Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 31.12.2017 tarihinden sonra yapılan yapılar için iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iadesi talebi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/9859-S.21.15930

BAŞVURU NO : 2021/1763

KARAR TARİHİ : 05/07/2021

RET KARARI

Adres:

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 31.12.2017 tarihinden önce yapılmamış yapılar için alınan Yapı Kayıt Belgelerini iptal etme uygulamasından vazgeçirilmesi, imar barışında güncellemeye gidilerek ilgili Kanunda 31.12.2019 tarihi öncesi yapılar olarak değişiklik yapılması ve iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iade edilmesi talepleri hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 26/01/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza başvuruda bulunan T.C. Kimlik No’lu özetle; Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasları belirleyen

06.06.2018 tarihli 30443 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tebliği gereği; 2018 yılında Yapı Kayıt

Belgesini internet üzerinden müracaat ederek Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile tarafına bildirilen ücreti de ödeyerek aldığını, fakat ilgili Bakanlığın imar barışı sürecini 31.12.2019 tarihine kadar uzatarak ve kamu spotu reklamları ile de destekleyerek sanki imar barışı beyan esas alınarak devam ediyormuş hissi uyandırdığını, yıllardır bir yuva özlemi içinde olan vatandaşın da kendi arsasına ve tarlasına evini yapmak suretiyle imar barışına müracaat ederek belgesini aldığını, son ödeme tarihi olan 31.12.2019 tarihinden sonra ilgili Bakanlık İl Müdürlükleri tarafından verilen belgelerin incelemeye alındığını, birçok vatandaşın belgesinin yapısını 31.12.2017 tarihinden sonra yaptığı gerekçesi ile iptal edildiğini, bunun da gerekçesinin yapının 18.04.2018 tarihindeki uydu görüntüsünde görünmemesi olduğunu, 31.12.2017 ile 18.04.2018 tarihleri arasında yapılan yapılara hiçbir işlem yapılmadığını çünkü 18.04.2018 tarihindeki uydu görüntüsünü milat kabul ederek iptalleri gerçekleştirdiklerini, bu durumun kamu kurum ve kuruluşlarının eşit durumda olanlara eşit davranma borcuna ve Anayasanın 10 uncu maddesi olan “eşitlik ilkesine” aykırılık teşkil ettiğini, belgelerinin uydu görüntüsünde gözükmüyor gerekçesi ile iptal edildiğini, somut

hiçbir tespit yapılmadığını, aynı gerekçe ile 400 bin vatandaşın evinin para cezası ve yıkım kararı ile karşı karşıya kaldığını, evleri yıkılanlar olduğunu, insanların emek ve birikimleri heba olması yetmezmiş gibi bir de yalan beyandan ve İmar Kanunu gereği çevre kirliliği gerekçeleri ile vatandaşın hakim karşısına çıkarıldığını ve cezalar aldığını iddia ve ifade ederek Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu uygulamadan biran evvel vazgeçirilmesini, imar barışında güncellemeye gidilerek (son ödeme tarihi olan) 31.12.2019 tarihi öncesi yapılar olarak ilgili Kanunda değişiklik yapılmasını ve iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iade edilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığından 15.02.2021 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Bakanlığın 03.03.2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesi uyarınca, Yapı Kayıt Belgesi, 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış olan yapılar için yapı sahipleri veya vekillerince e-Devlet sistemi üzerinden başvuruda bulunulması, sorumluluğu kendilerine ait olmak üzere yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle eDevlet sistemi üzerinden alındığı, 2.2. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 4 üncü maddesinin (5) inci fıkrasında yer alan hüküm uyarınca yapı kullanma izin belgesi bulunmayan yapılarda yapının tamamı için

Yapı Kayıt Belgesi alınması gerektiğinden, bu yapılarda maliklerden herhangi biri tarafından eDevlet üzerinden müracaatta bulunulması, Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması ve sistem tarafından binanın tamamı için hesaplanacak olan yapı kayıt bedelinin ödenmesi suretiyle diğer maliklerin muvafakatı aranmaksızın Yapı Kayıt Belgesi alınmasının mümkün olduğu, aynı şekilde, yapıların ortak alanlarında veya çok hisseli taşınmazlarda ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak 31/12/2017 tarihinden önce yapılan yapılar için maliklerden/hissedarlardan herhangi birisi tarafından, diğer maliklerin/hissedarların muvafakatı aranmaksızın Yapı Kayıt Belgesi alınmasının mümkün olduğu, ancak, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması amacıyla “yapı” için düzenlenen Yapı Kayıt Belgesinin, yapının mülkiyetinin kime ait olduğunu gösteren bir belge olmayıp, yapının kullanımına müsaade eden bir belge niteliğinde olduğu, bu sebeple, Yapı Kayıt Belgesine konu taşınmazlarda mülkiyete yönelik olarak Yapı Kayıt

Belgesine istinaden tapuda yapılacak olan cins değişikliği ve kat mülkiyeti işlemleri için tüm maliklerin muvafakatının alınması gerektiği, 2.3. Beyan esaslı alınan Yapı Kayıt Belgelerinin ilgili idarelere sunulması aşamasında söz konusu Yapı

Kayıt Belgeleri ile ilgili gerekli inceleme ve denetleme işlemleri yapıldığı, bu kapsamda beyan edilen yapı ile gerçekte bulunan yapının alan olarak örtüşmediğinin tespit edilmesi durumunda, hatalı beyanla alınan Yapı Kayıt Belgesinin e-Devlet sistemi üzerinden “güncelle” komutu yardımıyla düzeltilerek doğru beyanla Yapı Kayıt Belgesi alınması gerektiğinin ilgili Valilikçe (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü)

başvuru sahiplerine bildirildiği ve söz konusu güncelleme işlemlerinin tamamlanması için başvuru sahiplerine Valiliklerce belirlenen makul bir süre verildiği, ancak, verilen süre sonunda Yapı Kayıt

Belgesinde gerekli güncelleme işlemlerinin yapılmadığının tespit edilmesi durumunda, söz konusu Yapı

Kayıt Belgesinin ilgili Valilikçe (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine

İlişkin Usul ve Esasların 8 inci maddesinin (2) nci fıkrası uyarınca iptal edildiği, 2.4. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesinin (1) inci fıkrasında “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların

yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.” denilmek suretiyle Yapı Kayıt Belgesinin sadece 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış olan yapılar için alınabileceği hususunun açıkça hükme bağlandığı, 2.5. Anılan Geçici 16 ncı maddenin (9) uncu ve (11) inci fıkralarında sayılan yapılar ve alanlar dışında kalan diğer bütün alanlardaki 31/12/2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmış yapılar/aykırılıklar için Yapı Kayıt Belgesi alınması mümkün olup, bu tarihten sonra ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar/aykırılıklar için Yapı Kayıt Belgesi alınarak

Geçici 16 ncı madde hükümlerinden faydalanılmasının mümkün olmadığı, 2.6. Yapı Kayıt Belgesinin, müracaatta bulunan tarafından e-Devlet sistemi üzerinden sorumluluğu kendine ait olmak üzere yapıya ilişkin bilgilerin beyan edilmesi ve tahakkuk eden bedelin ödenmesi suretiyle otomatik olarak üretildiği, Yapı Kayıt Belgesi için herhangi bir idareye müracaat edilmesi, herhangi bir idare tarafından belge verilmesi veya belgenin herhangi bir idarece onaylanmasının söz konusu olmadığı, bu kapsamda, Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların 10 uncu maddesinin (1) inci fıkrasında yer alan “Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemler Bakanlık tarafından denetlenebilir.” hükmü uyarınca, İmar Barışı kapsamında beyan esaslı olarak alınan Yapı

Kayıt Belgeleri, Bakanlıkları, ilgili Valilikler (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) ve belgenin ibraz edildiği idarelerce (Belediye, İl Özel İdaresi vb.) belgedeki beyanların doğruluğu ve belgenin geçerliliği açısından denetlendiği, 2.7. Anılan Geçici 16 ncı madde hükümlerine aykırı olarak (yapının yapılış tarihi, mülkiyet durumu vb.

sebeple) Yapı Kayıt Belgesi alındığı yönünde ilgili belediyeler, diğer idareler veya vatandaşlarca

Valiliklere (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) bildirimde bulunulması halinde gerekli incelemelerin yapıldığı ve buna göre usulsüz olarak alındığı tespit edilen Yapı Kayıt Belgelerinin, Yapı Kayıt

Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Tebliğinin 8 inci maddesinin (2) nci fıkrası uyarınca iptal edildiği, 2.8. Yapı Kayıt Belgesi alınan bir yapıda yapının/aykırılığın yapılış tarihi ile ilgili olarak Valiliklerce (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) yapılacak incelemelerde; Coğrafi Veri Servis Havuzu, Atlas

Uygulaması ve Google Earth uygulamasından elde edilecek görüntülerin (farklı tarihlere ait) somut delil olarak kabul edildiği, ancak yapılan inceleme neticesinde Yapı Kayıt Belgesi alınan yapının 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığına dair somut deliller elde edilemez ise Yapı Kayıt Belgesine konu edilen yapının/aykırılıkların bu tarihten önce yapıldığının kabul edildiği, buna göre, ilgili Valiliklerce verilen Yapı Kayıt Belgesi iptal kararlarına karşı, iptal gerekçesini çürütecek nitelikteki bilgi ve belgelerle birlikte (yapının 31/12/2017 tarihinden önce yapıldığına dair somut kanıtlar vb.) ilgili Valiliğe itiraz başvurusu yapılması halinde, söz konusu kararın yeniden değerlendirilmesinin mümkün olacağı, 2.9. Yapı Kayıt Belgesi alınamayacak bir yapı için usulsüz olarak alındığı gerekçesi ile iptal edilmiş olan bir Yapı Kayıt Belgesinin iptal gerekçesi ortadan kalkmadığı veya somut bilgi ve belgeler doğrultusunda aksi ispatlanmadığı sürece iptal edilen belgelerin aktif hale getirilmesinin mümkün olmadığı, 2.10. Yapı Kayıt Belgesi Sorgu Sisteminde yapılan incelemede; tarafından Muğla İli, İlçesi, Mahallesi, ada parselde bulunan yapı için alınan başvuru numaralı Yapı

Kayıt Belgesinin, Muğla Valiliğince (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü), belgeye konu yapının 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı gerekçesiyle ve “Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bünyesinde bulunan

Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme Komisyonunun 10/12/2020 tarih ve numaralı kararı gereği iptal edilmiştir. Yapı, 31/12/2017 tarihinden sonra yapılmıştır.” notu düşülerek iptal edildiğinin tespit dildiği, 2.11. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesi uyarınca, 31/12/2017 tarihinden sonra ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar/aykırılıklar için alınan Yapı Kayıt Belgelerinin

/

anılan Geçici 16 ncı madde hükmü çerçevesinde geçerli olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından, bu tarihten sonra yapıldığı tespit edilen yapılar için alınmış olan belgelerin iptal edilmesi gerektiği, 2.12. Hâlihazırda 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesinin hükümleri çerçevesinde yürütülmekte olan İmar Barışının kapsamının genişletilmesi ve bu bağlamda 31/12/2017 tarihinden sonra ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılmış olan yapı ve aykırılıkların İmar Barışı kapsamına alınması söz konusu olmayıp, bu kapsamda ilgide kayıtlı yazı eki şikayet başvurusuna konu edilen talebe ilişkin olarak, Bakanlığımızca (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) yapılacak herhangi bir iş ve işlem bulunmadığı, 2.13. Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 8 inci maddesinin (2) nci fıkrasında “Yapı

Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı

Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” hükmüne yer verilmek suretiyle usulsüz alındığı tespit edilen Yapı Kayıt

Belgelerinin iptal edileceği, başvuru sahipleri hakkında suç duyurusunda bulunulacağı ve bu belgenin sağladığı tüm hakların geri alınacağının açıkça belirtildiği, 2.14. Belirtilen sebeple, İmar Barışı kapsamında alınan bir Yapı Kayıt Belgesi usulsüz olduğu gerekçesiyle iptal edilmiş ise bu belgeye istinaden verilen hakların geri alınması veya bu belgeye istinaden İmar Barışı kapsamında herhangi bir haktan faydalanılmasının önüne geçilmesi amacıyla ilgili tüm kurum ve kuruluşlara bilgi verilmesi zorunlu olduğundan, iptal edilen belgeye konu edilen yapının 3194 sayılı Kanun uyarınca verilen/verilecek cezalardan muaf olmadığı ve var ise bu yapılar hakkında verilmiş cezaların uygulanması gerektiği bilgisinin ilgili idaresine (Belediye, İl Özel İdaresi)

bildirildiği, bilgilerinin verildiği görülmüştür.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.

Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”; /

5.1. Geçici 16 ncı maddesinde; (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.) “(1) Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar

Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir. …Yapı

Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir. Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan ait olduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilir. …Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır. Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbul tarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.” 6. 06/06/2018 tarih ve 30443 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi

Verilmesine İlişkin Usul ve Esasların; “Yapı kayıt belgesi müracaatı” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Yapı Kayıt Belgesi 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için verilir. Yapı Kayıt Belgesi için müracaatın 31/10/2018 tarihine kadar yapılması ve Yapı Kayıt Belgesi bedelinin 31/12/2018 tarihine kadar ödenmesi gerekir. Başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.

(2) Yapı Kayıt Belgesi için yapı maliklerinden herhangi birisi veya vekili tarafından, e-Devlet üzerinden

Yapı Kayıt Sistemindeki Yapı Kayıt Belgesi formunun doldurulması suretiyle müracaatta bulunulabileceği gibi kurum ve kuruluşlara başvurulmak suretiyle de müracaatta bulunulabilir. (3) Müracaatın e-Devlet üzerinden yapılması durumunda, Yapı Kayıt Belgesi formunun eksiksiz olarak doldurulmasından ve Yapı

Kayıt Belgesi bedelinin yatırılmasından sonra, Yapı Kayıt Sistemi tarafından oluşturulan Yapı Kayıt

Belgesi talepte bulunan yapı sahibince e-Devlet üzerinden alınır. …(5) (Değişik:RG-20/9/2018-

30541) Yapı Kayıt Belgesi; yapı ruhsatı veya yapı kullanma izni bulunmayan yapılarda yapının tamamı

için yapı kullanma izni bulunan yapılarda ise ruhsat ve eklerine aykırılık hangi bağımsız bölümde/bölümlerde yapılmış ise o bağımsız bölümler için ayrı ayrı veya yapının tamamı tek bir malike ait ise ve aykırılık bütün bağımsız bölümlerde yapılmış ise yapının tamamı için düzenlenir.).” 6.1. “Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar” başlıklı 8 inci maddesinde; “…2) (Değişik:RG20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, bu belgenin sağlamış olduğu haklar geri alınır, Yapı

Kayıt Belgesi bedeli olarak yatırılmış olan bedel iade edilmez ve belge düzenlenmesi safhasında yalan beyanda bulunan müracaat sahibi hakkında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur.” 6.2. “Denetim” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Yapı Kayıt Belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemler

Bakanlık tarafından denetlenebilir. (2) (Değişik:RG-20/9/2018-30541) Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmesi safhasında e-Devlet sistemi üzerinden veya kurum ve kuruluşlara yapılan müracaatta yalan beyanda bulunulması durumunda; a) Yapı Kayıt Belgesi bedeli eksik olarak ödenmiş ise müracaat sahibince eDevlet üzerinden gerekli düzeltme işlemi yapılması ve eksik olan meblağın ödenmesi sağlanarak, duruma uygun yeni Yapı Kayıt Belgesi düzenlenir. Eksik olan meblağın ilgilisince ödenmemesi halinde verilmiş

olan Yapı Kayıt Belgesi iptal edilir, daha önce yatırılmış olan bedel iade edilmez ve yalan beyanda bulunan hakkında 5237 sayılı Kanunun 206 ncı maddesi uyarınca suç duyurusunda bulunulur. b) Yapı Kayıt Belgesi bedeli fazla ödenmiş ise, fazla ödenen kısmın iadesi için Müdürlüğe başvurulur. Müdürlükçe yapı mahallinde inceleme yapılarak Bakanlık resmi internet sitesinden yayımlanan düzeltme formu iki nüsha olarak doldurulmak suretiyle müracaat sahibine iade edilecek tutar belirlenir. Düzeltme formunun bir nüshası müracaat sahibinin talep dilekçesi ile birlikte resmi yazı ekinde iade işlemi yapılmak üzere il defterdarlık muhasebe müdürlüğüne gönderilir. İade işleminden sonra yeni Yapı Kayıt Belgesi düzenlenmez. Düzeltme formunun onaylı ikinci nüshası, fazla ödenen bedele göre verilen Yapı Kayıt

Belgesinin ayrılmaz parçası kabul edilir ve Yapı Kayıt Belgesi bu form ile birlikte hüküm ifade eder.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle; Çevre ve Şehircilik

Bakanlığının 31/12/2017 tarihinden önce yapılmamış yapılar için alınan Yapı Kayıt Belgelerini iptal etme uygulamasından vazgeçirilmesini, imar barışında güncellemeye gidilerek 31.12.2019 tarihi öncesi yapılar olarak ilgili Kanunda değişiklik yapılmasını ve iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iade edilmesini talep etmektedir.

9. İdarenin gönderdiği bilgi ve belgelerden ’un Muğla İli, İlçesi, Mahallesi, ada parselde bulunan yapı için başvuru numaralı Yapı Kayıt Belgesi aldığı ancak bu belgenin, Muğla Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü bünyesinde bulunan Yapı Kayıt Belgesi Değerlendirme

Komisyonunun 10/12/2020 tarih ve numaralı kararıyla, yapının 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı gerekçesiyle iptal edildiği tespit edilmiştir.

10. Yapı Kayıt Belgesinin verilme amacı Kanunda afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması olarak belirtilmiştir. Kanun koyucu geçmişe şamil bu uygulama ile geçmişte gerekliliklere uygun olmayan şekilde yapılan yapıların imar barışı kapsamında kayıt altına alınmasını ve kullanılmaya devam etmesini murat etmektedir, zira yeni yapılan yapıların zaten meri mevzuat hükümleri çerçevesinde ruhsat ve ruhsat eklerine aykırı olarak değil kanun ve kurallara uygun olarak yapılması beklenmektedir.

11. Yargıtay Yirmi Üçüncü Hukuk Dairesi’nin 17.09.2019 tarihli, Esas ve Karar sayılı Kararında; “3194 Sayılı Kanun’a eklenen geçici 16. madde, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış imara aykırı ve kaçak yapılar için uygulanacağından içeriği itibarıyla geriye etkili olarak uygulanması öngörülmüş bir düzenlemedir, Usuli kazanılmış hakkın istisnası olan geriye etkili bir kanuni düzenleme olması nedeniyle anılan hükmün mahkemelerce eldeki davalar için de uygulanması gerektiği gibi öncesinde aksine verilmiş bir bozma kararı bulunsa bile, temyiz aşamasında da Yargıtayca gözetilmesi gerekir. Yukarıda yapılan açıklama ve sözü edilen kurallarla birlikte somut olay değerlendirildiğinde, kanunda belirtilen süre içinde başvurulup gerekli işlemler tamamlanarak yapı kayıt belgesi alınmak suretiyle yapının yasal hale getirilip getirilmediği saptanmak üzere uyuşmazlığın mahkemece yeniden değerlendirilmesi gerektiğinden kararın bozulması uygun bulunmuştur.” şeklinde karar vermiştir.

12. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin 21.01.2020 tarih ve sayılı kararında; “… taşınmaza ilişkin 2017 ve 2018 yılına ait Google Earth uydu görüntülerinin (hava fotoğraflarının) ilgili kurumlardan temin edilmesi ve gerekli görülmesi halinde yapının 31/12/2017 tarihinden önce mi sonra mı yapıldığı hususunun mahallinde yaptırılacak keşif ve bilirkişi incelemesi ile açıklığa kavuşturulması ve düzenlenecek bilirkişi raporu dava konusu yapı kayıt belgesine ilişkin başvuru formuna eklenen fotoğraflar ve diğer bilgi ve belgelerle birlikte değerlendirilmek suretiyle, uyuşmazlık konusu yapının Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek bir yapı olup olmadığının belirlenmesi” gerektiğine karar vermiştir.

13. Hukuk devletinin temel ilkelerinden konuyla ilgili iki tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri olup, bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Belirlilik ilkesi, kanun veya diğer düzenleyici işlemlerin içeriklerinin açık ve anlaşılır şekilde belli olmasını sağlayarak hukuk güvenliğini sağlamaktadır. Bu kapsamda somut olayda, kanun koyucu tarafından 3194 sayılı İmar Kanunun Geçici 16 ncı maddesi ile yapı kayıt belgesi imkânından kimlerin hangi şartlarla yararlanacağının düzenlendiği, buna göre yapı kayıt belgesinin 31.12.2017 tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılan yapılar için öngörüldüğü, yeni yapılan yapıların zaten meri mevzuat hükümleri çerçevesinde ruhsat ve ruhsat eklerine aykırı olarak değil kanun ve kurallara uygun olarak yapılması gerektiği, dolayısıyla söz konusu düzenlemenin kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olduğu değerlendirilmiştir.

14. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, ulusal mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara verdiği kararlar ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın

Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 31/12/2017 tarihinden önce yapılmamış yapılar için alınan Yapı

Kayıt Belgelerini iptal etme uygulamasından vazgeçirilmesi ve iptal edilen Yapı Kayıt Belgelerinin iade edilmesi taleplerinin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16 ncı maddesi ve Yapı Kayıt Belgesi

Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 8 inci maddesinin (2) nci fıkrası kapsamında reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı; ayrıca başvuranın “imar barışında güncellemeye gidilerek 31/12/2019 tarihi öncesi yapılar olarak ilgili Kanunda değişiklik yapılması” talebinin yukarıda yer verilen gerekçelerle reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından ilgili idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VI. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi