|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, burs/öğrenim kredisi talebinin yaş gerekçesiyle değerlendirilmemesi üzerine yapılan itirazı ele almaktadır. Başvuran, yaş sınırı olmaksızın burs talebinin değerlendirilmesi gerektiğini savunmakta, ilgili idare ise başvurunun usul ve esaslar gereği reddedildiğini belirtmektedir. Ancak, mevcut mevzuatta burs ve öğrenim kredisi için yaş sınırı öngörülmediği, bu durumun yalnızca 2019-2020 öğretim yılına ait usul ve esaslarla sınırlı olduğu ifade edilmiştir.
Danıştay, başvuranın talebinin değerlendirilmemesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu tespit etmiştir. Eğitim hakkının desteklenmesi gerektiği vurgulanarak, yaş kısıtlamasının eğitimde fırsat eşitliğini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın burs/öğrenim kredisi talebinin değerlendirilmesi için ilgili idareye tavsiyede bulunulmuştur. Karar, eğitimde eşitlik ve destekleme ilkelerinin önemini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7416-S.20.11702
BAŞVURU NO : 2019/20018
KARAR TARİHİ : 15/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Burs/öğrenim kredisi talebinin yaş gerekçesi ile değerlendirmeye alınmaması işlemine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, yaptığı burs başvurusunun yaş gerekçesi ile işleme alınmadığını, mevzuatta yaş kısıtlaması bulunmadığını, geçmiş yıllarda başvuran bütün öğrencilerin yaş sınırı gözetilmeden değerlendirilmeye alındığını belirterek başvurusunun değerlendirmeye alınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve
27.12.2019 tarihli yazısında, “…(b) Başvuranın burs/kredi başvurusunda bulunduğu tarih
21.10.2019 olarak tespit edilmiştir.
9. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
10. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun
‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.” hükmü yer almaktadır
11. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”,
12. 24/08/2004 tarih ve 25563 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin “Kurumca Burs Verileceklerin
Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Kurumca burs verilecek öğrenciler; öğrenci ve ailesinin sosyal, ekonomik durumu ile öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türü, ara sınıfta ise yılsonu başarı durumu dikkate alınarak her yıl Yönetim Kurulunca belirlenen kıstaslar doğrultusunda değerlendirilir.” hükümleri yer almaktadır.
13. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Burs
Verilmeyecek Öğrenciler’ başlıklı 9 uncu maddesinde ve Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin Kredi Verilmeyecek Haller’ başlıklı
11 inci maddesinde burs ve kredi ödenebilme şartlarında yaş sınırı öngören bir hüküm mevcut
değildir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvurunun kabulü ile başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 15. Başvuran yaş sınırı gerekçesi ile burs verilmemesi işlemine itiraz etmektedir.
16. İlgili idare, ilgili usul ve esaslar kapsamında başvuranın burs talebinin değerlendirmeye alınmadığını ifade etmektedir.
17. Mülga Kredi Yurtlar Kurumu 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri
Kanunu gereğince öğrencilere burs ve kredi sağlamakta iken 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi ile Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü adı altında Gençlik ve Spor Bakanlığının hizmet birimleri içerisine alınmıştır. Mevcut düzenlemeler uyarınca öğrencilere kredi veya burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmayı sağlamak Kredi ve Yurtlar
Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasındadır.
18. Başvuruya konu olayda, burs ve öğrenim kredisine başvurmada yaş şartı aranmasına yönelik birincil mevzuatta herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Bahse konu uygulamanın dayanağını 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine
İlişkin Usul ve Esaslar (Kıstaslar) oluşturmaktadır.
19. Söz konusu usul ve esasların ilgili hükümleri şu şekildedir. “Diğer Hususlar… (k)
‘Başvuru yapıldığı yıl itibariyle 35 yaşını geçmiş olan lisans öğrencilerine ve 40 yaşını geçmiş olan yüksek lisans (Master ve doktora) öğrencilerine öncelikli olsalar dahi kredi/ burs tahsis işlemi yapılmaz.”
20. 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin
Usul ve Esaslara (Kıstaslar) 22/10/2019 tarihinde Bakanlık tarafından Olur verilmiştir.
21. Görüldüğü üzere usul ve esaslar, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi
Yönetmeliğinin “Kurumca Burs Verileceklerin Değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesine istinaden hazırlanmıştır.
22. Öğrenim kredisi verilmesi 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri
Kanunu ile burs ve öğrenim kredisi verilmesi 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine
Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun ile düzenlenmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemelerde “bu Kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle” ve “bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle” işlem tesis edileceği açıkça belirtilmiştir.
23. Bu kapsamda, burs ve öğrenim kredisi alacak öğrencilerde aranacak şartların Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliği ve Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği ile düzenlenmesi gerekmektedir. Bahse konu bu yönetmeliklerde yaş sınırını öngören bir hüküm mevcut değildir.
24. Bununla birlikte 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Düzenleme görev ve yetkisi’ başlıklı 508 inci maddesinde yer alan “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir.” ve ‘Yönetmelikler’ başlıklı 537 nci maddede yer alan “Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.” hükümleri gereğince düzenleme yapılması mümkündür.
25. Bakanlık tarafından Olur verilen 2019-2020 öğretim yılı Burs/Öğrenim Kredisi
Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar (Kıstaslar) ile düzenlenen yaş kısıtlaması kararının öncelikle yönetmelik hükümleri ile hüküm altına alınması gerekmektedir.
Yönetmelik yerine Olur ile düzenleme yapılması üst hukuk normlarına aykırılık barındırmakta ve eğitim hakkı ile iç içe durumda olan öğrenimin desteklenmesi hakkını kısıtlamaktadır.
(Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 ve 2019/19022 sayılı kararları)
26. Bununla birlikte Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir kararında (Esas: 2016/3762
Karar: 2016/2716 Tarih: 20.10.2016); Üniversiteye girişte, objektif verilere dayanılmış olsa dahi, yaş koşulu öngörülemeyeceğine karar vermiştir. (Kaynak: Corpus Mevzuat ve İçtihat
Programı)
27. Anayasada yer alan Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı hükmü eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi içerisinde yer almaktadır. Bu anlamda öğrencilerin desteklenmesi eğitim ve öğretim hakkı ile iç içedir. Eğitimde fırsat eşitliği ve eğitimin teşvik edilmesi anlayışı ile hareket edilirken aynı hassasiyet öğrencilerin desteklenmesi konusunda da gösterilmelidir. Bu anlayış ile hareket etmek ve tedbir almak Devletin ve ona bağlı kurumların asli görevlerindendir.
28. İdarelerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşullar dikkate alınarak, mevcut hukuki durumları ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip oldukları kabul edilmekle beraber, yapılan düzenlemeler anayasa, yasa gibi üst hukuk normlarına veya alt düzenleyici işlemlere karşı aykırı olamayacaktır. Yine söz konusu üst hukuk normlarını dar yorumlayarak hakkın kullanımını sınırlandıran veya kısıtlayan düzenlemelere de yer verilmemelidir. (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2018/12503 sayılı Kararı)
29. Aynı bakış açısı ile ülkemiz yükseköğrenim kurumlarında eğitim hayatına devam eden öğrencilerin burs ve öğrenim kredisi yararlandırılması konusunda Olur ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesi (yönetmelik marifetiyle gerçekleştirilse dahi) eğitim ve öğrenim hakkı ile eşitlik ilkesini ihlal etmektedir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 sayılı kararı)
30. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyetçinin tarafına burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece değerlendirmeye alınmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 31. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, eşitlik ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
32. Yaş sınırı gerekçesi ile burs verilmesi talebi reddedilen başvuran hakkında verilen Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 sayılı Tavsiye Kararına yönelik ilgili idare tarafından
“…belirtilmiş olan konularda çalışmalar devam etmektedir.” şeklinde cevap verildiği görülmektedir. Bu kapsamda, ilgili idare tarafından gerekli çalışmaların ivedilikle tamamlanması önem arz etmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
33. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin değerlendirmeye alınması hususunda
GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi