|
ÖZET: Başvuran, 20 Eylül 2017 ile 30 Eylül 2019 tarihleri arasında özel sektörde şoför olarak çalıştığını ve OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından memuriyete iade edildiğini belirtmiştir. Bu süreçte, hem özel sektördeki çalışmaları hem de memuriyeti için sigorta primlerinin ödendiğini, bu durumun mükerrer prim ödemelerine yol açtığını ifade ederek, özel şirket tarafından yatırılan sigorta primlerinin kendisine iade edilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın her iki işteki sigortalılığının geçerli olduğunu, ancak toplam primlerin belirlenen üst sınırı aşmadığı için iade talebinin mümkün olmadığını açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka uygunluk açısından bir sorun tespit etmemiştir. 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca, aynı sigortalılık statüsünde birden fazla prim ödemesi yapılması durumunda, toplam primlerin belirlenen üst sınırı aşmadığı sürece iade yapılamayacağı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, idarenin başvurana verdiği yanıtlarda, hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi verilmediği, bu durumun iyi yönetim ilkelerine aykırı olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın prim iadesi talebi reddedilmiş ve karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10510-S.21.16905
BAŞVURU NO : 2021/2963
KARAR TARİHİ : 13/07/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Prim iadesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, memuriyetten ihraç edilmesi sonrasında 20/9/2017 tarihinden 30/9/2019 tarihine kadar özel
bir şirkette şoför olarak çalıştığını, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonunun kabul kararı ile 10/6/2020 tarihinde yeniden memuriyete başladığını, bu kapsamda geriye dönük olarak ihraç olduğu dönemi de kapsayan maaş ve sigorta primlerinin idare tarafından ödendiğini, böylece ihraç olduğu süre içerisinde özel sektörde geçen çalışmalarına ilişkin olarak ödenen sigorta primlerinin mükerrer hale geldiğini, bu nedenle özel şirket tarafından yatırılan sigorta primlerinden sigortalı hissesinin tarafına ödenmesini talep ettiğini, Bilecik Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 13/8/2020 tarihli yazısında, talebi hakkında yapılacak herhangi bir işlemin bulunmadığının ve emekli olmadığı tarihte 60 yaşını doldurduğu 1/1/2044 tarihinde prim iadesinin yapılacağının belirtildiğini, 26/11/2020 tarihli dilekçesine ise cevap verilmediğini ifade ederek 20/10/2017 – 30/9/2019 tarihleri arasında iki farklı işveren tarafından ödendiği için çakışan 4/a kapsamındaki özel sektöre ait sigortalı hizmetlerinin iptal edilerek, bu hizmetlere karşılık yatırılan primlerden sigortalı hissesinin yasal faiziyle tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire
Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 16/6/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın 20/10/2017-30/9/2019 tarihleri arasında her iki işveren yanındaki çalışmalarının 5510
sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olması (başvuranın 5510 sayılı
/
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışması olmadığından) sebebiyle çakışan mükerrer sigorta primi ödemesinin bulunmadığı,
2.2) Söz konusu dönemlerde, başvuranın her iki sigortalılığının da 4/1-a statüsü kapsamında olduğu için
her iki işyerindeki çalışmalarının da geçerli sayıldığı, nitekim başvuranın 20/9/2017 ila 30/9/2019 tarihleri arasında özel sektörden bildirilen çalışmalarının iptal edilmediği,
2.3) Öte yandan 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesine istinaden aynı anda 4/1-c ve 4/1-a kapsamında prim
ödenmesi halinde 4/1-c kapsamındaki sigortalılığın esas alınması gerektiği, bununla birlikte OHAL
İşlemleri İnceleme Komisyonunun kabul kararı ile görevine iade edilen başvuranın her ne kadar memuriyete iadesi yapılmış olsa da, Kurum sisteminden yapılan incelemede 657 sayılı Kanun’un 4/b hükümlerine göre sözleşmeli personel olarak çalıştığı, (primlerinin 5510 sayılı Kanun’a göre 4/1-a kapsamında olduğu) 4/1-c kapsamında (memur) olmadığının görüldüğü, bu itibarla başvuranın bahsi geçen dönemlerde her iki iş yerindeki sigortalılık hali için ödenen prime esas kazancın toplamlarının üst sınırı geçmediği görüldüğünden söz konusu primlerin tarafına iadesinin mümkün olmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Günlük kazanç sınırları”
başlıklı 82. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Sigortalıların bu Kanunun 53 üncü maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tabi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle Kuruma ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödenir.
Geri verilen primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere, 20/10/2017 – 30/9/2019 tarihleri arasında iki
farklı işveren tarafından ödendiği için çakışan 4/a statüsü kapsamındaki özel sektöre ait sigortalı hizmetlerinin iptal edilerek, bu hizmetlere karşılık yatırılan primlerden sigortalı hissesinin yasal faiziyle tarafına ödenmesini talep etmektedir.
9) Somut olayda başvuranın, 20/10/2017-30/9/2019 tarihleri arasındaki çalışmalarının 5510 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olduğu görülmektedir. Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun’un 82. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, aynı sigortalılık haline tabi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle sigortalıya prim iadesi yapılabilmesi için Kuruma ödenen primlerin, söz konusu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşmasının zorunlu olduğu açıktır. Gerçekten de 5510 sayılı Kanun’un birden fazla sigortalılık statüsünde sigortalı olunmasını yasaklamakla birlikte, aynı sigortalılık statüsü içerisinde birden fazla sigortalılığı mümkün kılması ve bu durumda çakışan sigortalılık statülerinden de bahsetmenin mümkün olmaması karşısında, ilgililerin aynı sigortalılık statüsünden ödenmiş primlerinin iade edilmesi taleplerinin mezkûr 82. madde hükümleri çerçevesinde ele alınması yasal zorunluluktur. Hal böyle iken, 20/10/2017-30/9/2019 tarihleri arasındaki çalışmaları için aynı sigortalılık statüsü kapsamında birden fazla prim ödemesi yapılmakla birlikte, Kuruma ödenen primler toplamı prime esas kazanç üst sınırını aşmayan başvurana, özel sektörde geçen çalışmaları nedeniyle Kuruma ödenen primlerinin iade edilmesine hukuken imkân bulunmamaktadır.
10) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın prim iadesi talebinin reddedilmesine
yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Eskişehir İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi