|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından 7143 sayılı Kanun çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılan borç yapılandırmasıyla ilgilidir. Başvuran, 2018 yılında iki taksiti zamanında ödemesine rağmen, 2019 yılında zor durumda olduğu için üç taksiti ödeyemediğini belirtmiştir. Bu durumun, yapılandırmanın bozulmasına neden olduğunu öğrenince, başvuruda bulunmuştur. İlgili kurum, başvuranın işyerlerinin faal olmadığını ve çok zor durum halinin uygulanamayacağını ifade etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın yapılandırma başvurusunun ilk iki taksitini zamanında ödemesine rağmen, 2019 yılında üç taksit ihlali nedeniyle yapılandırmanın bozulduğunu belirtmiştir. 7143 sayılı Kanun’un hükümleri gereği, bir takvim yılı içinde iki veya daha fazla taksitin süresinde ödenmemesi durumunda yapılandırma hakkının kaybedileceği vurgulanmıştır. Başvuranın, 2018 yılına ait taksitlerin vade tarihinin 2019 yılına uzatılması nedeniyle ihlal yaşandığını bilmediği iddiası, mevzuat gereği geçerli bulunmamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını belirleyerek, başvurunun reddine karar vermiştir. Ayrıca, idarenin başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığı, bilgilendirme eksiklikleri olduğu tespit edilmiştir. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/150-S.211
BAŞVURU NO : 2019/12219
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Borç yapılandırmasına ilişkin işlemler hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 08/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 12/6/2019 tarihinde yapılan başvuruda; başvuran, Antalya SGK İl Müdürlüğü
Muratpaşa Sosyal Güvenlik Merkezine bağlı – – – numaralı işyerlerinden dolayı olan borçlarını 7143 Sayılı Kanun kapsamında yapılandırarak taksitlendirdiğini, 7143 sayılı Kanuna göre ödenmesi gereken taksitlerin ilk ikisinin süresinde ve tam ödenmesi koşuluyla, kalan taksitlerden; bir takvim yılında iki veya daha az taksitin, süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde, ödenmeyen veya eksik ödenen taksit tutarlarının son taksiti (peşin ödeme seçeneğinin tercih edilmesi hâlinde ilk taksiti) izleyen ayın sonuna kadar, gecikilen her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikme zammı oranında hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödenmesi şartıyla bu Kanun hükümlerinden yararlanılabildiğini, (7143 sayılı Kanun md. 9/6) 2018 takvim yılı içerisinde 1 ve 2 taksit ödemelerini süresi içerisinde yaptığını, vadesi 31/12/2018 olan 3.
taksit ödemelerini çok zor durumda olması nedeniyle yapamadığını, taksit süresinin 28/02/2019 tarihine uzamasından kaynaklı taksit ihlalinin 2019 yılına sayılacağını bilmediğini, 2019 takvim yılı içerisinde 4. taksit (28/02/2019) ve 5. Taksitleri de (30/04/2019) aynı şekilde zor durum nedeniyle ödeyemediğini, 18 Haziran 2019 tarihinde 2018 takvim yılında 1 ihlal ve 2019 takvim yılında 2 ihlal yapmasına rağmen yapılandırmaların bozulduğunu öğrendiğini, ilgili Kuruma 19/06/2019 tarihli dilekçesiyle başvurduğunu, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 02/07/2019 tebliğ tarihli cevap yazısında yapılandırmalarımın bozulduğunu ve herhangi bir düzeltme işleminin yapılamayacağını belirttiğini, ülke ekonomisinin çok sıkıntılı olduğu bu süreçte tek gelir kaynağım olan emekli maaşıyla geçmişten kalan SGK prim borçlarını ödemek istediğini, bunun için de ilk iki taksiti süresi içerisinde çok zor şartlar altında yatırdığını, zaten yapılandırma kanunlarının esas amacının borçlarını ödeyemeyen vatandaşlara taksitlendirme yaparak borçların tasfiyesini sağlamak olduğunu, takvim yılı bir yıllık bir süreyi kapsadığını,
2018 yılında yapılmış olan taksit ihlalinin 2019 yılına sayılması ve bu durumdan bilgi sahibi
olmaması sebebi ile böyle bir mağduriyetin ortaya çıktığını, sicil numaralı işyerinin 6. taksit ödemesini 30/06/2019 tarihinde SGK emanet hesabına yatırdığını ifade ederek, yapılandırılmalarının devam ettirilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 09/08/2019 tarihli ve E. sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. İşveren Nedim Çelik’in Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde muhtelif sicil numaralı dosyalarda işlem gören işyerleri borçlarının 7143 sayılı yapılandırma kapsamında yapılandırdığı, yapılandırmasının ilk iki taksitini süresinde ödemesine rağmen 3 üncü taksitin
2019 yılına ertelenmesi ve 2019 yılında üç taksit ihlali yapması dolayısıyla yapılandırmasının
bozulduğu, ilgili üniteye yapmış olduğu itirazın reddedildiği,
2.2. Anılan işverenin, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne vermiş olduğu 19/06/2019 tarihli ve sayılı dilekçesinde, zor durumda bulunması sebebiyle yapılandırmanın 4 üncü ve 5 inci taksitlerini ödeyemediğini, bu sebeple yapılandırmasının çok zor durum hali kapsamında değerlendirilerek devam etmesini talep ettiği,
2.3. 7143 sayılı Kanun uyarınca Kurum alacaklarının yeniden yapılandırılmasına ilişkin yapılacak iş ve işlemlerin açıklandığı 2018/19 sayılı Genelgede yer alan çok zor durum halinin, taksitlerin ödeme yükümlülüklerinin düzenli olarak yerine getiriliyor olması şartıyla bir takvim yılı içinde ikiden fazla cari aya ilişkin primlerin süresi içinde ödenmediğinin ve 2011/53 sayılı
Genelge doğrultusunda “Mali Durum Bildirim Formunda beyan edilen bilgilere göre borçlunun çok zor durumda olup olmadığına ilişkin rasyonun 2 veya altında olması şartıyla borçlunun çok zor durumda olduğunun tespiti halinde mümkün olacağının belirtildiği,
2.4. Ancak söz konusu işverenin itiraza konu işyerlerinin (gayri faal olduğu bu nedenle de)
yapılandırmalarının bu kapsama dahil olmadığı hususunun 21/06/2019 tarihli ve sayılı yazı ile işverene iletildiği,
2.5. Bununla birlikte, 7143 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin altıncı fıkrasında, “borçlarını anılan Kanuna göre taksitle ödemek amacıyla başvuruda bulunan borçlularca, ilk taksit ödeme süresinin başladığı ayda ödenmesi gereken primlerden başlanılarak, bir takvim yılı içinde ikiden fazla cari aya ilişkin sigorta primlerinin veya işsizlik sigortası primlerinin, çok zor durum hali olmaksızın ödenmemesi veya yasal süresi dışında ödenmesi ya da eksik ödenmesi halinde, kalan taksitler için bahse konu Kanun hükümlerinden yararlanma hakkı kaybedilmiş olacağı,
2.6. Yeniden yapılandırılmış taksitlerle ilgili ödeme yükümlülüklerinin yerine getiriliyor olmasına rağmen bir takvim yılı içinde ikiden fazla cari aya ilişkin primlerinin çok zor durum hali olmadan süresi içinde ödenmediğinin tespit edilmesi halinde 7143 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanma hakkı üçüncü aya ilişkin primlerin yasal ödeme süresinin sona erdiği ayı takip eden aydan başlanılarak kaybedilmiş sayılacağı,
2.7. 2018 yılı Aralık ve 2019 yılı Ocak ayında ödenmesi gereken taksitlerin ödeme sürelerinin
2019 yılı Şubat ay sonuna kadar uzatılması sebebiyle (7159 sayılı Kanun ile) 2019/1 sayılı
Genelge gereğince 2018/Aralık ve 2019/Ocak ayı taksitinin 28/02/2019 tarihine kadar ödenmesi halinde ihlal olarak kabul edilmeyeceği, ancak bu taksitlerinin 28/02/2019 tarihine kadar ödenmemesi halinde ise 2019 yılının taksit ihlali olarak kabul edileceğinin açıklandığı,
2.8. Buna göre, işveren ‘in yukarıda sözü edilen işyeri numaralarına ilişkin 7143 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma başvurusunda bulunduğu ve söz konusu işyerlerine ait yapılandırmalarının ilk iki taksitlerini düzenli ödediği, ancak 2019 yılında ödeme vadesi sona eren ve 2019 ihlali sayılan 3, 4, 5 ve 6 ncı taksitlerini ödemediği,
2.9. Bu bağlamda işverenin yukarıda açıklanan Kanun ve Genelge gereği (bir takvim yılında ikiden fazla taksit ihlalinin gerçekleşmesi sebebiyle) ihlal şartlarının gerçekleşmesi nedeniyle ödeme planının bozulduğu, dolayısıyla yapılandırmasının devamının kabulüne imkan bulunmadığı,
2.10. Bu nedenle, başvuranın şikayete konu işyerlerinin gayri faal olması nedeniyle zor durum hali kapsamında değerlendirilemeyeceği, ayrıca meri mevzuat hükümleri uyarınca yapılandırma anlaşmasının bozulması gerektiğinden ilgilinin talebinin kabulüne imkan bulunmadığı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü,
3. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü,
4. 18/5/2018 tarihli, 30425 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı
Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun;
4.1. “Kesinleşmiş Sosyal Güvenlik Kurumu alacakları” başlıklı 7 inci maddesinde; “2018 yılı Mart ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce tahakkuk ettiği hâlde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan; a) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılık statülerinden kaynaklanan; sigorta primi, emeklilik keseneği ve kurum karşılığı, işsizlik sigortası primi, sosyal güvenlik destek primi, b) Bu Kanuna göre yapılan başvuru tarihi itibarıyla ilgili mevzuatına göre ödenmesi imkânı ortadan kalkmamış isteğe bağlı sigorta primi ve topluluk sigortası primi, c) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ilgili kanunları gereğince takip edilen damga vergisi, özel işlem vergisi ve eğitime katkı payı asılları ile bu alacaklara ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden bu Kanunun yayımı tarihine kadar geçen süre için Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde, bu alacaklara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir. (2) 31/3/2018 tarihine kadar (bu tarih dâhil)
bitirilmiş özel nitelikteki inşaatlar ile ihale konusu işlere ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce Kurumca resen tahakkuk ettirilerek işverene tebliğ edildiği hâlde bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan; özel nitelikteki inşaatlar ile ihale konusu işlere ilişkin yapılan ön değerlendirme, araştırma veya tespitler sonucunda bulunan eksik işçilik tutarı üzerinden hesaplanan sigorta primi asılları ile bu alacaklara gecikme cezası ve gecikme zammı hesaplanan sürenin başlangıç tarihinden bu Kanunun yayımı tarihine kadar geçen süre için YİÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde, bu alacaklara uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir. (3) 31/3/2018 tarihinden önce (bu tarih dâhil)
yapılan tespitlere ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce kesinleştiği hâlde bu
Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olan idari para cezası asıllarının %50’si ile bu tutara ödeme sürelerinin bittiği tarihlerden bu Kanunun yayımı tarihine kadar geçen süre için
Yİ-ÜFE aylık değişim oranları esas alınarak hesaplanacak tutarın, bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde, idari para cezası asıllarının kalan %50’si ile idari para cezasına uygulanan gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilir. (4) Bu madde kapsamına giren alacakların; asıllarının bu Kanunun yayımı tarihinden önce ödenmiş olmasına rağmen, fer’ilerinin bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ödenmemiş olduğu durumlarda, aslı ödenmiş fer’i alacağın %40’ının bu Kanunda belirtilen süre ve şekilde ödenmesi hâlinde, kalan %60’ının tahsilinden vazgeçilir. (5) 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile ek 5 ve ek 6 ncı maddeleri kapsamında sigortalı olanların, bu madde kapsamındaki borçlarını yapılandırmaları hâlinde, yapılandırılan borç haricinde altmış günden fazla prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması veya altmış günden fazla prim ve prime ilişkin borçları bulunmakla birlikte bu borçlarını ilgili kanunlara göre taksitlendirmiş veya yapılandırmış olup ödeme yükümlülüklerini de yerine getiriyor olmaları ve bu maddeye göre yapılandırılan borçlarının ilk taksitini ödemeleri kaydıyla genel sağlık sigortasından yararlanmaya başlatılır.
(6) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescili yapılmış olup da gelir testine hiç başvurmayanlardan bu maddenin yayımı tarihinden 30/11/2018 tarihine kadar gelir testine başvuran kişilerin genel sağlık sigortası primleri, gelir testi sonucuna göre ilk tescil başlangıç tarihinden itibaren tahakkuk ettirilir. (7) 2018 yılı Nisan ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş olan prim borçlarının 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi halinde gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir. Bu
Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamındaki sigortalılık statüsünden kaynaklanan prim borcu bulunanlar anılan
Kanunun 67 nci maddesinde belirtilen şartları taşımaları halinde, bu Kanunun yayımı tarihinden önceki döneme ait prim borçları dikkate alınmaksızın Kanunun yayımı tarihinden itibaren 31/12/2018 tarihine kadar sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlandırılır.
Bu Kanunun yayımı tarihine kadar ödenmiş olan 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı tutarları iade ve mahsup edilmez. (8) Köy ve mahalle muhtarları, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan,
5510 sayılı Kanuna, 2/9/1971 tarihli ve 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu mülga hükümlerine ve mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa göre tescilleri yapıldığı hâlde prim borçları nedeniyle daha önceki ilgili kanunları uyarınca sigortalılık süreleri durdurulmuş olanlardan bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla ihya edilmemiş olanların kendileri veya hak sahipleri, bu Kanunun yayımı tarihini takip eden ay başından itibaren iki ay içinde Kuruma müracaat ederek, durdurulan sigortalılık süreleri için ödeyecekleri prim tutarının, sigortalılık süreleri durdurulmamış gibi değerlendirilerek bu maddenin birinci fıkrası hükümlerine göre hesaplanmasını talep edebilirler. Hesaplanan borcun tamamının ilk taksit ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde durdurulan süreler sigortalılık süresi olarak değerlendirilir. Hesaplanan borcun tamamının ilk taksit ödeme süresi içinde ödenmemesi hâlinde ihya işlemi geçerli sayılmaz ve bu fıkra kapsamında ödenmiş olan tutarlar ilgilinin başkaca prim borcunun bulunmaması kaydıyla faizsiz olarak iade edilir. Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasında bu Kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) ve (b) bentleri hükümleri uygulanmaz.”
4.2. “Ortak hükümler” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Bu Kanunun ilgili maddelerindeki başvuru ve ödeme süresine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla bu Kanun hükümlerinden yararlanmak isteyen borçluların; a) Bu Kanunun yayımı tarihini izleyen ikinci ayın sonuna kadar ilgili idareye başvuruda bulunmaları, b) Maliye Bakanlığına, Gümrük ve Ticaret
Bakanlığına, il özel idarelerine, belediyelere ve YİKOB’lara bağlı tahsil dairelerine ödenecek tutarların ilk taksitini bu Kanunun yayımı tarihini izleyen dördüncü aydan, Sosyal Güvenlik
Kurumuna bağlı tahsil dairelerine ödenecek tutarların ise ilk taksiti bu Kanunun yayımı tarihini izleyen üçüncü aydan başlamak üzere ikişer aylık dönemler hâlinde azami on sekiz eşit taksitte ödemeleri şarttır. (2) Bu Kanuna göre ödenecek taksitlerin ödeme süresinin son gününün resmî tatile rastlaması hâlinde süre, tatili izleyen ilk iş günü mesai saati sonunda biter. (3) Bu Kanun hükümlerine göre hesaplanan tutarlar peşin veya taksitler hâlinde ödenebilir…b) Hesaplanan tutarların tamamının ilk iki taksit ödeme süresi içinde ödenmesi hâlinde katsayı uygulanmaz…c) Hesaplanan tutarların taksitle ödenmek istenmesi hâlinde, ilgili maddelerde yer alan hükümler saklı kalmak şartıyla borçluların başvuru sırasında altı, dokuz, on iki veya on sekiz eşit taksitte ödeme seçeneklerinden birini tercih etmeleri şarttır.
Tercih edilen taksit süresinden daha uzun bir sürede ödeme yapılamaz. ç) Hesaplanan tutarların taksitle yapılacak ödemelerinde ilgili maddelere göre belirlenen tutar; 1) Altı eşit taksit için (1,045), 2) Dokuz eşit taksit için (1,083), 3) On iki eşit taksit için (1,105), 4) On sekiz eşit taksit için (1,15), katsayısı ile çarpılır ve bulunan tutar taksit sayısına bölünmek suretiyle ikişer aylık dönemler hâlinde ödenecek taksit tutarı hesaplanır. Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak üzere başvuruda bulunan borçlulara tercih ettikleri taksit süresine uygun ödeme planı verilir. Ancak, tercih edilen süreden daha kısa sürede ödeme yapılması hâlinde ödenecek tutar ilgili katsayıya göre düzeltilir… Bu Kanuna göre ödenmesi gereken taksitlerin ilk ikisinin süresinde ve tam ödenmesi koşuluyla, kalan taksitlerden; bir takvim yılında iki veya daha az taksitin, süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde, ödenmeyen veya eksik ödenen taksit tutarlarının son taksiti (peşin ödeme seçeneğinin tercih edilmesi hâlinde ilk taksiti) izleyen ayın sonuna kadar, gecikilen her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikme zammı oranında hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödenmesi şartıyla bu Kanun hükümlerinden yararlanılır. İlk iki taksitin süresinde tam ödenmemesi ya da süresinde ödenmeyen veya eksik ödenen diğer taksitlerin belirtilen şekilde de ödenmemesi veya bir takvim yılında ikiden fazla taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde matrah ve vergi artırımına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla bu
Kanun hükümlerinden yararlanma hakkı kaybedilir. Bu hüküm her bir madde ve alacaklı idareler açısından taksitlendirilen alacaklar için ayrı ayrı uygulanır. Bu maddenin on yedinci fıkrası hükümlerine göre mücbir sebep nedeniyle ödeme süresi uzatılan taksitler ile on sekizinci fıkra hükümlerine göre ödeme süresi uzatılan taksitler için altıncı fıkrada yer alan taksitlerden ilk ikisinin süresinde ödenmesi şartı aranmaz… (17)Bakanlar Kurulu, bu Kanunda öngörülen başvuru ve ilk taksit ödeme sürelerini bir aya kadar, yabancı ülkelerde de faaliyette bulunan vergi mükelleflerinden, Ekonomi Bakanlığı tarafından olağanüstü politik riskin gerçekleştiği tespit edilen ülkede faaliyette bulunan ve bu ülkedeki faaliyetleri nedeniyle durumları 213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre mücbir sebep hâli kabul edilenlerin, bu Kanun kapsamında alacakları yapılandırılan alacaklı idarelere mücbir sebep hâllerinin devam ettiği süre içinde ödemeleri gereken taksitlerin ödeme süreleri ile 213 sayılı Kanunun
15 inci maddesine göre mücbir sebep hâli ilan edilen yerlerdeki dairelere (alacaklı idarelere)
mücbir sebep hâlinin vukuu tarihinden itibaren ödenmesi gereken taksitlerin ödeme süreleri, mücbir sebep hâlinin bitim tarihini takip eden aydan başlamak üzere topluca veya ayrı ayrı bir yıla kadar uzatmaya yetkilidir. (18) Bu Kanunun yayımı tarihi itibarıyla 213 sayılı Kanunun
15 inci maddesine göre mücbir sebep hâli ilan edilmiş ve devam eden yerlerdeki vergi
dairelerinde mükellefiyet kaydı bulunan mükellefler ile Sosyal Güvenlik Kurumunca mücbir sebep hâli nedeniyle belge verme süresi ve prim ödemelerinin ertelendiği yerlerdeki kayıtlı işveren, sigortalı ve diğer prim ödeme yükümlülerinin, bu Kanunda öngörülen süre ve şekilde başvurmaları, beyan ve bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeleri şartıyla Kanun kapsamında ödenmesi gereken taksitlerden, mücbir sebep hâli süresi içerisinde ödenmesi gereken taksitleri, mücbir sebep hâlinin bitim tarihini takip eden aydan başlamak üzere 6 ay içinde ödenir (20) Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ilgisine göre Maliye Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı veya Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilidir.
İl özel idareleri, belediyeler ile YİKOB’lara ait amme alacaklarına ilişkin hükümlerin uygulanmasına dair usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca, diğer kurumlara ait alacaklara ilişkin usul ve esaslar bu kurumlar tarafından belirlenir…” hükmü,
5. 28/12/2018 tarihli, 30639 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 27/12/2018 tarih ve 7159 sayılı Karayolları Trafik Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun 11 inci maddesi ile eklenen Geçici 2 nci maddesinde; “(1) Bu Kanun hükümlerine göre yapılandırma başvurusunda bulunduğu hâlde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ödenmesi gereken tutarları süresinde ödemeyerek bu Kanun hükümlerini ihlal edenler, ihlale neden olan tutarları, 2019 yılı Şubat ayı sonuna kadar, ödemeleri gerektiği tarihten ödeme tarihine kadar (bu tarih dâhil) geçen süre için bu Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasında belirlenen geç ödeme zammı ile birlikte, ödemeleri şartıyla bu Kanun hükümlerinden yararlandırılır. Ancak bu fıkra kapsamında yapılacak ödemeler için bu
Kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) ve (b) bentleri hükümleri uygulanmaz. (2)
Bu Kanunun 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrası hükümleri hariç olmak üzere bu Kanun kapsamında 2018 yılı Aralık ve 2019 yılı Ocak ayında ödenmesi gereken taksitlerin ödeme süreleri, 2019 yılı Şubat ayı sonuna kadar uzatılmıştır. (3) Bu Kanunun 3 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrası ile 8 inci maddesinin altıncı fıkrasında vadesinde ödenmesi öngörülen alacakların anılan fıkra hükümlerine göre ödenmemesi nedeniyle bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanun hükümlerini ihlal etmiş olan borçluların ihlale neden olan tutarları, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen sürede ödemeleri ya da bu süre içinde veya bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yaptıkları başvurulara dayanılarak 6183 sayılı
Kanunun 48 inci maddesine göre çok zor durumda olduklarının tespit edilmesi hâlinde bu borçlular da bu Kanun hükümlerinden yararlandırılır.” hükümleri,
6. 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde; “Tecil salahiyetini kullanacak ve bu salahiyeti devredecek olan makamlar; tecil edilecek amme alacaklarını tür ve tutar olarak belirlemeye, amme borçlusunun faaliyetine devam edip etmediğini esas alarak tecil edilecek alacakları tespit etmeye, tecilde taksit zamanlarını ve diğer şartları tayin etmeye ayrıca 213 sayılı Kanuna göre Maliye Bakanlığınca ilan edilen mücbir sebep hali kapsamındaki amme borçlularının, mücbir sebep halinin sona erdiği tarihe kadar ödemeleri gereken amme borçları ile mücbir sebep nedeniyle ödeme süreleri ertelenen amme borçlarını faiz alınmaksızın veya yürürlükteki faiz oranından daha düşük faiz oranıyla tecil etmeye yetkilidir.”
7. 7143 sayılı Kanun uyarınca Kurum alacaklarının yeniden yapılandırılmasına ilişkin yapılacak iş ve işlemlerin açıklandığı 2018/19 sayılı Genelgenin; “Ödeme
Yükümlülüklerinin Yerine Getirilmemesi veya Eksik Yerine Getirilmesi” başlıklı 12 nci maddesinde: “Yapılandırmadan yararlanmak isteyen ve borçlarını taksitler halinde ödeme talebinde bulunan borçluların; Taksitlerinin ilk ikisini süresinde ve tam olarak ödememesi, İlk iki taksit süresinde ve tam olarak ödenmekle birlikte bir takvim yılında 2’den fazla taksitini ödememesi, İlk iki taksit süresinde ve tam olarak ödenmekle birlikte bir takvim yılında en fazla iki taksit ödenmeyen veya eksik ödenen taksit tutarlarının yapılandırmanın son taksitini takip eden ay sonuna kadar gecikilen her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre belirlenen gecikme zammı oranında hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödememesi, çok zor durumda olma hali hariç olmak üzere taksitlerin ödenme süresince tahakkuk eden sigorta primlerinin de bir takvim yılında 2 aydan fazla ödenmemesi, halinde yapılandırma hükümlerinden yararlanma hakkı kaybedilecektir. Yukarıda belirtilen şartlar arasında vadesinde ödenmesi öngörülen alacakların veya taksit tutarının % 10 unu aşmamak kaydıyla 10 Türk Lirasına kadar (10,00 TL dâhil) yapılan eksik ödemeler bu Kanun hükümleri açısından ihlal sayılmamaktadır. Kapsama giren borçları için taksitle ödeme yolunu tercih etmiş olan borçlularca, bir takvim yılı içinde ikiden fazla olmamak kaydıyla, ikişer aylık dönemler itibarıyla ödenmesi gereken taksit tutarlarının yasal süresi içinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde, söz konusu taksitler; Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasına istinaden son taksit süresini izleyen ayın sonu aşılmamak kaydıyla, ödeme vadesinin sona erdiği tarihten itibaren 6183 sayılı Kanunun 51 ınci maddesine göre belirlenen gecikme zammı oranı üzerinden hesaplanacak geç ödeme zammı ile birlikte ödenebilecektir. .. Yeniden yapılandırma hakkının kaybedilmesi… b) Taksitle ödeme yolunu tercih eden borçlular yönünden…b. l) Taksit ödeme yükümlülükleri açısından Taksitle ödeme yolu tercih edilmiş olmasına rağmen ilk iki taksitin süresinde ve tam olarak ödenmesi kaydıyla, bir takvim yılı içinde yasal süresi içinde ödenmemiş veya eksik ödenmiş ikiden fazla taksitin bulunması ya da bir takvim yılında ikiden fazla olmamakla birlikte ödenmemiş veya eksik ödenmiş taksitlerin en geç son taksiti izleyen ayın sonuna kadar gecikme zammı ile birlikle ödenmemesi halinde, ödenmeyen taksitler yönünden 7143 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanma hakkı kaybedilmiş olacaktır.
Ödenmeyen, eksik ödenen veya yasal süresi dışında ödenen her bir taksit için bir taksit ihlali gerçekleşmiş olacağından taksitle ödeme yolunu tercih etmiş borçluların aylık taksit tutarlarını mutlaka süresi içinde ve eksiksiz olarak ödemeleri gerekmektedir. Öte yandan yıl sonuna denk gelen gecikme taksitlerinin gerek cari ay primlerinin ilgili yıla ait son ödeme tarihlerinin resmi tatile gelmesi veya ilgili merciler tarafından ödeme sürelerinin uzatılması hallerinde taksitler ve cari ay primleri ait olduğu yıl için ihlal nedeni olarak değerlendirilecektir. Diğer taraftan. ödeme vadesi geçmiş taksit borcu bulunan borçlularca yapılan ödemeler, ödemenin yapıldığı dönemde henüz vadesi sona ermemiş olan taksite, ödemenin yapıldığı dönemde ödeme vadesi sona erecek taksitin bulunmaması halinde ödeme vadesi geçmiş en eski taksite mahsup edilecektir.”
8. 7143 sayılı Kanunun geçici ikinci maddesi kapsamında yapılacak işlemlerin açıklandığı 2019/1 sayılı Genelgenin; “7143 Sayılı Kanunun Geçici 2 nci Maddesinin İkinci Fıkrası
Uyarınca Yapılacak İşlemler” başlıklı 4 üncü maddesinde; Geçici 2 nci maddenin ikinci fıkrası ile 7143 sayılı Kanun kapsamında 2018/Aralık ve 2019/Ocak aylarında ödenmesi gereken taksitlerin son ödeme süresi, 28/2/2019 tarihi (bu tarih dahil) sonuna kadar uzatılmıştır. Buna göre, bu iki taksitin 28/2/2019 tarihine kadar ödenmesi halinde geç ödeme zammı alınmayacak olup bu taksitlerin ödenmemesi halinde ise geç ödeme zammı 1/3/2019 tarihinden itibaren hesaplanmaya başlanılacaktır. 27/8/2018 tarihinden sonra tebliğ edilen eksik işçilik tutarlarına ilişkin borçlardan peşin ödeme veya taksit ödeme süresi son günü 2018/Aralık ve 2019/Ocak ayları olanların son ödeme tarihi 28/2/2019 olduğundan, bu tarihe kadar ödenmesi halinde geç ödeme zammı alınmayacaktır. Diğer taraftan, 7143 sayılı Kanun kapsamında 2019/Şubat ve sonraki taksitlerin son ödeme sürelerinde herhangi bir değişiklik bulunmamakta olup söz konusu taksitler için belirlenen ve ödeme planlarında yer alan son ödeme tarihleri geçerli olacaktır.” hükümleri, düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran, işyerlerinden dolayı olan borçlarını 7143 Sayılı Kanun kapsamında yapılandırarak taksitlendirdiğini, 1. ve 2. taksit ödemelerini süresi içerisinde yaptığını, vadesi 31/12/2018 olan 3. taksit ödemesini çok zor durumda olması nedeniyle yapamadığını, taksit süresinin 28/02/2019 tarihine uzamasından kaynaklı taksit ihlalinin 2019 yılına sayılacağını bilmediğini, 2019 takvim yılı içerisinde 4. ve 5. taksitleri de zor durum nedeniyle ödeyemediğini, 2018 takvim yılında 1 ihlal ve 2019 takvim yılında 2 ihlal yapmasına rağmen yapılandırmaların bozulduğunu öğrendiğini belirterek yapılandırılmalarının devam ettirilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
11. İdare başvuranın borcunun ilişkili olduğu işyerlerinin faal olmadığını, çok zor durum halinin meri mevzuat uyarınca başvurana uygulanabilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir.
12. Başvuruya konu mevzuat hükümleri incelendiğinde; 5, 6, 7 ve 8 numaralı paragraflarda yer verildiği üzere; 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına İlişkin
Kanun uyarınca borçlular tarafından taksitli ödeme seçeneğinin tercih edilmesi halinde; ilk taksit Kanunun yayımı tarihini izleyen üçüncü aydan başlamak üzere ikişer aylık dönemler hâlinde azami on sekiz eşit taksitte ödemelerin tamamlanması öngörülmektedir. Kanun koyucu taksit ödeme dönemlerini, uygulanacak faiz oranlarını ve alacağın eşit miktarlara bölünerek taksitlendirilmesini hüküm altına almıştır. Öte yandan kanunla tespit olunan taksit tarihlerine uyulmaması halinde uygulanacak yaptırımları da belirleyerek; bir takvim yılında ikiden fazla taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde Kanun hükümlerinden yararlanma hakkının kaybedileceği düzenlenmiştir. Öte yandan 7159 sayılı Kanunla 7143 sayılı Kanuna eklenen geçici madde ile 2018 yılı Aralık ve 2019 yılı Ocak ayında ödenmesi gereken taksitlerin ödeme süreleri değiştirilmiştir. Bu değişiklik her ne kadar Kanun metninde
“2019 yılı Şubat ayı sonuna kadar uzatılmıştır” ibaresi ile belirtilmekle birlikte; 2018/19 sayılı Genelgede yer alan “ilgili merciler tarafından ödeme sürelerinin uzatılması hallerinden” birisi olmadığı açıktır. Zira Kanun koyucu Yasada uzatmaya yetkili mercii ve ödemenin ertelenme koşullarına dair hususları ayrıca tespit etmiştir. Öte yandan başvuranın çok zor durumda olması nedeniyle ikiden fazla taksitin geç ödenmesine karşın yapılandırmanın bozulmaması gerektiği yönündeki iddiasıyla ilgili olarak yapılan değerlendirmede; yasada açık şekilde 28/12/2019 tarihi itibariyle Kanun hükümlerini ihlal etmiş olan borçluların yine bu tarihten önce yaptıkları başvurulara dayanılarak değerlendirme yapılacağı belirtilmektedir. Başvuranın anılan tarih itibariyle taksit ihlali bulunmadığı gibi, sicil dosyası incelendiğinde böyle bir başvuruya da rastlanılamamıştır. Öte yandan Yasada çok zor durum halinin 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre belirleneceğine hükmedilmiştir.
Anılan maddede ise bu husustaki değerlendirmenin tecil salahiyetini kullanacak makamlarca; amme borçlusunun faaliyetine devam edip etmediğini esas alarak tespit edileceği belirtilmiştir.
İdarenin bu hususta yaptığı değerlendirmenin kanunlarca kendisine verilmiş salahiyete dayandığı açıktır.
13. Bilindiği üzere 7143 sayılı Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına
İlişkin Kanun ile kesinleşmiş vergi ve diğer borçlara ödeme kolaylıkları, ihtilafların sulh yoluyla sonlandırılması, inceleme ve tarhiyat safhasındaki borçların yapılandırılması, beyan edilmemiş veya eksik beyan edilmiş gelir ve kazançların zam ve faizsiz pişmanlıkla beyan edilmesi, geçmiş dönemlere ilişkin matrah ve vergi artırımında bulunan mükelleflere ayrıcalıklar, işletmelerdeki emtia, makine, teçhizat ve demirbaş kayıtlarına ilişkin cezasız düzeltme imkânı, kasa ve ortaklardan alacaklar hesabının cezasız ve faizsiz düzeltilmesi, yurt içi ve yurt dışı bazı varlıkların belli tarihe kadar vergisiz ve ayrıcalıklı imkânlarla milli ekonomiye kazandırılması amaçlanmıştır. Yasada bu düzenlemeden faydalanılabilmesi için
Kanunda belirtilen ödeme yükümlülüklerine uyma şartı aranmaktadır. Başvuranın Kanunda belirtilen takvime uygun şekilde 3 üncü taksit ödemesi için 31/12/2018 tarihine kadar bulunan ödeme yükümlülüğü, son ödeme tarihinden önceki bir tarih olan 28/12/2018 tarihinde yürürlüğe giren bir Kanun düzenlemesi ile 28/2/2019 tarihine çekilmiştir. Bu doğrultuda söz konusu taksitin 2018 yılına ait olma durumu ortadan kalkmış ve 2019 cari yılına ait hale gelmiştir.
Netice itibarıyla başvuranın 2019 yılı içerisinde üç taksit ödemesine dair ihlal gerçekleştirmiş olduğu anlaşılmaktadır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebine yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevap verildiği, ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi