|
ÖZET: Başvurucu, Karaca Çay Fabrikası’nda çalıştığını ve annesinin sağlık sorunları nedeniyle Bölümlü Çay Fabrikasına nakil talebinde bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, bu talep, başvurucunun mazeretine rağmen reddedilmiştir. Başvurucu, kendisi gibi başvuran beş kişinin talebinin kabul edildiğini iddia etmektedir. İlgili idare, başvurucunun mevsimlik işçi olarak çalıştığını ve nakil talebinin, işyerinin norm kadro durumu ve işgücü ihtiyaçları dikkate alınarak uygun görülmediğini açıklamıştır.
İdarenin açıklamalarına göre, başvurucunun talebinin reddedilmesinin gerekçeleri arasında, nakil talep edilen fabrikada mevcut kadro eksikliğinin olmaması ve bu durumun karlılık ile verimlilik ilkelerine aykırı olduğu yer almaktadır. Ayrıca, başvurucunun nakil talebinin kabul edilmesi durumunda, işyerinde fazladan eleman istihdam edilmesi gerekeceği belirtilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, idarenin takdir yetkisini kullanarak karar verme hakkı bulunmaktadır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde alınan karar, hukuka uygun bulunmuş ve başvuranın talebinin kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır. İdare, başvurucunun sağlık durumu gibi mazeretlerini dikkate alarak, ileride işgücü ihtiyacı oluşması durumunda nakil işleminin gerçekleştirilebileceğini belirtmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10248-S.23.16436
BAŞVURU NO : 2023/2735
KARAR TARİHİ : 15/08/2023
RET KARARI
ÇAY İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucunun Bölümlü Çay Fabrikasına nakil işleminin yapılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 25/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1 Kurumumuza yapılan başvuruda başvurucu, Karaca Çay Fabrikası’nda çalıştığını, annesinin hasta ve
yatalak olduğunu, bu sebeple Çaykara’da ikamet ettiğini; işine gitmekte zorlanmsı sebebiyle ayrıca ev kiraladığını; naklinin Bölümlü Çay Fabrikasına alınması talebinde bulunduğunu; fakat başvurusunun mazereti olmasına rağmen reddedildiğini, halbuki kendisi gibi başvuruda bulunan 5 kişinin talebinin kabul edildiğini belirtmekte ve naklinin Bölümlü Çay Fabrikasına yapılması talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 11/05/2023 tarih ve – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Başvuru sahibinin talebi ile ilgili nakil işlemlerinde, işyerlerinin norm kadrolarının ve eksik işgücü ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulduğu, 2.2. Başvuru sahibinin 4857 sayılı İş Kanunu ve yürülükteki toplu iş sözleşmesi hükümleri çerçevesinde mevsimlik işçi olarak çalıştığı; fiili olarak mevsimlik beden işçisi görevini yürüttüğü, ilgilinin naklinin yapılması durumunda, nakil talep ettiği Bölümlü Çay Fabrikasında fazladan eleman istihdam edileceği, işlemin karlılık ve verimlilik esaslarına uygun olmayacağı, 2.3. Başvuru sahibinin belirttiği gibi 5 kişilik nakil işleminin yapılmadığı, 3 kişinin nakil işleminin uygun görüldüğü, işlemlerin daha önceki tarihlerde işyerlerinin norm kadrosu dikkate alınarak yapıldığı,
2.4. Başvurucunun talep ettiği işyerinde eksik işgücü oluşması halinde nakil işleminin gerçekleştirilebileceği, mevcut durumda, başvurucunun kendi ünitesinde istihdamının sağlanmasının
Kurumun menfaatine olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde, “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.” 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“[…]Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler
[…]”, 4. 4857 sayılı İş Kanununun Tanımlar” başlıklı 2nci maddesinde, “Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.”
4.1. Tanım ve şekil başlıklı 8inci maddesinde; “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.
4.2. Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesibaşlıklı 11’inci maddesinde; “İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. […].”
5. Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Öz-Gıda Sanayi ve
Yardımcı İşleri Sendikası (ÖZ-GIDA -İŞ) Arasında imzalanan 01.01.2021-31.12.2022 Yürürlük
Süreli Toplu İş Sözleşmesinin, “İş ve işyeri değişiklikleri” başlıklı 81’inci maddesinin (a) bendinde; “İşçinin yazılı talebi halinde, işyerinin norm kadro durumu, verimlilik ilkeleri ve hizmetin gerekleri esas alınarak, Genel Müdürlüğün onayı ile işyerleri arasında işçi nakilleri yapılır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvurucu özetle, annesinin hasta ve yatalak olması sebebiyle, nakil işleminin yapılarak, Bölümlü Çay
Fabrikasında görevlendirilme talebinde bulunmaktadır.
8. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle, başvuranın 4857 sayılı İş Kanununa tabi mevsimlik işçi olarak çalıştığı, işyerlerinin norm kadrolarının ve eksik işgücü ihtiyaçlarının göz önünde bulundurularak talebinin karşılanamadığı belirtilmektedir.
9. Bilindiği üzere; Anayasanın 49’uncu maddesiyle, çalışanların hayat seviyesinin yükseltilmesi ve çalışma hayatını geliştirmek için gerekli tedbirlerin alınmasının Devletin ödevi olduğu, 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabii olarak çalışan personelin işçi olarak adlandırıldığı, 4857 Sayılı İş Kanununda işçi ile işveren arasındaki ilişkinin bir iş sözleşmesine bağlı olduğu, iş sözleşmesinin kapsamının bağımlı iş görme ve ücret ödemesinden oluştuğu, Türk Borçlar Kanununda ise hizmet sözleşmesinin belirli veya belirsiz işçinin işverene bağımlı olarak iş görmesi olarak tanımlamıştır.
10. Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesi kararında ifade edildiği üzere, Kişilerin ailevi ve sosyoekonomik sebepler gibi “bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” (Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı
Kararı)
11. İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6. baskı,
C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak
imkanı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır.
Bu doğrultuda idari görevlere atama yapmak veya görevden almak da idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak İdare takdir yetkisini kullanırken hukuk kurallarına uygun olarak işlem tesis etmek durumundadır.
12. Başvuruya konu somut olay açısından yapılan incelemede, Başvurucunun Karaca Çay Fabrikası
Müdürlüğü ile 09/05/2022 tarihinde imzaladığı belirli süreli hizmet akdinde yer değişikliği talebine ilişkin hüküm bulunmadığı, sözleşme metni incelendiğinde, sözleşmede belirtilmeyen hususlarda toplu iş sözleşmesi, İş Kanunu ve diğer kanunların uygulanacağı hususunun belirtildiği, yürürlükteki Toplu İş
Sözleşmesi hükümlerine bakıldığında (bkz:5 no.lu paragraf) ise; işçinin yazılı talebi halinde, işyerinin norm kadro durumu, verimlilik ilkeleri ve hizmetin gerekleri esas alınarak, Genel Müdürlüğün onayı ile işyerleri arasında işçi nakillerinin yapılabilmesinin mümkün olduğu görülmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurucunun Bölümlü Çay Fabrikasına nakil talebinin, söz konusu fabrikada boş işçi kadrosunun olmaması, işlemin karlılık ve verimlilik esaslarına uygun olmayacağı gerekçeleriyle reddedildiği, bu hususta kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir husus tespit edilemediği ve idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir sebepler dışında bir sebebe dayanmadığı görüldüğünden başvuranın talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiş ve başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
14. Diğer taraftan, idare tarafından da belirtildiği üzere,başvurucunun annesinin sağlık sorunları ve engel durumu göz önünde bulundurularak talep ettiği işyerinde eksik işgücü oluşması halinde nakil işleminin gerçekleştirilebileceği hususunda şüphe bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. Günümüz demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği; ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir,
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÇAY İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi