|
ÖZET: Başvuran, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri bölümünde doktora öğrencisi olduğunu belirterek, hem annesinin hem de babasının vefat etmesi nedeniyle burs talebinde bulunmuştur. Başvurusunda, herhangi bir taşınmazı bulunmadığını, sağlık güvencesinin olmadığını ve not ortalamasının 4.00 olduğunu ifade etmiştir. Ancak, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü, başvuranın yaş sınırını aşması nedeniyle burs veya öğrenim kredisi tahsis edilemeyeceğini belirtmiştir.
İlgili idare, burs başvurularında yaş sınırının uygulanmasının mevzuata uygun olduğunu savunurken, başvuran bu durumun haksızlık yarattığını ve yaş kriterinin esnetilmesi gerektiğini öne sürmüştür. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, burs ve öğrenim kredilerinde yaş sınırının kaldırılması yönünde bir tavsiyede bulunmuştur. Bu tavsiye, başvuranın eğitim hakkının korunması ve eşitlik ilkesinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın burs talebinin yeniden değerlendirilmesi ve yaş sınırının kaldırılması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını önermiştir. Bu karar, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin desteklenmesi açısından kritik bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3790-S.24.5988
BAŞVURU NO : 2023/16665
KARAR TARİHİ : 04.04.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Burs verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 07/10/2023 tarihli başvurusunda, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve
Din Bilimleri bölümünde doktora öğrencisi olduğunu, hem annesinin hem babasının vefat etmiş olmasına ve böylelikle öncelikli öğrenci olmasına rağmen burs veya öğrenim kredisi tahsis edilmediğini, üzerine kayıtlı herhangi bir taşınmaz bulunmadığını, sağlık güvencesi olmadığını, not ortalamasının 4.00 olduğunu belirterek tarafına burs verilmesini talep etmişti.
2. Başvuran ve 21/10/2023 tarihli başvurularında, geçen başvuru döneminde burs çıkmamasının nedeninin yaş kriteri olabileceğini, mevzuatta bu hususun yer almadığını, hatta mevzuata göre öncelikli öğrenci olduğunu (annesi-babası vefat edenler), kendisinin deprem bölgesi olan Adana ilinde hem eğitimine devam ettiğini hem de ikamet ettiğini, deprem bölgesinde bulunan öğrenciler için yaş kriterinin esnetilebileceğini belirterek tarafına geçen yılın eğitim/öğretim döneminin başından geçerli olmak üzere burs verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı bilgi ve belge talebimize yönelik yazısında, “Yükseköğrenim öğrencilerine burs veya öğrenim kredisi, 351 sayılı Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu ile 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi
Verilmesine İlişkin Kanuna göre verilmektedir
4. 09.07.2018 tarih ve 30473 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 703 sayılı Anayasa’da yapılan
Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesiyle 351 sayılı Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununda Yönetim Kurulu ve görevlerine ilişkin madde kaldırılmıştır.
5. 10.07.2018 tarih ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 184 üncü maddesinin h bendi “Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi, burs ve diğer yardımlara ilişkin hizmetleri yürütmek ve bunlara dair usul ve esasları belirlemek Gençlik ve Spor
Bakanlığına aittir” hükmüne amirdir. Bu hüküm gereği Genel Müdürlüğümüzün 22.10.2019 tarih ve 28310692-120.01-1100068 sayılı Bakanlık Olur’u (Ek-1) ile belirlemiş olduğu Burs/Öğrenim Kredisi
Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların Diğer Hususlar başlıklı (k) maddesinde ”
Başvuru yapıldığı yıl itibariyle 30 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 35 yaşının geçmiş olan yüksek lisans/doktora öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/burs tahsis işlemi yapılamayacağı” ifade edilmektedir.
6. Bakanlığımıza 2022-2023 öğretim yılında burs/öğrenim kredisi almak için başvuru yapan…
’ın durumu incelenmiştir. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Ve Din Bilimleri (Doktora) öğrencisi olarak burs/öğrenim kredisi almak için başvuru yaptığı ancak Bakanlığımız değerlendirme kriterlerine göre yaş sınırını aşması sebebiyle burs/öğrenim kredisi tahsisi yapılamadığı anlaşılmıştır.
7. -Öğrenci ile yapılan yazışma örnekleri ekte sunulmuştur. -İlgili öğrencinin Çukurova Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Bölümüne 05/09/2022 tarihinde kayıt yaptırdığı ve halen öğrenciliğinin devam ettiği anlaşılmıştır. Öğrenci İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Felsefe ve Toplumsal Düşünce Bölümüne 07/07/2017 tarihinde kayıt olduğu ve ilgili bölümden de 06/10/2021 tarihinde mezun olduğu anlaşılmıştır.
8. -İlgili öğrenci 17/10/2023 tarihinde e devlet üzerinden başvuru yapmıştır. -Burs ve kredi başvuruları her yıl bir kez alınmakta ve değerlendirme yapılmaktadır. Değerlendirme sonucu bütün öğrenciler puan sıralamasına alınmakta ve burs ödenekleri dikkate alınarak her yıl belirli kontenjanda öğrenciye burs, durumları mevzuata uygun öğrenciye kredi tahsisi yapılmaktadır.
