|
ÖZET: Başvuran, bursunun başarısızlık nedeniyle öğrenim kredisine dönüştürülmesine itiraz etmiştir. Başvuranın, Kocaeli Üniversitesi’nde 2011-2012 öğretim yılında başarısız olduğu ve bu durumun üniversite tarafından Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ne bildirildiği tespit edilmiştir. İlgili yönetmelik gereği, bursu kesilen öğrencilerin burslarının öğrenim kredisine dönüştürülebileceği belirtilmiştir. Ancak, başvurana bu dönüşüm hakkında herhangi bir bildirim yapılmamıştır.
Kararda, idarenin bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminde, başvuranın onayının alınmadığı ve bu durumun hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır. Taahhüt senedinde yer alan hükümler, yönetmelik hükümlerine aykırı olarak yorumlanmış ve bu durumun belirsizlik yarattığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın bursunun öğrenim kredisine çevrilmesi işlemi iptal edilmiştir ve öğrencilere onay alma zorunluluğu getirilmesi tavsiye edilmiştir. Bu durum, hukuki belirlilik ilkesinin ihlali olarak değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/5125-S.20.8188
BAŞVURU NO : 2019/17581
KARAR TARİHİ : 01/04/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Almakta olduğu bursun haber verilmeden öğrenim kredisine çevrilmesine itiraz etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 05/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, almakta olduğu bursun bildirim yapılmaksızın numaralı öğrenim kredisine dönüştürüldüğünü, bu durumu sonradan öğrendiğini, CİMER aracılığı ile yaptığı başvurunun reddedildiğini, bu konuda lehe emsal mahkeme kararı bulunduğunu, mahkeme kararı sonrasında yönetmeliğin ilgili maddesinin değiştirildiğini belirterek borcunun silinmesini ve ödediği ücretin iadesini talep etmektir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı yazısında, “ Burs-Kredi Yönetmeliğinin, Burs-Kredi Yönetmeliğinin 20 nci maddesinde belirtildiği üzere 2011-2012 öğretim yılında başarı kriteri öğretim kurumlarının yetkili kurulları tarafından belirlenmiş olup, ‘ in 2011-2012 öğretim yılında başarısız bildirilmesi sebebiyle bursu Burs-Kredi Yönetmeliğinin 24 üncü maddesi gereğince öğrenim kredisine dönüştürüldüğü tespit edilmiştir. Başvuru sahibinin öğrenim gördüğü öğretim kurumundan alınan bilgide 2011-2012 öğretim yılında başarısız olduğunu gösteren belge ektedir.
3. 2011-2012 öğretim yılı sonu itibariyle öğretim kurumu tarafından başarısız olarak bildirilen öğrencilerin bursları kesilerek, takip eden öğretim yılı başından itibaren kredi ödemeleri başlatılmıştır. Şikayetçinin 2011-2012 öğretim yılı sonunda öğretim kurumu tarafından başarısız olarak bildirilmesi sebebiyle bursu Ekim 2012 ayından itibaren borçlanma karşılığı öğrenim kredisine dönüştürülerek kredi ödemesi devam ettirilmiştir.
4. İdaremize burs/kredi başvurusu yapanlar yüksek öğrenime başlayan öğrencilerdir.
Taahhütname (Burs-Kredi Taahhüt Senedi) üzerinde burs/kredi alacak öğrencilerin tabii oldukları mükellefiyetler belirtilmektedir. Mükellefiyetleri okuduğunu ve kabul ettiğini attığı imza ile onaylayan öğrencilere burs/kredi ödenebilir.
5. Taahhüt Senedi üzerinde yazılı olan mükellefiyetler hukuki olarak öğrenci reşit ise öğrenciyi, reşit değilse öğrenci ile birlikte veli ve vasisini bağlayan hükümleri içermektedir. Ekte gönderilen Taahhüt Senedi ve Kefaletname incelendiğinde başarısızlık sebebiyle bursun krediye dönüştürüleceği, kredi almak istenmemesi halinde idareye yazılı olarak başvuru şartı getirildiği görülecektir. Taahhütname gereğince idaremizin tebligat yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.
6. Burs/kredi alan tüm öğrenciler kendilerine yapılan tüm ödemeleri e-Devlet üzerinden görebilmekte ve burs yada kredi aldıklarını bu şekilde bilebilmektedirler. E-Devlet Kapısı’nın kurulması ve yönetilmesi görevi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yürütülmekte, sistemin geliştirilmesi ve işletilmesi Türksat A.Ş. tarafından yapılmaktadır. Bu sebeple, şikayetçinin borcunu hangi tarihte öğrendiğine dair log kayıtları vb. ile bu durumun tespit edilip edilemeyeceği ile ilgili olarak belirtilen kurumdan bilgi alınması uygun olacaktır.
7. Genel Müdürlüğümüz tarafından yapılan iş ve işlemler ilgili mevzuatlar dahilinde gerçekleştirilmekte olup, mevzuat haricinde işlem yapılabilmesi mümkün değildir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
8. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
9. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir” hükmü yer almaktadır.
10. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun
‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde, “ Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burskredi verebilir.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 6 ncı maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”,
11. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Başarı
Durumunun Bildirilmesi’ başlıklı 20 nci maddesinde, “ Kurumdan burs alan öğrencilerin başarı durumları her yıl Eylül ayı sonuna kadar öğretim kurumlarından istenir. Öğretim kurumları yetkili kurullarının belirleyecekleri esaslara göre başarısız olarak tespit ettikleri öğrencileri her yıl en geç Ekim ayı sonuna kadar Kuruma bildirirler.” ‘Başarısızlık Sebebiyle
Bursun Kesilmesi’ başlıklı 24 üncü maddesinde, “Öğretim kurumunca başarısız olduğu bildirilen öğrencilerin bursu kesilir. Bursu kesilen öğrencilere, burslarının kesildiği tarihten itibaren Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde belirlenecek esaslara göre kredi verilebilir.”, ‘Bursun Tahsili’ başlıklı 31 inci maddede, “…Öğrenciye burs verilmekte iken, bursun kesilmesini gerektirecek bir durum ortaya çıktığında, bursun kesilmesini gerektiren durumun gerçekleştiği tarih itibarıyla bursu kesilir.
Bu tarihten sonra ödenen burs miktarları öğrenim kredisi borcuna dönüştürülerek, Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükümlerine göre tahsil edilir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Başvurunun kabulü ile başvurana haber verilmeksizin almakta olduğu bursun öğrenim kredine çevrilmesi sonucunda ortaya çıkan borçlanma işleminin iptali ve başarısızlık gerekçesi ile öğrencilerin almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrilmesi aşamasında öğrencilerden onay alınabilmesi için bildirimde bulunulması ve taahhüt senedinde yer verilecek hükümlerin ilgili yönetmeliklere aykırı olmayacak şekilde düzenlenmesi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvuran, başarısızlık gerekçesi ile bursun öğrenim kredisine çevrilmesine itiraz etmektedir.
14. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Kocaeli Üniversitesi FenEdebiyat Fakültesi Tarih Bölümüne tarihinde kayıt yaptırdığı, 2011-2012 öğretim yılında başarısız olduğu, başvuranın başarı durumunun üniversite tarafından Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğüne bildirilmesi üzerine başvuranın almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrildiği ve bu duruma yönelik başvurana bir bildirimde bulunulmadığı hususları tespit edilmiştir.
15. İlgili 5102 sayılı kanun gereğince yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verilebilecektir. Yüksek Öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Başarısızlık Sebebiyle Bursun
Kesilmesi’ başlıklı 24 üncü maddesinde, “Öğretim kurumunca başarısız olduğu bildirilen öğrencilerin bursu kesilir. Bursu kesilen öğrencilere, burslarının kesildiği tarihten itibaren
Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinde belirlenecek esaslara göre kredi verilebilir.” hükmü yer almaktadır.
16. Başvuranın 17/12/2012 tarihinde imzaladığı Burs-Kredi Taahhüt Senedinin Bursla İlgili
Açıklamalar Başlığının 3 üncü maddesinde “…başarısız olmam durumunda bursumun kesileceği, …kesildiği tarihten itibaren tarafıma … öğrenim kredisi verileceğini ve …doğacak borcumu … geri ödeyeceğimi, öğrenim kredisi almak istemediğim takdirde ise bu durumu yazılı olarak Kuruma bildireceğimi…” ifadesi yer almaktadır.
17. Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından 27/10/2017 tarihli 917/10084 sayılı karar ile başarı durum değerlendirilmesinde 4 lük sistem üzerinden genel not ortalaması 2 ve üzeri olan öğrencilerin, hazırlık sınıfı öğrencilerinde ise hazırlık sınıfını geçerek bir üst sınıfa başlamalarının başarı olarak kabul edildiği, bu tarihten öncesinde ise öğrencinin başarılı ya da başarısız olduğunu belirlemede ilgili öğretim kurumunun yetkili olduğu bilinmektedir.
(Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/5514 sayılı kararı)
18. Anayasa Mahkemesinin 13/11/2014 tarih ve 2013/95 Esas, 2014/176 Karar sayılı kararında; “Anayasanın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri
‘belirlilik’ tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Öngörülebilirlik, mevzuat normunun açık ve anlaşılabilir olmasıdır. Birey kendi davranışının, ya da devletin davranışının, muhtemel sonuçlarını, önceden tahmin edebilecek olmalıdır. “Öngörülebilirlik şartı” olarak nitelendirilen ilkeye göre yasanın uygulanmasında takdirin kapsamı ve uygulama yöntemi bireyleri keyfi ve öngöremeyecekleri müdahalelerden koruyacak düzeyde açıklıkla yazılmalıdır.
Belirlilik, kişilerin hukuk güvenliğini korumakla birlikte idarede istikrarı da sağlar” ifadelerine yer vermiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2016/825 sayılı kararı)
19. Somut olayda, başvuranın burs türünde senet imzaladığı, başarısız olarak bildirilen öğrencinin bursunun öğrenim kredisine çevrilebileceğinin yönetmelikte hüküm altına alındığı, başvuranın bursunun kesildiği dönemde başarı durumunun öğrencinin üniversitesi tarafından belirlendiği, bu konuda bütün bursiyerlerin burslarının başarısızlık gerekçesi ile kesilmesinde farklı şartlara tabi olduğu, başvuranın başarısız olarak bildirilmesini müteakip bursunun öğrenim kredisine çevrildiği, bu işleme ilgili üniversitenin ve Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğünün taraf olduğu, yönetmelikte başarısızlık gerekçesi ile bursun öğrenim kredisine çevrilmesi konusunda bağlı yetkinin bulunmadığı, takdir yetkisinin kullanılması gerektiği, takdir yetkisinin yönetmelikte belirtilen inceleme ve belge ve durum araştırması gibi safhaların gözardı edilerek kullanıldığı, başarısız olarak bildirilen her öğrencinin bursunun doğrudan öğrenim kredisine çevrilmemesi gerektiği, öğrencinin kredi almaya engel bir durumunun bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği, doğrudan kullanılan takdir hakkının öğrencilerin lehine olacağı düşünülse bile somut olayda olduğu üzere mağduriyetlerin yaşanabileceği,
20. Bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminden başvuranın anlık haberdar olmadığı, bu durumu çok sonradan yine kendi imkânları ile öğrendiği, ilgili yönetmelikte bulunan bursun öğrenim kredisine çevrilebileceği hükmünün öğrenci tarafından da müzakere edilmesi gerektiği, öğrencinin bu işleme yönelik onayının alınması gerektiği, taahhütname ile yönetmelikte ‘–ebilir’ ibaresi ile ifade edilen durumun ‘-eceği’ ifadesiyle yönetmeliğe aykırı bir şekilde aktarıldığı, bu duruma ek olarak ‘öğrenim kredisi almak istemediği takdirde ise bu durumu yazılı olarak Kuruma bildireceği’ yönünde yükümlülük getirildiği, halbuki ilgili yönetmeliklerde bu yönde bir düzenleme bulunmadığı, uygulamalarda da öğrenciye bursun öğrenim kredisine çevrilmesine rızasının olup olmadığının sorulmadığı, öğrencinin seçim hakkını kullanmasına fırsat tanınmadığı, başvuranın bursunun öğrenim kredisine çevrildiğinden dahi haberinin olmadığı, öğrencilerin elde ettiği başarı durumlarının da her üniversitenin kendi kıstasları farklı olduğu için burslarının kesilmesine gerekçe olup olmayacağını bilemeyeceği, bildirim yükümlülüğünün yanı sıra öğrenciye tebligat yapılmaksızın resmi internet sitesi veya e-devlet kanalından durumun öğrenilmesi gerektiğinin beklendiği, ilgili idare tarafından e-devlet üzerinden yapılacak sorgulama ile durumun takip edilebileceği ifade edilmiş ise de başvuranı borç altına sokan bir işlem için açık bir şekilde bildirim veya tebligatta bulunulması gerektiği, tebligat yapma zorunluluğunun öğrencilerin hukuki durumunda değişiklik meydana gelmesi ve borçlanmasına sebep olması nedeniyle ilgili idarenin yükümlülüğü kapsamında kalması gerektiği,
21. Taahhütnamelerin ilgili öğrenci ve veli/vasi tarafından imzalanması ile borçlanma işlemlerinin başlatılmış olduğu, burs/kredi taahhüt senedi hükümlerinin genel işlem koşulu olarak değerlendirilmesi gerektiği, bu koşulların karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte olduğu, dayanağını kanundan alan yönetmelik hükümlerine aykırılık taşıdığı, böylelikle bu hükümlerin geçersiz kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
(Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/15174 sayılı kararı)
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin üniversite tarafından başarısız olarak bildirilen başvuranın almakta olduğu bursu bildirim veya tebligat yapmaksızın öğrenim kredisine çevirmesi işleminde, taahhütname hükümleri ile yönetmelikte belirtilen kapsamın dışına çıkıldığı, taahhütname hükümlerinin genel işlem şartı kabul edilmesi gerektiği, böylece idarenin öğrencilere yüklediği yükümlülüklerin belirlilik ilkesine aykırı olduğu, yasal düzenlemelerin önüne geçilerek hukuk güvenliğinin ihlal edildiği ve mevzuat normlarının açık ve anlaşılabilir olmaması nedeni ile öngörülebirlik şartının yerine getirilmediği gerekçesi ile hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin, kanunlara uygunluk, şeffaflık, bilgi edinme hakkı, kararların gerekçeli olması ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana haber verilmeksizin almakta olduğu bursun öğrenim kredine çevrilmesi sonucunda ortaya çıkan borçlanma işleminin iptali ve başarısızlık gerekçesi ile öğrencilerin almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrilmesi aşamasında öğrencilerden onay alınabilmesi için bildirimde bulunulması ve taahhüt senedinde yer verilecek hükümlerin ilgili yönetmeliklere aykırı olmayacak şekilde düzenlenmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi