|
ÖZET: Başvuran, Bolu Belediye Başkanlığı’na yaptığı müracaatta, Hatay Büyükşehir Belediyesi’nde görev yaptıktan sonra 03.08.2023 tarihinde Bolu Belediyesi’nde işe başladığını ve bu kapsamda maaş ödemesi protokolü çerçevesinde promosyon ödemesi talep ettiğini belirtmiştir. Ancak, Bolu Belediyesi, promosyon ödemesinin yalnızca belirli bir kontenjan dahilinde yapılabileceğini ve başvuranın bu kontenjana girmediğini ifade etmiştir. Başvuran, 30.07.2024 tarihinde dilekçe vererek promosyon ödemesinin kendisine yapılmasını talep etmiştir.
Bolu Belediye Başkanlığı, başvuranın işe giriş tarihinin, promosyon ödemesi yapılacak personel listesi dışında kaldığını belirterek, ödemeyi gerçekleştirmemiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından yapılan inceleme sonucunda, başvuranın talebinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığına karar verilmiştir. Anayasa’nın eşitlik ilkesine dayanarak, yeni bir kurumda göreve başlayan personelin de promosyon ödemesinden yararlanması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Bolu Belediye Başkanlığı’na başvuranın promosyon ödemesinin yapılması yönünde tavsiyede bulunmuş ve bu kararın 30 gün içinde uygulanmasını istemiştir. Bu durum, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12043-S.24.18271
BAŞVURU NO : 2024/9646
KARAR TARİHİ : 05.11.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BOLU BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, maaş ödemesi protokolü çerçevesinde tarafına promosyon ödemesi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06.08.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C Kimlik Numaralı tarafından yapılan şikâyet başvurusunda özetle; Hatay Büyükşehir Belediyesi uhdesinde görev yapmakta iken 17.07.2023 tarihinde görevinden ayrıldığını, 03.08.2023 tarihinde Bolu Belediyesi Başkanlığında göreve başladığını, Bolu
Belediyesinin uhdesinde çalışan personele 18.05.2022 tarihinde maaş ödemesi ve promosyon anlaşması protokolü çerçevesinde promosyon ödemesi yaptığını, başvuranın da bu kapsamda promosyon ödemesinden yararlanmak maksadıyla 30.07.2024 tarihinde dilekçe sunduğu, mezkûr İdarenin promosyon ödemesi yapmadığını belirterek promosyon ödemesinin tarafına yapılmasını Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca Bolu Belediye Başkanlığından 11.09.2024 tarihli ve sayılı yazı ile konuya ilişkin bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Mezkûr İdareden Kurumumuza gönderilen
30.09.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın, Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı uhdesinde çalışmakta iken 03.08.2023 tarihinde naklen atama yoluyla Bolu Belediye Başkanlığı uhdesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak peyzaj mimarı unvanıyla göreve başladığı, 2.2. Başvuranın, 30.07.2024 tarih ve sayılı dilekçesi ile promosyon ödemesi protokolü çerçevesinde tarafına promosyon ödemesi yapılması hususunda başvuruda bulunduğu, 2.3. Başvuranın, bu talebine istinaden Bolu Belediye Başkanlığının 31.07.2023 tarihli cevabi yazısında
“Bolu Belediye Başkanlığı ve Yapı Kredi Bankası arasında imzalanan Maaş Ödemesi Protokolü 10 uncu
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca promosyon anlaşması imza tarihinden itibaren ödenecek promosyon tutarının 143 kişi ile sınırlı tutulduğu ve kontenjan nedeniyle promosyon ödemesinin yapılamadığı” açıklamalarına yer verildiği, 2.4. Bolu Belediye Başkanlığının ile Yapı Kredi Bankası arasında Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel
Müdürlüğünün (6) sıra Nolu Genel Tebliği ve 20.07.2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 Sayılı Başbakanlık Genelgesi hükümleri çerçevesinde 18.05.2022-15.05.2025 tarihlerini kapsayan (3) yıl süreli promosyon anlaşması imzalandığı, 2.5. Maaş ödemesi protokolünün başlangıç tarihi olan 15.06.2022 tarihinden itibaren Bolu Belediye
Başkanlığı uhdesinde göreve başlayan 184 kişiden 143 personele unvan ayırt etmeksizin promosyon ödemesi yapıldığı, 2.6. Başvuranın, 03.08.2023 tarihinde işe başlaması ve 25.01.2023 tarihinden sonra Bolu Belediye
Başkanlığı uhdesinde göreve başlayan personele promosyon ödemesi yapılmaması sebebiyle başvurana promosyon ödemesi yapılmadığı ayrıca bu hususun başvurana yazılı ve sözlü olarak bildirildiği, 2.7. Başvurana yukarıda zikredilen promosyon ödemesi protokolüne aykırı bir şekilde ödeme yapılması durumunda Yapı Kredi Bankasının tazminat isteme ve dava açma hakkı bulunduğu, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.4. “Yargı Yolu” başlıklı 125 inci maddesinin yedinci fıkrasında; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”, 4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”, 7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi; “Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8.20.07.2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”, 9. 17.07.2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 1. paragrafta da açıklandığı üzere, naklen atama ile göreve başladığı Bolu Belediye Başkanlığı tarafından, maaş ödeme protokolünün 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmü gerekçe gösterilerek ödenmeyen banka promosyonun tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya
Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan
17.07.2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
13. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan
yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
14. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
15. Öte yandan, banka promosyonu sözleşmesinin güncellenmesi talebi ile ilgili olarak Kurumumuza yapılan 04.09.2022 tarih ve 2022/12667 sayılı şikayet başvurusunun inceleme neticesinde 30.10.2022 tarihli Tavsiye Kararı verilmiş olup, söz konusu kararda; kamu kurumu çalışanlarının banka promosyon ödemelerinin güncellenmesi talepleri karşısında ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, Kurumların özellikle 2022 yılı öncesi sözleşme miktarları ile son dönemlerde yapılan promosyon sözleşmesi miktarlarının, ‘yenileme’ hukuki kurumu ile yenilenmesinin mümkün olduğu değerlendirilerek, güncelleme taleplerinin idare tarafından yeniden ele alınması gerektiği yönünde karar verilmiştir.
16. Dosyadaki bilgi ve belgelerden, Bolu Belediye Başkanlığı ile Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Bolu Şubesi arasında 18.05.2022 tarihinden 15.05.2025 tarihine kadar (3 yıl) süreyle geçerli olmak üzere maaş ödeme protokolü imzalandığı, bu protokolün, Kuruluş’ un Geri Ödeme Yükümlülüğüne İlişkin Hükümler başlıklı 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında; “ İlgili Kuruluş personeli işbu protokolün süresine tekabül eden dönem için daha önce Banka’dan iş geliştirme ödemesi almış ise, Banka tarafından kendisine sadece iş geliştirme ödemesi aldığı kurumun maaş protokol bitiş tarihi ile işbu protokolün kalan süresi arasındaki dönem için ödeme yapılacaktır. Daha önce ödeme aldığı kurumun maaş protokolü işbu protokolün süresi ile aynı ise veya işbu protokolden sonra sona eriyorsa kendisine Banka tarafından herhangi bir ödeme yapılmayacaktır. Banka tarafından bu nedenle ödeme yapılmamasından ötürü personelden gelebilecek talep ve başvuruların muhatabı sadece Kuruluş olacak, Banka herhangi bir talep ve başvurunun muhatabı olmayacaktır. Ayrıca işbu protokolün süresinden önce Kuruluş tarafından sona erdirilmesi ya da Protokol hükümlerinin Kuruluş tarafından ihlali nedeni ile kısmen dahi olsa fiilen sona ermesi nedeniyle Banka’nın her türlü tazminat talep ve dava hakları saklıdır.” hükmü gereğince başvurana promosyonun ödenmediği anlaşılmıştır.
17. 03.08.2023 tarihinde yeri işyerinde göreve başlayan başvuranın, bu işyerinde sözleşme bitim tarihi olan 15.05.2025’e kadar sözleşme imzalanan ilgili banka şubesinden maaş alacağı, yani söz konusu bankaya yapılan toplu maaş ödemeleri içerisinde başvurana ait maaş ödemelerinin de bulunduğu, ilgili idare tarafından başvuruya ilişkin olarak yapılan değerlendirmede de anılan banka şubesinin bu durumdan
faydalanacağının da göz ardı edildiği, bu durumun da başvuranın mağduriyet yaşamasına yol açtığı anlaşılmaktadır.
18. Şu halde, yeni bir kurumda göreve başlayan, yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olarak maaş alacak olan personel için, bu protokol kapsamında yapılacak işlemlerde idarenin tüm personele eşit davranma yükümlülüğüne uyması Anayasamızda öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesinin gereğidir. Yukarıda değinilen gerekçelerden hareketle başvuranın göreve başladığı tarih baz alınarak başvurana promosyon ödemesinde bulunulması gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvurana promosyon ödenmemesi işleminin hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Bolu İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için BOLU
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, BOLU
BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve BOLU BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi