|
ÖZET: Başvuran, Burdur ili Bucak ilçesindeki ikametgahının bulunduğu sokakta, aynı adreste hayvancılık yapan bir komşusunun faaliyetinin çevre kirliliğine yol açtığını ve halk sağlığını olumsuz etkilediğini iddia ederek, bu faaliyetin sonlandırılıp uygun bir alana taşınmasını talep etmiştir. Başvuru, 21 Ağustos 2024 tarihinde yapılmış olup, başvuranın 2017 yılından bu yana ilgili mercilere yaptığı şikayetler sonucunda idari yaptırımlar uygulanmış, ancak hayvancılık faaliyetleri devam etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun çözümü için Burdur Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ve Bucak Belediye Başkanlığı’ndan bilgi talep etmiştir. İlgili idareler, yapılan denetimlerde hayvancılık faaliyetinin yasal çerçevede değerlendirildiğini, ancak başvuranın taleplerinin karşılanmadığını belirtmiştir. İdare, çevre sağlığını koruma yükümlülüğü çerçevesinde gerekli tedbirlerin alınması gerektiğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Bucak Belediye Başkanlığı’na, çevre kirliliğine neden olan unsurların giderilmesi ve yıkım işlemlerinin hızlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uyması için 30 gün içinde gerekli işlemleri bildirmesi zorunludur. Bu süreç, başvuranın hak arama özgürlüğünü de güvence altına almaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12904-S.24.19481
BAŞVURU NO : 2024/10421
KARAR TARİHİ : 26.11.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BUCAK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ikamet ettiği Mahallesinde yapılan hayvancılık faaliyetinin sonlandırılarak uygun bir alana taşınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.08.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Burdur ili Bucak ilçesi Mahallesi Sokakta ikamet ettiğini, yine aynı sokakta ve numaralı taşınmazda ikamet eden isimli vatandaşın aynı adreste besicilik faaliyeti yaptığını, söz konusu besicilik faaliyetinin çevre kirliliği açısından rahatsızlık yarattığını, 2017 yılından beri bu hususu yetkili mercilere iletmeye devam ettiğini, şikayete konu alanda yasal olarak hayvancılık yapılamayacağının ve bu faaliyetin halk sağlığını olumsuz etkilediğinin yetkili mercilerce de kabul edildiğini, neredeyse haftalık periyotlarla yaptığı şikayetler üzerine ilgili mercilerce idari yaptırım uygulandığını; ancak hayvancılık faaliyetinin devam ettiğini, bu durumun çevre kirliliğine neden olduğunu ve toplum sağlığını da olumsuz etkilediğini belirterek, şikayete konu hayvancılık faaliyetinin sonlandırılarak uygun bir alana taşınmasını ve yıllarca yaşadıkları bu mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 3/7/2024 tarihli ve S. sayılı yazı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Burdur Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, adı geçen İdarenin 30/9/2024 tarihli ve E- sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Burdur İli, Bucak İlçesi, Mahallesi, Sokakta yer alan . ’ye ait ahırda İl Müdürlüğü personelince 18.09.2024 tarihinde denetim yapıldığı ve de bahse konu ahırın büyükbaş hayvan yetiştiriciliği için TR İşletme No. ile 26.11.2010 tarihinde İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünce kayıt altına alınmış olduğu,
2.2. Yapılan değerlendirmede bahse konu ahırın 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği Listelerindeki eşik değerden az olduğu, yine bahse konu faaliyetin 10.09.2014 tarihli ve 29115 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.11.2014 tarihinde yürürlüğe giren Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin EK-2 Listesi 7.17.1 maddesinde belirtilen eşik değerin altında kaldığı, 2.3. 19.07.2013 tarihli ve 28712 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Koku Oluşturan
Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik”, 29/4/2009 tarihli ve 27214 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkındaki Yönetmelik”in Ek-1 ve
Ek-2 listesinde yer alan faaliyet ve tesislerin, çevresel etki değerlendirilmesi ve çevre denetim mevzuatı kapsamında, koku sorunlarının belirlenmesi ve çözümü ile ilgili işlemleri ve yaptırımları kapsadığı; aynı
Yönetmeliğin 7 inci maddesi kapsamında canlı hayvan kütlesi 0-50 GV arasında olan ahırlar için asgari mesafe şartı aranmadığı; bu kapsamda bahse konu ahırla ilgili olarak, “Koku Oluşturan Emisyonların
Kontrolü Hakkında Yönetmelik” kapsamında Koku Şikayet Denetim Formu, Şikayet Değerlendirme
Formu, Koku Emisyon Tespiti ve Koku Emisyon Raporu vb. düzenlenmediği; ancak 23.09.2024 tarihli ve sayılı yazılar ile ahır sahibi . ’ye şikayete mahal vermeyecek şekilde ahırda sık sık temizlik yapılarak kuruluk sağlanması, katı ve sıvı atıkların akışa neden olmayacak şekilde biriktirilerek düzenli aralıklarla uygun alanlara taşınması, sinek ve haşere oluşumu için gerekli tedbirlerin alınması hususunda resmi yazı yazıldığı, 2.4. Büyükbaş hayvan yetiştiriciliği ile ilgili konunun Mahalli Çevre Kurulu tarafından görüşülmediği ve bu hususta karar alınmadığının tespit edildiği, 2.5. Burdur İlinde bulunan küçükbaş, büyükbaş ve kümes hayvan besiciliğinden oluşan hayvansal atıklardan ve evsel katı atıklardan kaynaklanan karasinek, sivrisinek ve pire gibi vektörlerle mücadele kapsamında alınacak tedbirler ve bu tedbirlere uymayanlar hakkında uygulanacak cezai yaptırımlar hakkında 06.09.2018 tarihli Karar No.lu Burdur Valiliği İl Hıfzıssıhha Kurul Kararı alındığı, 2.6. 31.02.2022 tarih ve sayılı yazı ile tarafından 25.05.2022 tarihinde Bucak
Kaymakamlığı’na sunulan dilekçenin 31.05.2022 tarihli ve sayılı yazı ile İl Müdürlüklerine gönderildiği, İl Müdürlüğü İmar Planlama Şube Müdürlüğünce ilgili dilekçedeki taleplere ilişkin işlemlerin
Bucak Belediye Başkanlığı’nın uhdesinde olduğunun 08.06.2022 tarih ve sayılı yazı ile bildirildiği, 2.7. Bu çerçevede, 5491 Sayılı Kanunla değişik 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında İl Müdürlüğünün kurulu bulunan hayvancılık işletmelerini kaldırmaya yetkisinin bulunmadığı, 3. Kurumumuz 3/7/2024 tarihli ve S. sayılı yazı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bucak Belediye Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuş, İlgili Belediye Zabıta
Müdürlüğü tarafından gönderilen 2/10/2024 tarihinde kaydedilen E- – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Başvuruya konu Mahallesi Sokak . ’ye ait taşınmazda kontroller yapıldığı ve İdari
Para Cezaları uygulandığı, 3.2. 29.11.2002 tarihli ve karar No.lu İlçe Hıfzıssıhha Kurulu Kararında nüfusu yirmi binden fazla olan şehirlerde hayvan ahırı bulunmasının memnu olduğunun belirtildiği, bu nedenle bu mıntıkalar içinde kalan yelerin zabıta müdürlüğünce tespit edilip altı ay süre verilmesine ve hayvan sahiplerine yazı ve ilanla bildirilmesi konusunda karar alındığı; 08.12.2004 tarihli ve sayılı yazı ile
İlçe Tarım Müdürlüğüne hayvan ahırlarının yapılabileceği alanları belirtilen yazı ve krokinin bildirildiği ve krokide yer alan sarı alanın birinci adaları, turuncu işaretli alan . ’ye ait taşınmazı, yeşil işaretli alanda ise ait taşınmazın olduğu alanın belirtildiği,
3.3. 24.06.2004 tarihli ve Karar No.lu İlçe Hıfzıssıhha Kurul Kararında toplum ve çevre sağlığı açısından sıhhi yönden önem arz eden ahırların taşınmasına öncelik verileceği yeni ahır ve gübrelik yapımının engellenmesi yönünde karar alındığı; 02.11.2010 tarihli ve sayılı ile 02.12.2014 tarihli ve sayılı
Belediye Meclis Kararlarınca ilave hayvancılık alanlarının belirlendiği, 3.4. Şikayete konu yerde . adına 26.11.2010 tarihinde Bucak İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden alınan TR İşletme Tescil Belgesi bulunduğu, 3.5. Şikayet başvurusuna konu alanda hayvancılık faaliyetlerinin çevre kirliliğine neden olduğu ile halk sağlığını olumsuz etkilediğine dair İlçe Sağlık Müdürlüğünce denetim yapıldığı, . ’ye hayvanlarını, malzemelerini kaldırması, gerekli ilaçlamayı yapması konusunda uyarıda bulunulduğu; ancak uyarılara uymadığından altı adet İdari Yaptırım Para Cezası uygulandığı, 3.6. Konuyla ilgili Mahalli Çevre Kurulu Kararı tespit edilemediği, 3.7. 03/07/2024 tarihli dilekçesine ve 10/07/2024 tarih ve sayılı CİMER başvurusuna bila tarihli ve E- sayılı cevabi yazı ile; anılan adreste . tarafından besicilik yaptığının tespit edildiği, . imara açılmış alanlarda besicilik yapılamayacağı, besicilik yapmak isteyenlerin alanlarını Belediyeden teyit etmeleri gerektiğinin bildirildiği, hayvanlarını, malzemelerini, gübrelerini kaldırması; gerekli ilaçlamayı yapması konusunda ihtar edildiğinin bildirildiği, 3.8. Şikayet konusu Atık Yönetimi Yönetmeliği açısından incelendiğinde, şikayete konu . ‘nün profesyonel hayvancılık işletmesi yapmaması sebebiyle hayvansal atıkları gübreleme yaparak ya da büyük işletmelere gönderdiği düşünülerek atık yönetmeliğine uygun şekilde depolamadığı, 3.9. Bucak Belediyesi Hukuk İşleri Müdürlüğü’nün bila tarih ve E sayılı yazısında ise,
3.9.1 Belediyeleri görevlilerince hayvancılık ile uğraşan vatandaşın hayvancılık yapmasını sona
erdirebilmek amacıyla defaatle ceza uygulandığı, 3.9.2. Vatandaşın ahırından kamu düzenine ilişkin dahi olsa icrai faaliyetle hayvanlarının alınması ve bir yere götürülerek hayvancılık yapmasının engellenmesi taraflarınca düşünülse de bahsedilen icrai faaliyetin unsurunun bir canlı olması sebebiyle; Belediyenin bu şekilde icrai bir uygulamayı hayvanların bakım şartları, hayvandan elde edilen süt ve etin ne şekilde muhafaza edileceği gibi hususlara ilişkin kanuni yollarda bir emsal bulunamaması sebebiyle yerine getirilemediği, 3.9.3. 29.11.2002 tarih ve sayılı İlçe Hıfzıssıhha Kurulu kararında, nüfusu yirmi binden fazla olan şehirlerde hayvan ahırının bulunmasının memnu olduğunun ifade edildiği, bu nedenle bu mıntıkalar içinde kalan yelerin zabıta müdürlüğünce tespit edilip altı ay süre verilmesine ve hayvan sahiplerine yazı ve ilanla bildirilmesi konusunda karar alındığı, 3.9.4. 24.06.2004 tarih ve sayılı İlçe Hıfzıssıhha Kurul Kararında da toplum ve çevre sağlığı açısından sıhhi yönden önem arz eden ahırların taşınmasına öncelik verileceği, yeni ahır ve gübrelik yapımının engellenmesi yönünde karar alındığı, 3.9.5. İmar Planı sınırları içerisinde olan başvuruya yönelik alanda hayvancılık yapılması kanuna ve yönetmeliklerine uygun olmadığı
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın
4.1. “Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45 inci maddesinde, “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve mer’aların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır. Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır.”, 4.2. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinde, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler. Devlet, bu görevini kamu ve özel kesimlerdeki sağlık ve sosyal kurumlarından yararlanarak, onları denetleyerek yerine getirir. Sağlık hizmetlerinin yaygın bir şekilde yerine getirilmesi için kanunla genel sağlık sigortası kurulabilir.”, 4.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”; 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”; 6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, 6.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; … yapar veya yaptırır. …
Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”, 6.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: a) Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak. b) Kanunların belediyeye verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek.”, 6.3. “Encümenin görev ve yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinde, “Belediye encümeninin görev ve yetkileri şunlardır: …e) Kanunlarda öngörülen cezaları vermek. … i) Diğer kanunlarda belediye encümenine verilen görevleri yerine getirmek.”, 6.4. “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51’inci maddesinde, “Belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular.”, 7. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun, 7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”,
7.2. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için
26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.
…”, 7.3. “Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bu
Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine
dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mührün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
(Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir. …”, 7.4. “Kamunun selameti için alınması gereken tedbirler” başlıklı 40’ıncı maddesinde, “Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen enkaz veya birikintilerin, gürültü ve duman tevlideden tesislerin hususi mecra, lağım, çukur, kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir. Tebliğde belirtilen müddet içinde tebliğe riayet edilmediği takdirde belediye veya valilikçe mahzur giderilir; masrafı % 20 fazlasiyle arsa sahibinden alınır veya mahzur tevlit edenlerin faaliyeti durdurulur.”, 7.5. “İdari Müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde, “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beş yüz Türk Lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: …”, /
8. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 20’nci maddesinde, “Belediyelerin umumi hıfzıssıhha ve içtimai muavenete taallük eden mesailden ifasile mükellef oldukları vazifelere aşağıda zikredilmiştir. …
Her nevi muzahrafatın teb’it ve imhası, Meskenlerin sıhhi ahvaline nezaret, Umumi mahallerde halkın sıhhatine zarar veren amilleri izale …”, “Mecralar ve müzahrefat imhası” başlıklı İkinci Faslın 246 ncı maddesinde; “Yirmi binden fazla nüfusu olan şehirlerde umumi caddelerde veya belediyelerce tayin edilecek mıntıkalar içinde hayvan ahırı bulundurulması memnudur.” ve anılan faslın 282 nci maddesinde ise “Bu Kanunda yazılı olan yasaklara aykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlar hakkında; Kanunda ayrıca bir ceza hükmü gösterilmediği ve fiilleri Türk Ceza Kanununda daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ve beş bin liradan otuz bin liraya kadar hafif para cezası verilir. Ayrıca, fiilin işleniş şekli ve niteliğine göre failin suça vasıta kıldığı meslek ve sanatın yedi günden üç aya kadar tatiline ve aynı süre kadar işyerinin kapatılmasına da hükmedilebilir.”, 9. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun, 9.1. “Amaç” başlıklı 1’nci maddesinde, “Bu Kanunun amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır.”, 9.2. “İlkeler” başlıklı 3’ncü maddesinde, “Çevrenin korunmasına, iyileştirilmesine ve kirliliğinin önlenmesine ilişkin genel ilkeler şunlardır: … g) Kirlenme ve bozulmanın önlenmesi, sınırlandırılması, giderilmesi ve çevrenin iyileştirilmesi için yapılan harcamalar kirleten veya bozulmaya neden olan tarafından karşılanır. Kirletenin kirlenmeyi veya bozulmayı durdurmak, gidermek veya azaltmak için gerekli önlemleri almaması veya bu önlemlerin yetkili makamlarca doğrudan alınması nedeniyle kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan gerekli harcamalar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun hükümlerine göre kirletenden tahsil edilir.” hükmüne, 9.3. “Kirletenin sorumluluğu” başlıklı 28’inci maddesinde,“Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar. …”, 9.4. “Bilgi edinme ve başvuru hakkı” başlıklı 30’uncu maddesinde, “Çevreyi kirleten veya bozan bir faaliyetten zarar gören veya haberdar olan herkes ilgili mercilere başvurarak faaliyetle ilgili gerekli önlemlerin alınmasını veya faaliyetin durdurulmasını isteyebilir.…” 10. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Çevreyi kirletme” başlıklı 41’inci maddesinde, “… (3)
Hayvan kesimine tahsis edilen yerler dışında hayvan kesen veya kesilen hayvan atıklarını sokağa veya kamuya ait sair bir alana bırakan kişiye, elli Türk Lirası idarî para cezası verilir. …
(7) (Değişik:6/12/2019-7196/60 md.) Bu kabahatler dolayısıyla idarî para cezasına belediye sınırları içerisinde belediye zabıta görevlileri, belediye sınırları dışında kolluk görevlileri karar verir.”, 11. 11.04.2007 tarihli ve 26490 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin
“Görevleri” başlıklı 10’uncu maddesinde, “… b) İmar ile ilgili görevleri; … 2) 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili imar yönetmeliklerine göre belediye ve mücavir alan sınırları içinde güvenlik tedbirleri alınması gerekli görülen arsaların çevrilmesini sağlamak, açıkta bulunan kuyu, mahzen gibi yerleri kapattırarak zararlarını ve tehlikelerini gidermek, kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarına mani olmayı sağlamak, hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek, yıkılacak derecedeki binaları boşalttırmak, yıkım kararlarının uygulanmasında gerekli tedbirleri almak, ruhsatsız yapılan inşaatları tespit etmek ve derhal inşaatı durdurarak belediyenin fen kuruluşlarının yetkili elemanlarıyla birlikte tutanak düzenlemek ve haklarında kanuni işlem yapmak. 3) 20/7/1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununa göre izinsiz yapılaşmaya meydan vermemek, izinsiz yapıların tespitini yapmak ve fen elemanlarının gözetiminde yıkılmasını sağlamak ve gerekli diğer tedbirleri almak. …
/
c) Sağlık ile ilgili görevleri; … 2) Ruhsatsız olarak açılan veya ruhsata aykırı olarak işletilen işyerleriyle ilgili olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapmak. …
7) Yetkili mercilerin kararları doğrultusunda belirlenen yerler dışında kurban kesilmesini önlemek. 8)
9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununa ve ilgili yönetmeliklere göre çevre ve insan sağlığına zarar veren, kişilerin huzur ve sükûnunu, beden ve ruh sağlığını bozacak şekilde gürültü yapan fabrika, işyeri, atölye, eğlence yerleri gibi müesseseleri tutanak düzenleyerek yetkili mercilere bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek. … 10) 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Kanununa ve
Yönetmeliğine göre hayvan ve hayvansal ürünlerin nakliyeciliğini yapanların ruhsatlarını ve hayvanların menşe şahadetnamelerini kontrol etmek, mezbaha ve et kombinası dışı kesimleri önlemek, bunların hakkında kanuni işlemler yapmak.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın hayvancılık faaliyetinin sonlandırılarak uygun bir alana taşınması talebinin reddi ve konunun İdarece mevzuata uygun şekilde tekrar değerlendirilmesi ile etkin ve süratle sonuçlandırılması hususlarında tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran özetle, Burdur ili Bucak ilçesi Mahallesi Sokakta ikamet ettiğini, yine aynı sokakta ve numaralı taşınmazda ikamet eden isimli vatandaşın aynı adreste besicilik faaliyeti yaptığını, söz konusu besicilik çevre kirliliğine neden olduğunu ve toplum sağlığını da olumsuz etkilediğini belirterek, şikayete konu hayvancılık faaliyetinin sonlandırılarak uygun bir alana taşınmasını ve yıllarca yaşadıkları bu mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
14. Somut olayda özerle, 14.1. 29.11.2002 tarihli ve karar No.lu İlçe Hıfzıssıhha Kurulu Kararında nüfusu yirmi binden fazla olan şehirlerde hayvan ahırının bulunmasının memnudur denildiği, bu nedenle bu mıntıkalar içinde kalan yelerin zabıta müdürlüğünce tespit edilip altı ay süre verilmesine ve hayvan sahiplerine yazı ve ilanla bildirilmesi konusunda karar alındığı, 14.2. 24.06.2004 tarihli ve Karar No.lu İlçe Hıfzıssıhha Kurul Kararında toplum ve çevre sağlığı açısından sıhhi yönden önem arz eden ahırların taşınmasına öncelik verileceği yeni ahır ve gübrelik yapımının engellenmesi yönünde karar alındığı; 14.3. 02.11.2010 tarihli ve sayılı ile 02.12.2014 tarihli ve sayılı Belediye Meclis Kararlarınca ilave hayvancılık alanlarının belirlendiği, 14.4. Şikayete konu yerde . adına 26.11.2010 tarihinde Bucak İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nce
TR Tescil Belgesi düzenlendiği, 14.5. 29.1.2018 tarihli Toplum Sağlığı Merkezi tarafından düzenlenen raporda, . ve . ’ye ait büyükbaş hayvanlarının, . ’nün evinin bahçesinde yer alan ahırda bulunduğu, . ’nün evinde ayrıca bir ahır olmadığı; evin bahçesinde yer alan ahırlardan bir tanesinin kapalı ahır diğerinin ise açık ahır olduğu ve her iki ahırda toplan on bir adet büyükbaş hayvan bulunduğu; hayvanlara ait gübrelerin hiçbir tedbir alınmadan ahırın güney tarafındaki komşu ev tarafına atıldığı, gübreler ile komşu ev arasında yaklaşık yirmi metre mesafe olduğu; ayrıca gübrelerin atılacağı uygun bir gübreliğin olmadığının tespitleri yapılarak, şikayete konu ve tedbir almadan açığa atılan hayvan gübrelerinin çevre ve toplum sağlığı açısından uygun olmadığı, mevcut gübrelerin taşınarak ortamdan uzaklaştırılması, bundan sonrası için yeterli büyüklükte ve
etrafı çevrili bir gübrelik yapılarak gübrelerin buraya atılması ve sık aralıklarla da buradan taşınması halinde sorunun ortadan kalkacağı, bahsi geçen tedbirlerin alınmaması halinde ise idari işlem yapılmasının uygun olacağı kanaatine varıldığı, 14.6. 2022 yılında çeşitli tarihlerde, ruhsatsız yapılarla ilgili 3194 sayılı İmar Kanunu gereğimce yapılan işlemlerle ilgili olarak gelinen aşamada, sorumlular hakkında ise 3194 sayılı Kanunun 32 inci ve 42 inci maddeleri gereğince idari ve cezai işlemlerin tesis edildiği, ayrıca Cumhuriyet Başsavcılığına konuya ilişki suç duyurusunda bulunulduğu; 1/6/2022 tarihinde taşınmazın yerine gidilerek tekrar kontrol edildiği ve 28/7/2021 tarihli tespit tutanağında belirtilen yapılardaki imalatların aynı kaldığının görüldüğü ve tutanak düzenlendiği; ı, anılan ruhsatsız yapıların yıkımı konusunda İdarelerinin İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce düzenlenen belgeler ve buna esas Belediye Encümenliğince alınan yıkım kararının uygulanması hususunda, Fen İşleri Müdürlüğüne bildirildiği ve ruhsatsız yapıların ilgili müdürlüğün yıkım programına alındığı; 14.7. 2021, 2022 ve 2023 yıllarında imar planı bulunan yerde büyükbaş hayvancılık yapmakla ilgili olarak (şehir içinde büyükbaş hayvan beslemek), işletme sahibi . hakkında idari para cezaları uygulandığı, 14.8. Son olarak, Başvuranın 3/7/2024 tarihli dilekçesine ve 10/7/2024 tarihli ve sayılı CİMER başvurusuna bila tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ile anılan adreste . tarafından besicilik yaptığının tespit edildiği, . imara açılmış alanlarda besicilik yapılamayacağı, besicilik yapmak isteyenlerin alanların Belediyeden teyit etmeleri gerektiğinin bildirildiği, hayvanlarını, malzemelerini, gübrelerini kaldırması; gerekli ilaçlamayı yapması konusunda ihtar edildiğinin bildirildiği, Anlaşılmaktadır.
15. Anayasamızın 56’ncı maddesiyle de kişinin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamak hakkını güvence altına alınmış, devlete ve vatandaşlara çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek ödevi yüklenmiştir. Aynı maddede herkesin yaşamını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak amacıyla gerekli önlemleri alma, sağlık kuruluşlarını planlama, düzenleme ve denetleme de
devletin ödevleri arasında sayılmıştır. Bu ödevler çeşitli yasalarla yaşama geçirilmiştir:
15.1. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 20’nci maddesinde, umumi mahallerde halkın sağlığına zarar veren etkenleri yok etme, belediyelerin görevleri arasında yer almış, aynı Kanunun 246 ncı maddesi gereğince, yirmi binden fazla nüfusu olan şehirlerde umumi caddelerde veya belediyelerce tayin edilecek mıntıkalar içinde hayvan ahırı bulundurulmasının yasaklandığı, aynı Kanunun 282 nci maddesi gereğince, yasaklara aykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlar hakkında; Kanunda ayrıca bir ceza hükmü gösterilmediği ve fiilleri Türk Ceza Kanununda daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, üç aydan altı aya kadar hafif hapis cezası ve beş bin liradan otuz bin liraya kadar hafif para cezası verileceği, ayrıca, fiilin işleniş şekli ve niteliğine göre failin suça vasıta kıldığı meslek ve sanatın yedi günden üç aya kadar tatiline ve aynı süre kadar işyerinin kapatılmasına da hükmedilebileceğinin düzenlendiği görülmektedir.
15.2. Benzer şekilde 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 1’inci maddesi yasanın amacını, “yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; … sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak” olarak belirlemiş, aynı Kanunun 40’ncı maddesinde ise “Arsalarda, evlerde ve sair yerlerde umumun sağlık ve selametini ihlal eden, … birikintilerin, … hususi mecra, lağım, çukur, kuyu; mağara ve benzerlerinin mahzurlarının giderilmesi ve bunların zuhuruna meydan verilmemesi ilgililere tebliğ edilir” denilmiştir.
15.3. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 1‘nci maddesinde kanunun amacı, “… bütün vatandaşların ortak varlığı olan çevrenin korunması, iyileştirilmesi; kırsal ve kentsel alanda arazinin ve doğal kaynakların en uygun şekilde kullanılması ve korunması …” olarak belirtilmiş; anılan Kanunun 3’üncü maddesinde, çevrenin korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesine ilişkin genel ilkeler tespit edildikten sonra üçüncü
bölümde, çevre kirliliğinin önlenmesine ilişkin önlemlere ve yasaklara ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.
16. Diğer taraftan yine T.C. Anayasası’nın 45. maddesinin birinci fıkrasında ise “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır.” hükmüyle tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işlerini kolaylaştırmak gibi bir ödev de yüklenmiştir.
17. Kurumumuzca yapılan incelemede, 26.11.2010 tarihinde Bucak İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nce düzenlenen İşletme Tescil Belgesi ile yirmi binden fazla nüfusu olan yerde hayvan ahırı bulundurmak suretiyle hayvancılıkla uğraşan . hakkında 2010 yılından beri pek çok defa idari para cezası uygulandığı, aynı zamanda 3194 sayılı İmar Kanununun 32 inci ve 42 inci maddeleri gereğince idari ve cezai işlemlerin tesis edildiği, ayrıca konuya ilişkin belge sunulmamakla birlikte, Cumhuriyet
Başsavcılığına konuya ilişkin suç duyurusunda bulunulduğunun ve söz konusu ruhsatsız yapıların yıkım programına alındığının İdarenin cevabi yazısında belirtildiği, ancak söz konusu yıkım kararının uygulanması sürecine ilişkin takvim/program bilgisine yer verilmediği, dolayısıyla anılan binalara ilişkin
3194 sayılı İmar Kanunu ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu kapsamında yapılması gereken
işlemlerin tamamlanmadığı anlaşıldığından; İlçe Belediyesince 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha
Kanunu’nun 282 nci maddesi ile, 3194 sayılı İmar Kanununun 32 nci ve 42 nci maddesinde düzenlenen müeyyidelerin uygulanması ve hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım işlemleri hakkındaki idari iş ve işlemlerin tamamlanarak sürecin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/3/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın dilekçesi ve şikayet başvurusunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı; ancak İdarenin, şikayetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Isparta İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 2872 sayılı Çevre Kanunu hükümleri uyarınca şikâyete konu
yere ilişkin halk sağlığına ve çevre kirliliğine sebep olan unsurların giderilmesi,
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282 nci maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanununun 32 nci ve 42
nci maddesinde düzenlenen müeyyidelerin uygulanması, hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım işleminin tamamlanarak sürecin hızlandırılması, /
hususlarında BUCAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana, Bucak Belediye Başkanlığına ve bilgileri için Burdur Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği İl Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi