|
ÖZET: Başvuru, Sivas Valiliği tarafından uygulanan idari yaptırım sonucu ödenen çekici ücretinin iadesini talep eden bir vatandaşın şikayetini içermektedir. Başvuran, aracının trafik tescilinin yapılmadığı gerekçesiyle 09.10.2022 tarihinde trafikten men edildiğini ve bu nedenle 400 TL çekici ücreti ödediğini belirtmiştir. Sivas 1. Sulh Ceza Hâkimliği, 07.12.2022 tarihinde verilen idari yaptırım kararını iptal etmesine rağmen, çekici ücretinin iadesine dair bir hüküm bulunmamaktadır.
İlgili idare, başvuranın iddialarını değerlendirirken, çekici ücretinin iadesinin mahkeme kararında yer almadığını vurgulamıştır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, trafikten men edilen araçların çekilmesi ve bu işlemlerin masraflarının araç sahibi tarafından karşılanması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, mahkeme tarafından iptal edilen idari para cezasının hukuka aykırı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın ödemiş olduğu çekici ücretinin iade edilmesi gerektiğine dair Sivas Valiliği’ne tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve belirtilen süre içinde gerekli işlemleri gerçekleştirmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1583-S.24.2560
BAŞVURU NO : 2023/13400
KARAR TARİHİ : 13.02.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SİVAS VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Çekici ücretinin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 09.10.2022 tarihinde aracının trafik tescilinin yapılmadığı gerekçe gösterilerek bağlandığını ve tarafına trafik idari para cezasının uygulandığını, Sivas 1.Sulh Ceza Hâkimliğinin 07/12/2022 tarih ve
/ numaralı Kararı ile idari yaptırım kararının kaldırıldığını, ancak 400,00 TL çekici ücretinin tarafına iade edilmediğini iddia ederek haksız ve hukuksuz yere tarafına uygulanan idari yaptırım kararı nedeniyle ödemek zorunda kaldığı çekici ücretinin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN ŞİKÂYET BAŞVURUSUNA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 16.10.2023 tarih ve
– sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Başvuru yolu” başlıklı 27’nci maddesinin sekizinci fıkrasında; “İdarî yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarî yargının görev alanına giren kararların da verilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görülür.” 2.2. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tescil belgesi ve tescil plakası alma zorunluluğu ile hurdaya ayrılan araçlar” başlıklı 21’inci maddesi birinci fıkrasında; “Tescil edilen araçlar, “Tescil Belgesi” ve “Tescil Plakası” alınmadan karayollarına çıkarılamaz. Ancak, ilk tescili yapılan araçlar için düzenlenen tescile ilişkin geçici belgelerin geçerlilik süresi içinde, tescil belgesi alma zorunluluğu aranmaz. Birinci fıkra hükmüne uymayan sürücüler 1.823 Türk lirası idari para cezası ile cezalandırılırlar. Birinci fıkra hükmüne aykırılığı tespit edilen araçlar eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten menedilir.”
/
2.3. Aynı Kanun’a bağlı olarak çıkarılan Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin “Araçların çekilmesi, kurtarılması ve götürülmesi ile çekilen, trafikten men edilen ve muhafaza altına alınan araçların bırakılacağı otoparkların belirlenmesi ve bu işlemlere dair masrafların tespiti” başlıklı 122’nci maddesinde de; “Kanunlarda ve bu Yönetmelikte belirtilen ihlalleri nedeniyle trafikten men edilen, muhafaza altına alınması gereken veya bulunduğu yerden kaldırılması gereken araçların çekilip götürülmesinde öncelikle trafik kuruluşları ile kamu kurum veya kuruluşlarına ait çekici/kurtarıcı araçlar kullanılır. İhtiyaç duyulması halinde, araç çekme, kurtarma ve götürme hizmetleri, ücretleri ile diğer usul ve esaslar belirlenmek şartıyla büyükşehirlerde ulaşım koordinasyon merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonlarında karar alınmak suretiyle gerçek veya tüzel kişilere de yaptırılabilir. Çekilen, trafikten men edilen veya muhafaza altına alınan veya bulunduğu yerden kaldırılan araçlar, Büyükşehirlerde Ulaşım
Koordinasyon Merkezlerince, diğer il ve ilçelerde ise il ve ilçe trafik komisyonları tarafından yetkilendirilmiş bir park yerine, yetkilendirilmiş park yeri bulunmaması halinde ise varsa trafik kuruluşlarının yoksa mülki idare amirliklerince belirlenecek diğer kamu kurum veya kuruluşlarına ait park yerlerine çekilir.” hükümlerinin yer aldığı, 2.4. 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu hükümleri ile verilen görev ve yetkiler doğrultusunda Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Devlete yüklediği amaç ve görevlerin yerine getirilmesi yani toplumun refah huzur ve mutluluğunun sağlanması ve yol kullanıcılarının karayolu üzerindeki seyahatlerini güvenli bir şekilde yapabilmeleri amacıyla birtakım tedbirler alındığı, bu tedbirler kapsamında ilgili mevzuatla trafik kuralları belirlenerek tüm kullanıcılara bu yükümlülüklere uyma zorunluluğu getirildiği ve ilgili mevzuatlar kapsamında trafikten men edilen araçlar çekilmekte olup, kaldırılıp götürülen araçların giderleri ile verilen cezanın ödenmeden aracın teslim edilmeyeceği açık bir şekilde hüküm altına alındığı, 2.5. Sivas 1.Sulh Ceza Hakimliği’nin 07.12.2022 tarihli / Değişik İş kararında 09.10.2022 tarihli
MB seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağının iptaline karar verilmiş ise de, söz konusu kararın Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’ nın 138’ inci maddesi gereği idarece kararda yer verilen hükümler doğrultusunda iş/işlemlerin tesis edildiği, ancak karar içeriğinde çekici ücretinin iadesine yönelik herhangi bir hüküm bulunmadığı bu kapsamda, her ne kadar trafik idari para cezası karar tutanaklarının iptalinde Sulh Ceza Hakimlikleri yetkili kılınmış ise de itiraz içeriğinde sadece trafik idari para cezası karar tutanağına itiraz edildiği, “çekici ücretinin iade edilmesi” hususunun ise idari işlem kapsamında idari yargının görev alanına girdiğinden bahisle 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27’nci maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında her iki işlemin iptali hususunda idare mahkemelerinin yetkili olduğu, ifade edilmiştir.
3. Sivas Valiliğinin başvuru konusuna ilişkin 13.10.2023 tarih ve – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Yapılan incelemede; Hafik İlçe Emniyet Amirliği Trafik Denetleme Büro Amirliği tarafından plaka sayılı, Renault marka, 2002 model, mavi renkli, otomobil cinsi araç sürücüsü
T.C.kimlik numaralı isimli şahsa 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 21/1’inci
” Tescil edilen araçları tescil belgesi ve tescil plakası almadan karayoluna çıkarmak” maddesini ihlal etmekten 09.10.2022 tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlenerek bahse konu aracın çekici üzerinde sürücüye teslim edildiği, sürücü trafik idari para cezası karar tutanağına yapmış olduğu itiraz neticesinde Sivas 1.Sulh Ceza Hakimliğinin
07.12.2022 tarih ve / D.İş nolu “…itiraz edenin aracı 06.10.2022 tarihinde Ankara 4.İcra
Dairesinden ihale usulü devir aldığı, 2918 sayılı Kanunun 20/1-d-8 maddesine göre kabahat tarihi olan
09.10.2022 tarihinde tescil belgesi çıkartması için gerekli sürenin dolmadığı…” gerekçesiyle 09.10.2022
tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağının kaldırılmasına karar verildiği, 3.2. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Araçların satış, devir ve tescili ile bu işlemlerle ilgili yetki ve sorumluluk” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ” Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle; icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından satışı yapılan araçların satış tutanağının bir örneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescil kuruluşlarına üç işgünü içerisinde gönderilir. Aracı satın alanlar gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak ilgili trafik tescil kuruluşundan bir ay içerisinde adlarına tescil belgesi almak zorundadırlar.” hükmü ile, (e) bendinde ” (Değişik: 24/12/2009-5942/1 md.) Araç satın alıp, bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendine uymayanlar ile (d) bendinin sekizinci paragrafı hükümlerine göre bir ay içerisinde tescil belgesi almayan alıcılara 130 Türk Lirası, (d) bendi hükümlerine uymayan noterlere ise her bir işlem için 1.000 Türk Lirası idari para cezası verilir. Tescil yapılmadan trafiğe çıkarılan araçlar, tescil yapılıncaya kadar trafikten men edilir.” hükmünün bulunduğu, 3.3. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Tescil belgesi ve tescil plakası alma zorunluluğu ile hurdaya ayrılan araçlar” başlıklı 21’inci maddesinde ” Tescil edilen araçlar, “Tescil Belgesi” ve “Tescil
Plakası” alınmadan karayollarına çıkarılamaz. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/56 md.) Ancak, ilk tescili yapılan araçlar için düzenlenen tescile ilişkin geçici belgelerin geçerlilik süresi içinde, tescil belgesi alma zorunluluğu aranmaz. (Değişik:18/10/2018-7148/15 md.) Birinci fıkra hükmüne uymayan sürücüler 1.002
Türk lirası idari para cezası ile cezalandırılırlar. (Değişik:18/10/2018-7148/15 md.) Birinci fıkra hükmüne aykırılığı tespit edilen araçlar eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten menedilir.” hükmünün yer aldığı, 3.4. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun uygulanmasına dair çıkarılan Karayolları Trafik
Yönetmeliğinin “Araçların trafikten men edilmesi veya muhafaza altına alınması ile sürücülerin araç sürmekten men edilmesi” başlıklı 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ” Trafikten men edilecek veya muhafaza altına alınacak aracın yerleşim yeri dışında bulunması halinde, aracın en yakın yerleşim birimine götürülmesi sağlanarak men veya muhafaza işlemi burada gerçekleştirilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilecekleri yere kadar çekici/kurtarıcı marifetiyle, bunun mümkün olmaması halinde karayolunda sürülerek götürülebilir. Karayolunda sürülmeye elverişli olmayan araçların trafikten men edilecekleri veya muhafaza altına alınacakları yere götürülmesi çekici/kurtarıcı araçları marifetiyle yapılır. Bu işlemlere dair masraflar araç sahibi, işleteni veya sürücüsü tarafından karşılanır.” hükmü ile 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde “…2918 sayılı Kanunun 21’inci maddesine istinaden trafikten men edilen araçların sürülerek götürülebilmesi için “C” geçici trafik belgesi alınması, çekici/kurtarıcı marifetiyle götürülmek istenmesi halinde ise İzin Belgesi (ek-33/A)
tanzim edilmek suretiyle araç sahibine veya işletenine teslim edilir.” hükmünün bulunduğu, 3.5. Konu ile ilgili Hafik İlçe Emniyet Amirliği Trafik Denetleme Büro Amirliği tarafından düzenlenen
09.10.2022 tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağı, Sivas 1.Sulh Ceza
Hakimliğinin 07.12.2022 tarih ve / D.İş nolu kararı ile kaldırılmış olup ilgili mahkeme/hakimlik kararında çekici ücretinin iadesi yönünde herhangi bir hüküm bulunmadığından Hafik İlçe Emniyet
Amirliği tarafından çekici ücreti iadesi yapılamadığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.(…) İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5326 Sayılı Kabahatler Kanununun; 6.1. “Başvuru yolu” başlıklı 27 nci maddesinin birinci fıkrasında; “İdarî para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idarî yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idarî yaptırım kararı kesinleşir.” 6.2. “Başvurunun incelenmesi” başlıklı 28 ,nci maddesinin sekizinci fıkrasında; “Mahkeme, son karar olarak idarî yaptırım kararının; a) Hukuka uygun olması nedeniyle, “başvurunun reddine”, b) Hukuka aykırı olması nedeniyle, “idarî yaptırım kararının kaldırılmasına”, Karar verir.” 7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun; 7.1. “Araçların satış, devir ve tescili ile bu işlemlerle ilgili yetki ve sorumluluk” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “Haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle; icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından satışı yapılan araçların satış tutanağının bir örneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescil kuruluşlarına üç işgünü içerisinde gönderilir. Aracı satın alanlar gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak ilgili trafik tescil kuruluşundan bir ay içerisinde adlarına tescil belgesi almak zorundadırlar.” 7.2. “Tescil belgesi ve tescil plakası alma zorunluluğu ile hurdaya ayrılan araçlar” başlıklı 21 inci maddesinde; “Tescil edilen araçlar, “Tescil Belgesi” ve “Tescil Plakası” alınmadan karayollarına çıkarılamaz. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/56 md.) Ancak, ilk tescili yapılan araçlar için düzenlenen tescile ilişkin geçici belgelerin geçerlilik süresi içinde, tescil belgesi alma zorunluluğu aranmaz.”
8. 18.07.1997 tarih ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik
Yönetmeliğinin; “Araçların trafikten men edilmesi veya muhafaza altına alınması ile sürücülerin araç sürmekten men edilmesi” başlıklı 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “Trafikten men edilecek veya muhafaza altına alınacak aracın yerleşim yeri dışında bulunması halinde, aracın en yakın yerleşim birimine götürülmesi sağlanarak men veya muhafaza işlemi burada gerçekleştirilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilecekleri yere kadar çekici/kurtarıcı marifetiyle, bunun mümkün olmaması halinde karayolunda sürülerek götürülebilir. Karayolunda sürülmeye elverişli olmayan araçların trafikten men edilecekleri veya muhafaza altına alınacakları yere götürülmesi çekici/kurtarıcı araçları marifetiyle yapılır. Bu işlemlere dair masraflar araç sahibi, işleteni veya sürücüsü tarafından karşılanır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran, aracının trafik tescilinin yapılmadığı gerekçe gösterilerek trafikten men edildiğini ve tarafına trafik idari para cezasının uygulandığını, Sivas 1.Sulh Ceza
Hâkimliğinin 07/12/2022 tarih ve / numaralı Kararı ile idari yaptırım kararının kaldırıldığını, ancak 400,00 TL çekici ücretinin tarafına iade edilmediğini iddia ederek haksız ve hukuksuz yere tarafına uygulanan idari yaptırım kararı nedeniyle ödemek zorunda kaldığı çekici ücretinin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
11. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Araçların satış, devir ve tescili ile bu işlemlerle ilgili yetki ve sorumluluk” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde haciz, müsadere, zapt, buluntu, trafikten men gibi nedenlerle, icra müdürlükleri, vergi dairesi müdürlükleri, milli emlak müdürlükleri ile diğer yetkili kamu kurum ve kuruluşları tarafından satışı yapılan araçların satış tutanağının bir örneği aracın kayıtlı olduğu trafik tescil kuruluşlarına üç işgünü içerisinde gönderileceği ve aracı satın alanlar gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak ilgili trafik tescil kuruluşundan bir ay içerisinde adlarına tescil belgesi almak zorunda olduğu, “Tescil belgesi ve tescil plakası alma zorunluluğu ile hurdaya ayrılan araçlar” başlıklı
21 inci maddesinde, tescil edilen araçlar, “Tescil Belgesi” ve “Tescil Plakası” alınmadan karayollarına
çıkarılamayacağı, ancak ilk tescili yapılan araçlar için düzenlenen tescile ilişkin geçici belgelerin geçerlilik süresi içinde, tescil belgesi alma zorunluluğu aranmayacağı hüküm altına alınmıştır.
12. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 125 inci maddesinde trafikten men edilecek veya muhafaza altına alınacak aracın yerleşim yeri dışında bulunması halinde, aracın en yakın yerleşim birimine götürülmesi sağlanarak men veya muhafaza işlemi burada gerçekleştirileceği, zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilecekleri yere kadar çekici/kurtarıcı marifetiyle, bunun mümkün
olmaması halinde karayolunda sürülerek götürülebileceği, karayolunda sürülmeye elverişli olmayan araçların trafikten men edilecekleri veya muhafaza altına alınacakları yere götürülmesi çekici/kurtarıcı araçları marifetiyle yapılacağı, bu işlemlere dair masraflar araç sahibi, işleteni veya sürücüsü tarafından karşılanacağı düzenlemeleri yer almaktadır.
13. Başvuru dilekçesi ve ekleri ile idarenin cevabi yazısı ekinde gönderilen belgelerin incelenmesinden; 13.1. Hafik İlçe Emniyet Amirliği Trafik Denetleme Büro Amirliği tarafından plaka sayılı araç sürücüsü başvurana 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 21/1 inci “Tescil edilen araçları tescil belgesi ve tescil plakası almadan karayoluna çıkarmak” maddesini ihlal etmekten 09.10.2022 tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlenerek bahse konu aracın çekici üzerinde başvurana teslim edildiği, 13.2. Başvuranın trafik idari para cezası karar tutanağına yapmış olduğu itiraz neticesinde Sivas 1.Sulh
Ceza Hakimliğinin 07.12.2022 tarih ve / D.İş nolu “…itiraz edenin aracı 06.10.2022 tarihinde
Ankara 4.İcra Dairesinden ihale usulü devir aldığı, 2918 sayılı Kanunun 20/1-d-8 maddesine göre kabahat tarihi olan 09.10.2022 tarihinde tescil belgesi çıkartması için gerekli sürenin dolmadığı…” gerekçesiyle
09.10.2022 tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağının kaldırılmasına
karar verildiği, 13.3. Daha sonra başvuranın 11.02.2023 tarihli dilekçe ile usul ve kanuna uygun olmayan idari yaptırım kararı nedeniyle ödemek zorunda kaldığı çekici ücretinin tarafına iade edilmesini talep ettiği, ancak ilgili
Hakimlik kararında çekici ücretinin iadesi yönünde herhangi bir hüküm bulunmadığından Hafik İlçe
Emniyet Amirliği tarafından çekici ücreti iadesi yapılmadığı tespit edilmiştir.
14. Bir idari işlemin yetkili yargı organlarınca iptal edilmesi bu işlemin yasaca öngörülen koşulları taşımadığının saptanması demektir. Mahkemeler, idari işlemin hukuka aykırı olduğuna karar verirse, idari işlemi iptal eder. İdari işlemin iptal edilmesi halinde, bu işlem ortadan kalkar ve idari işlemle elde edilen sonuçlar ortadan kaldırılır. İptal kararı sonucunda idari işlem yapıldığı ilk tarihten itibaren ortadan kalkmaktadır. İptal kararları geriye yürümekte ve böylece idari işlem baştan itibaren hiç yapılmamış sayılmaktadır.
15. Bir idari işlemin yargı yerince iptal edilmesi üzerine “işlem öncesi duruma dönmek” bazı durumlarda ilgili açısından yeterli olmayabilir. İşlem tesis edildiği tarih ile mahkemece iptaline karar verildiği tarih arasında ilgilinin bu işlemden dolayı uğradığı bir takım kayıplar ya da bu süre içinde kullanamadığı haklar olabilir. İşlem nedeniyle uğranılan zararın giderilebilmesi için “eski durumun gelmesi” nden daha etkili bir ilke gereklidir ki bu; “iptal edilen işlemin hiç yapılmamış sayılması” ilkesidir. Uygulamada “işlemin yokluğu” ile “hiç yapılmamış sayılması” hali benzer sonuçlar gösteriyorsa da sakat işlem sakatlığı saptanıp iptal edilene kadar uygulanması ve uyulması zorunlu bir işlemdir. Yokluk, işlemin hukuk düzenine hiç çıkmamış olması durumudur. İptal edilen işlemin hiç yapılmamış sayılması ilkesi ise, sakat işlem dolayısıyla ortaya çıkmış hukuka aykırı durumların düzeltilebilmesi için yol gösterici bir ilkedir. Bu ilkeye göre idare, iptal edilen işlem hiç yapılmasa idi ne olacak idi ise düşünüp buna göre durumu düzeltmekle yükümlüdür. (https://www.akademikhukuk.org/iptal-kararlarinin-sonuclari/)
/
16. İdarenin açıklamaları ve yukarıdaki paragrafta yer verildiği üzere Sivas 1. Sulh Ceza Hakimliğinin
07.12.2022 tarih ve / nolu kararı ile “…itiraz edenin aracı 06.10.2022 tarihinde Ankara 4.İcra
Dairesinden ihale usulü devir aldığı, 2918 sayılı Kanunun 20/1-d-8 maddesine göre kabahat tarihi olan
09.10.2022 tarihinde tescil belgesi çıkartması için gerekli sürenin dolmadığı…” gerekçesiyle 09.10.2022
tarihli seri sıra numaralı trafik idari para cezası tutanağının iptal edilmesi nedeniyle hukuka aykırı olduğu tespit edilerek iptal edilen idari para cezasının tüm sonuçları ile ortadan kaldırılması gerektiği açıktır. Buradan hareketle idari para cezasının iptali kararı geriye yürümekte ve böylece idari işlem baştan itibaren hiç yapılmamış sayılmaktadır. Hukuka aykırı durumların düzeltilebilmesi için sadece idari para cezasının iptal edilmesinin yeterli olmadığı, iptal edilen idari para cezasının hiç uygulanmamış kabul edilerek; başvuranın bu hukuka aykırı idari para cezasının tarafına uygulanması nedeniyle ödemek zorunda kaldığı çekici ücretinin de iade edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu doğrultuda başvuranın idari para cezasının iptal edilmesi sonrasında idareden ödediği çekici ücretini istemesinin haklı bir talep olduğu değerlendirilerek başvuranın bu talebinin anılan Hakimlik kararında çekici ücretinin iadesi yönünde herhangi bir hüküm bulunmadığı ifade edilerek reddedilmesinin hukuka uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
17. Yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın tescil belgesi olmaksızın karayoluna çıktığı gerekçesiyle hakkında uygulanan idari para cezasının kanuna uygun olmadığı gerekçesiyle mahkeme tarafından iptal edilen ve hukuka aykırı olduğu tespit edilen idari para cezası nedeniyle başvuranın ödemek zorunda kaldığı çekici masrafının başvurana iade edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde
“kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili İdarenin işlemine karşı görevli-yetkili yargı mercileri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvurandan tahsil edilen çekici ücretinin iade edilmesi hususunda SİVAS VALİLİĞİNE TAVSİYEDE
BULUNMASINA,
/
Kararın BAŞVURANA ve SİVAS VALİLİĞİNE tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/