9. Değerlendirme aşamasında gelir durumu, sosyal durumu ve başarı durumu dikkate alınmakta olup, yapılan değerlendirme sonrası kontenjan kadar öğrenciye burs verildiğinden yıl içinde yeni bir değerlendirme yapılamamaktadır.
10. -Burs verilmeyen öğrenci mevzuatta burs verilmeyecek öğrenciler dışında ödenek miktarı dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonrası kontenjan dışı kalan öğrenciye burs tahsisi yapılmamaktadır.
11. -Genel Müdürlüğümüzün 22.10.2019 tarih ve sayılı Bakanlık Olur’u (Ek-
1) ile belirlemiş olduğu Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve
Esasların Diğer Hususlar başlıklı (k) maddesinde ” Başvuru yapıldığı yıl itibariyle 30 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 35 yaşının geçmiş olan yüksek lisans/doktora öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/burs tahsis işlemi yapılamayacağı” ifade edilmektedir.
12. -İlgili öğrencinin yaş sınırından dolayı burs/kredi talebi karşılanmamaktadır.
belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak. …”,
20. 32358 sayılı ve 03/11/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs
Yönetmeliğinin ‘Burs verilmeyecek öğrenciler’ başlıklı 10 uncu maddesinde, “(1) Aşağıda belirtilen öğrencilere burs verilmez; ı) Başvuru tarihi itibarıyla ön lisans ve lisans öğrenim düzeyi için 30 yaşını, lisansüstü öğrenim düzeyi için 35 yaşını doldurmuş olan…”
21. 32358 sayılı ve 03/11/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi
Yönetmeliğinin ‘Kredi verilmeyecek öğrenciler’ başlıklı 8 inci maddesinde, “(1) Aşağıda belirtilen öğrencilere kredi verilmez: g) Başvuru tarihi itibarıyla ön lisans ve lisans öğrenim düzeyi için 30 yaşını, yüksek lisans öğrenim düzeyi için 35 yaşını, doktora/sanatta yeterlik öğrenim düzeyi için 40 yaşını doldurmuş olan.” düzenlemeleri bulunmakladır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
22. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvuranın burs/öğrenim kredisi talebinin değerlendirmeye alınması ve burs/öğrenim kredilerinde yaş sınırı aranmamasına yönelik düzenleme yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 23. Başvuran burs başvurularında yaş sınırı aranmasına itiraz etmektedir. İlgili idare ise mevzuata göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
24. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri (Doktora) öğrencisi olarak burs/öğrenim kredisi almak için başvuru yaptığı ancak değerlendirme kriterlerine göre yaş sınırını aşması sebebiyle burs/öğrenim kredisi tahsisi yapılmadığı anlaşılmıştır.
25. 2022-2023 eğitim yılı başvurularında Bakan onayı ile yürürlüğe konulan usul ve esaslar dikkate alınmaktayken 03/11/2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs
Yönetmeliği ile birlikte başvuru tarihi itibarıyla ön lisans ve lisans öğrenim düzeyi için 30 yaşını, lisansüstü öğrenim düzeyi için 35 yaşını doldurmuş olan öğrencilere burs verilmemektedir. Öğrenim Kredisi yönetmeliği hükümleri kapsamında ise başvuru tarihi itibarıyla ön lisans ve lisans öğrenim düzeyi için 30 yaşını, yüksek lisans öğrenim düzeyi için 35 yaşını, doktora/sanatta yeterlik öğrenim düzeyi için 40 yaşını doldurmuş olan öğrencilere kredi verilmemektedir.
26. Başvurana yaş sınırı gerekçesiyle burs/öğrenim kredisi verilmememi işlemi incelendiğinde, ilgili idare tarafından yürürlüğe konulan kıstaslar kapsamında, burs başvurularında 2019/2020 eğitim öğretim yılı için
40 yaş, 2020/2021 ve 2021/2022 2022-2023 2023/2024 eğitim öğretim yılları için başvuru yapıldığı yıl
itibariyle 30 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 35 yaşını geçmiş olan yüksek lisans öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/ burs tahsis işlemi yapılmayacağına yönelik karar almıştır. Sonraki süreçte
03.11.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Burs Yönetmeliği ile başvuru
tarihi itibarıyla ön lisans ve lisans öğrenim düzeyi için 30 yaşını, lisansüstü öğrenim düzeyi için 35 yaşını doldurmuş olan kişilerin başvurularının değerlendirmeye alınmayacağı yönünde hüküm getirilmiştir.
27. Bununla birlikte İlgili idare tarafından tüm başvuruların alınması, işleme konulması, değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması gerekirken yaş şartını sağlamayan başvuruların uygun başvuru olarak görülmediği, mevcudiyette e-devlet sistemi üzerinden alınan başvurularda, yaş şartını karşılamayan bir öğrencinin başvurusunu sistemde hata aldığı için tamamlayamadığı ve başvurusunun değerlendirmeye alınma imkânının kalmadığı, bu durumun dilekçe ve eğitim hakkını sınırlandırdığı değerlendirilmektedir (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 28/02/2024 tarihli ve 2023/15656 sayılı kararı).
28. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Anayasada devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı yönündeki düzenlemenin eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi maddesinde düzenlendiği, desteklenmesi gerekin kişilere yönelik öğrenci olması, maddi imkânlardan yoksun olması ve başarılı olması harici bir kıstasa yer verilmediği, temel hak ve hürriyetlerin de, özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasada belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların da anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı,
29. İlgili idarenin burs ve öğrenim kredisi verilmesi ve yurtlarda barınma usul ve esaslarını düzenleme yetkisini elinde bulundurmakla birlikte yönetmelik marifetiyle getirilen sınırlamanın ve ilgili idare tarafından bu konuda gösterilen ısrarlı tutumun meşru bir amacının bulunmadığı ve ölçülülük ilkesini ihlal ederek hukuki dayanaktan yoksun olduğu, ayrımcılık yasağı ile çok yakın konumda bulunan fırsat eşitsizliğine yol açtığı açıktır.
30. İdarelerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşullar dikkate alınarak, mevcut hukuki durumları ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip oldukları kabul edilmekle beraber, yapılan düzenlemeler anayasa, yasa gibi üst hukuk normlarına veya alt düzenleyici işlemlere karşı aykırı olamayacaktır. Yine söz konusu üst hukuk normlarını dar yorumlayarak hakkın kullanımını sınırlandıran veya kısıtlayan düzenlemelere de yer verilmemelidir (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2018/12503 sayılı Kararı).
31. Aynı bakış açısı ile ülkemiz yükseköğrenim kurumlarında eğitim hayatına devam eden öğrencilerin barınma hizmetinden yararlandırılması konusunda öncesinde olur ile yürürlüğe konulan kıstaslarla ve
09.04.2021 tarihi itibari ile yönetmelik hükmü ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesi eğitim ve
öğrenim hakkını ve eşitlik ilkesini ihlal etmektedir. Bahse konu düzenleme ‘maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacıyla’ gerekli yardımın yapılacağı şeklinde anayasamızda yer alan düzenlemeye aykırılık taşımakta, hakkın kullanımını yaş sınırı gerekçesiyle oldukça sınırlandırmaktadır. İşleyişe yönelik ikincil mevzuatların burs/kredi talep eden kişinin öğrencilik durumu ile birlikte ihtiyaç ve yeterliğinin tespitine yönelik olması gerekmekte ve uygulamada getirilen kısıtlamalar ile öğrencilik tanımı kısıtlanmaktadır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2021/2500, 2021/14054 ve 2023/1118 sayılı kararları) Eşitlik ilkesi gereğince yaş sebebiyle bu kişiler arasında ayrım yapılmamalıdır (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2017/8349 sayılı kararı ).
32. 09.04.2021 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği öğrencinin yurtlarda barınabilmesi için yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması şartının 20.04.2023 tarih ve 32169 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklik ile birlikte otuz olarak değiştirilmiştir. Bu değişikliğin iptali için açılan davada, Danıştay Sekizinci Dairesi, dava konusu
Yönetmeliğin dayanağı olan mevzuatta barınma hizmeti sunulacak öğrenciler açısından yaş kriterine yönelik herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı ve dava konusu düzenleme ile üst normlarda öngörülmeyen bir sınırlamanın getirildiği ve mevzuat ile ilgilinin ekonomik durumunun tespitine yönelik kriterlerin belirlendiği, böylece Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini yerine getirirken dar gelirli öğrencilerin barınma ihtiyacının karşılanmasına öncelik verildiği gerekçeleri ile
Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Barınma şartları” başlıklı 6. maddesinin (h)
bendinde yer alan; “otuz” ibaresinin yürütmenin durdurulması hakkındaki istemin kabulüne karar vermiştir.
(Esas: 2023/2502, Karar: 2023/2502, Tarih: 26.09.2023) İlgili bu kararın gerekçelerinin burs başvuruları için getirilen yaşı sınırı için de geçerli olduğunu hatırlatmakta fayda vardır (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/14427 sayılı kararı).
33. Eğitim hakkından ziyade nitelikli eğitim hakkının kabul edildiği günümüzde benzer hak ihlallerinin doğmasının önüne geçilmesi ve kamu yararı amacının her daim gözetilmesi gerektiği hususları dikkate alındığında başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin öğrencilerin imkânlarını iyileştirmek ve geliştirmekle yükümlü idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 34. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
35. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın burs/öğrenim kredisi talebinin değerlendirmeye alınması ve burs/öğrenim kredilerinde yaş sınırı aranmamasına yönelik düzenleme yapılması hususunda GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI
KREDİ ve YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi