|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın ailesinin ziyaretine uzak bir ceza infaz kurumunda tutulması nedeniyle, ailesine yakın bir kuruma nakil talebi incelenmiştir. Anayasa’nın 20. maddesi ile güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkı, hükümlülerin özel ve aile hayatının korunmasını gerektirmektedir. Ancak, ceza infaz kurumlarında tutukluların özgürlüklerinin sınırlanması, hukuka uygun bir durum olarak kabul edilmektedir.
Başvuranın nakil talebi, talep edilen kurumların doluluk oranları nedeniyle reddedilmiştir. 5275 sayılı Kanun ve ilgili genelge hükümleri çerçevesinde, tutukluların kendi istekleriyle nakil talep edebileceği belirtilmiştir. İdare, başvuranın talebini değerlendirirken, nakil talep edilen kurumların kapasitesinin dolu olduğunu ve bu durumun güvenlik açısından riskler taşıyabileceğini ifade etmiştir. Ancak, başvuranın nakil koşullarını taşıması durumunda, nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/3085-S.23.5175
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN : ,TCKN:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Aileye yakın bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. B aşv uran özetle; Keskin T Tipi K apalı Ceza İnf az Kurumunda tutuklu bu lunduğunu, anne ve b aba sını n, Uşak ilinde ikamet ett iği ni, aradaki mesafe ve sa ğlı k nedenleriyle ziyaretine gelemediklerini, 1-10 Kasım
2022 tarihleri arasınd a nakil talebinde bulundu ğunu, ancak talebinin r eddedil diğini belirterek nakil
ücretinin tara fınca ödenmesi koşul u yla 09.11.2022 tarihli dilekçesinde naklini talep ett iği ceza infaz kurumlarından birine naklinin yapıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
29.12.2022 tarih ve – / -S. sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup
adı geçen Genel Müdür lüğün 18.01.2023 tarihli ve E sa yıl ı cevabi yaz ısı nda; 2.1. Başvuranın, başka bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi ile ilgili olarak en son 09.11.2022 tarihli dilekçesiyle talepte bulunduğu, ancak talep ett iği kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin
Genel Müdürlü ğün 23.11.2022 tarihli ve E- sa yıl ı yaz ısı yl a uygun olarak değerlendiril emedi ği, 2.2. Başvu ranın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer v erildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odala rın bulunduğu, kişi lerin can güve nli ğine il işki n olarak da, talepte bulu nanı n hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rlendiril emedi ği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.4. Başvur anın barındı rıldı ğı Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1319, doluluk oranını n %110, 09.11.2022 tarihli dilekçesiyle i s teğe b a ğlı naklini talep e tt iği; -Tavşanlı T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 509, doluluk oranını n %127, -Salihli T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 700, doluluk oranını n %175, -Dinar T Tipi K apalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 480, doluluk oranını n %120 olduğu, 2.5. Başvuranın, 5275 sa yı lı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uya rın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm a k zorunda olduğu, naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan od aların kapasitelerinin ise dolu olduğu, 2.6. A yrı ca, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birli ği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenl iğini zafiyete u ğratabile ce ğini n değerlend iril di ği, 2.7. Öte yandan, bulund ukları ceza infaz kurumundan başka ceza infaz ku rumlarına nakil gitmek isteyen hükümlü ve tut uklul arın, 5275 sa yıl ı Kanun’un 54 üncü maddesi ile 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu
Genelgenin 15 inci maddesinin ilgili fıkraları ger e ğinc e, gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri ve nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul ettiklerini belirtir şekil de yaz mı ş oldukl arı dilekçelerini, ceza infaz kurumu idaresi aracıl ığı yla Genel Müdürlü ğe göndermeleri ger ekti ği, Genel
