|
ÖZET: Başvuran, Çevre Mühendisleri Odası’na 2010 yılında üye olduğunu, ancak mesleğini icra etmediği için aidat borcu birikmesi üzerine Oda üyeliğinin iptalini talep etmiştir. 2018 yılında Oda tarafından kendisine borcunun ödenmesi gerektiği bildirilmiş, aksi takdirde icra takibi yapılacağı ifade edilmiştir. Başvuran, Oda üyeliğinden ayrılmak için gerekli belgeleri sunduğunu, ancak bu işlemin gerçekleştirilmediğini belirtmiştir. Ayrıca, aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmışsa bu tutarın iadesini talep etmiştir.
Çevre Mühendisleri Odası, başvuranın aidat borcunu ödemesi gerektiğini, geçmiş yıllara ait borçların bildirimlerinin yapıldığını ve istifa talebinin ancak tüm borçların ödenmesi durumunda kabul edileceğini açıklamıştır. Ancak, başvuranın 2018 tarihine kadar istifa talebinde bulunmadığı ve borçlarının devam ettiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın istifa talebinin kabul edilmesi gerektiğine, ancak aidat borcuna ilişkin fazla ödemenin iade edilmesi talebinin reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın Oda üyeliğinin iptal edilmesi ve Odayla ilişiğinin kesilmesi yönünde tavsiyelerde bulunulmuş, ancak aidat borcuna ilişkin iade talebi hukuka aykırı bulunmuştur. Ayrıca, istifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/24-S.50 2019/24
BAŞVURU NO : 2018/11706
KARAR TARİHİ : 02/04/2019
KISMİ TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Çevre Mühendisleri Odası üyeliğinin iptali, ilişik kesme ile Odaya aidat borcu olmadığına dair yazının adresine gönderilmesi, aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmış olması halinde bu tutarın iadesi, Kanunlar kapsamında Odaya tavsiye/uyarı verilmesi ve aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/10/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan 2010 yılında Çevre Mühendisliği bölümünden mezun olmasının ardından Çevre Mühendisleri Odasına üye olduğunu, ancak geçen süre zarfında çevre mühendisliği mesleğini icra etmediğini ve Oda imkanlarından faydalanmadığını, 2018 yılı Mayıs ayında Çevre Mühendisleri Odası yetkilisince aranarak biriken oda üyeliği aidat bedelinin ödenmesinin talep edildiğini borcu ödememesi durumunda icra takibi başlatılacağının ifade edildiğini, geçen 8 yıllık süre zarfında aidat borcu hakkında yazılı bildirim ve hatırlatma yapılmadığını, Oda üyeliğinden ayrılma talebinde bulunmak üzere ilgili evraklar ile birlikte istifa dilekçesini Odaya sunduğunu, Oda üyeliğinden ayrılmak üzere evrak sunma zorunluluğunun bulunmaması gerektiğini düşündüğünü, istifa dilekçesini 14/05/2018 tarihinde sunmuş olmasına rağmen dilekçesinin işleme alınmadığını, istifası sırasında aidat borcu ödemesini
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 77 inci
maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca ödemekle yükümlü olduğu 5 yıllık (60 ay) dönem için gerçekleştirdiğini, bunun üzerine Oda yetkilisi ile şifahen gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde dilekçesinin halen işleme alınmadığının ve aidat borcunun devam ettiğinin bildirildiğini, tarafına başlatılacak olan icra takibinin haksız olduğunu belirterek Çevre Mühendisleri Odası üyeliğinin iptalini ve ilişik kesme yazısının adresine gönderilmesini, Odaya aidat borcu olmadığına dair yazının adresine gönderilmesini, aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmış olması halinde bu tutarın iadesini, Kanunlar kapsamında Odaya tavsiye/uyarı verilmesini ve aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/10/2018 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
TTMOB Çevre Mühendisleri Odası’nın 29/11/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. TMMOB Çevre Mühendisleri Odasının kamu kurumu niteliğinde bir meslek odası olduğu, bu nedenle üyelik koşulları, üyelik ödentileri, istifa işlemleri vb. konuların Odanın ve TMMOB mevzuatına göre yapıldığı, 2.2. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Çevre Mühendisleri
Odası Ana Yönetmeliği’nin 7 inci maddesinde: “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı
Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır” hükmünün düzenlendiğini, Oda üyeliğine başvuran 28/11/2011 tarihinde üye sicil fişi doldurarak “Oda Kanun, Tüzük ve Yönetmelik uyacağını” taahhüt ettiğini ve devamında üyeliğinin Oda Yönetim Kurulunca onaylandığı, 2.3. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin “Üye
Yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinde “TMMOB ve yetkili Oda Kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür” hükmünün düzenlendiği, 2.4. Odaları tarafından tüm üyelerin kayıtlı e-posta adreslerine 27/02/2013, 17/06/2014, 23/06/2015, 02/09/2016, 02/06/2017, 24/04/2018 tarihlerinde üye ödentilerinin bildirilmesi konulu bildirimler yapıldığı, 2.5. Yapılan bildirimlere rağmen başvuran tarafından 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 yıllık aidat ödemelerinin yapılmaması nedeni ile başvuranın nüfusa kayıtlı adresine 26/05/2017 tarihinde yazılı uyarı gönderildiğini, fakat üyenin aidat yükümlülüğünü yerine getirmediği görüldüğünden
2018 yılı Mayıs ayında telefon ile iletişime geçilerek aidat yükümlülüğünün tekrar bildirildiği,
2.6. Başvuran tarafından Oda ile 2012-2017 yılları arasında iletişim kurulmadığı, işsizlik, kamu görevi,engellilik, öğrenim, yurtdışı, çevre mühendisliği diplomasının gerektirdiği işlerde çalışılmaması vb. bir durum bildirimi yapılmadığı, 2.7. Başvuran tarafından sunulan 14/05/2018 tarihli Oda üyeliğinden istifa dilekçesini 15/05/2018 tarih ve 847 sayı ile işleme alındığını, söz konusu dilekçe ile istifa talebi ve zaman aşımı hakkının dile getirildiğini, başvuranın aynı gün Pos ödeme sistemi üzerinden 840,00 TL ödeme yaptığını, zaman aşımı talebi işleme henüz alınmadığından ötürü sistemin otomatik olarak geçmiş borçlar üzerinden aidat yükümlülüğünü kaldırdığını, zaman aşımı talebi tek taraflı irade beyanı olduğundan
Oda tarafından evrak kabul işlemi, değerlendirme süreci yapılmasına müsaade edilmediğini, bu sebeple aidat yükümlülüğü henüz devam ettiğinden istifa talebinin de bekleme sürecine alındığı, 2.8. Odaya yapılan yazılı istifa taleplerinin Oda Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinin (b) bendi hükümlerine göre değerlendirilerek; mesleğini icra etmemek, kamu kuruluşunda çalışmak veya herhangi bir işte çalışmamak vb. durumların belgelenmesi ayrıca; Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tümünü ödemek şartıyla Oda Yönetim Kurulunca değerlendirilerek işleme alındığı, 2.9. Başvuranın 29/11/2018 tarihi itibarıyla ödemesi gereken aidat miktarının 336 TL olduğu ve söz konusu tutarın ödenmesi halinde Oda tarafından gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
3.2. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 5.1. 30 uncu maddesinde;“Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 11/01/2011 tarih ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 6.1. “Beş yıllık zamanaşımı” başlıklı 147 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır: Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler.”, 6.2. “Zamanaşımının başlangıcı – Dönemsel Edimlerde” başlıklı 150 inci maddesinde; “Ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımı, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlar.”, 6.3. “Zamanaşımının durması” başlıklı 153 üncü maddesinde; “Aşağıdaki durumlarda
zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur:
1. Velayet süresince, çocukların ana ve babalarından olan alacakları için.
2. Vesayet süresince, vesayet altında bulunanların vasiden veya vesayet işlemleri sebebiyle
Devletten olan alacakları için.
3. Evlilik devam ettiği sürece, eşlerin diğerinden olan alacakları için.
4. Hizmet ilişkisi süresince, ev hizmetlilerinin onları çalıştıranlardan olan alacakları için.
5. Borçlu, alacak üzerinde intifa hakkına sahip olduğu sürece.
6. Alacağı, Türk mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece.
7. Alacaklı ve borçlu sıfatının aynı kişide birleşmesinde, birleşmenin ileride geçmişe etkili olarak ortadan kalkması durumunda, bu durumun ortaya çıkmasına kadar geçecek sürece.
Zamanaşımını durduran sebeplerin ortadan kalktığı günün bitiminde zamanaşımı işlemeye başlar veya durmadan önce başlamış olan işlemesini sürdürür.” 6.4. “Zamanaşımının kesilmesi – Sebepleri” başlıklı 154 üncü maddesinde; “Aşağıdaki
durumlarda zamanaşımı kesilir:
1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse.
2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa.” 7. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 7.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2) Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma
yapılır…”, 7.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 7.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 7.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 8. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 8.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı
Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır.” 8.2. “Üye yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinin d fıkrasında; “Odaya kayıt olan üyeler; …TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür.” 8.3. “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11 inci maddesinin b fıkrasında; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda
Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” 8.4. “Üye ödentileri” başlıklı 13 üncü maddesinde; “a) Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’nin belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya Oda
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda Yönetim
Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
b) Oda Genel Kurulu ya da Oda Genel Kurulunca yetkilendirilen Oda Yönetim Kurulu, yeni üye kaydı sırasında bir defaya mahsus olmak üzere üye kayıt ücreti alınmasını kararlaştırabilir ve bu ücreti belirleyebilir, bu ücrete Üye Kimlik bedeli dahil olur. Aynı koşullarda kimlik yenileme işlemleri için kimlik bedeli alınmasını kararlaştırabilir ve Oda Yönetim Kurulu bu ücreti belirleyebilir.
c) (Değişik fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Yurtiçinde yüksek lisans öğrenimlerini gerçekleştiren üyeler için öğrenimlerinin ilk üç yılında üye yıllık ödentisinin yarısı alınır. Herhangi bir işte çalışmadığını belgeleyen üyeler için bu muafiyet öğrenimleri süresince devam eder. Üyenin bu koşuldan faydalanabilmesi için yazılı başvurusu, okul kimliği fotokopisi ve/veya öğrenci belgesi ile bağlı bulunduğu birime başvurması ve her yıl bu belgeleri yenilemesi gerekir. Başvuru ya da yenileme yapılmamış yıla ait aidat normal bedeli üzerinden alınır.
ç) Yurt dışına eğitim ya da çalışma amaçlı çıkan üyelerin üyelikleri önceden yazılı başvuru yapmak ve dönüşlerini belgelendirmek koşuluyla, yurt dışında kalış süreleri boyunca askıya alınır ve yıllık üyelik ödentisinden muaf tutulurlar. Söz konusu üyelerin üyeliklerinin askıya alınabilmesi için üyeliğin askıya alınması tarihi itibariyle varsa borçlarını kapatmaları ve oda kimliklerini teslim etmeleri gerekmektedir.
d) Oda üyesi olup da askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan yedek subaylar ile er ve erbaşlar önceden haber vermek ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla askerlik süresince üyelik ödentilerinden muaf tutulurlar.
e) (Ek fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Resmi sağlık kurumlarından alınan sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzeri engelli olduğunu belgeleyen üyeler yıllık üye ödentisinden muaf tutulurlar.
f) (Teselsül fıkra e>f: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 09/06/1932 tarihli ve
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.”
hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza başvuruda bulunan , 2011 yılı itibarıyla üyesi olduğu Çevre
Mühendisleri Odası tarafından 2018 yılında telefon ile aranmak suretiyle birikmiş olan Oda üyeliği aidat bedelinin ödenmesinin talep edildiğini, bunun üzerine geriye dönük 5 yıllık döneme ilişkin olarak aidat tutarını ödeyerek ve Çevre Mühendisliği mesleğini icra etmediğini bildirerek Oda
üyeliğinden istifa talebinde bulunduğunu ancak Oda tarafından istifasının gerçekleştirilmediğini ve aidat borcunun devam ettiğinin kendisine bildirildiğini ifade ederek, Çevre Mühendisleri Odası üyeliğinin iptalini ve ilişik kesme yazısının adresine gönderilmesini, Odaya aidat borcu olmadığına dair yazının adresine gönderilmesini, aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmış olması halinde bu tutarın iadesini, Kanunlar kapsamında Odaya tavsiye/uyarı verilmesini ve aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesini talep etmektedir.
11. Başvuranın ilk talebi Çevre Mühendisleri Odası’na üyeliğinin iptali ve ilişik kesme yazısının adresine gönderilmesi ile aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmış olması halinde bu tutarın tarafına iade edilmesidir. Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
Kurumumuzca daha önce verilen 23/08/2017 tarih ve sayılı Tavsiye Kararı, 13/11/2018 tarih ve sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı ile 13/03/2019 tarih ve sayılı
Tavsiye Kararı’nda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili
Kanunla değil 6 ve 7 numaralı paragraflarda belirtilen Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
12. Başvuranın Oda üyeliğinden ayrılmak üzere istifa dilekçesi ile birlikte 2012 yılından itibaren
İnternet ve Bilgi Teknolojileri alanında hizmet veren bir firmanın ortağı olduğuna dair kanıtlayıcı dokümanlar sunduğu ve mezuniyetinden itibaren Çevre Mühendisliği mesleğini icra etmediğini beyan ettiği, Oda kimlik kartını kaybetmiş olması nedeniyle kartın iptalini talep ettiği ve 5174 sayılı
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 77 inci maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca zamanaşımı süresini göz önünde bulundurarak tarafına bildirilen aidat borcu olan 1,176,00 TL’nin son 5 yıllık döneme ait olan 840,00 TL tutarındaki kısmını ödediği görülmüştür.
13. Başvuranın ödemesi gereken aidat borcunun hesaplanmasında 5174 sayılı Türkiye Odalar ve
Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 77 inci maddesinin 3 üncü fıkrasına dayandığı ancak söz konusu Kanunun 1 inci maddesinde Kanunun amacının ticaret ve sanayi odaları, ticaret odaları, sanayi odaları, deniz ticaret odaları, ticaret borsaları ile Türkiye Odalar ve Borsalar
Birliğinin kuruluş ve işleyişine ilişkin esasları düzenlemek olduğu görülmekte olup söz konusu
Kanun hükümlerinin Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Türk Mühendis ve Mimarlar
Odaları Birliği’nin işleyişine ilişkin olarak değerlendirmeye alınamayacağı anlaşılmıştır. Öte
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
.
yandan, 11.01.2011 tarih ve 6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 147 inci maddesi 1 inci fıkrasında kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
14. Çevre Mühendisleri Odasının Kurumumuza iletmiş olduğu dokümanların incelenmesinden; aidat borcunun ödenmesi gerektiğini hatırlatmak üzere Oda üyelerinin kayıtlı e-posta adreslerine 27/02/2013, 17/06/2014, 23/06/2015, 02/09/2016, 02/06/2017, 24/04/2018 tarihlerinde bildirimde bulunulduğu, ayrıca başvuranın kayıtlı adresine 26/05/2017 tarihinde gönderilen yazılı bildirim ile 2012-2016 yılları arasındaki döneme ilişkin olarak birikmiş aidat borcu olan 720,00 TL’nin bildirimin tebellüğ alındığı ya da mevzuat hükümleri uyarınca tebliğ edilmiş sayıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde ödenmesinin talep edildiği, aksi takdirde Ana Yönetmeliğin 13/e bendi ve 09/06/1932 tarih ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre işlem yapma zorunluluğunun doğacağının ihtaren bildirildiği görülmüştür. Ardından başvuran 2018 yılı Mayıs ayında telefon ile aranarak toplam 1.176,00 TL tutarında aidat borcunu ödemesi talep edilmiştir.
15. Başvuran hakkında tahakkuk ettirilen Oda aidat borcu tutarı incelendiğinde; başvurandan üyeliğinin başladığı 2011 yılında, aylık aidat tutarı 7 TL olmak üzere Haziran-Aralık 2010 dönemi için 42,00 TL, 2011 yılı için 84,00 TL aidat bedeli tahsil edildiği, başvuran tarafından 14/05/2018 tarihinde 5 yıllık zamanaşımı dikkate alınarak 2013-2018 dönemi için aylık aidat tutarı 14 TL olmak üzere 5 yıllık dönem için 840,00 TL ödeme yapıldığı, Oda tarafından zamanaşımı talebi henüz işleme alınmadan ödemenin yapılması nedeniyle sistemin söz konusu ödemeyi 2014-2018 dönemi yerine 2012-2016 dönemine ait aidat ödemesi olarak kabul ettiği, bu itibarla Oda tarafından istifa talebine ilişkin gerekli işlemlerin yerine getirilebilmesi için 2017-2018 yıllarına ait 336,00 TL aidat borcunun ödenmesi gerektiği kaydedilmiştir.
16. Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ücret gibi diğer dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı uygulanacağı; zamanaşımının ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlayacağı; alacağın Türk Mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece zamanaşımının işlemeye başlamayacağı, başlamışsa duracağı; alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa zamanaşımının kesileceği düzenlenmiştir. Bu itibarla, Oda aidat borçlarının “ücret gibi dönemsel edim” olduğu ve Borçlar Kanunu’nun zamanaşımının durması ve kesilmesi durumlarını düzenleyen hükümlerinin bu süre boyunca uygulanamayacağı anlaşılmıştır.
17. Bu çerçevede, Başvuranın 28/06/2011 tarihinde imza altına aldığı üye sicil fişi ile Oda Kanun, Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı yönünde açık irade beyanında bulunduğu, bu kapsamda
TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde Odaya kayıt olan üyelerin TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle yükümlü olduklarının hüküm altına alındığı, öte yandan Yönetmeliğin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen ve üyelikten ayrılmak isteyen kişilerin bu durumu Oda Yönetimine yazılı olarak bildirmelerinin ve gerektiğinde belgelendirmelerinin düzenlendiği ancak başvuranın üye olduğu tarihten 14/05/2018 tarihine kadar söz konusu bildirimde bulunmadığı nazara alındığında geçen süre zarfında Oda tarafından aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı ancak Borçlar Kanunu’nun 14 üncü paragrafta açıklanan hükümleri dikkate alındığında, Başvuranın zamanaşımı talebi ile birikmiş aidat borcu ödemesini aynı gün gerçekleştirmesi ve Oda tarafından gerekli değerlendirme yapılmasına imkan tanınmaması sebebiyle sistem tarafından söz konusu ödemenin 2012-2016 yıllarına ait
borçlar üzerindeki yükümlülüğü kaldırdığı ve başvuranın 2017-2018 yıllarına ait borcunun devam etmekte olduğu yönündeki değerlendirmenin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu anlaşılmıştır.
18. Başvuranın ikinci talebi Odaya tavsiye/uyarı verilmesi ve aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesidir. Menfaat ihlali, idarenin işlemi/eylemi/tutum ve davranışı ile şikâyetçi arasında kurulacak ilgi ve ilişkinin çerçevesini çizmekte olup, idare hukukunun genel ilkeleri ile yargısal ve bilimsel içtihatlara göre menfaatin “meşru, kişisel ve güncel” olması gerekmektedir. Menfaatin meşru olması, idari işlem veya eylemin pozitif hukuk kurallarına (yasa, tüzük, yönetmelik vb.) ve hukukun genel ilkelerine uygun olmasını; menfaatin kişisel olması, tesis edilen veya tesis edilmesi talep edilen idari işlem ya da eylemin kişi üzerinde etki doğuracak olmasını ve idarenin işlemi/eylemi/tutum ve/veya davranışı ile kişi arasında kurulan ciddi ve makul bağı; menfaatin güncel olması ise, ciddi ve makul menfaat ilgisinin hâlihazırda devam etmesini ifade etmektedir. Bu çerçevede başvuranın aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesi talebi ile başvuran arasında kişisel bir menfaat bağı bulunmadığı ve bu gerekçeyle 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesi ve 20 nci maddesinin 1 inci fıkrası gereğince incelenmemesi gerektiği değerlendirilmiştir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilk olarak başvuranın Çevre
Mühendisleri Odasına üyeliğinin iptali ve Oda üyeliğinin sonlandırıldığı ve Odayı borcunun bulunmadığına dair yazının adresine gönderilmesi ile aidat ödeme zorunluluğu olmadığı halde fazla ödeme yapmış olması halinde bu tutarın tarafına iade edilmesi talebi ile ilgili olarak, Borçlar
Kanunu’nun 147 inci maddesi 1 inci fıkrasının “ücret gibi diğer dönemsel edimler” için beş yıllık zamanaşımı uygulanacağını düzenleyen hükmü nazara alındığında başvuranın 2017-2018 yıllarına aidat borcunun devam etmekte olduğu yönündeki mütalaanın ve buna dayanarak başvuranın istifa talebinin reddinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiş olup bu doğrultuda başvuranın Oda üyeliğinden ayrılışına cevaz verilmesi gerektiği, ancak 14/05/2018 tarihine kadar başvuranın gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı bu kapsamda başvurana iade edilmesi gereken aidat tutarının mevcut olmadığı, ikinci olarak başvuranın aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesi talebinin söz konusu talep ile başvuran arasında kişisel bir menfaat bağı bulunmadığı ve bu gerekçeyle 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesi ve 20 nci maddesinin 1 inci fıkrası gereğince incelenmemesi gerektiği, üçüncü olarak Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ile Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde istifa şartı olarak hüküm altına alınan “o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek” koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
“nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve
“ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Borçlar Kanunu’nun dönemsel edimler için zamanaşımı süresini düzenleyen ilgili hükümleri göz önünde bulundurularak başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabulü ile Oda ile ilişiğinin kesildiğine dair yazının başvurana tebliği hususunda TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR
ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
Başvuranın 14/05/2018 tarihine kadar gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından başvuranın aidat borcuna ilişkin olarak fazla ödeme yapmış olması halinde söz konusu tutarın iadesi talebinin REDDİNE; İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK MÜHENDİS
VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR
ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 7 nci maddesi ve 20 nci maddesinin 1 inci fıkrası gereğince, başvuranın aynı işlemin başka bir üyeye yapılıp yapılmadığının denetlenmesi talebinin söz konusu talep ile başvuran arasında kişisel bir menfaat bağı bulunmaması nedeniyle İNCELENMEMESİNE;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Dağıtım:
Gereği:
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI
BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA
ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA
No:/ /
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi