Çevrimiçi eğitimlerin mesai saatleri içinde yapılması fazla çalışma olarak değerlendirilebilir mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/8310-S.23.13521

BAŞVURU NO : 2023/3325

KARAR TARİHİ : 07/07/2023

RET KARARI

Adres:

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Hizmeti içi eğitimlerin yeniden düzenlenmesi talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 09/03/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, çevrimiçi eğitimlerin mesai saatleri içerisinde yapılmasının kamu hizmetinin sunulmasında aksamalara neden olduğunu, eğitimlere katılan personel ve amirlerin hasta hizmet beklerken çevrimiçi eğitim olmasından rahatsız olduklarını, hizmeti aksatmama halinde eğitim alınmadığını belirtmektedir. Bu çerçevede başvuran Kurumumuzdan çevrimiçi eğitimlerin ayrı bir mesai saatinin belirlenmesini, bu ayrılan zaman kadar izin verilmesini veya ücret ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Adana Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün 28/04/2023 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. Sağlık Bakanlığında görevli personelin günün koşullarına uygun olarak yetişmelerini ve görevin gerektirdiği bilgi, beceri ve davranışlara sahip olmalarını sağlamak; etkinlik ve tutumluluk bilinci ile yetiştirilerek verimliliklerini artırmak ve daha üst görevlere hazırlanmaları için 657 sayılı Devlet Memurları

Kanunu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ile 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve

Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi

Eğitim Yönetmeliği’nin hazırlandığı,

2.2. Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel

Hakkında Yönetmelik ve Tören ve Temsil Giderleri Harcama ve Ödeme Prosedürüne İlişkin Tebliğ uyarınca fiilen görev yapan personelin pozisyonlarının ve unvanlarının gereği olarak yapacakları tören ve temsil giderlerine karşılık, hizmetin yürütülmesine yönelik bir ödeme olduğu, tazmin edilmesi gerek özlük haklarına ilişkin hak ve alacaklardan olmadığı, 2.3. 30 Haziran 2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri

Genelgesi’ne göre kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet içi eğitim, konferans, seminer ve benzeri her türlü faaliyetlerinin uzaktan erişim yöntemleriyle yapılması esas olduğu, 2.4. Sağlık Bakanlığı merkez teşkilatı bağlı kuruluşları ile taşra teşkilatında görev yapan personelin uzaktan eğitimlerinin Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden verildiği, katılımcıların eğitimini

01.03.2022 tarihi itibarıyla https://egitim.saglik.gov.tr adresinden takip ettiği,

2.5. Devlet memurlarının belirlenmiş olan çalışma saatleri dışındaki fazla çalışmalarının ücretle ya da izin suretiyle ödüllendirildiği, fazla çalışmanın ücretle karşılanması konusu mevzuatımızda özel olarak düzenlendiği, şartları tahdidi olarak sayıldığı, usulünün belirlendiği, 2.6. Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliğinin ilgili hükümleri gereğince yıllık olarak hizmet içi eğitimlerinin planlaması yapılarak eğitimlerin hangi tarihte kimlere hangi yöntemle, hangi eğitimcilerle yapılacağının Valilik Makam Oluruyla belirlendiği, Müdürlük ve bağlı sağlık tesislerine bildirim yapıldığı, ayrıca hizmet içi eğitimi verilecek personellere yeterli süre verilerek sistem üzerinden eğitimlerinin tamamlanmasının istendiği, Müdürlük ve sağlık tesislerince hizmet içi eğitimler sağlık hizmeti sunumunun aksamadan verilmesini sağlamak amacıyla personele gruplar halinde verilerek tedbir alındığı, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde, “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre cumartesi ve pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir. Cumhurbaşkanı, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde, hafta tatilini cumartesi ve pazardan başka günler olarak tespit edebilir..; “Günlük çalışma saatlerinin tespiti” başlıklı 100 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde

Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından tespit olunur.”, “Deyimler” başlıklı 147 nci maddesinin birinci fıkrasının (F) bendinde “Fazla çalışma ücreti: Kurumların, bu Kanunun 178 inci maddesinde yazılı esaslar çerçevesinde normal çalışma saatleri dışında çalıştırdıkları memurlara, fazla çalışma saati itibariyle ödenen parayı…” “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinde “ A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında; a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince), b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır. Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına

ödenecek ücret Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir. B) Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir”, “Kurumların memurlarını hizmet içinde yetiştirme esasları” başlıklı 214 üncü maddesinde “Devlet memurlarının yetişmelerini sağlamak, verimliliğini artırmak ve daha ileriki görevlere hazırlamak amaciyle uygulanacak hizmet içi eğitim, Devlet Personel Başkanlığı tarafından ilgili kurumlarla birlikte hazırlanacak yönetmelikler dahilinde yürütülür.”, 6. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun “Temel esaslar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (f) bentlerinde “e)Tesis edilecek eğitim, denetim, değerlendirme ve oto kontrol sistemi ile sağlık kuruluşlarının tespit edilen standart ve esaslar içinde hizmet vermesi sağlanır…f).. Serbest ya da kamu kuruluşlarında mesleklerini icra eden sağlık ve yardımcı sağlık personeline hizmetiçi eğitim yaptırır…” 7. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 13 üncü maddesinde; “Belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden, her defasında ayrıca Cumhurbaşkanı kararı alınması kaydıyla, Cumhurbaşkanınca uygun görülenlerde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personele, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmemek üzere yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katını aşmamak kaydıyla Cumhurbaşkanınca belirlenen çalışma süresi, miktar, usul ve esaslar dahilinde fazla çalışma ücreti ödenebilir. Bu ödeme damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi tutulmaz. Diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yaptıkları fazla çalışma karşılığında herhangi bir ad altında ödeme yapılan personele bu madde uyarınca ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmez.”, 8. Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliği’nin “Hizmet içi eğitimin hedefleri” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “Hizmet içi eğitimin hedefi, Devlet Memurları Eğitimi Genel

Planı’nda ve kalkınma planlarında eğitim için öngörülen amaçlar doğrultusunda; a) Personelin, bilgisini ve verimliğini artırarak yetişmesini sağlamak, hizmete ilgisini en yüksek düzeye çıkarmak ve daha üst seviyedeki görevlere hazırlamak,” 9. 2021/14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde ““ Kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet içi eğitim, konferans, seminer ve benzeri her türlü faaliyetlerinin uzaktan erişim yöntemleriyle yapılması esastır…” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran çevrimiçi eğitimlerin mesai saatleri içerisinde yapılmasının kamu hizmetinin sunulmasında aksamalara neden olduğunu belirterek Kurumumuzdan çevrimiçi eğitimler için ayrı bir mesai saatinin belirlenmesini, bu ayrılan zaman kadar izin verilmesi veya ücret ödenmesini talep etmektedir.

12. 657 sayılı Kanun’da çalışma süresinin genelde 40 saat olduğu, ancak usulüne göre farklı saatlerin de belirlenebileceği, çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresinin, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından belirleneceği düzenlenmiştir. Bu süreler dışındaki salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması ve Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır. Görüldüğü üzere Kanun’unda fazla çalışma ücretinin hangi hallerde ödeneceği açıkça sayılmaktadır.

13. 657 sayılı Kanun’da fazla çalışma karşılığı personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verileceği düzenlenmiştir. Burada yine fazla çalışmanın hangi şartlarda gerçekleşmiş sayılacağı yukarıdaki paragrafta zikredilmiştir.

14. 657 sayılı Kanun haricinde 375 sayılı KHK uyarınca fazla çalışma ücreti belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden, her defasında ayrıca Cumhurbaşkanı kararı alınması üzerine, Cumhurbaşkanınca uygun görülenlerde çalışan 657 sayılı Kanuna tabi personele, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmemek üzere yılı merkezi yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katını aşmamak kaydıyla ödenir.

15. Buraya kadarki açıklamalardan hangi hallerin fazla çalışma sayılıp karşılığında ücret ödeneceğinin ilgili mevzuatında sayılmak suretiyle sınırlandırıldığı görülmektedir.

16. 657 sayılı Kanun’da, 3359 sayılı Kanun’da ve Sağlık Bakanlığı Hizmet İçi Eğitim Yönetmeliği’nde hizmet içi eğitimlerin Devlet memurlarının yetişmeleriyle verilen hizmetin tespit edilen standartlar ve esaslar içerisinde verilmesini sağlamak, verimliliğini artırmak ve memurları daha ileriki görevlere hazırlamak amacıyla düzenlendiği belirtilmektedir. Ayrıca, hizmet içi eğitimlerin fazla çalışma sayılacak hallerden olmadığı, dolayısıyla karşılığında fazla çalışma ücreti veya izin verilemeyeceği de değerlendirilmiştir.

17. 2021/14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde de kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet içi eğitim, konferans, seminer ve benzeri her türlü faaliyetlerinin uzaktan erişim yöntemleriyle yapılacağı düzenlenmektedir.

17.1. Hizmetiçi eğitimlerin mesai saatler içerisinde yapılması nedeniyle hizmetin aksadığının iddia edildiği başvuru konusu olayda memurların yetiştirilmelerinin ve görevlerinin bir parçası olan hizmetiçi

eğitimin mesai saatleri dışında yapılmasının ve karşılığında fazla ücret veya izin verilmesinin ilgili mevzuatında sayılan fazla çalışma hallerinden olamayacağı belirlenmiştir.

17.2. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden ilgili idarenin hizmet içi eğitimi verilecek personele yeterli süre verilerek sistem üzerinden eğitimlerinin tamamlanmasını istediği, Müdürlük ve sağlık tesislerince hizmet içi eğitimler sağlık hizmeti sunumunun aksamadan verilmesini sağlamak amacıyla personele gruplar halinde verilerek tedbir aldığı anlaşılmaktadır.

18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın başvurana ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi