TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3244-S.4653
BAŞVURU NO : 2018/15326
KARAR TARİHİ : 17/05/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇANKIRI BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sosyal Denge Tazminatı ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran … (TCKN: …); Uzman erbaşlık görevini ifa ederken hizmet sözleşmesini feshederek 12.11.2015 tarihinde Çankırı Belediye Başkanlığı’nda … kadrosunda göreve başladığını, 10.10.2017 tarihine kadar bu görevi ifa ettiğini, ancak çalıştığı süre zarfında
Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında imzalanan sözleşmeye istinaden ödenen sosyal denge tazminatının kendisine ödenmediğini, – Belediye ve bağlı kuruluşlarında görev yapıp 4668 sayılı Kanuna göre Kamu görevlisi tanımına giren personelin, sendika üyeliği durumuna bakılmaksızın, sözleşme hükümlerinden yararlandırılması gerektiği, – Mezkur 32 nci maddede yer alan “ toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği” ibaresinin üç ayı geçtikten sonraki süreçte sözleşme yapılamayacağı anlamına geldiği, – 4668 sayılı Kanunun 32. Maddesinde belirtilen mahalli idare borç tutarının nasıl hesaplanacağı konusunda ise Maliye Bakanlığı görüşünün alınmasının uygun olduğu şeklinde değerlendirildiği, ifade ederek, 12.11.2015 – 10.10.2017 tarihlerinde Çankırı Belediye Başkanlığı’nda görev yaptığı dönem için sosyal denge tazminatının kendisine ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazılarına istinaden,
2.1. Çankırı Belediye Başkanlığı’nın 23.01.2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında, başvuranın; 31.12.2014 tarihinde açıktan atama ile Belediye’de 4. derece … kadrosuna atandığını, başvuranın göreve başlarken şifahi olarak ek bir ücret talep etmeyeceğini beyan ettiğini, belediyede görev yaptığı süre zarfında sosyal denge tazminatını talep etmediği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
belediyede görev yaptığı süre içinde verimli bir çalışma sergilemediği ve 09.10.2017 tarihinde görevden ayrıldığı,
2.2. Çankırı Belediye Başkanlığı’nın 08.05.2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında; başvuranın kendi isteğiyle Kurumdan ayrılması nedeniyle “Sosyal Denge Tazminatı”nın ödenmediği, başvuranın sendikaya üyeliğinin olmadığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 25.06.2001 tarih ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme
Kanununun;
5.1. 3/a fıkrasında “Bu Kanunun uygulanmasında; a) Kamu görevlisi: Bu Kanun kapsamında yer alan kurum ve kuruluşların kadro veya pozisyonlarında istihdam edilenlerden işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlilerin”… ifade eder…”
5.2. 32 nci Maddesinde; “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek
15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde
belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem
Kuruluna başvurulamaz. Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz. İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır…”,
6. 375 sayılı KHK’nın ek 15. Maddesinde; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu
Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir…”
hüküm altına alınmıştır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebine ilişkin tavsiye karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran; Çankırı Belediye Başkanlığı’nda görev yaptığı, 12.11.2015 – 10.10.2017 tarihleri arasında, dönem için sosyal denge tazminatının kendisine ödenmesini talep etmektedir.
8.1. Başvuranın Belediye Başkanlığı’na hitaben gönderdiği dilekçesine istinaden 15.08.2018 tarihinde verilen cevabi yazıda; “Sosyal Denge tazminatına hak kazanabilmek için sendika üyeliği bulunması gerektiği, başvuranın sendika üyeliği bulunmaması nedeniyle sosyal denge tazminatı ödeme imkanının bulunmadığı” ifade edilmiştir.
9. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15. maddesinde, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, 4688 sayılı Kanununun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32. maddesinde; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 15.
maddesi hükümleri çerçevesinde ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, bu sözleşmenin bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı kurala bağlanmıştır.
10. Başvuranla İdare arasındaki husumetin; Çankırı Belediye Başkanlığı’nın çalışanlarına ödediği sosyal denge tazminatının,başvuranın mezkur Belediye’de görev yaptığı dönem için, başvurana ödenmemesinden kaynaklandığının anlaşıldığı,
10.1. Çankırı Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında imzalanan 09.05.2016 tarihli “Sosyal Denge Tazminatı” sözleşmesinde; Sözleşmenin 09.05.2016 – 09.04.2017 tarihleri arasında geçerli olduğu, BEM-
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
BİR-SEN üyesi olmayan personelin sözleşme hükümlerinden yararlanması için “idareye sözleşme aidatı ödemeyi kabul ettiklerine dair yazılı taahhütname vermeleri” gerektiğinin belirtildiği, İdare başvuranın Kurumda çalıştığı dönemde mezkur tazminattan yararlanmak için başvuruda bulunmadığını beyan ettiği, ancak, Sosyal Denge Sözleşmesinde, Danıştay 11.
Dairesinin 24.05.2016 tarihli ve E.2016/2684 sayılı kararında da belirtildiği üzere sözleşmeye taraf sendikaya aidat ödenmesine yönelik bir yükümlülük getirilmesine olanak bulunmadığı, dolayısıyla, başvuranın İdareye “sözleşme aidatı ödemeyi kabul ettiğine dair yazılı taahhütname” verip vermemesinin başvuranın Sosyal Denge Tazminatından yararlanmasına engel teşkil etmeyeceği,
10.2. Başvuranın talebine istinaden İdare’nin verdiği cevabi yazıda ““Sosyal Denge tazminatına hak kazanabilmek için sendika üyeliği bulunması gerektiği”ni başvuranın da sendika üyesi olmaması nedeniyle bu tazminatı alma imkanının bulunmadığını ifade etmiş olmakla beraber, gerek 375 sayılı KHK’nın ek 15. maddesine gerekse 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesine istinaden “sosyal denge tazminatının ödenmesi” hususunda Belediye’de görev yapan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı, yani, Belediye’de görev yapan kamu görevlilerin sendika üyesi olmamasının sosyal denge tazminatından yararlanmasına bir engel teşkil edemeyeceğinin aşikar olduğu,
10.3. İdare’nin Kurumumuza gönderdiği cevabi yazıda “başvuranın kendi isteğiyle Kurumdan ayrıldığını bu nedenle mezkur tazminatın ödenmediği”ni beyan etmiş olsa da, ilgili mevzuatta
“Kurumdan ayrılma şekline” bağlı olarak “sosyal denge tazminatından ödenmemesi”ne yönelik olarak bir düzenleme yer almadığı,
10.4. Hususları bütün dosya içeriğiyle beraber değerlendirildiğinde, “Çankırı Belediye
Başkanlığı’nda görev yaptığı dönemde yürürlükte olan sosyal denge tazminatı sözleşmesi hükümlerine istinaden başvurana söz konusu tazminatın ödenmesi” talebinin karşılanması hususunda İdare tarafından gerekli işlemlerin yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kastamonu İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Açıklanan gerekçelerle başvurunun kabülüne, “Çankırı Belediye Başkanlığı’nda görev yaptığı dönemde yürürlükte olan sosyal denge tazminatı sözleşmesi hükümlerine istinaden başvurana söz konusu tazminatın ödenmesi” hususunda ÇANKIRI BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ÇANKIRI BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliği,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ÇANKIRI BELEDİYE
BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.