Boşanma sonrası çocuk yardımı ödeneğinin geriye dönük talep edilmesi ve 657 sayılı Kanun çerçevesinde hak kazanma şartlarının değerlendirilmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/69056-S.20.75200

BAŞVURU NO : 2020/69198

KARAR TARİHİ : 21/08/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KONYA VALİLİĞİ

Aile yardımı hakkında.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 12/06/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran özetle; “Ocak 2018 tarihinde resmi olarak boşandım. Boşandığım eşimden 2001

ve 2009 doğumlu iki çocuğum var. Boşandığım için ve velayetlerinin anneye verilmesinden dolayı… Çocuk yardımı alamayacağımı söyledi. O tarihten bu yana çocuk yardımı alamadım.

Daha sonra yaptığımız araştırmalar neticesinde geçmişe yönelik kurumunuzun görüşlerini de öğrendikten sonra tekrar çalıştığım kurumuma müracaat ettim. Çalıştığım kurumum sadece geçmişe yönelik 3 ay alabileceğimi görüşle bana bildirdi. Bu durumda ortada bir mağduriyet söz konusu olmuştur.” devamla “Geçmişe yönelik çocuk yardımı alınabiliyorsa geriye dönük talebimdir” şeklinde başvuruda bulunmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Bilgi, belge ve görüş istemli yazımıza Konya Valiliğinin vermiş olduğu (Altınekin İlçe

Tarım ve Orman Müdürlüğünün 30/06/2020 tarih ve sayılı) cevapta özetle; Başvuranın 22.01.2013 tarihinde İlçe Müdürlüğünde göreve başladığı, aile yardım bildirimine istinaden 2 çocuğuna çocuk yardımı ödemesinin 15/12/2017 tarihine kadar yapıldığı, 20/12/2017 tarihinde boşanmasıyla çocukların velayetinin anneye verilmesi nedeniyle 08/01/2018 tarihinde verilen aile yardım bildiriminde çocuk yardımı için beyan olmamasından dolayı 15/01/2018 tarihinden itibaren çocuk yardımı için ödeme yapılmadığı, başvuranın 05/06/2020 tarihinde yeni doğan çocuğu ve velayeti anneye verilen (aile durum ve aile yardımı bildirimi vermediği) çocuğu için müracaatta bulunduğu, dilekçeye istinaden il müdürlüğü muhasebe birimine görüş sorulduğu ve bu görüşe istinaden geriye dönük üç aya kadar olan dönem için ödeme yapıldığı, ilgilinin boşanması ve çocuklarının velayetinin anneye verilmesi sebebiyle ve aile durumu ve aile yardımı bildirimleri ile müracaatı olmadığından çocuk yardımı ödemesi yapılmadığı, ancak 05/06/2020 tarihli dilekçe sonrasında geçmişe dönük üç aylık dönem için ödeme yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3)18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ilgili hükümleri:

3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü

maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

3.2) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler”

başlıklı 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.”

4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili hükümleri:

5.1)”Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”

5.2) “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde, “Evli bulunan Devlet memurlarına

aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”

5.3) “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde, “Aile

yardımı ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”,

5.4) “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde; “Memur, eş

için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü ile hazırlanan tavsiye kararı önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme:

6) Başvuran; geçmişe yönelik çocuk yardımı alınabiliyorsa geriye dönük aile yardımı

ödeneğinin ödenmesini talep etmektedir.

bağlandığı, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneğinde ise 657 sayılı Kanunun 206 ncı maddesinde belirtilen istisnaların gözönünde bulundurulması gerektiği ortadadır.

11) Öte yandan şikâyet konusunun, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği

çerçevesinde değerlendirilmesi de gerekmektedir. Malum olduğu üzere, ilgili yönetmeliğin amacı, “harcamalarda ödeme belgesine dayanılacak kanıtlayıcı belgeleri ve bu belgelerin şekil ve türlerini” belirlemektir. Anılan yönetmelikle hakkın nasıl kazanılacağı değil ödemenin hangi belgeler üzerinden yapılacağı belirlenmektedir. Bir başka ifade ile kişi bu ödeneğe, ilgili yönetmelik hükmü çerçevesinde aile yardımı bildiriminde bulunduğundan değil 657 sayılı

Kanunda yer alan şartları yerine getirdiğinden hak kazanmaktadır. Kaldı ki, Anayasanın 128 inci maddesi gereğince memura yapılacak ödemelerin kanunla yapılacağı hükmü karşısında yönetmelik hükmüne dayanarak ödemenin yapılıp yapılmayacağına dair bir karar vermenin mümkün bulunmadığı da açıktır.

12) Konunun, aile yardım bildiriminin verilmesinin herhangi bir süre şartına tabi olup olmadığı

yönünden değerlendirilmesinde ise; yukarıda yer verilen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun ilgili maddelerinde, hakkın hangi şartlarda kazanılıp kaybedileceği, ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça düzenlenmiş olmakla beraber geriye dönük talep edilip edilemeyeceği ve bildirim süresine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla söz konusu bildirim için herhangi bir süre şartı getirilmediği anlaşıldığından hak sahiplerince verilen bildirimlere istinaden geriye dönük olarak aile yardımı talep edilmesinin önünde de yasal bir engel bulunmadığı değerlendirilmiştir.

13) Şikâyet konusuyla benzer nitelikteki taleplerle ilgili Aksaray İdare Mahkemesinin

24/07/2013 tarihli ve E:2013/367, K:2013/675 sayılı kararı ile Manisa İdare Mahkemesinin 25/11/2014 tarihli ve E:2014/367, K. 2014/798 sayılı kararında aile yardımı ödeneğinin geriye dönük ödenebileceği, buna dayanak olarakta ilgili kararlarda “Dava dosyasının, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile bir arada değerlendirilmesinden, 657 sayılı Devlet Memurları

Kanununa tabi memurlara aile yardımının ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça hükme bağlanmış olmakla beraber geriye dönük olarak talep edilemeyeceği yönünde bir düzenlemenin bulunmadığı (bu yönde bir hükme yer verilmediği) anlaşılmaktadır.” hususunun gösterildiği tespit edilmiştir.

14) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları,

mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; talep ettiği aile yardımı ödeneğinin ödenmemiş olan kısmının (657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202 ve devamı maddelerine uygun olarak) bu şartı taşıdığı tarihi takip eden aybaşından itibaren başvurana ödenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının

idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, idari işlemler yönünden, Konya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile;

Başvuranın talep ettiği aile yardımı ödeneğinin, ödenmemiş olan kısmının, geriye dönük olarak ödenmesi yönünde Konya Valiliğine TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın, Başvurana ve Konya Valiliğine tebliğine,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Konya Valiliği tarafından

bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi