Çekişmeli taşınmaza yönelik belediye tarafından kamulaştırma nedeniyle yıkım kararı alınması, davacının kedisine herhangi bir ödeme yapılmadığını belirterek, ev üzerindeki mülkiyetinin tespitine karar verilmesini talep etmesi (Yargıtay)

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
DAVA TÜRÜ : Muhdesatın Tespiti

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada yapılan yargılama sonunda Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş olup hükmün taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece dosya incelendi, gereği düşünüldü.
K A R A R
Davacı vekili, müvekkilinin 1978 tarihli satım sözleşmesi ile davaya konu 175 m2 arsayı satın aldığını ve üzerine 2 katlı ev yaptırdığını, müvekkilinin bu evde 36 senedir oturmakta olduğunu, çekişmeli yere yönelik davalı belediye tarafından kamulaştırma nedeniyle yıkım kararı alındığını ve vekil edenine herhangi bir ödeme yapılmadığını belirterek müvekkilinin bu ev üzerindeki mülkiyetinin tesbitine karar verilmesini ve yapılan bir kamulaştırma işlemi varsa bunun ücretinin dava sonuçlanıncaya kadar depo edilmesine karar verilmesini istemiştir.
Davalı Belediye vekili, müvekkilinin, dava konusu yere ilişkin kamulaştırma işleminde taraf olmadığını, yıkım işi ile alakalı olarak da idari faaliyetinin olmadığını açıklayarak davanın husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.
Mahkemece; davanın kabulü ile 5677 ada 3 parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan bodrum ve zemin kattan oluşan 2 katlı bina ve 1 adet Ayva, 1 adet Ceviz, 7 adet Zeytin, 2 adet Şeftali, 1 adet Yeni dünya 13 adet Asma, 1 adet Elma 9 adet İncir, 1 adet Kiraz ağaçlarının davacıya ait olduğunun tespitine karar verilmesi üzerine, hüküm, davalı Belediye vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava, muhdesatın tespiti isteğine ilişkindir.
1.Bir şeye malik olan kimse, o şeyin bütünleyici parçalarına da malik olur (4721 s.lı TMK mad. 684/1). Arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde, üstündeki hava ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyet kapsamına, yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere kalıcı yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer (TMK mad. 718). 22.12.1995 tarihli ve 1/3 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulandığı gibi Eşya Hukukunda, muhdesattan, bir arazi üzerinde kalıcı yapı ve tesisler ile bağ ve bahçe şeklinde dikilen ağaçları anlamak gerekir. Muhdesat, şahsi bir hak olup (TMK mad.722, 724, 729), sahibine arazi mülkiyetinden ayrı bağımsız bir mülkiyet veya sınırlı bir ayni hak bahşetmez. Taşınmaz üzerindeki kalıcı yapı, ağaç gibi bütünleyici parça niteliğindeki muhdesatların taşınmazın arzından ayrı bir mülkiyetinin varlığından söz edilemez. Açıklanan bu ilke ve esaslara göre, kural olarak muhdesatın arz malikinden başkasına aidiyetinin tespiti istenemez.
Tespit davası, kendine özgü davalardan olup, dava sonucunda istihsal edilecek ilamın icra ve infaz kabiliyeti bulunmamaktadır. Bunun doğal sonucu olarak da bu davaların uygulama alanı sınırlıdır. Bilindiği üzere, tespit davalarının görülebilmesi için güncel hukuki yararın bulunması (6100 s.lı HMK mad.106/2 ) ve dava sonuçlanıncaya kadar da güncelliğini kaybetmemesi gerekir. Tespit davaları eda davalarının öncüsüdür, bu nedenle eda davası açılmasının mümkün olduğu hallerde, tespit davası açılmasında hukuki yararın bulunmadığı kabul edilmektedir. Hukuki yararın bulunması dava şartı olup, yargılamanın her aşamasında taraflarca ileri sürülebileceği gibi, hakim tarafından da re’sen gözetilir. Hukuki yararın bulunmadığının tespiti halinde davanın, dava şartı yokluğu gerekçesiyle usulden reddine karar verilmelidir (HMK mad.114/1-h, 115).
Öğretide ve Yargıtay’ın devamlılık gösteren uygulamalarında, taşınmaz hakkında derdest ortaklığın giderilmesi davasının, kentsel dönüşüm uygulamasının ya da kamulaştırma işleminin bulunması gibi istisnai durumlarda muhdesatın tespiti davasının açılmasında güncel hukuki yararın bulunduğu kabul edilmektedir.
Somut olaya gelince, fen bilirkişisi Mehmet Yiğit tarafından tanzim olunan 04.06.2015 tarihli raporda, dava konusu evin 5677 ada 3 parsel sayılı taşınmaz üzerinde kaldığının bildirildiği, dosya içerisindeki tapu kayıtlarına göre anılan parselin Tolun soyadlı dava dışı kişiler adına kayıtlı iken 30.09.2004 tarihinde dava dışı Kahramanmaraş Belediye Başkanlığına hibe edildiği ve aynı tarihte yol olarak tapu kayıtlarından terkin edildiği, tüm bunlardan ayrı olarak Mahkemece dava konusu taşınmaza ilişkin olarak, davalı belediye tarafından kamulaştırma işlemi yapılıp yapılmadığı yöntemince araştırılmadan karar verildiği anlaşılmaktadır.
O halde, Mahkemece, dava konusu evin bulunduğu taşınmazın kamulaştırma alanında kalıp kalmadığı araştırılmalıdır. Bu doğrultuda, öncelikle 5677 ada 3 parsel sayılı taşınmazın tedavüllü tapu kayıtları bulunduğu yerden getirtildikten sonra, davalı belediye tarafından kamulaştırma işlemi yapılıp yapılmadığı sorularak, bildirilecek cevap doğrultusunda kamulaştırma işleminin yapılmadığının kesin olarak tespiti halinde hukuki yarar yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi, yapılmış ise kamulaştırma haritası ve kamulaştırma ile ilgili tüm evraklar ikmal edilerek dava konusu yerin kamulaştırma sahasında kalıp kalmadığının tespit edilmesi ve bu hususları gösterir denetime elverişli rapor alınması, toplanan ve toplanacak tüm delillerin sonucuna göre bir hüküm verilmesi gerekirken, açıklanan nedenlerle eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan kararın bozulması gerekmiştir.
Kabule göre de, davacı tarafından, dava dilekçesinde, ev yönünden muhdesat tespiti talebinde bulunulmuş olup, Mahkemece, HMK’nin 26. maddesine aykırı olarak bu talep aşılmak suretiyle hem ev hem de dava konusu olmayan ağaçlar yönünden hüküm kurulması, yine tespit davasına bakan Mahkemenin görevi dışına çıkılarak hüküm fıkrasında değer belirlemesi yapılması doğru görülmemiştir.
2.Bozma neden ve şekline göre davacı vekilinin karar ve ilam harcına yönelik temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.
SONUÇ: Açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan kabulü ile Yerel Mahkeme hükmünün 6100 sayılı HMK’nin Geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK’un 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, taraflarca HUMK’un 440/I maddesi gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine, peşin harcın istek halinde temyiz edene iadesine, 01.10.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.