|
ÖZET: Başvuru, bir yapı kooperatifinin feshi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın denetim yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği konusundaki şikayet üzerine yapılmıştır. Şikayetçi, 2002 yılında üye olduğu kooperatifin, yasal yükümlülükleri yerine getirmeden feshedildiğini ve bu durumun Bakanlığın bilgisi dışında gerçekleştiğini iddia etmektedir. Başvuru, 5 Nisan 2016 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılmış ve şikayetin incelenmesine karar verilmiştir.
Ön inceleme sonucunda, şikayet konusunun Kurumun görev alanına girdiği, başvuranın menfaat ihlali koşulunu taşıdığı ve idari başvuru yollarının tüketildiği tespit edilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, şikayetçinin başvurularına yanıt vererek, kooperatifin feshi ile ilgili işlemlerin yasal çerçevede gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Bakanlık, kooperatifin feshi sürecinin yasal dayanakları ve denetim yükümlülükleri açısından herhangi bir eksiklik olmadığını ifade etmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın yasal yükümlülüklerini yerine getirerek gerekli denetimleri gerçekleştirdiğine ve şikayetle ilgili hukuka aykırılık tespit edilmediğine karar vermiştir. Bu nedenle, şikayetin reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 1590-1590 94019529- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2016/1593 2016/ 1593
KARAR TARİHİ : 28/02/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayet başvurucusunun bir dönem ortağı olduğu yapı kooperatifinin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmeden ve
Bakanlığın bilgisi olmadan feshedilmesi konusunda Bakanlığın denetim yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği hususunun incelenerek mağduriyetinin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 05/04/2016 5.4.2016
I. USÛL
A. Şikâyet Başvuru Süreci 1. Şikâyet başvurusu, 05/ 04/ 2016 t arih ve sayı ile kayıt altına alınan , gerçek kişiler için elektronik şikâyet başvuru belgesi doldurularak yapılmıştır . Şikayet başvurusunun karara bağlanması için 28/ 3/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 41/ 1-a maddesi ve İmza Yetkileri Yönergesinin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, şikayetin incelenmesine ve araştırmasına geçilmiştir .
B. Ön İnceleme Süreci 2. Yapılan ön inceleme neticesinde, şikayet konusunun Kurumumuzun görev alanına girdiği,
1 / 11şikayetçinin menfaat ihlali koşulunu taşıdığı, idari başvuru yollarının tüketildiği, şikayetin süresinde
yapıldığı ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle şikayetin inceleme ve araştırmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir .
II. OLAY VE OLGULAR
A. Şikâyetçinin Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları 3. Şikayetçi 2002 yılında Amerika Birleşik Devletlerinden Türkiye’ye döndüğünü, mülk sahibi olmak amacıyla Kooperatifi’ne üye olduğunu ancak ne parasını ne de evini alabildiğini, konu ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na ve Ankara İl Müdürlüğü’ne bir çok kez başvurduğunu, kooperatifin 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü’nün 07/ 10/ 2013 tarihli ve sayılı yazısı ile resen terkin edildiğini, bu işlemin 28/ 01/ 2014 tarih ve sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde yayımlanarak, ticaret sicil kaydının silindiğini ve tüzel kişiliğinin sonlandırıldığını, buna rağmen
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın e-kooperatif uygulamasında hala söz konusu kooperatifin unvanın bulunduğunu, söz konusu kooperatifin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmeden ve Bakanlığın bilgisi olmadan feshedildiğini belirterek; Bakanlığın denetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği hususunun incelenerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
B. İdarenin Şikâyete İlişkin Açıklamaları 4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan 01/ 06/ 2016 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup 28/ 06/ 2016 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 4.1. Şikayet başvurucusunun Bakanlığa yapmış olduğu 01/ 02/ 2016 tarih ve sayılı bilgi edinme başvurusuna cevaben verilen 19/ 02/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda; 1163 sayılı Kooperatifler
Kanunu ve Örnek Konut Yapı Kooperatifleri Anasözleşmesi’nin ilgili hükümlerince, yapı kooperatiflerinde; kooperatif konutlarının yapımı, teslimi ve teslim süresi gibi hususların kooperatif organları eliyle karar verilen, yürütülen ve denetlenen konular olduğu, şikayetçinin kooperatife yaptığı ödemeleri geri alamadığı yönündeki hususlara ilişkin olarak; çıkan veya çıkarılan ortaklarla ne şekilde hesaplaşılması gerektiği, zamanaşımı süresi gibi konularda sürecin ilgililerince takip edilmesi gerektiği yönünde değerlendirme yapılarak, bu hususlara ilişkin herhangi bir idari görev ve sorumluluğun Bakanlığa yüklenilmemiş olduğundan taraflarınca yapılabilecek herhangi idari bir işlem bulunmadığının belirtildiği, 4.2. Şikayetçinin birden çok defa Bakanlığa başvurmasına rağmen fesih ile ilgili durumu hukuki süreç bittikten sonra öğrendiği iddialarına yönelik olarak; söz konusu kooperatifin 6102 sayılı Türk
Ticaret Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi hükmüne istinaden Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü’nün 07/ 10/ 2013 tarihli ve sayılı yazısı ile resen terkin edildiği, bu işlemin 28/ 01/ 2014 tarih ve sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanarak ticaret sicil kaydının silindiği ve tüzel kişiliğinin sonlandırıldığı, bu cihetle TTK’nın geçici 7 nci maddesinin on beşinci fıkrası hükmüne istinaden silinme tarihinden itibaren beş yıl içinde mahkemeye başvurarak kooperatifin ihyasını isteyebileceği, ayrıca TTK’nın geçici 7 nci maddesinin uygulanmasına ilişkin düzenlemeleri yapmaya Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın yetkili olduğu, bahse konu Kanun maddelerinin
2 / 11yürütülmesi aşamasında Bakanlığa bilgi verilmesi hususunda bir zorunluluk ve uygulama olmadığı,
4.3. Şikayetçinin başvuruları dolayısıyla Ankara Valiliği’nce 24/ 06/ 2011 tarihli ve 2011/ 10 sayılı
Yapı Kooperatifleri ve Üst Birliklerinin Denetim İşlemleri Genelgesi’ne göre inceleme ve denetim yapılarak 06/ 08/ 2013 tarihli ve sayılı Denetim Raporu’nun düzenlendiği, 26/ 08/ 2013 tarihli ve sayılı yazı ile Bakanlığa intikal ettirildiği, raporun 03/ 09/ 2013 tarih ve sayılı yazı ile değerlendirilerek Ankara Valiliği’nin yapılması gereken iş ve işlemler hususunda talimatlandırıldığı, 4.4. Söz konusu talimata istinaden Ankara Valiliği’nce 01/ 10/ 2013 tarihli ve sayılı yazı ile
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’na 1163 sayılı Kanunun 90 ıncı maddesinin beşinci fıkrasına muhalefetten, aynı Kanunun ek- 2 maddesinin birinci fıkrasına istinaden suç duyurusunda bulunulduğu, . Konut Yapı Kooperatifi hakkındaki iddialarla ilgili olarak kooperatif yöneticilerine usulünce tebligat yapılmasına rağmen incelemeye esas olacak defter ve belgelerin teslim edilmemesi ve bilgi verilmemesi dolayısıyla kooperatifin aczi hususunda taraflarınca değerlendirme yapılmasının mümkün olmadığı, söz konusu değerlendirmenin
Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nca yapılmasının ve savcılık nezdinde takip edilmesinin gerektiği yönünde şikayetçiye bilgi verildiği tarafımıza bildirilmiştir .
C. Olaylar
5. Şikâyet başvurucusu 27/ 12/ 2002 tarihinde Konut Yapı Kooperatifi
Yönetim Kurulu kararı ile kooperatife üye olmuştur .
5.1. Üyelik girişinden ayrıldığı tarihe kadar peşinat bedeli ve bir miktar taksit olmak üzere toplam
7.500 TL ödeme yapmıştır .
5.2. Şikayet başvurucusu ileriki bir tarihte kooperatif üyeliğinden ayrılmıştır .
5.3. Şikayet başvurucusu 04/ 07/ 2009 tarihli başvurusu ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan kooperatif hakkında çeşitli bilgi taleplerinde bulunmuş ve kooperatif tarafından Bakanlığa verilen bilgi dâhilinde 27/ 12/ 2002 tarihinde kooperatife üye olduğu, üyelik girişinden ayrılış tarihine kadar toplam 7.500 TL ödeme yaptığı, 10/ 03/ 2004 tarihinde gerçekleşen Yönetim
Kurulu toplantısında kooperatif kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde 28/ 02/ 2004 tarihi itibariyle kooperatife 13.800 TL borcu olduğunun tespit edildiği bilgileri verilmiştir .
5.4. 5983 sayılı Kooperatifler Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile yapı kooperatiflerinin kurulması, işleyişi, tasfiyesi ve denetimine ilişkin işlemleri yürütme görevi 13/ 12/ 2010 tarihi itibariyle Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı’ndan, Bayındırlık ve İskân Bakanlığı’na devredilmiştir (bknz . prg .10.4.) .
5.5. Şikayetçi 26/ 02/ 2011 tarih ve sayılı bilgi edinme başvurusuna istinaden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 01/ 11/ 2011 tarih ve sayılı yazısı ile Ankara
Valiliği’nce (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü) Konut Yapı Kooperatifi hakkında denetim yapılarak rapor hazırlanmak üzere ön inceleme yapılmış ve yönetim kurulu üyelerine gerekli çağrı yazılarının gönderilmesine rağmen ilgili yönetim kurulu üyelerinin irtibata geçmediği ve gerekli bilgi ve belgeleri ibraz etmediği dolayısıyla inceleme yapılamadığı 06/ 08/ 2013 tarih ve sayılı denetim raporu ile kayıt altına alınarak 26/ 08/ 2013 tarihli ve sayılı yazı eki ile Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’na iletilmiştir .
3 / 115.6. İlgili denetim raporu Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca 03/ 09/ 2013 tarih ve sayılı yazı ile
değerlendirilmiş ve Konut Yapı Kooperatifi Yönetim Kurulu üyeleri hakkında incelemeye esas alınacak gerekli bilgi ve belgelerin ibraz edilmeyerek 1163 sayılı Kooperatifler
Kanunu’nun 90 ıncı maddesinin beşinci fıkrasına aykırı davranıldığı gerekçesiyle suç duyurusu raporu hazırlanarak Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilmesi yönünde Ankara Valiliği’ne talimat verilmiş ve Valilikçe 24/ 09/ 2013 tarihli ve sayılı Suç Duyurusu Raporu hazırlanmıştır .
5.7. Şikayetçi sair zamanlarda bilgi edinmek ve mağduriyetinin giderilmesi amacıyla Bakanlığa başvurularda bulunmuş, son olarak 01/ 02/ 2016 tarih ve sayılı bilgi edinme başvurusu ile
Yapı Kooperatifinin denetlenerek mağduriyetinin giderilmesi talebinde bulunmuştur .
5.8. Şikayetçinin başvurusuna Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca 19/ 02/ 2016 tarih ve sayılı yazısı ile “ Konut Yapı Kooperatifi ile ilgili olarak Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulmuş olması nedeniyle konu ile ilgili Bakanlığımızca yapılacak herhangi bir idari işlem bulunmamakta olup, yargı kararlarına göre hareket edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
…yapılan tetkik gereğince Konut Yapı Kooperatifinin 6102 sayılı TTK’nın geçici
7 nci maddesi uyarınca, Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü’nün 07/ 10/ 2013 tarihli ve sayılı yazısı
ile resen terkin edildiği, bu işlemin 28/ 01/ 2014 tarih ve sayılı Türkiye Ticaret Sicil
Gazetesi’nde yayımlanarak, ticaret sicil kaydının silindiği ve tüzel kişiliğinin sonlandırıldığının anlaşılması nedeniyle, konuya ilişkin olarak Bakanlığımızca yapılabilecek herhangi bir idari işlem bulunmamaktadır . Anılan Kanunun geçici 7 nci maddesinin onbeşinci fıkrasının ‘Ticaret sicilinden kaydı silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaatleri bulunanlar haklı sebeplere dayanarak silinme tarihinden itibaren beş yıl içinde mahkemeye başvurarak şirket veya kooperatifin ihyasını isteyebilir ’ hükmüne istinaden kooperatifin yeniden ihya edilerek alacakların takibi mümkündür .” şeklinde cevap verilmiştir .
5.9. Şikâyet başvurucusu idarenin yanıtını takiben söz konusu kooperatifin
Bakanlığın bilgisi dışında feshedilmesi ve Bakanlığın denetim yükümlülüğünü gereğince yerine getirip getirmediği hususlarının incelenerek mağduriyetinin giderilmesi talebi ile Kurumumuza 05/ 04/ 2016 tarihinde başvuruda bulunmuştur .
D. İnceleme ve Araştırma Bulguları 6. Kurumumuz tarafından Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuş, Bakanlıkça iletilen cevabi yazıya ilişkin açıklamalara “II . B. İdarenin Şikayete İlişkin Açıklamaları” kısmında yer verilmiştir .
III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. İlgili Mevzuat 7. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde ; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü,
4 / 118. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü, 9. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Geçici 7 nci maddesinde; 9.1. ( 1) 1/ 7/ 2015 tarihine kadar aşağıdaki hâlleri tespit edilen ya da bildirilen anonim ve limitet şirketler ile kooperatiflerin tasfiyeleri ve ticaret sicilinden kayıtlarının silinmesi, ilgili kanunlardaki tasfiye usulüne uyulmaksızın bu madde uyarınca yapılır .
…
c) Kooperatifler Kanunu hü kü mlerine gö re herhangi bir nedenle da ğı lm ış olan kooperatifler .
d) Sebebi ne olursa olsun aral ı ks ı z son be ş yı la ait ola ğan genel kurul toplant ı lar ı yap ı lamayan anonim şirketler ile kooperatifler .
e) Bu Kanunun yü r ü rl üğ e girdi ği tarihten ö nce tasfiye i şlemlerine ba şlan ı lm ış ancak genel kurulun toplanamamas ı nedeniyle ara bilan çolar ı veya son ve kati bilan çosu genel kurula tevdi edilemedi ği i çin ticaret sicilinden terkin i şlemi yap ı lamayan şirket ve kooperatifler .
9.2. ( 15)… Ticaret sicilinden kaydı silinen şirket veya kooperatifin alacaklıları ile hukuki menfaatleri bulunanlar haklı sebeplere dayanarak silinme tarihinden itibaren beş yıl içinde mahkemeye başvurarak şirket veya kooperatifin ihyasını isteyebilir .” hükmü, 10. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun; 10.1. “ Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma süresi ve yükümlülük” başlıklı
17 nci maddesinde; ( 1)Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılarının
kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede gösterilir . Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır . ( 2)Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir . Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır . Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar . ( 3) Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür .” hükmü, 10.2. “Teftiş ve denetleme” başlıklı 90 ıncı maddesinin birinci fıkrasında “İlgili bakanlık; kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin, kooperatif merkez birliklerinin ve Türkiye Milli
Kooperatifler Birliği’nin işlem ve hesaplarını ve varlıklarını müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine veya denetim için görevlendirilecek olan personele denetlettirebilir .” hükmü, dört ve beşinci fıkralarında “Kooperatiflerde ve üst kuruluşlarında görevli bulunanlar bu kuruluşlara ait mal, para ve para hükmündeki kâğıtları ve gizli de olsa bunlarla ilgili defter ve belgeleri istenildiğinde müfettişlere, kooperatif kontrolörlerine, denetimle görevlendirilen personele ve kredi kuruluşlarının denetim görevlilerine göstermek, saymasına ve incelemesine yardımda bulunmak, istenilen bilgileri gerçeğe uygun ve eksiksiz olarak vermek ve doğru beyanda bulunmakla yükümlüdürler . Birinci
5 / 11fıkradaki teşekküller, ilgili Bakanlıkça teşekküle ilişkin olarak istenilen her türlü bilgi, belge ve
kayıtları, tanınan süre içinde tam olarak vermek zorundadır .”(Değişik : 3/ 6/ 2010- 5983/ 3 md .) hükmü, 10.3. “ İlgili Bakanlık” başlıklı ek 1 inci maddede “Bu Kanunda geçen Bakanlık isimleri “İlgili bakanlık” olarak değiştirilmiştir . İlgili bakanlık deyiminden, bu Kanun kapsamındaki tarımsal amaçlı kooperatifler ve üst kuruluşları için Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, yapı kooperatifleri ve üst kuruluşları için Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve diğer kooperatifler ve üst kuruluşlar için ise
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı anlaşılır .” hükmü, 10.4. Geçici 3 üncü maddede; “ 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 1 inci maddesi uyarınca
Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca yapı kooperatifleri ve üst kuruluşları ile ilgili başlatılmış veya planlanmış iş ve işlemler ile bunlara dair her türlü hak, yetki ve görevler Bayındırlık ve İskan
Bakanlığına devredilmiştir . Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca başlatılmış veya planlanmış iş ve işlemleri yürütmeye, bunlar hakkında yeni iş ve işlemler yapmaya, gerekli görülenleri tasfiye etmeye yetkilidir .” 11. 04/ 07/ 2011 tarih ve 27984 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Çevre Ve Şehircilik
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ( 644 sayılı
KHK)’nin “Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü” başlıklı 12 nci maddesinin l bendinde “ Yapı kooperatiflerinin ve üst birliklerinin kurulması, işleyişi ve denetlenmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmek, kuruluş kayıtlarının ve sicillerinin tutulmasını sağlamak ve uygulamaları denetlemek .” hükmü yer almaktadır .
12. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın 24/ 06/ 2011 tarih ve 2011/ 10 sayılı “Yapı Kooperatifleri ve
Üst Birliklerinin Denetim İşlemleri” konulu Genelgesi’nde;
“Bir yapı kooperatifinin denetiminden beklenen amaç, öncelikle yöneticileri hukuki konularda aydınlatmak, çalışmalarında yardımcı olmak, yol göstermek, ticari, mali, teknik ve hukuki konularda ortakların bilgilendirilmesini sağlamak ve menfaatlerini korumak, bilgilendirmek, ilgili kanun, tüzük, yönetmelik ve ana sözleşme hükümleri ile genel kurul kararlarına uyulup uyulmadığını izlemek, yapı kooperatiflerinin iş ve işlemlerini, kuruluş amaçlarına ve bu amaca ulaşması yönlerinden mevzuata uygun olarak yürütmelerini sağlamak, kooperatiflerin kamuoyundaki itibarını yükselterek sağlıklı, güvenli, nitelikli yerleşme ve yapılaşmanın oluşturulmasında yeniden piyasanın önemli aktörleri arasında yer almasını sağlamaktır…
…Bakanlığımıza ve Valiliklere yapılan şikayetler, öncelikle kooperatifin merkezinin bulunduğu ildeki İl Müdürlükleri tarafından denetime tabi tutulacaktır . İl Müdürlüklerince yapılan denetim sonucunda hazırlanan denetim raporuna göre kooperatif yönetim ve denetim kurullarına gerekli talimatlar verilecek, şikayetçiler de şikayet konuları ile ilgili bilgilendirilecektir .
…Aykırı hareket eden kooperatif ve üst kuruluşlarının yönetim kurulu ve memurları ile denetim kurulu üyeleri uyarılır ve tespit edilen eylemin düzeltilmesi için süre verilir . Yapılan uyarıya ve verilen süreye uyulmadığı taktirde anılan kanunun ek 2’nci maddesi gereğince cezai sorumluluk doğacağından Valilikler tarafından Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak, kooperatif ve üst birliklerin ilgili organlarına gerekli talimatlar verilecek,… yapılan işlemler sonucundan Bakanlığımıza bilgi verilecektir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
13. Örnek Konut Yapı Kooperatifleri Anasözleşmesinin “Bakanlık ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
6 / 11Denetimi” başlıklı 88 inci maddesinde “Kooperatif Çevre ve Şehircilik Bakanlığının denetimine
tabidir . …” hükmü yer almaktadır .
B. Şikâyet Konusuna İlişkin Uygulamalar 14. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 15/ 09/ 2003 tarihli ve E .2003/ 1740, K. 2003/ 7810 sayılı kararında;
“Davacı, kooperatif ortaklığından ayrılmış ve yatırdığı parayı geri istemiştir . Kooperatif Kanunu 17 nci madde hükmüne göre, ortaklıktan çıkan kişinin alacakları ayrılma yılı bilançosuna göre hesap edilir ve bilançodan bir ay sonra istenebilecek hale gelir . Davacının istifası 25/ 1/ 2001 tarihinde yönetim kurulunun 018 sayılı kararıyla kabul edilip, ödemenin genel kurulda alınacak kararla bildirilmesine karar verilmiştir . Kooperatif Kanunu 17/ 1 maddesi hükümleri gereğince, dava konusu kooperatife yatırdığı paralarının iadesinden ibaret hakkını, ancak, ortaklıktan ayrıldığı 2001 yılı bilançosunun genel kurulca kabulünden bir ay sonra, Kanunun 17/ 2 nci maddesi uyarınca iade ve ödemelerin geciktirilmesi hakkında karar yoksa istemek hakkını haiz olur .” şeklinde açıklamalarda bulunmuştur .
15. Danıştay 10. Dairesinin 20/ 12/ 2006 tarihli ve E.2003/ 3026, K .2006/ 7297 sayılı kararında; Yapı Kooperatifinin ortağı olan davacı, adı geçen kooperatifin işlem ve hesaplarının incelenmesi istemiyle yaptığı başvurunun, Bakanlığın denetim programının bir hayli yüklü olduğu, bu nedenle iddia edilen hususların adli makamlarca yaptırılacak bilirkişi incelemesi ile de tespit edilmesi mümkün olduğundan bahisle reddi yolunda tesis edilen işlemin iptali istemiyle açılan dava sonucunda, Ankara 1. İdare Mahkemesince; davalı idarece 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 90.
maddesine göre, kooperatiflerin işlem ve hesapları ile malvarlıklarının, müfettişlere veya kooperatif kontrolörlerine denetiminin yaptırılabileceği, bu maddeye dayanılarak ortağı olduğu kooperatifin işlem ve hesaplarının incelenmesini isteyen davacının başvurusunun, denetim programının yüklü olduğu sebebiyle reddedildiği, oysa davacı isteminin, bir sonraki denetim programına alınması veya daha sonra gerçekleştirilmesi mümkün iken, sadece denetim programının yoğun olduğu sebebine dayanılarak istemin reddi yolunda tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptali yolunda verilen kararı incelenmiş, usul ve hukuka uygun bulunarak temyiz istemi reddedilmiştir .
C. Kamu Denetçisinin Kamu Başdenetçisine Önerisi
16. Kamu Denetçisi tarafından; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın ilgili mevzuat hükümleri ile kendisine yüklenilmiş olan idari görev ve sorumlulukları yerine getirerek gerekli denetimleri yaptığı anlaşıldığından şikayetin reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur .
D. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Şikayet başvurucusu, 3 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, bir dönem ortağı olduğu, 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü’nün 07/ 10/ 2013 tarihli ve sayılı yazısı ile resen terkin edilen Konut Yapı
Kooperatifi’nin kanuni yükümlülüklerini yerine getirmeden ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın bilgisi olmadan feshedilmesi konusunda Bakanlığın denetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği hususunun incelenerek mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur .
7 / 11ve hakkaniyete aykırı bir işlemi tespit edilememiştir .
E. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme 27. Anayasamızın 10uncu maddesinde ifadesini bulan kanun önünde eşitlik ilkesine, Birleşmiş
Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ile İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinde yazılı ve güvence altına alınmış olan haklara aykırı bir durum tespit edilememiş olup etkin başvuru yollarının açık olduğu, hakların kötüye kullanılmadığı vb. insan hakları ihlalinin bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
F . İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .
29. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” şeklinde yer verilmektedir .
30. Ayrıca, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesinin 41’inci maddesi ve Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası”nda Yönetmeliğimizin 6 ncı maddesinin temelini oluşturan benzer düzenlemeler yer almaktadır .
31. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde ; idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, şikâyet edilen İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, cevabi yazılarında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği , ancak; İdarenin iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış, ayrıca şikayetçi 26/ 02/ 2011 tarihinde bilgi edinme yoluyla idareye başvurmasına rağmen incelemenin iki yıldan fazla sürerek 2013 yılında denetim raporunun hazırlanarak işlemlerin tamamlanmış olduğu görülmüş olup denetimi makul sürede tamamlaması yönünde idarenin daha hassas davranarakbundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 32. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin
10 / 11sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru,
işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .
33. Diğer taraftan; anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı düzenlenmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, şikâyet başvuru tarihinden itibaren, altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte şikâyetçiye tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda, incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu 28/ 09/ 2016 tarihli sayılı yazı ile şikâyetçiye bildirilmiştir .
B. Yargı Yolu 34. 2709 Sayılı 1982 Anayasası’nın Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Başlıklı 40.maddesinin 2.fıkrasında, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun 20 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarenin işlemine karşı 60 günlük dava açma süresinden arta kalan süre içinde Ankara İdare Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır .
V. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 1163 sayılı
Kooperatifler Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri ile kendisine yüklenilmiş olan idari görev ve sorumlulukları yerine getirerek Yapı Kooperatifi hakkında yapılan şikâyeti değerlendirmeye aldığı ve bu kapsamda hazırlanan rapor neticesinde Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunduğu, diğer hususlarda da kendisine idari bakımdan bir denetim yükümlülüğü verilmediği dolayısıyla hukuka aykırılık tespit edilemeyen ŞİKAYETİN REDDİNE, Kararın ŞİKAYET BAŞVURUCUSUNA ve ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi