Gör. . ‘nin isimleri makaleye yazılmamış, makale online olarak yayımlandıktan sonra girişimde bulunulmuştur . Bu nedenle, 10( 2)ç kapsamında 2 yıllık yaptırım öneriyorum . ” görüşünü bildirdiği, Prof . Dr . ‘nin dışındaki makale yazarlarının savunmalarında, proje protokolü çerçevesinde projenin moleküler biyoloji ve genetik kısmından sorumlu tek araştırmacının Prof . Dr . olduğunu, Doç . Dr . ve Arş . Gör . . .’nin isimlerinden ne projede çalışırken ne de makalenin yazım ve inceleme aşamasında haberdar olmadıklarını ifade etmiş oldukları,

3 / 292.1.8) Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde yayımlanan makalede Doç . Dr . , ve

Arş . Gör . . .’nin isimlerinin makaleye yazılmadığı, makale online olarak yayımlandıktan sonra girişimde bulunulduğu, bu nedenle, 10( 2)ç kapsamında 2 yıllık yaptırım önerildiği,

2.1.9) Raportör Görüşü Özeti; Prof . Dr . ‘nin Doç . Dr . tarafından yapılan ve kendisine

ulaştırılan fenolik asit kompozisyonu analiz sonuçlarını Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma

Projeleri kapsamında desteklenen, Doç .Dr . ‘in dahil olmadığı bir proje içerisinde kullanarak TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde “

. – ” isimli makalede yazarlar arasına Doç . Dr . ‘in ismini dahil etmeden yayımlatmasının ağır ihmal kapsamında bir etik kusur olarak değerlendirildiği, TÜBİTAK

Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9.1.f . maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin mevcut olayda söz konusu olduğu,

2.1.10) Sonuç olarak, soruşturma kapsamında Prof . Dr . ‘nin “haksız yazarlık” kapsamında etik

ihlalinde bulunduğu görüşüne ulaşıldığı,

2.1.11) 12 Haziran 2017 tarihli ve 151 sayılı AYEK toplantısında verilen Kurulun gerekçeli

kararının; “ Kurumumuz dergilerinden birinde yayınlanan bir makalede, makale kapsamına katkısından dolayı isimlerinin yer alması gereken iki araştırmacının isimlerine makalede yer verilmemesinden dolayı TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9.1.f .

maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı yönetmeliğin 10.2.ç . maddesi gereğince Prof . Dr. ‘ye 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasının, yine aynı yönetmeliğin 10.3. maddesi gereği Prof . Dr. ‘nin Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevinin devam etmesinin ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilmemesinin, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamasının Başkana önerilmesine karar verildi . Yrd . Doç . Dr. . . ., Prof . Dr. . ., Yrd . Doç . Dr. . ., Yrd . Doç .

Dr. . . . ve Arş. Gör. . . açısından ilgi konuda etik kural ihlali tespiti yapılamadığından, incelemenin sonlandırılmasına karar verildi .” şeklinde olduğu yönünde açıklamalara yer verildiği görülmüştür .

2.2) Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlüğünün 01/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı ve

04/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazıları ekinde;

2.2.1) Kurul tarafından yapılan 1/ 04/ 2017 tarihli toplantıda Prof . Dr . ve Prof . Dr .

ile ilgili inceleme dosyası için bilirkişi olarak görevlendirilen Prof . Dr . . . tarafından hazırlanan bilirkişi raporu Üniversite Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri Kurulu tarafından incelendiği, raporda özetle; şikayete konu makalede sorumlu yazarın Prof . Dr . , HPLC analizlerinin ilgili makalede yer almasını sağlayan kişinin ise Prof . Dr . olduğunun tespit edildiği, ayrıca makalede Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ nin Madde 4/ 1-e bendine göre haksız yazarlık söz konusu olduğu, ancak Doç . Dr . ’in makalede isminin bulunmaması ve verilerin değiştirilmesiyle ilgili olarak Prof . Dr . ’ nin söz konusu hatayı düzeltmek amacı ile çalışmayı yayımdan da çekmek de dahil olmak üzere uğraş vermiş olduğu hususlara ilişkin tespitlerin yer almakta olduğu,

4 / 292.2.2) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 20/ 06/ 2016 tarih ve – – –

sayılı yazısı ile Rektörlük kayıtlarına alman ilgi yazı ekindeki Doç . Dr . ’in dilekçesinde, Üniversite öğretim üyesi Prof . Dr . ve Kilis Öğretim üyesi Doç . Dr .

’nin araştırma ve yayınlarında etik ihlalinde bulunduklarının iddia edilmekte olduğu, ileri sürülen iddiaların Üniversite Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik

Bilimleri Kurulu tarafından incelendiği, Kurulun 25/ 05/ 2017 tarihli ve / sayılı kararında :

“Prof . Dr. . .’nın 11/ 05/ 2017 tarihli inceleme raporunda özetle; şikayete şikayete konu makalede sorumlu yazarın Prof Dr. , HPLC analizlerinin ilgili makalede yer almasını sağlayan kişinin ise Prof . Dr. olduğu tespit edilmiştir . Ayrıca makalede Yükseköğretim

Kurumlan Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ‘nin Madde 4/ 1-e bendine göre haksız yazarlık söz konusu olduğu ancak Doç . Dr. in makalede isminin bulunmaması ve verilerin değiştirilmesiyle ilgili olarak Prof . Dr. ‘nin söz konusu hatayı düzeltmek amacı ile çalışmayı yayımdan da çekmek de dahil olmak üzere uğraş vermiş olduğu hususlara ilişkin tespitler yer almaktadır . Tüm dosya kapsamı incelendiğinde bilirkişi raporu da göz önünde bulundurularak; Prof . Dr. ’nin söz konusu çalışmanın yayımlanması hususunda kötü niyetli olmadığı, bu nedenle davranışlarının Etik ihlali niteliğinde sayılamayacağı, ancak durumun önemine binaen Prof . Dr. ’nin bilimsel çalışmalarda ve özellikle grup çalışmalarında etik konularında hassas davranması hususunda uyarılmasına Rektörlük oluruna sunulmak üzere oy birliği ile karar verildi ” denilmekte olduğu, 25/ 05/ 2017 tarihli Bilimsel

Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri Kurul toplantısında alınan no’lu kararın, Rektörlük oluruna sunulduğu ve Rektör oluru alındığı,

2.2.3) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 22/ 08/ 2017 tarih ve – – sayılı

yazısı gereği 21/ 09/ 2017 tarihli Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri

Kurul toplantısında ; “ Rektörlüğümüz kayıtlarına alınan ilgi yazı ekindeki dilekçeniz incelenmiş

olup, Kurulun 21/ 09/ 2017 tarih ve nolu toplantısında alınan nolu kararda : “Karar :

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 05/ 09/ 2017 tarih ve Rektörlük evrak kayıt numaralı yazısı ekinde bulunan Doç Dr. ’in itiraz dilekçe ve ekleri Üniversitemiz

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri Kurulunda değerlendirilmiştir .

Öncelikle söz konusu dilekçede Prof . Dr. ve Prof . Dr. hakkında verilen etik kurul kararlarına itiraz edildiği anlaşılmıştır . Ancak Etik Kurulumuzun 25/ 05/ 2017 tarih ve / sayılı önceki kararında ilgili mevzuat gereği sadece Üniversitemiz öğretim üyesi Prof Dr.

’nin şikayete konu olan ve yine sadece “ “

– ” adlı makalede etik ihlali yapıp yapmadığı hakkında, uzman bilirkişi olarak Prof . Dr. . .’nı görevlendirmiş ve Bilirkişice hazırlanan rapor ile Prof . Dr. ’nin söz konusu hatayı düzeltme amacıyla göstermiş olduğu çaba (savunmasında yer almaktadır) ve bunun sonucunda ilgili dergide yayınlanan konu ile ilgili açıklama (Eki) göz önünde bulundurularak, söz konusu fiilin etik ihlali sayılmayacağına karar verilmiştir . Yukarıda belirtilen sebeplerle söz konusu itirazın etik Etik

Kurulumuz tarafından reddedilmesine; Rektör oluruna sunulmak üzere oybirliği ile, karar verildi .” şeklinde karar alındığı, 21/ 09/ 2017 tarihli Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik

Bilimleri Kurul toplantısında alınan no lu kararın Rektörlük oluruna sunulduğu ve Rektör oluru alındığı;

5 / 29açıklamalarına yer verildiği görülmüştür .

2.3) Kilis 7 Aralık Üniversitesi Rektörlüğünün 01/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ekinde;

2.3.1) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 20.06.2016 tarihli yazısı gereği ; Üniversite Öğretim

Üyesi Prof . Dr . ’nin bilimsel araştırma ve yayınlarında etik ihlalinde bulunduğu iddiası ile ilgili Üniversite Etik Kurul’unun 19/ 07/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında alınan nolu karar ile Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurul Yönergesi’nin 7/e hükmü gereğince bahsi geçen iddiaların etik ihlali açısından bilimsel olarak incelenmesi için Üniversite öğretim üyelerinden Prof . Dr . . .

ve Prof . Dr . . .’nin görevlendirildiği, 07/ 10/ 2016 tarihinde Prof . Dr . ’nin yazılı savunmasının istendiği ve Üniversite Etik Kurul’unun 27/ 10/ 2016 tarih ve 2016/ 02 nolu toplantısında alınan nolu karar ile bahse konu dosyada şikayetçinin etik ihlali olduğunu iddia ettiği “

. – ” adlı makalenin Prof . Dr . dışındaki yazarları Dr . Öğr . Üyesi . . ., Prof . Dr . . ., Dr .

Öğr . Üyesi . ., Dr . Öğr . Üyesi . . . ve Arş . Gör . . .’ün konu ile ilgili görüşlerine başvurulduğu, nolu kararla Prof . Dr . ’nin yazılı savunmasında adı geçen Cumhuriyet

Üniversitesi öğretim elemanı Arş . Gör . . . ile aynı üniversitenin Fen Bilimleri Enstitüsü yüksek lisans öğrencisi . .’ın ( . . görüş bildirmemiştir), Prof . Dr . ’nin iddiasıyla ilgili görüşlerine başvurulduğu, nolu kararla şikayet dosyasında adı geçen Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi

Parasitoloji Bölümü öğretim üyesi Prof . Dr . ’nin konu ile ilgili görüşüne başvurulmuş ve

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın ilgili yazısı, Prof . Dr . ’nin yazılı savunması ve bahsi geçen kişiler tarafından hazırlanan raporlar üzerinde yapılan incelemeler sonucunda Üniversite Etik

Kurulunun 27/ 12/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında söz konusu şikayet ile ilgili alınan nihai kararın Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ve Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlüğüne bildirildiği,

2.3.2) Aynı konu hakkındaki 02/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı BİMER başvurusunun Kuruma

ulaşması üzerine Üniversite Etik Kurulunun 14/ 03/ 2018 ve 21/ 03/ 2018 tarihlerinde toplanarak söz konusu dosya üzerinde gerekli incelemeleri yaptığı ve Yükseköğretim Kurumlan Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 12. maddesinde yer alan “ Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarında daha önce incelenen ve esası hakkında bir karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yapılan başvurularda yeniden bir inceleme yapılamaz .” hükmü gereğince herhangi bir işlem yapılamayacağına karar vermiş olduğu, açıklamalarına yer verildiği görülmüştür .

2.4) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Hukuk Müşavirliğinin 01/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı

yazı ve eklerinde;

2.4.1) Kurumumuzun 07/ 09/ 2018 tarihli sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden

başvuru konusu ile ilgili olarak YÖK Başkanlığı tarafından yapılan yazışmaları içerir dosyanın bir suretinin ekte gönderilmekte olduğu,

2.4.2) 2547 sayılı Kanunun 24 üncü, 42 inci ve 65 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmış olan

Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında Yükseköğretim

Kurumlarında oluşturulan Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurullarınca yapılmakta olduğu, YÖK

6 / 29Başkanlığınca işlem tesis edilemeyeceği,

açıklamalarına yer verildiği görülmüştür .

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ;

3.1) “IX. Bilim ve sanat hürriyeti” başlıklı 27’nci maddesine göre; “Herkes, bilim ve sanatı

serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir .”

3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesine

göre; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,

4) 29/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”

başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”

5) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;

5.1) “Bilimsel denetim” başlıklı kırk ikinci maddesinde ; “ Kurumlar içi Bilimsel Denetim : a.

Öğretim elemanlarının bilimsel yönden denetlenmeleri, onların eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayım, seminer, klinik ve uygulama faaliyetleri üzerinde olur . ( 1) Bu maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesi Anayasa Mahkemesi’nin 28/ 4/ 2011 tarihli ve E .: 2009/ 56, K.: 2011/ 71 sayılı Kararı ile iptal edilmiş olup, Kararın Resmi Gazete’de yayımlandığı 6/ 7/ 2011 tarihinden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi hüküm altına alınmıştır . 5369 b. Her öğretim yılı sonunda, bölüm başkanı bölümün geçmiş yıldaki eğitim – öğretim ve araştırma faaliyeti ile,gelecek yıldaki çalışma planını belirten bir raporu bağlı bulunduğu dekana sunar. Dekan bu rapora kendi kanaatini de ekleyerek, rektöre gönderir . Rektör rapor ve görüşleri değerlendirerek, gerekli tedbirleri alır ve yetersizlik ile ilgili kararlarını Yükseköğretim Kuruluna bildirir . Enstitü ve yüksekokul müdürü raporunu bağlı olduğu rektör veya dekana gönderir . c . Her öğretim elemanı, bilimsel araştırmalarının, yayınlarının ve verdiği dersleriyle yönettiği seminerlerin ve uygulamaların listesini, yurt içinde ve dışında yapılan bilimsel kongrelerdeki tebliğlerin birer örneğini, bağlı bulunduğu birim yöneticisinin aracılığıyla rektörlüğe sunmak zorundadır . Yayımlanmayan eserlerin daktilo ile yazılmış birer kopyası verilir .

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun eser sahibine tanıdığı haklar saklıdır . d. (Değişik :

17/ 8/ 1983 – 2880/ 23 md.) Öğretim elemanlarının bilimsel yayınları için üniversitelerde ve

Yükseköğretim Kurulunda özel arşiv tutulur .”

6) TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği’nin;

6.1) “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birini fıkrasının (a) bendine göre; “Bu Yönetmelik; a)

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna önerilen, Kurum tarafından desteklenen,

7 / 29sonuçlanan akademik projeler ve destekler, teşvik-ödül faaliyetleri ile Kurum tarafından

yayımlanmış veya Kuruma yayımlanmak üzere gönderilmiş bulunan her türlü yayınla ilgili, … etik kural ihlallerine ilişkin konuları kapsar .”

6.2) “Kurulun görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasına göre; “a) Araştırma ve yayın

etiğine ilişkin çalışmalar yapmak . b) Bu Yönetmeliğin kapsamına giren etik konularını incelemek, gerektiğinde alanında uzmanlık sahibi olanlardan veya Kurum birimlerinden görüş almak, ilgili kişilerle yazışma yapmak, bilgi, açıklama ya da savunma istemek, inceleme sonuçlarını ve varsa yaptırım önerilerini Başkan’a sunmak .” Kurul’un görevleri arasında sayılmıştır .

6.3) “Kurulun çalışma usulü” başlıklı 7’nci maddesinin ilgili fıkralarına göre; “( 1) Etik kural

ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir .

Başkan; sevk esnasında, inceleme sürecinde ilgili kişinin, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinliklerinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde görev alıp almaması ve varsa bu görevlerinin durumu hakkında ilgili birimin önerisiyle karar verir . Kurum

Başkanının Kurul gündeminde görüşülmesini istediği diğer hususlar da toplantı gündemine alınır . ( 2)

Toplantı gündemi Kurul Başkanı tarafından hazırlanır ve toplantı öncesi Kurula sunulur . ( 3)

Gündemde yer alan inceleme konuları, öncelikle Kurulun görev alanına girip girmediği yönünden değerlendirilir . Kapsam dışı olduğuna karar verilen konu işlemden kaldırılır . Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konu ile ilgili olarak Kurul üyeleri arasından bir raportör belirlenir . Raportör yaptığı ön inceleme sonucunda değerlendirmesini veya Ön İnceleme Raporunu Kurula sunar .

Yapılan değerlendirme sonucunda Kurul, ilgi konuda incelemenin devamına veya etik kural ihlali olmadığına karar verir . ( 4) Kurul, incelemenin herhangi bir aşamasında bir veya daha fazla danışmandan ve/veya Kurum birimlerinden görüş alınmasına, etik kural ihlalinde bulunduğu iddia edilen kişiden iddialar hakkında açıklama veya savunma istenmesine karar verebilir . Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için, kişinin savunmasının alınması gereklidir . Ancak ilgili kişinin, Kurulun bu yöndeki yazılı talebinin kendisine ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap vermemesi durumunda, savunma hakkından feragat etmiş sayılır, bu durumda mevcut bilgi, belge ve delillere göre incelemeye devam edilir . ( 5) Raportör mevcut bilgi, belge ve delilleri değerlendirerek Nihai İnceleme Raporunu hazırlar ve Kurula sunar . Kurul konu hakkındaki son değerlendirmesini yaparak karar verir . ( 6) Kurul kararları Kurul Başkanı tarafından Başkana sunulur .

Etik kural ihlali tespit edilen kişi ile ilgili olarak, Kurul tarafından yaptırım önerilmesine karar verilmesi durumunda yaptırımın Başkan tarafından onaylanması gerekir ve kişinin Kurumla ilişkisinin akıbetine Kurul önerisiyle Başkan tarafından karar verilir . Başkan; önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle, 1/ 3 oranında artırma veya 3 azaltma kararı verebilir . Kurul kararı, yeniden incelenmek üzere gerekçesiyle birlikte Başkan tarafından iade edilebilir . ( 7) Etik kural ihlali incelemesi yapılan kişi, etik kural ihlali tespiti yapılmış olması veya kendisinden açıklama veya savunma alınmış olması durumlarında alınan kararla ilgili olarak Başkanlık tarafından yazılı olarak bilgilendirilir…”

6.4) “Danışmanlar” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurul gerekli görmesi

halinde inceleme konusunda bir veya daha fazla danışmanın görüşüne başvurabilir . Görevlendirilen

8 / 29danışman ilgili dosya üzerinde gizlilik ilkesine uygun olarak yapacağı inceleme sonuçlarını en geç

bir ay içinde rapor halinde Kurula sunar . Danışmanın talebi ve Kurulun uygun görmesi hâlinde ek süre verilebilir . Danışmanın talep ettiği bilgi ve belgeler Kurul Başkanlığı aracılığıyla sağlanır .”

6.5) “Etik kurallara aykırı davranışlar” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (f)

bendinde; “Haksız yazarlık : Birden fazla araştırmacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarının sunum veya yayımında, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı bulunanın ismini çıkarmak, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı olmayanı yazar olarak eklemek veya yazar sıralamasını uygun olmayan bir biçimde düzenlemek,” etiğe aykırı başlıca davranışlar arasında sayılmıştır .

6.6) “Uyarı ve Yaptırımlar” başlıklı 10’uncu maddesine göre; “( 1) Etik kural ihlali tespiti

yapılması durumunda, kurul etik kural ihlalinin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse, ilgili kişi bundan sonraki bilimsel çalışmalarında daha dikkatli olması konusunda

Kurul Başkanı tarafından yazılı olarak uyarılır . ( 2) Etik kurallara aykırı davranışın kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmesi, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanması durumunda; Başkanlık onay tarihinden başlamak üzere söz konusu eylemin niteliği, kusurun ağırlığı ve yaptırım kararının sonuçları da dikkate alınarak kişilere : … ç) “Uydurma”, “Çarpıtma”, “Aşırma”, “Haksız Yazarlık”, “Kurumca sağlanan kaynakları amacına veya usulüne aykırı biçimde kullanmak” veya “Görevi ihmal veya kötüye kullanma” hallerinde bir yıldan beş yıla kadar, … yaptırım uygulanmasının

Başkana önerilmesine Kurul tarafından karar verilir …( 3) Hakkında yaptırım kararı alınan kişinin, yaptırım süresince; Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması hakkında kusurun ve yaptırım sonuçlarının ağırlığı da dikkate alınarak, Kurulun önerisi ile Başkan tarafından karar verilir . Bu durum, hakkında yaptırım kararı alınan kişiye yazılı olarak bildirilir . ( 4) Hakkında yaptırım kararı alınan kişi yaptırım süresince, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör, komite veya kurul üyeliği ve benzeri görevlerde bulunamaz, varsa bu görevleri önerilen yaptırımın Başkan tarafından onaylandığı tarihte sonlandırılır… ( 6) Yaptırım uygulanmasına karar verilen durumlarda, söz konusu yaptırım kararı, yaptırım uygulanan kişinin bağlı bulunduğu kurum veya kuruluşların üst yöneticisine “gizli belge” formatında Başkanlık tarafından yazılı olarak bildirilir .

6.7) “Bilginin gizliliği” başlıklı 12’nci maddesine göre; “( 1) Kurul kararları ve işlem dosyalarının

içeriğindeki belgeler, genel düzenlemeler dışında, gizli olduklarından buna göre muhafaza edilmesi ve işlem yapılmasından ilgililer sorumludur . ( 2) Kurul kararlarına dayanak oluşturan inceleme ve soruşturma belgeleri ile raportör, danışman, birim isimleri ve raporları gizlidir . Söz konusu bilgi ve belgeler, 09/ 10/ 2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde sadece hakkında inceleme yapılan kişiye; raportör, danışman, uzman, birim ve iddia sahibinin isimleri belirtilmemek suretiyle verilebilir .”

7) Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin

( http : //www .yok.gov.tr/web/guest/icerik//journal_content/ 56_INSTANCE_rEHF 8BIsfYRx/ 102 79/ 18187 )

9 / 297.1) “Amaç” başlıklı birinci maddesinde; “ ( 1) Bu Yönerge, bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve

etkinliklerde uyulması gereken etik kurallarını ve yükseköğretim kurumlarının kendi bünyelerinde oluşturacakları bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır .”

7.2) “Kapsam” başlıklı ikinci maddesinde; “ ( 1) Bu Yönerge, a) Yükseköğretim kurumları

mensuplarınca veya yükseköğretim kurumlarıyla ilişkisine bakılmaksızın kişilerce yürürlükteki mevzuat hükümleri uyarınca akademik unvanların elde edilmesi aşamasında ve sonrasında yapılan her tür bilimsel araştırma ve çalışmalar ile gerçekleştirilen bilimsel etkinlikler, desteklenen ve/veya yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleriyle ilgili araştırma etiği konularını, b) Lisans üstü eğitim sırasında yapılan tez ve bilimsel yayınlar ile yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleriyle ilgili araştırma etiği konularını, c) Yükseköğretim kurumları mensuplarınca yurtiçinde ve yurtdışında her çeşit basın, görsel ve işitsel yayın organlarında yayımlanan ya da yayımlanmak üzere gönderilmiş olan her tür yayınla ilgili yayın etiği sorunlarını, ç) Yükseköğretim kurumları mensuplarınca biyomedikal araştırmalarda kullanılacak deneklerde ve ekoloji ile ilgili çalışmalarda yapılan etik ihlallerini kapsar .”

7.3) “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci

fıkrasının (a) bendine göre ; “İntihal : Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek ,”( b) bendine göre “Sahtecilik : Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak ,” (c) bendine göre “Çarpıtma : Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek , (e) bendine göre; “Haksız yazarlık : Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek, ” bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler arasında sayılmıştır .

7.4) “Kurulların görevleri” başlıklı yedinci maddesinde; “( 1) Bilimsel araştırma ve yayın etiği

kurullarının görevleri şunlardır : a) Etik ihlal iddialarını incelemek; inceleme kapsamında Rektörlük aracılığıyla gerektiğinde bilirkişi veya uzman görüşü almak, ilgili kişi ve kurumlarla yazışmalar yapmak, bilgi istemek ve inceleme kapsamında gerekli diğer işlemleri yapmak,b) İnceleme sonucunda alınan kararları rektöre sunmak,c) Akademik, araştırma ve yayın etiği konularında muhtemel etik dışı eylemleri ortadan kaldırmak için, ilgili birim ya da kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak eğitici faaliyetler düzenlenmesini sağlamak üzere rektöre önerilerde bulunmak .”

7.5) “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları ” başlıklı sekizinci maddesinde; “( 1) Bilimsel

araştırma ve yayın etiği kurulları üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve karar alır .

Başkanın katılmadığı toplantılarda başkan yardımcısı, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları toplantılarına başkanlık eder . ( 2) Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları çalışmalarını bizzat yürütür . Ancak gerektiğinde alanında uzman bilirkişilerden görüş de alabilir .( 3) Aşağıdaki kişiler bu düzenleme kapsamında yapılan incelemelerde bilirkişi ve uzman olarak görevlendirilemez : a)

10 / 29İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri, b) İlgilinin

kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, c) İlgilinin eşi ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan veya sıhrî hısımları, ç) İlgili ile aralarında husumet bulunan kişiler .”

7.6) “Etik kurullarına başvuru ve kurulların çalışma esasları” başlıklı dokuzuncu maddesinde;

“ ( 1) Yükseköğretim kurumuna ulaşan etik ihlal iddiaları, yükseköğretim kurumu bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarında incelenir . ( 2) Söz konusu iddialar ile ilgili tüm bilgi ve belgeler bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarına iletilir .( 3) Yükseköğretim kurumu, gönderilen her başvuru dosyası için ayrı dosya açar . ( 4)… .( 5) Etik ihlali iddiası sebebiyle hakkında inceleme başlatılan kişilerden iddialara ilişkin olarak gerekli bilgi ve belgelerle birlikte yazılı savunmaları istenir . İlgili kişiler, savunma talep yazısının kendilerine ulaştığı tarihten itibaren on beş gün içerisinde savunmalarını vermedikleri takdirde, bu durumun savunma istem yazısında belirtilmesi koşuluyla kurul, diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verebilir . Hakkında inceleme başlatılanlar, yazılı savunmalarını sunmak üzere iddiaları içeren evrakların bir örneğinin kendilerine verilmesini talep etmeleri halinde, incelemeyi yürüten ilgili kurulca savunma istenmesi yönünde bir karar alınmaksızın da doğrudan yazılı savunmalarını sunabilirler . Ancak bu halde bu kişilerden yeniden yazılı savunma istenmeden de incelemeye devam edilebilmesi için, iddiaları içeren evrakların teslimine ilişkin tutanakta, teslim tarihinden itibaren on beş gün içerisinde savunmasını vermedikleri takdirde diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verileceğinin açıkça belirtilmesi şarttır . Gerekli görülen hallerde savunma sözlü olarak da alınabilir . ( 6) Alınacak kararlar, ilgili bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulunda tartışmaya açıldıktan sonra oylanır ve kurul üyelerince imzalanır . Karara muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini yazmak zorundadır . ( 7) Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca alınan nihai kararlar inceleme raporu niteliğinde olup, bu kararlar onaylanmak ya da başka bir karar alınmak üzere rektöre sunulur .( 8) Kurul üyeleri, uzman ve bilirkişiler yaptıkları incelemeyle ilgili edindikleri bilgi ve belgeleri açıklayamazlar . ( 9) Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının inceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla her türlü yazışmalar rektörlük aracılığıyla yapılır .”

7.7) “Çeşitli ve Son Hükümler” üst başlığı altında düzenlenen “İnceleme sonucunda yapılacak

işlemler” başlıklı onuncu maddesinde; “( 1) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemlerde bulunduğu tespit edilen kişiler hakkında ilgili mevzuat uyarınca gerekli disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler yükseköğretim kurumu tarafından yapılır .( 2) Etiğe aykırı eyleme konu olan eserle daha önce akademik unvan elde edilmiş ise kişi hakkında yapılan işlemler sonucunda alınan etik ihlal kararı sebebiyle bu unvanın geri alınıp alınmayacağı hususu da ilgili yükseköğretim kurumu tarafından değerlendirilir .( 3) Etiğe aykırı eylemlerin gerçekleşmesi halinde asıl müellif, zarar gören veya hakları olumsuz etkilenen kişi ve kuruluşların rıza göstermesi ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz .( 4) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı bir eylemin tespit edilmesi halinde yükseköğretim kurumu tarafından ilgili yayının ortak yazarlarının görev yaptıkları kamu kurumuna da bilgi verilir .

( 5) Etik ihlal kararları en geç bir ay içerisinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir .”

7.8) “Gizlilik” başlıklı on birinci maddesinde; “( 1) Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının

kararları, genel düzenlemeler dışında gizlidir, etik kurulların tespitleri hakkında bu Yönergede

11 / 29belirtilen kişi ve kuruluşlar ile başvuru sahibinden başkasına bilgi verilmez .”

7.9) “Yeniden inceleme” başlıklı on ikinci maddesinde; “ ( 1) Bilimsel araştırma ve yayın etiği

kurullarında daha önce incelenen ve esası hakkında bir karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yapılan başvurularda yeniden bir inceleme yapılamaz . Bu halde eserlerin ve eserlere ilişkin iddiaların tamamen aynı olduğunun ilgili bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca tespit edilmesi şarttır .”

8) Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin

(https : //kms .kaysis .gov.tr/Home/Goster/ 59302)

8.1) “Amaç” başlıklı birinci maddesinde ; “ Bu Yönerge, bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve

etkinliklerde uyulması gereken etik kurallarını ve Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve

Yayın Etiği Kurullarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır .”

8.2) “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler ” başlıklı beşinci maddesinde ; “( 1)

Bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler şunlardır; a) İntihal : ..b) Sahtecilik : Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak, c) Çarpıtma : Araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek, ç) Tekrar yayım : …,d) Dilimleme : …, e) Haksız yazarlık : Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,”

8.3) “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlıklı dokuzuncu maddesinde; “ ( 1) Bilimsel

araştırma ve yayın etiği kurulları üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve karar alır .

Başkanın katılmadığı toplantılarda başkan yardımcısı, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları toplantılarına başkanlık eder . ( 2) Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları çalışmalarını bizzat yürütür . Ancak gerektiğinde alanında uzman bilirkişilerden görüş de alabilir . ( 3) Aşağıdaki kişiler bu düzenleme kapsamında yapılan incelemelerde bilirkişi ve uzman olarak görevlendirilemez .

a)İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri, b) İlgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, c)İlgilinin eşi ve üçüncü dereceye kadar (üçüncü derece dâhil) kan veya sıhrî hısımları, ç) İlgili ile aralarında husumet bulunan kişiler .

( 4) İlgilinin çalıştığı bilim alanında öğretim üyesi bulunmaması halinde, en yakın bilim alanında çalışan öğretim üyeleri arasından bilirkişi görevlendirilebilir . Ayrıca etik ihlal iddiasının hukuki anlam ve kapsamına ilişkin olarak bir hukukçu bilirkişi de görevlendirilebilir . Birden fazla bilirkişi atanması halinde her bilirkişi ayrı rapor tanzim eder . ( 5) Bilirkişiler dosya kendilerine ulaştığı andan itibaren en geç bir ay içerisinde konuya ilişkin raporunu kendisine gönderilen örneğe uygun olarak hazırlayıp gönderirler . Bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en çok bir ay uzatılabilir . ( 6)

Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları üyeleri kendileriyle, kendilerinin daha önce birlikte çalışma yaptıkları kişilerle ve etik ihlalde bulunduğunu iddia ettikleri kişilerle ilgili etik ihlali

.

12 / 29iddialarının görüşüldüğü toplantılara katılamazlar .”

9) Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurul Yönergesi’nin;

9.1) “Amaç” başlıklı birinci maddesinde; “Bu Yönergenin amacı, Kilis 7 Aralık Üniversitesi

mensupları ve akademik ve idari birimlerinin bilimsel araştırma, yayın, eğitim ve öğretim ve hizmet faaliyetleri ile kişilerarası ilişkilerde uygulanacak etik ilke ve kuralları saptamak, Etik Kurulu oluşumunu, görevlerini ve etik kuralların uygulama esaslarını düzenlemektir .”

9.2) “Etik Kurulun Çalışma Biçimi” başlıklı yedinci maddesinde; “Etik kurulun çalışma düzeni

aşağıda tanımlandığı gibidir : a) Etik Kurulca incelenecek konular ve değerlendirilecek dosyalar, Etik Kurul’a Rektör tarafından havale edilir . b) Etik Kurul, başkanının çağrısı üzerine gündemini görüşmek üzere yılda en az dört ( 4) defa ve üye sayısının en az üçte ikisinin katılımı ile toplanır .

Gerektiğinde başkanının çağrısı üzerine olağanüstü toplantılar yapılabilir .c) Kurul değerlendirmelerini dosya üzerinden yapar; gerektiğinde ilgili kişilerden yazılı ya da sözlü bilgi alır .

Hakkında etik ihlali başvurusu bulunan kişilere Etik Kurul önünde savunmalarını yapma hakkı tanınır; istemeleri halinde bu savunma yazılı da olabilir . Savunma hakkının kendilerine bildirildiği tarihten itibaren dört hafta içinde yanıt vermeyen kişiler savunma haklarından feragat etmiş sayılırlar . Bu durumda Etik Kurul eldeki diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak değerlendirme yapar ve görüş bildirir .d) Etik Kurul inceleme ve değerlendirmeleri sırasında başka kurum ve kuruluşlarla yapması gereken yazışmaları Rektörlük aracılığıyla yapar . e) Etik Kurul inceleme ve değerlendirmesine sunulan her dosya için başkan, üyelerin görüşleri doğrultusunda, üyeler arasından bir raportör görevlendirir . Etik Kurul, gerektiğinde, konu ile ilgili başka uzmanları da, görüşlerine başvurmak üzere toplantılarına davet edebilir ya da uzmanlardan oluşan bir alt kurul oluşturabilir . Bu uzmanlar ya da alt kurullar Etik Kurul tarafından kendilerine havale edilen dosya üzerindeki çalışmalarını belirlenen süre içinde tamamlayarak hazırladıkları raporu Etik Kurul’da görüşülmek üzere başkanlığa sunarlar . Başvuru dosyası hakkındaki raportör görüsü ve/veya diğer uzman ya da alt kurul raporları Etik Kurul toplantısında tartışmaya açılır . Tartışma sonucunda üye tam sayısının yarıdan bir fazlasıyla Kurul görüsüne esas olacak karar alınır . Alınan karar etik yargıların gerekçeleri ile birlikte, nihai rapor halinde düzenlenerek, toplantıya katılan üyelerin tamamı tarafından imzalanır . Karara karsı oy kullanan üyeler gerekçeli kararlarını nihai rapora eklerler .f) Etik Kurul görüş ve öneri niteliğindeki raporunu Rektöre sunar.g) Etik Kurul, başvuruları yalnızca etik ve deontolojik yönleriyle ele alır ve değerlendirir . İnceleme ölçütleri ve önerileri uluslararası sözleşme ve bildirgelere, yerleşik etik ilke ve kurallara dayanır .h) …

hükümlerinin yer aldığı görülmüştür .

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10) Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, emsal uygulamalar ve

tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile;

10.1) Kilis 7 Aralık Üniversitesince Prof . Dr . hakkında “… uygun illiyet bağı bulunmadığı

gerekçesiyle işlem yapılmasına yer olmadığı ” şeklinde verilen kararın, gerekçede belirtilen hususlar çerçevesinde ve Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin “Etik

13 / 29kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü

fıkrasının (b) bendindeki usule uygun olarak yeniden değerlendirilmesi hususunda Kilis 7 Aralık

Üniversitesine Tavsiyede bulunulması,

10.2) Sivas Cumhuriyet Üniversitesi yönünden bundan sonraki bilimsel araştırma ve yayın etiği

ihlaline yönelik incelemelerinde Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği

Yönergesi’nin “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasının (b) bendi gereği bilirkişi tayininde Yönerge ile belirlenen usul dairesinde işlem yapması hususunda Sivas Cumhuriyet Üniversitesine, Tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11) Yukarıda 1 nolu paragrafta ayrıntılı olarak açıklandığı üzere başvuran Doç . Dr . ’in ,

Prof . Dr . ‘nin Doç . Dr . tarafından yapılan ve kendisine ulaştırılan fenolik asit kompozisyonu analiz sonuçlarını Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (CÜBAP)

kapsamında desteklenen, Doç . Dr . ‘in dahil olmadığı bir proje içerisinde kullanarak (proje yürütücüsü ve diğer araştırmacılardan haberli/habersiz olarak), TÜBİTAK tarafından yayımlanan

Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde ” . e

– ” isimli makalede yazarlar arasına Doç . Dr . ‘in ismini dahil etmeden yayımlattıkları ve Kilis Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ve Cumhuriyet Üniversitesi öğretim üyesi Prof . Dr . ‘nin, Doç . Dr . tarafından yapılmış olan analiz sonuçlarını kasten değiştirerek ve değiştirilmiş verilerle Iranian Journal of Parasitology dergisinde “

– “ başlıklı makaleyi yayımlattıkları iddiaları ile ilgili olarak Kilis 7 Aralık Üniversitesi ve Sivas

Cumhuriyet Üniversitesi Etik İnceleme Kurullarınca “etik ihlali olmadığı” yönünde verilen kararlara itiraz ederek söz konusu kararların yeniden incelenmesini talep ettiği anlaşılmıştır .

12) Somut olaya bakıldığında;

12.1) Yukarıda kısaca özetlenen iki konu hakkındaki belgelerin başvuran Doç . Dr .

tarafından ve idarelerden gelen bilgi ve belgelerle kronolojik olarak sunulduğu, araştırma ve yayın sürecinin detaylandırılarak açıklandığı, 21/ 11/ 2011 tarihinde, Cumhuriyet Üniversitesinde görev yapan Prof . Dr . ’nin , Adıyaman Üniversitesi’nde görev yapan Yrd . Doç . Dr . . . aracılığı ile

Doç . Dr . ‘e bir elektronik posta mesajı gönderdiği, gönderilen elektronik postada Prof . Dr .

, elinde bazı bitkilerin özütlerinin bulunduğu ve bu özütlerin fenolik asit kompozisyon analizlerinin Doç .Dr . tarafından yapılıp yapılamayacağını sorduğu, ve ortak çalışma teklifinde bulunduğu, bu isteğe Doç . Dr . tarafından, asistanının da ( . .) dahil olmasını talep ederek olumlu yanıt verildiği, bu olumlu yanıtı takiben, Prof . Dr . ’nin, özütleri hazırlayacaklarını ve bir asistanı (Araş . Gör . . .) ile bir lisans öğrencisini ( . .) Çanakkale’ye göndereceğini yazdığı, 2012 yılının Ocak ayında Prof . Dr . ‘nin danışmanlığını yaptığı lisansüstü öğrencisi Araş . Gör . . . ve lisans öğrencisi . .’nin Çanakkale’ye geldikleri, analizlerin

14 / 29yapılışı esnasında bölümde bulundukları ve analiz çalışmalarını izledikleri, burada analizi yapılan

bitki özütlerinin isimlerini gösteren dosyaların ekte sunulduğu, dosya bilgilerinde, cihaz kromatogramlarındaki tarihlerin, analizlerin hangi gün ve saatte yapıldığının gösterilmekte olduğu,

12.2) Araş . Gör . . . ve . .’ye, Çanakkale’den ayrılmadan önce HPLC cihazı ile yapılan analiz

sonuçlarına ait kromotogram dökümü, cihazın bilgisayarından tek tek alındığı ve Prof . Dr . ’ye ulaştırılmak üzere pdf uzantılı dosya şeklinde elektronik ortamda (akıllı bellek) teslim edildiği, ayrıca, yapılan miktar tayinleri de bir Microsoft Excel dosyası ile Araş . Gör . .’ye aynı şekilde teslim edildiği, bu çalışmanın ham verilerinin Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Gıda Mühendisliği

Bölümündeki Agilent Marka 1200 model serisi HPLC cihazının Chemstation Software veri bankalarında kendine has uzantılı olarak bulunmakta olduğu, bu verilerin ancak bahsi geçen software ile açılabilmekte ve kendine has dosya uzantıları bulunmakta olduğu, Doç . Dr . in, istenildiği ve gerek duyulduğunda bu ham veri dosyalarının bir cd tabanında teslim edilebileceğini ifade etmekte olduğu, ilgili kişilere teslim edilen pdf uzantılı dosyaların ise Chemstation programının oluşturduğu PDF uzantılı çıktılar olduğu, bu çalışmanın ardından, 7 Mart 2012 tarihli diğer bir elektronik posta yazışmasında, Prof . Dr . ‘nin yürütücülüğünde Doç . Dr . ve asistanının bulunduğu bir proje önerisini Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projelerine sunmak için gereken yazışmaların yapıldığı, imzaların atıldığı ve nihayetinde kargo ile Prof .

Dr . ‘ye gönderildiği,

12.3) Daha sonra geçen süre içinde sunulan projenin kabul edilip edilmediği, başlayıp başlamadığı

konusunda bir bilgi verilmediği, idarece sunulan belgede Doç . Dr . ve asistanının adının bulunduğu – kodlu projenin sunulduğu ve değerlendirme sonrasında kabul edildiğinin görülmekte olduğu, ancak, bu konuda Prof . Dr . tarafından bir bilgi verilmediği, Cumhuriyet

Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Kuruluna Bilgi Edinme başvurusu kapsamında gönderilen belgeden, Doç . Dr . ve . .’nin adının olduğu – kodlu “

” başlıklı projenin iptal edildiğinin bildirildiği, ekte sunulan belgede isimlerin, iptal edilen projede yer aldığının görülmekte olduğu,

12.4) Prof . Dr . ’nin, projenin akıbeti hakkında bilgi vermediği, projenin önce kabul edilip

sonra iptal edildiği bilgisinin Cumhuriyet Üniversitesi Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulundan dolaylı olarak öğrenildiği, bu tarihten sonra Prof . Dr . ile herhangi bir yazışma veya telefon görüşmesi yapılmadığı (Mart 2012 ), ancak aradan 2 yılı aşkın bir süre geçtikten sonra yeni bir durumla karşılaşıldığı, 28 Aralık 2014 tarihinde Sivas Cumhuriyet Üniversitesinden Yrd . Doç Dr . .

. .’nin Doç . Dr . ‘e bir elektronik posta göndererek Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel

Araştırma projeleri tarafından desteklenen V- 012 kodlu ‘Türkiye’de yetiştirilen bitki türlerinin fenolik asit içeriklerinin yaşlanma karşıtı ve DNA koruyucu etkilerinin araştırılması ” isimli projeden bir makale hazırladıklarını, ancak çalışmada kullanılan analizlerin ve .

tarafından yapıldığını yeni öğrendiklerini belirterek, makaleye isimlerini eklemek için olurlarını aldığı, makalenin . . ve in isimleri de eklenerek yayımlandığı, . . ., . . ., .

., . . ., . A., . , . ., . . & . Pharmaceutical Biology, 2016, 54, ( 6), 1052- 1064. ( http : //dx .doi .org/ 10.3109/ 13880209.2Q 15.1101476 ) .

.

15 / 2912.5) TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde . .

., . ., . ., . . ., . , . . isimleriyle yayımlanan “

– ” başlıklı ve

Turk J Med Sci 2015,45, – künyeli makalede , ‘in verileri kullanılmasına rağmen kendisinin adının makale yazarları arasında bulunmamakta olduğu, ( ‘in sunduğu orijinal analizin pdf kayıtlarının yayındaki spektrumla aynı olduğu) , ’in; ve ’nin

” – ” isimli ve Iranian journal of Parasitology, 2015,10 ( 3), – künyeli makalede, kendileri tarafından başka türler için yapılan analizlerin; tür isimleri değiştirilip başka spektrumlar üzerinde oynama yapılarak başka türlerin isimleriyle yayımlandığını iddia etmekte olduğu,

12.6) Bunun üzerine Doç . Dr . in, TÜBİTAK Başkanlığına yazdığı 17/ 06/ 2016 tarihli

dilekçesi ile Prof . Dr . hakkında etik ihlal başvurusunda bulunduğu, raportör tarafından hazırlanan ön inceleme raporunu dikkate alan AYEK’in, 27/ 09/ 2016 tarihli toplantısında Prof . Dr .

‘den savunma istenmesine karar verdiği, Prof . Dr . ’nin , 28/ 11/ 2016 tarih sayılı savunmasını gönderdiği, etik ihlal hakkında kendinden görüş istenen Danışmanın 14/ 02/ 2017 tarihli raporunu gönderdiği, diğer makale yazarlarının da savunmalarını gönderdiği, 12 Haziran 2017 tarihli

TÜBİTAK AYEK toplantısında dosyanın karara bağlandığı,

12.7) TÜBİTAK AYEK Başkanlığının kendisinden görüş istediği Danışmanın, etik ihlalleri

açıkladığı çok ayrıntılı bir rapor sunduğu ve Prof . Dr . ‘nin Doç . Dr . tarafından yapılan ve kendisine ulaştırılan fenolik asit kompozisyonu analiz sonuçlarını Cumhuriyet

Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında desteklenen, ‘in dahil olmadığı bir proje içerisinde kullanarak TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde ” . – n

” isimli makalede yazarlar arasına Doç . Dr . ‘in ismini dahil etmeden yayımlatmasının ağır ihmal kapsamında bir etik kusur olarak değerlendirildiği , TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9/ 1-f . maddesinde

“Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin mevcut olayda söz konusu olduğu, Turkish

Journal of Medical Sciences dergisinde yayınlanan makalede Doç . Dr . ve Arş . Gör .

. .’nın isimlerinin makaleye yazılmadığı, makale online olarak yayımlandıktan sonra girişimde bulunulduğu, bu nedenle, 10( 2)ç kapsamında 2 yıllık yaptırım önerildiği ,

12.8) 12 Haziran 2017 tarihli ve 151 sayılı TÜBİTAK AYEK toplantısında verilen Kurulun gerekçeli

kararının; “ Kurumumuz dergilerinden birinde yayımlanan bir makalede, makale kapsamına katkısından dolayı isimlerinin yer alması gereken iki araştırmacının isimlerine makalede yer verilmemesinden dolayı TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9.1.f .

maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı yönetmeliğin 10.2.ç . maddesi gereğince Prof . Dr. ‘ye 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasının, yine aynı yönetmeliğin 10.3. maddesi gereği Prof . Dr. ‘nin Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevinin devam etmesinin ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilmemesinin, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamasının Başkana

16 / 29önerilmesine karar verildi . Yrd . Doç . Dr. . . ., Prof . Dr. . ., Yrd . Doç . Dr. . ., Yrd . Doç .

Dr. . . . ve Arş. Gör. . . açısından ilgi konuda etik kural ihlali tespiti yapılamadığından, incelemenin sonlandırılmasına karar verildi .” şeklinde olduğu yönünde açıklamalara yer verildiği, görülmüştür .

13) Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlüğünün Prof Dr. ’nin şikayete konu olan ve

yine sadece “ – ” adlı makalede etik ihlali yapıp yapmadığı hususu hakkında yapmış olduğu incelemede; Kurul tarafından yapılan 01/ 04/ 2017 tarihli toplantıda Sivas Cumhuriyet

Üniversitesi’nde görev yapan Prof . Dr . . .’nın bilirkişi olarak görevlendirildiği, Prof . Dr .

ve Prof . Dr . ile ilgili inceleme dosyası için bilirkişi olarak Prof . Dr . . . tarafından hazırlanan bilirkişi raporunun Üniversite Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik

Bilimleri Kurulu tarafından incelendiği, raporda özetle; şikayete konu makalede sorumlu yazarın

Prof . Dr . , HPLC analizlerinin ilgili makalede yer almasını sağlayan kişinin ise Prof . Dr .

olduğunun tespit edildiği, ayrıca makalede Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve

Yayın Etiği Yönergesi’ nin madde 4/ 1-e bendine göre haksız yazarlık söz konusu olduğu, ancak Doç .

Dr . ’in makalede isminin bulunmaması ve verilerin değiştirilmesiyle ilgili olarak Prof . Dr .

’ nin söz konusu hatayı düzeltmek amacı ile çalışmayı yayımdan da çekmek de dahil olmak üzere uğraş vermiş olduğu hususlara ilişkin tespitlerin yer almakta olduğu, Üniversite

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri Kurulunun 25/ 05/ 2017 tarihli ve / sayılı kararında : “…Tüm dosya kapsamı incelendiğinde bilirkişi raporu da göz önünde bulundurularak; Prof . Dr. ’nin söz konusu çalışmanın yayımlanması hususunda kötü niyetli olmadığı, bu nedenle davranışlarının Etik ihlali niteliğinde sayılamayacağı, ancak durumun önemine binaen Prof . Dr. ’nin bilimsel çalışmalarda ve özellikle grup çalışmalarında etik konularında hassas davranması hususunda uyarılmasına Rektörlük oluruna sunulmak üzere oy birliği ile karar verildi .” denilmekte olduğu,

13.1) Söz konusu karara başvuran tarafından Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına yapılan itiraz

üzerine, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 22/ 08/ 2017 tarih ve – – sayılı yazısı gereği 21/ 09/ 2017 tarihli Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri

Kurul toplantısında ; “ Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 05/ 09/ 2017 tarih ve Rektörlük evrak kayıt numaralı yazısı ekinde bulunan Doç Dr. ’in itiraz dilekçe ve ekleri

Üniversitemiz Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve Mühendislik Bilimleri Kurulunda değerlendirilmiştir . Öncelikle söz konusu dilekçede Prof . Dr. ve Prof . Dr.

hakkında verilen etik kurul kararlarına itiraz edildiği anlaşılmıştır . Ancak Etik

Kurulumuzun 25/ 05/ 2017 tarih ve / sayılı önceki kararında ilgili mevzuat gereği sadece

Üniversitemiz öğretim üyesi Prof Dr. ’nin şikayete konu olan ve yine sadece

“ “ – ” adlı makalede etik ihlali yapıp yapmadığı hakkında, uzman bilirkişi olarak Prof . Dr. . .’ı görevlendirmiş ve Bilirkişice hazırlanan rapor ile Prof . Dr.

’nin söz konusu hatayı düzeltme amacıyla göstermiş olduğu çaba (savunmasında yer almaktadır) ve bunun sonucunda ilgili dergide yayımlanan konu ile ilgili açıklama göz önünde bulundurularak, söz konusu fiilin etik ihlali sayılmayacağına karar verilmiştir . Yukarıda belirtilen

17 / 29sebeplerle söz konusu itirazın Etik Kurulumuz tarafından reddedilmesine; Rektör oluruna

sunulmak üzere oybirliği ile, karar verildi .” şeklinde karar alındığı kararın Rektörlük oluruna sunulduğu ve Rektör oluru alındığı, görülmüştür .

14) Kilis 7 Aralık Üniversitesi Rektörlüğü’nün Prof . Dr . ’nin bilimsel araştırma ve

yayımlarında etik ihlalinde bulunduğu iddiası ile ilgili Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 20/ 06/ 2016 tarihli yazısı gereği; Üniversite Etik Kurulu’nun 19/ 07/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında alınan no’lu karar ile Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurul Yönergesi’nin 7/e hükmü gereğince bahsi geçen iddiaların etik ihlali açısından bilimsel olarak incelenmesi için

Üniversite öğretim üyelerinden Prof . Dr . . . ve Prof . Dr . . .’nin görevlendirildiği , 07/ 10/ 2016 tarihinde Prof . Dr . ’nin yazılı savunmasının istendiği ve Üniversite Etik

Kurul’unun 27/ 10/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında alınan nolu karar ile bahse konu dosyada şikayetçinin etik ihlali olduğunu iddia ettiği “ .

– ” adlı makalenin

Prof . Dr . dışındaki yazarlarının konu ile ilgili görüşlerine başvurulduğu, Yükseköğretim

Kurulu Başkanlığı’nın ilgili yazısı, Prof . Dr . ’nin yazılı savunması ve bahsi geçen kişiler tarafından hazırlanan raporlar üzerinde yapılan incelemeler sonucunda Üniversite Etik Kurulunun 27/ 12/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında söz konusu şikayet ile ilgili Üniversite Etik

Kurulunun 27/ 12/ 2016 tarihinde almış olduğu kararda; “ …Üniversitemiz Etik Kurul’unun 27/ 10/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında alınan nolu karar ile bahse konu dosyada şikayetçinin etik ihlali olduğunu iddia ettiği “ .

– ” adlı makalenin Prof .

Dr. dışındaki yazarlarının …konu ile ilgili görüşlerine başvurulmuş, …Prof . Dr.

’nin iddiasıyla ilgili görüşlerine başvurulmuş, nolu kararla şikayet dosyasında adı geçen Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Parasitoloji Bölümü öğretim üyesi Prof . Dr.

’nin konu ile ilgili görüşüne başvurulmuş ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın ilgili yazısı, Prof . Dr. ’nin yazılı savunması ve bahsi geçen kişiler tarafından hazırlanan raporlar üzerinde yapılan incelemeler sonucunda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 20/06/ 2016 tarih ve – – sayılı yazısı ekinde gönderilen “ .

– ” adlı makalede sorumlu yazarın Yrd . Doç . Dr. . . ., “ – ” adlı makalede sorumlu yazarın Prof . Dr. olması ve makalelerin yayın aşamasındaki iş ve işlemlerin takibinin sorumlu yazarlara ait olması sebebiyle Prof . Dr. ’nin söz konusu makalelerde Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin etik ihlali ilkelerine aykırı davrandığı iddiasına ilişkin olarak, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakkında Kurulumuzca işlem yapılmasına yer olmadığı kanaati ile konunun gereği için Rektörlük

Makamına arzına, oy birliği ile karar verilmiştir .” dendiği,

14.1) Aynı konu hakkındaki 02/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı BİMER başvurusu üzerine,

Üniversite Etik Kurulunun 14/ 03/ 2018 ve 21/ 03/ 2018 tarihlerinde toplanarak söz konusu dosya üzerinde gerekli incelemeleri yaptığı ve Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın

18 / 29Etiği Yönergesinin 12. maddesinde yer alan “ Bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarında daha

önce incelenen ve esası hakkında bir karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yapılan başvurularda yeniden bir inceleme yapılamaz .” hükmü gereğince herhangi bir işlem yapılamayacağına karar vermiş olduğu, anlaşılmıştır .

15) Kurumumuzca yapılan incelemede ; başvuranın TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish

Journal of Medical Sciences dergisinde yayımlanan “

– ” başlıklı ve Turk J

Med Sci 2015,45, – künyeli makalede , kendisine ait verilerin kullanılmasına rağmen, kendisinin adının makale yazarları arasında bulunmamakta olduğu, ve ve ’nin

” – ” isimli ve Iranian journal of Parasitology, 2015,10 ( 3), – künyeli makalede, Doç .Dr . tarafından başka türler için yapılan analizlerin; tür isimleri değiştirilip başka spektrumlar üzerinde oynama yapılarak başka türlerin isimleriyle yayımlandığı iddialarıyla ilgili olarak; TÜBİTAK AYEK Başkanlığının TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish

Journal of Medical Sciences dergisinde yayınlanan “ i – ” başlıklı ve Turk J

Med Sci 2015,45, – künyeli makale yönünden “… Kurumumuz dergilerinden birinde yayımlanan bir makalede, makale kapsamına katkısından dolayı isimlerinin yer alması gereken iki araştırmacının isimlerine makalede yer verilmemesinden dolayı TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği

Kurulu Yönetmeliğinin 9/ 1-f maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı yönetmeliğin 10.2.ç . maddesi gereğince Prof . Dr. ‘ye 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasının, yine aynı yönetmeliğin 10.3. maddesi gereği Prof . Dr. ‘nin

Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevinin devam etmesinin ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilmemesinin, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmaması …” şeklinde karar verdiği , Sivas Cumhuriyet Üniversitesince

– ” isimli ve Iranian journal of Parasitology, 2015,10 ( 3), – künyeli makalede yönünden sadece için yapılan incelemede “…Tüm dosya kapsamı incelendiğinde bilirkişi raporu da göz önünde bulundurularak; Prof . Dr. ’nin söz konusu çalışmanın yayımlanması hususunda kötü niyetli olmadığı, bu nedenle davranışlarının Etik ihlali niteliğinde sayılamayacağı, ancak durumun önemine binaen Prof . Dr.

nin bilimsel çalışmalarda ve özellikle grup çalışmalarında etik konularında hassas davranması hususunda uyarılmasına Rektörlük oluruna sunulmak üzere oy birliği ile karar verildi ” şeklinde karar verdiği, Kilis 7 Aralık Üniversitesinin ise; “

. – ” adlı makalede sorumlu yazarın Yrd . Doç . Dr. . . ., “

– ” adlı makalede sorumlu yazarın Prof . Dr. olması ve makalelerin yayın aşamasındaki iş ve işlemlerin takibinin sorumlu yazarlara ait olması sebebiyle Prof . Dr. ’nin söz

19 / 29konusu makalelerde Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin etik

ihlali ilkelerine aykırı davrandığı iddiasına ilişkin olarak, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakkında Kurulumuzca işlem yapılmasına yer olmadığı ..” yönünde karar verdiği anlaşılmıştır .

16) TÜBİTAK AYEK Başkanlığınca konu ile ilgili görevlendirilen Danışman Raporu

incelendiğinde;

Turk J Med Sci’de yayımlanan ” .

– ” başlıklı makalede, Doç . Dr . ‘in 19/ 01/ 2012 tarihinde öğrencisi Arş . Gör . . . ile yaptığı çalışmanın hiç değiştirilmeden kullanıldığının, aşağıda maddeler halinde belirtilen teknik hususlar çerçevesinde belirlendiği, “a) Bilgi mesajının orijinal dosya ile aynı olması “VWD 1 A, Wavelength= 280 nm

(SIVAS\ 010- 1101.D)” .

b) Syringic acid ( 18.074 dak) ve internal standard ( 53.833 dak) ham veriler ile uyumlu olması .

c) Özellikle ilk 18 dakika süresince gelen pikler ile 38- 44 dakikalar arasında gelen piklerin makale ile tam uyumlu olması .

d) Yayında sunulan Figür Tin pik ölçüleri (yükseklik genişlik ve görüntü) ile ek 9 da verilen pik ölçülerinin bire bir uyumlu olması .

e) Orjinal kromatogramda bulunan eğimin, yayında sunulan kromatogram ile uyumlu olması .” tespitlerine yer verildiği ve yine bu makalede “Figure 1”, Doç . Dr . ‘in sunduğu ekran görüntüleri verilen orijinal figür ile birebir uyumlu olduğu ve (Figürlerin sol üst köşesinde bulunan bilgi mesajları dahil) hiçbir değişiklik yapılmadan, sadece Syringic acid ve Internal

Standard sırasıyla 1 ve IS şeklinde belirtilerek yayımlandığının anlaşılmakta olduğu (Figür 1),” tespitlerinin ve 14 Haziran 2012 tarihinde Doç . Dr . ‘in asistanı Arş . Gör . . ‘nin Arş .

Gör . . ’e gönderdiği elektronik postada makalenin HPLC yöntemi kısmı ve atıf yapılması gereken makalenin künyesi yer almakta olduğu, 29 Ağustos 2014 tarihinde internet ortamında yayımlanan

Turk J Med Sel makalesinde HPLC yönteminin hiç değiştirilmeden yayımlandığı ve sadece makalenin kaynaklar kısmında ( 24. kaynak) yayın tarihi 2007 değil 2008 olarak verildiğinin görülmekte olduğu (J Liq Chromatogr R T 2008; 30:587 – 596) şeklindeki tespitlerinin raporda yer almakta olduğu,

16.1) Doç . Dr . tarafından yapılmış olan “ , ,

, ” türlerinin fenolik asit analiz sonuçlarını değiştirerek ve değiştirilmiş verilerle Iranian Journal of Parasitology dergisindeki makalede kullanıldığına dair kuvvetli şüphelerin olduğu ve bu şüphenin dayanaklarının raporda detaylı bir şekilde açıklandığı, Iran J Parasitol dergisinde yayımlanan makalede dikkat çeken diğer hususun, Almanya patentli

Agilent marka HPLC cihazı kullanıldığı ve XDB-C 18 kolonu takılı olduğunun belirtilmiş olduğu ancak referans olarak verilen ve arkadaşlarının 2007 yılında yayımladığı Journal of Liquid

Chromatography & Related Technologies dergisinde ise USA patentli Waters Markalı ve Reverse phase Cıs Ultrasphere kolon kullanılmış olduğu ve bu farklılıkların elde edilen kromatogramların da

20 / 29oldukça farklı olduğunu ( , 2007 ve , 2015’de yayımlanan kromatogramlar)

göstermekte olduğu, yazarların Iran J Parasitol dergisinde verilen ( 37 nolu kaynak) atıfta yanlışlık yaptıkları varsayıldığında, kromatogramlarda benzerliklerin olmasının mümkün olabileceği, ancak

HPLC çalışmalarının tamamının Çanakkale 18 Mart Üniversitesinde yapıldığı bilgisi, şüpheli olan kromatogramın yayından alınmış olabileceği gibi, Doç . Dr . ‘in Ocak 2015 tarihinde Prof .

Dr . ‘ye gönderdiği elektronik belgeler arasında teslim edilmiş olma ihtimalini düşündürmekte olduğu, ancak Fenolik asit analizlerinin Onsekiz Mart Üniversitesinde bulunan Agilent marka HPLC cihazında yapıldığının çok açık olduğu, yayımlanan iki makaledeki kromatogramlarda benzerliğin çok fazla olduğu, bu benzerliklerin piklerin alıkonma sürelerinde, pik yüksekliklerinde, pikler arasında bulunan kirliliklerden kaynaklı piklerde çok net olarak görülmekte olduğu,

16.2) Özetle, elektronik posta ile başlayan ve HPLC çalışmalarını yapan yazarların isimleri konulan

Pharmaceutical Biology, 2016 yayınından önce basılan Turk J Med Sci, 2015 tarihli makalede kullanılan figürde her hangi bir değişiklik olmaması ve daha sonra yayımlanan çalışmada (Iran J

Parasitol, 2015) figürler üzerinde yapılan değişiklikler Prof . Dr . ‘nin (yayında HPLC verilerinden sorumlu yazar) bu konuda kendi ifadesiyle sehven yaptığını belirtmiş olmasına rağmen kromatogramlar üzerinde yapılan değişiklikler ve haksız yazarlık gibi etik kurallara aykırı davranışlar sergilediği kanaatine varıldığı, ayrıca, 28 Aralık 2014 tarihli elektronik postada Prof . Dr .

‘nin Yrd . Doç . Dr . . . .’yi HPLC çalışmalarını yapan kişiler olarak . . ve ‘in yayına eklenmeleri hususunda haberdar etmesi, sonrasında Doç . Dr . ‘in ortak çalışma süresi içerisinde (Ocak 2012) yaptığı çalışmaları kullanarak Prof . Dr . ile ortak yayın yapması ve yayında HPLC çalışmaları yapan ekibin yer almamış olmasında ayrıca kromatogramlar üzerinde bazı değişiklikler yaparak planladığı çalışmaya uygun hale getirmiş olduğu kanaatine varılmış olduğu, belirtilmiştir .

17) Prof . Dr . savunmasında soruşturma kapsamındaki her iki konuda da hatalı olduklarını

kabul etmekte, birinci konu hakkında hatalarını gidermek için haberleşme yazarının bilgilendirildiğini, ikinci konu hakkında da yazdıkları editöre mektupta yapılan yanlışı kabul ettiklerini ve makalenin ilgili kısmının dikkate alınmamasını açıkladıklarını bildirmekte olduğu, Iranian Journal of Parasitology dergisinde “

” başlığı ile yayınlanan editöre mektupta aşağıdaki bilgilere yer verildiği ,“ Sayın Genel

Yayın Yönetmeni, bilindiği gibi İran Parazit Bilimi Dergisinde şu makaleyi yayımladık : “

‘ – e ,

10 ( 3), – ” . Bu yazıda, ilgili bitki türlerinin antiparazitik etkileri ve fenolik asit

kompozisyonlarını bildirdik . Gönderme sürecinin başlangıcında, yanlışlıkla, HPLC analizlerini gerçekleştiren meslektaşımızdan (Dr . ) birinin adını eklemeyi unuttuk .

Ardından, yayın sürecinin kanıt düzeltme aşamasında bu problemi fark ettik ve adını girmeye çalıştık . Bununla birlikte, derginin editoryal politikasından dolayı bunu başaramadık . Yayın sürecini tamamladıktan sonra Dr. , dergide adının yokluğunu sorarak bizimle temasa geçti . Öte yandan, bu makalede yayınlanan HPLC kromotografilerinin bazı hatalar olduğunu ve mevcut formlarında güvenilir olmadığını iddia etti . Dr. tarafından gönderilen kaynak dosyalarla kromatogramları dikkatlice kontrol ettik, karşılaştırdık ve onun oldukça doğru olduğunu ve

21 / 29kromatogramlarda bazı teknik sorunlar olduğunu gördük. Bu kromatogramlarla ilgili sorunun

bizden kaynaklanmadığını açıkça beyan etmek isteriz . Biz, aynı zamanda sorun hakkında Dr ile hemfikir olduğumuzu ve bunu mümkün olan en kısa sürede çözmeye istekli olduğumuzu bildirmek isteriz . Karşılaştığımız teknik sorunun, analizleri bitirdikten sonra kendisi ile aramızdaki verileri aktaran ve/veya yeniden düzenleyen ara kaynaklardan ve/veya kişilerden kaynaklanmış olabileceğini düşünüyoruz . Makaleyi dergi ve bilimsel veri tabanlarından tamamen geri çekmenin imkânsız olduğu için sorunu bu kitleye açıklıkla bildirmek maksadıyla bu mektubu yayınlamaktayız . Bu mektupla, okuyucunun, makalede sunulan makalenin fitokimya bölümünde sunulan HPLC kromatogramlarına ve verisine dikkat etmemesi gerektiğini açıkça beyan ederiz . Bu mektubu yayınlayarak, bundan sonra kromatogramlarla ilgili hiçbir sorumluluğumuzun bulunmadığını açıkça beyan ederiz . Bu rahatsızlıktan ötürü üzgünüz. Böylece, editöre ve derginin editöryal kuruluna teşekkür eder, sorunu bizimle çözmeye yönelik büyük çaba ve nazik yaklaşımlarından dolayı teşekkür ederiz .” şeklindeki açıklamalarıyla Iranian Journal of Parasitology dergisinde yayınlanan yazıda yazarların yapılan hatayı açıklıkla kabul etmekte oldukları tespit edilmiştir .

17.1) Turkish Journal of Medical Sciences dergisinde yayımlanan makale için, Prof . Dr . ‘nin

Prof . Dr . . .’ya gönderdiği 14 ve 16 Aralık 2014 tarihlerindeki elektronik postalarda “mutlaka

Bey ve . Hanım’ın isimlerinin yer alması gerekiyor” uyarısının ve yine savunmasında belirtilen “e-postanın ilgiliye ulaştırılma tarihi ile makalenin tamamen basılması arasında geçen zaman on ( 10) aydan daha fazladır” ifadesi ekran görüntüsü bulunan makaleye bakıldığında çok geç kalınmış bir uyarı olduğunun görülmekte olduğu , makalenin 29 Ağustos 2014 tarihinde internet ortamında yayınlandığı için “Accepted/Published Online : 29/ 08/ 2014” makaleye yazar ilave edilmesinin mümkün olmadığının anlaşılmakta olduğu,( Received :26 / 05/ 2014 Accepted/Published

Online : 29/ 08/ 2014 Printed :30 / 10/ 2015) tespit edilmiştir .

17.2) Doç . Dr . ve Arş . Gör . . ’nin isimlerinin makaleye yazılmamış olmasından

kaynaklanan “haksız yazarlık” durumunun ancak makale çevrimiçi olarak yayımlandıktan sonra düzeltilmeye çalışıldığı, bu konuda makale yazarlarından Prof . Dr . . .’nın ; “..Ancak, projenin ikinci makalesinin üretimi aşamasına gelindiğinde ve ilk makale elektronik ortamda yayımlandıktan yaklaşık 3.5 ay sonra (ikinci makalenin hazırlıkları tamamlanıp, makaleyi görmesi ve teyid etmesi için tarafımdan Prof . Dr. ‘ye gönderilen e-postaya cevap olarak) Prof . Dr.

‘nin, 16 Aralık 2014 tarihinde Salı günü şahsıma gönderdiği e-postada bu çalışmada başka kişilerin varlığından ve bunların isminin de yazılması gerektiğinden” ilk defa söz etmiştir . Yukarıda da bahsedildiği üzere projenin başlangıcında ismi bulunan bir araştırmacının (Prof . Dr.

nin kendi asistanının çıkarılmasını talep etmesi ve bu araştırmacının proje ve makaleden kendi isteğiyle) ayrılması sonucunda “projenin moleküler biyoloji ve genetik kısmından sorumlu tek araştırmacı olarak kendi beyanı doğrultusunda Prof . Dr. ” olduğu anlaşılmakta ve bu yönde makale ve çalışmalar ilerletilmekte iken bu kez ileri bir tarihte, üstelik çalışmadan elde edilen ilk makale yayın için kabul edilip, 29 Ağustos 2014 tarihinde online elektronik ortamda yayımlandıktan ve üstelik DOI numarası da alındıktan yani yayın her haliyle kesinleştikten uzun bir süre geçtikten sonra (ya da diğer bir ifadeyle Proje için CÜBAP’a başvuru tarihinden itibaren yaklaşık 2 yıl 7 ay geçtikten sonra) 16 Aralık 2014 tarihinde Prof . Dr. ‘nin gecikmiş

22 / 29ansızın bir kararı (?) veya geç farkına varması (?) sonucu bu yayına yeni yazarların eklenmesini

istemiştir .” şeklindeki ifadesinin ağır ihmal durumunu özetleyici nitelikte olduğu anlaşılmıştır .

18) Söz konusu projeye ve makalelere bakıldığında Turkish Journal of Medical Sciences

dergisinde ve Iranian Journal of Parasitology dergisinde yayımlanan makalelerin Cumhuriyet

Üniversitesi bünyesinde yürütülen “

, ” konulu BAP projesinden üretilmiş olduğu, proje protokolünün; Prof . Dr . . ., Prof . Dr . . ., Doç . Dr .

, Yrd . Doç . Dr . . . ., Arş . Gör . . ., Arş Gör . . . isimlerinden oluştuğu, dikkat edilirse bu ekipte Doç . Dr . ve Arş . Gör . . .’nin isimleri olmadığı gibi, makalenin yazım ve inceleme aşamasında da bu yazarların isimlerinin bulunmadığının görülmekte olduğu anlaşılmıştır .

18.1) Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projesinde (CÜBAP) görev alan yürütücü

ve araştırıcıların her birinin yapacağı katkının türü ve oranına bakıldığında; Prof . Dr . . .;

Çalışmaların koordine edilmesi, bitkisel özütlerin ve veya testlerin gerçekleştirilmesi, HPLC analizlerinin yapılması, sonuçların değerlendirilmesi, sonuç raporu hazırlanmasına katkıda bulunulması, Prof . Dr . . . ; Farelerden alınan dokularda patolojik incelemelerin yapılması, sonuçların değerlendirilmesi, sonuç raporu hazırlanmasına katkıda bulunulması, Doç .Dr .

; Bitkisel özütlerin hazırlanması, özütlerin fraksiyonlanması, DNA koruyucu aktivitenin gerçekleştirilmesi, sonuçların değerlendirilmesi, sonuç raporu hazırlanmasına katkıda bulunulması, Yrd . Doç . Dr . . . .; Bitkisel özütlerin in vivo testlerin gerçekleştirilmesi, HPLC analizlerinin yapılması, sonuçların değerlendirilmesi, sonuç raporu hazırlanmasına katkıda bulunulması, Arş . Gör . . .; Bitkisel özütlerin hazırlanması, özütlerin fraksiyonlanması, DNA koruyucu aktivitenin gerçekleştirilmesi Arş Gör . . .; Deney Hayvanları uygulamaları HPLC

Analizleri, Laboratuar çalışmaları ve yazım işlemlerine katkı şeklinde olduğu görülmüştür .

18.2) Prof . Dr . ‘nin dışındaki makale yazarlarının savunmalarından, proje protokolü

çerçevesinde projenin moleküler biyoloji ve genetik kısmından sorumlu tek araştırmacının Prof . Dr .

olduğu, Doç . Dr . ve Arş . Gör . . ‘nin isimlerinden ne projede çalışırken ne de makalenin yazım ve inceleme aşamasında haberdar olmadıklarını ifade etmiş oldukları görülmüştür .

19) Dosya kapsamında, somut olay ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan incelemede;

başvuranın Prof .Dr . ’nin “

– ” başlıklı ve Turk J Med Sci 2015,45, – künyeli makalede makalede yazarlar arasına Doç . Dr . ‘in ismini dahil etmeden yayımlatması ile Prof . Dr . ve Prof .Dr . ’nin “

” isimli ve Iranian journal of Parasitology, 2015,10 ( 3), – künyeli Iranian journal of Parasitology’de yayımlanan makalede kendileri tarafından başka türler için yapılan analizlerin; tür isimleri değiştirilip başka spektrumlar üzerinde oynama yapılarak başka türlerin isimleriyle yayımlatılması suretiyle Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin etik ihlali ilkelerine aykırı davranıldığı iddialarına ilişkin olarak ;

19.1) Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurulunca Prof .Dr . için verilen her iki makalenin

23 / 29de sorumlu yazarı olmadığı ve makalelerin yayın aşamasındaki iş ve işlemlerin takibinin sorumlu

yazarlara ait olması sebebiyle Prof . Dr. ’nin söz konusu makalelerde, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakkında işlem yapılmasına yer olmadığı şeklinde verilen karara yönelik incelemede ; öncelikle Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasında etik ihlaline yönelik incelemelerde kimlerin bilirkişi ve uzman olarak görevlendirilemeyeceğinin belirtilmiş olduğu, Yönergenin 8/ 3- (b) bendinde “ İlgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, ”nin de sayılmış olduğu; fakat yapılan incelemede bu düzenlemeye aykırı olarak görevlendirilen her iki bilirkişinin (uzman) de etik ihlalinde bulunduğu iddia edilen Prof .Dr . ile aynı Üniversitede görev yapan öğretim üyeleri olduğu, bu durumun incelemenin tarafsızlığına ve güvenirliğine şüphe düşürdüğü ve ilgili

Yönerge ile belirlenen bilirkişi (uzman) tayin edilme usulüne aykırılık teşkil ettiği tespit edilmiştir . Bunun yanında bu hali ile dahi görevlendirilen bilirkişilerden Prof .Dr . . .’nın hazırlamış olduğu 20/ 07/ 2016 tarihli inceleme raporunda; “…bu makale ve ekteki pikler mukayese edildiğinde birbirlerine benzerlik olduğu, ancak birebir aynı olmadığı, ve tarafından yayımlanan makalede sunulan fenolik asite ait kromatogramların, tarafından daha önce yapılan ve ekte gösterilen kromatogramların değiştirilmesi sonucu elde edildiği iddiasının doğru olup olmadığını anlamak için, Ek- 12 nolu makalede HPLC kromatogramları verilen 4 adet Peucedanum türü için (caucasium, Peucedanum palimbioides, Peucedanum longibracteolatum, Peucedanum chryseum) yeniden fenolik asit analiz yapılarak HPLC kronatogramlarmın elde edilmesi gerekmekte olduğu, elde edilecek olan yeni HPLC kromatogramlarının ise Ek- 12 ve Ek- 13’ teki piklerle karşılaştırması yapılarak sağlıklı sonuca ulaşılabileceği” yönünde değerlendirmelerin olduğu ; yine Prof . Dr . . .’nin hazırlamış olduğu 18/ 08/ 2016 tarihli inceleme raporunda ; “… .

– ” başlıklı makalede Capparis spinosa türünün metanol ekstresinin fenolik içeriğinin ve . . tarafından yapılmasına karşın isimlerinin makaleye eklenmemesi sonucu Yükseköğretim Kurulu Bilimsel

Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, üçüncü bölüm, madde 8/e bendine göre haksız yazarlık etik ihlali yaptıkları sonucuna varıldığı, “ – ” isimli makalede yapılan iki ayrı etik ihlali iddiasına yönelik yapılan incelemede; ’in ayrıca kendisi tarafından analiz edilen dört farklı türün metanol ekstrelerine ait (Morus nigra, Cyclotrichium origanifolium, Myrtus communis ve Capparis spirıosa) HPLC kromatogramlarında bilgisayar ortamında bazı değişiklikler yapılarak makalede kullanılan dört farklı Peucedanum türlerine aitmiş gibi yayımlayarak etik ihlalinin yapıldığını iddia etmekte olduğu, makaledeki HPLC kromatogramları ve de şikayet de bulunan Doç .Dr. tarafından sunulan kromatogramlar dikkatle incelendiğinde kromatogramların ve alıkonma zamanlarının birbirine benzerliğinin dikkat çekmekte olduğu, ancak kromatogramlar üzerinde gerçekten çarpıtmalar yapılıp yapılmadığının kriminal bir araştırma sonucu anlaşılabileceği, sadece kromatogramlara bakarak böyle bir iddia kesin doğru demenin mümkün görünmemekte olduğu, bununla beraber, makale iki isimli olup

Prof .Dr. (Parasitolog) ve Prof .Dr. (Biyolog, Moleküler biyolog) tarafından yapılmış olup HPLC analizin den sorumlu yazar ve bu konuda herhangi bir atıf veya teşekkür

24 / 29makalede yapılan incelemede tespit edilemediği, ayrıca DoçDr . ’in ikazı sonrası yazarlar

tarafından bir düzeltme mektubunun “Clarification on a published paper in Iran J parasitol” yayımlanmasının da düşündürücü olduğu ” yönünde hususlara değinildiği tespit edilmiştir .

19.2) Yine Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Fen ve

Mühendislik Bilimleri Kurulunca Prof . Dr . için; “..Prof . Dr. ’nin söz konusu çalışmanın yayımlanması hususunda kötü niyetli olmadığı, bu nedenle davranışlarının Etik ihlali niteliğinde sayılamayacağı, ancak durumun önemine binaen Prof . Dr.

’nin bilimsel çalışmalarda ve özellikle grup çalışmalarında etik konularında hassas davranması hususunda uyarılması şeklinde verilen karara yönelik incelemede ; öncelikle

Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasında etik ihlaline yönelik incelemelerde kimlerin bilirkişi olarak görevlendirilemeyeceğinin belirtilmiş olduğu, Yönergenin 8/ 3- (b) bendinde “ İlgilinin kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri, ”nin de sayılmış olduğu; fakat yapılan incelemede bu düzenlemeye aykırı olarak görevlendirilen bilirkişi Prof .Dr . . .’nin de etik ihlalinde bulunduğu iddia edilen Prof . Dr . ile aynı

Üniversitede görev yapan öğretim üyesi olduğu, bu durumun incelemenin tarafsızlığına ve güvenirliğine şüphe düşürdüğü ve ilgili Yönerge ile belirlenen bilirkişi tayin edilme usulüne aykırılık teşkil ettiği tespit edilmiştir . Bunun yanında her ne kadar bilirkişi tayini usulünde

Yönergeye uygun hareket edilmemiş olsa da verilen karar yönünden usul ekonomisi ilkesi de göz önüne alınarak yapılan değerlendirmede; dosya kapsamından şikayete konu makalede sorumlu yazarın Prof . Dr . , HPLC analizlerinin ilgili makalede yer almasını sağlayan kişinin ise

Prof . Dr . olduğunun tespit edildiği ayrıca makalede Yükseköğretim Kurumları Bilimsel

Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ nin madde 4/ 1-e bendine göre haksız yazarlık söz konusu olduğu ancak Doç . Dr . ’in makalede isminin bulunmaması ve verilerin değiştirilmesiyle ilgili olarak Prof . Dr . ’ nin söz konusu hatayı düzeltmek amacı ile çalışmayı yayından da çekmek de dahil olmak üzere uğraş vermiş olduğu hususlara ilişkin tespitlerinin yerinde olduğu değerlendirmeleriyle yeniden bir inceleme yapılmasında hukuki yarar bulunmadığı kanaatine varılmıştır .

20) Gelinen bu aşamada dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler, TÜBİTAK Başkanlığı, Kilis 7 Aralık

Üniversitesi Rektörlüğü ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlüğü tarafından yapılan incelemeler gereği sunulan Bilirkişi raporları, ilgili makalelerde ismi geçen yazar beyanları, olayın kronolojik olarak vuku buluş şekli, başvuranın ikazı sonrası yayımlanan düzeltme mektubu, özür mailleri, Prof .

Dr . ‘nin dışındaki makale yazarlarının savunmalarından, proje protokolü çerçevesinde projenin moleküler biyoloji ve genetik kısmından sorumlu tek araştırmacının Prof . Dr . olduğu, Doç .

Dr . ve Arş . Gör . . ‘nin isimlerinden ne projede çalışırken ne de makalenin yazım ve inceleme aşamasında haberdar olmadıklarını ifade etmiş oldukları hususları da göz önüne alınarak ayrıca Prof .Dr . yönünden yapılan incelemede (her ne kadar Yönergeye aykırı usulle tayin edilmiş olsalar da) bilirkişilerin raporlarında da benzer hususlara dikkat çekildiği ve hatta her iki raporda da makaledeki HPLC kromatogramları ve başvuran Doç .Dr . tarafından sunulan kromatogramlar dikkatle incelendiğinde kromatogramların ve alıkonma zamanlarının birbirine benzerliğinin dikkat çekmekte olduğu, ancak kromatogramlar üzerinde gerçekten çarpıtmalar yapılıp

25 / 29yapılmadığının kriminal bir araştırma sonucu anlaşılabileceğinin özellikle belirtilmiş olmasına karşın

bu tespitin aksine herhangi bir gerekçe göstermeksizin böyle bir kriminal araştırma gerek duyulup duyulmaması hususu hiç tartışılmaksızın ( ki TÜBİTAK Başkanlığının herhangi bir kriminal araştırmaya gerek duyulmaksızın veriler üzerinde bu incelemeyi gerçekleştirmiş olduğu hususu da dikkate alınarak ) projenin moleküler biyoloji ve genetik kısmından sorumlu tek araştırmacı olan

Prof . Dr . için verilen her iki makalenin de sorumlu yazarı olmadığı ve makalelerin yayın aşamasındaki iş ve işlemlerin takibinin sorumlu yazarlara ait olması sebebiyle söz konusu makalelerde, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakkında işlem yapılmasına yer olmadığı şeklindeki kararda hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir .

21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;

21.1) Kilis 7 Aralık Üniversitesi Etik Kurulunca 27/ 10/ 2016 tarih ve / nolu toplantısında

alman nolu Yönergedeki usule aykırı olarak Bilirkişi (uzman) tayin etmek suretiyle verilen Prof .

Dr . ’nin her iki makalenin de sorumlu yazarı olmadığı ve makalelerin yayın aşamasındaki iş ve işlemlerin takibinin sorumlu yazarlara ait olması sebebiyle söz konusu makalelerde, uygun illiyet bağının bulunmaması nedeniyle hakkında işlem yapılmasına yer olmadığı şeklinde alınan kararın hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaatiyle başvurunun yerinde olduğu ve başvuranın talebi yönünde gerekçede belirtilen hususlar çerçevesinde ilgili Yönerge belirlenen usule uygun olarak söz konusu kararın gerekirse bir kriminal incelemede yaptırmak suretiyle yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır .

21.2) Yine Sivas Cumhuriyet Üniversitesi yönünden; Sivas Cumhuriyet Üniversitesinin bundan

sonraki bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlaline yönelik incelemelerinde Yükseköğretim Kurulu

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasının (b) bendi gereği bilirkişi tayininde

Yönerge ile belirlenen usul dairesinde işlem yapması gerektiği kanaatine varılmıştır .

22) Konuyla ilgili yazına bakıldığında;

22.1) Mehmet Ünal, Metin Toprak, Veysel Başpınar, “Bilim Etiğine Aykırı Davranışlar ve

Yaptırımlar : Sosyal ve Beşeri Bilimler İçin Bir Çerçeve Önerisi”, Amme İdaresi Dergisi , C.45, S.3, Eylül 2012 makalesinde; haksız yazarlık, “yazar olarak belirtilmeyi haklılaştırmayacak küçük bir katkı nedeniyle yeni yazar ekleme, yazar sırasını izinsiz değiştirme, onursal yazarlık, ikram yazarlık, karşılıklı yazarlık, saygın bir kişinin adını ortak yazar olarak izinsiz yazma, ortak yazarın adını çıkarma, bedel karşılığı (hayalet yazara) kendi adına çalışma/yayın yaptırma bu tür ihmallerin örneklerindendir .” şeklinde açıklanmıştır .

22.2) Osman İnci, “Bilimsel Yayın Etiği İlkeleri, Yanıltmalar Yanıltmaları Önlemeye Yönelik

Öneriler”, Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık , 2009 makalesine göre; “Yazarlık hakkı sadece metin yazarının değil, araştırmaya katkı yapan ve katılan tüm kişilerin adlarının sıralanmasıdır .

Araştırmaya başlarken yazarlık ve sıralaması bir yazılı protokol ile belirlenmelidir… Aktif olarak çalışmaya katkısı olmayan kişilerin yazarlar arasında katmak, araştırmanın tüm aşamalarında aktif katkısı olan bilimcileri yazarlar arasında katmamak, yazar sıralamasını gereksiz ve uygun olmayan bir şekilde değiştirmek, bilimsel bilginin sunumu ile aynı çalışmanın makalesinde, yazar çıkarmak,

26 / 29ciddi etik yanıltmalarıdır . Tüm yazarlar yazılara katkı sağlamalı, bir yazar yazarlık sorunlarını

üstlenmelidir… . Vanvouver antlaşmasına göre bir bilimsel yayında yazarlar arasında bulunmak için; i- Çalışmanın planlama, tasarım, analiz ve yorumlanmasına katkıda bulunmak, ii- Yayını hazırlamak veya önemli oranda beyinsel katkı ile düzeltmek, iii- Yayınlanacak son haline onay vermek…

Belirlenen ilkeler çerçevesinde hakkı olanların hepsi yazar olmalı, yazarlığı hak etmeyen diğer katkılara teşekkür edilmelidir .”

23) Konu ile ilgili emsal uygulamalara bakıldığında;

23.1) Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin 11/ 03/ 2015 tarihli ve E. 2014/ 118, K . 2015/ 381 sayılı

kararında; “Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, Yükseköğretim Kurulu Bilimsel

Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 8. maddesinin (e) fıkrasına aykırı olarak haksız yazarlık yoluyla etik ihlalinde bulunduğuna ilişkin Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 11.11.2013 tarih ve

59152 sayılı kararıyla bildirilen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Fen ve Mühendislik Bilimleri

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulunun 08.11.2013 tarih 2013/ 09 sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır . Uyuşmazlığın çözümü, dava konusu etik ihlaline konu eserlerde etik ihlali yapılıp yapılmadığının tespiti amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırılmasını gerektirdiğinden, Mahkememizin 30.05.2014 tarihli ara kararı uyarınca eserler üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan 19.11.2014 tarihli raporda özetle; ” ‘Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch Mathematical and Computational Applications .’ (M 2 olarak adlandırılmıştır) eserinin özet bölümündeki birkaç cümle haricinde “Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch”, Proceedings of the 1st International

Symposium on Computing in Science and Engineering Türkiye’ (M 1 olarak adlandırılmıştır) eseri ile tamamen aynı olduğu, “Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch .

Mathematical and Computational Applications .” eserinin sempozyum tebliğinden çıkan bir makale olduğu, davacının, M1’de birinci isim olarak yer almasına ve tebliği sunmasına rağmen M2’den isminin çıkarılmasını talep ettiği, bunun üzerine de M2’nin, Dr. . . adına tek yazarlı olarak basıldığı, davacının her iki esere de akademik katkı sağladığı kesin olduğundan “haksız yazarlık sebebiyle etik ihlalinde bulunduğu sonuç ve kanaatine varıldığı” şeklinde görüş belirtilmiştir .

Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş ve davacı tarafından bilirkişi raporuna yapılan itirazlar, raporun dayandığı teknik ve bilimsel veriler karşısında yerinde görülmemiş olup, Mahkememiz heyetince de hükme esas alınabilecek nitelikte bulunmuştur . Bu durumda, dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davacının söz konusu eserlerde “haksız yazarlık yoluyla” etik ihlali yaptığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmamaktadır .”

B. İYİ YÖNETİM İLKELERİ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME

24) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında

Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak

27 / 29Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme”

ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurana verdiği gerekçeli cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

25) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün

içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarelerin eylem ve işlemlerine karşı dava açma sürelerinden arta kalan sürede Kilis 7 Aralık Üniversitesinin işlemine karşı Gaziantep İdare

Mahkemelerinde, Sivas Cumhuriyet Üniversitesinin işlemine karşı ise Sivas İdare Mahkemelerinde dava açmak üzere yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle;

Başvurunun kabulü ve Kilis 7 Aralık Üniversitesince Prof .Dr . hakkında “… uygun illiyet bağı bulunmadığı gerekçesiyle işlem yapılmasına yer olmadığı ” şeklinde verilen kararın, gerekçede belirtilen hususlar çerçevesinde ve Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın

Etiği Yönergesi’nin “Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasının (b) bendindeki usule uygun olarak yeniden değerlendirilmesi hususunda KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi yönünden bundan sonraki bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlaline yönelik incelemelerinde Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin

“Etik kurullarının toplantı usul ve esasları” başlığı altında düzenlenen sekizinci maddesinin 3 üncü fıkrasının (b) bendi gereği bilirkişi tayininde Yönerge ile belirlenen usul dairesinde işlem yapması hususunda SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ ve SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA, YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA(YÖK), TÜBİTAK

BAŞKANLIĞINA, KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİNE, SİVAS CUMHURİYET

ÜNİVERSİTESİNE, tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

28 / 29Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

---