Müdürlüğün ist e ğe b a ğlı nakillerde hükümlülerin nakil gitmek istedikleri yer dışı nda re’sen kurum belirleme yetkisinin bulunm adığı, 2.8. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişil erin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril di ği, 2.9. Hükümlü ve tut ukluların nakil taleplerine k arş ın yapıl an işl eml erin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün cel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.10. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarınd a bulunan hükümlü ve t ut uk lu ların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapı lan sevkleri sonucu, ceza infaz kurumları mevcutl arını n günaşırı de ğişt i ği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü/t utukluların nakil talepleri Genel Müdürl üğe ul aştı ğı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alın arak d e ğe rlendiril diği, 2.11. Öte yandan, Genel Müdürlüğün 25.05.2022 tarihli ve E- 4 sa yıl ı ya z ısı yla her a yın 1’i ilâ 10’u arasında ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alın aca ğın ın tüm Cumhuriyet başsavcıl ıkl arına bildiril diği, bu kapsamda, başv uranın ileriki aylarda belirtilen nakil dönemlerinde nakil talep dilekçesini bulunduğu ceza infaz kurumu idaresi ara cıl ığı yla Genel Mü dü rlü ğe göndermesi halinde durumunun mevzuat hükümleri u ya rınca d e ğerl en dirilece ği, 2.12. Başvur anın son 6 ayda herhangi bir ziyaret ge rçekl eşti rmediği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Açıkl amalarına yer ve rilmi ş; a yrıc a İd are t arafınd an gönderilen telefon görüşme ka yıt larını n incelenmesinden, b aşvu ranın ka rdeşi ile düzenli aralı klarla telefon görü ş m el erini ge rçekleş ti rdiği anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, …aile hayatı n a saygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “D. Mil letlerarası an dlaşm aları uygun bu lm a” b aşlı k lı 90 n cı maddesinin 5 nci f ık rasın ın ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürürl üğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuşmazlı klarda mill etl eraras ı andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazış masına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörül müş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahla kın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kan u n ’u n ; 5.1. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları” b aşlık lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 5.2. “Nakiller ” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.3. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , T utuklular ın yükümlülükleri başl ıklı 116 ncı maddesinin ilgili kıı smlarında; “ Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları , (… ) nakiller, (… ) konular ında 9, (… ), 34 ilâ 53, (…)in ci maddelerinde düzenlen m iş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaş ır nitelikte ol an la r ı tutuklular hakkında da uygulanabili r.” 6. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kan u n u ’nun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.”, 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İnfaz Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Yönetmeli k ’in “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleştir il ir.” , 8. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Gen elge’n in ; 8.1. “Hü küm lü ve Tu tu klu ları n Nakil İşl em leri” b aşlı k lı ikinci bölümünün “Nakill er” b aşlık lı 5 nci maddesinde; “ Hükümlü ve tut uklul arın, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, e ği ti m, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakilleri yapıl abil ecekti r.” 8.2. “Hükümlülerin Kendi İst ekleri ile Nakill eri” b aşlı klı 15 inci maddesinde, Kanunun ve
Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı l mış olmaması, gerekir” , 9. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n masın a İli şk in Prensipler B ü tün ü ” nün; 9.1. “Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’ 9.2. ‘‘İkam etgahı na yakın bir yerde tutulma h akkı ’’ başl ık lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı H ak k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kara rı Ekinin; 10.1. “Tem el İlkeler” başl ıkl ı 3 üncü ve 6 n cı maddelerinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an k iş il ere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve ha kları nda hükmedilen ka rarı n meşru amacıyla or an tı lı olmalı dır.’’, “Bütün alı konma biçimleri, özgürl üğünden yoksun bırakılan k iş il eri n özgür toplumla yeniden bütünl eşmelerini kolayla ştı racak şekil de düzenlen meli dir.” , 10.2. “K apsam ve Uygulama A lanı” b aşlı klı 10.1 ve 10.4 üncü maddelerinde; “ Avrupa Cezaevi
K ural ları , adlî bir makam taraf ından tutuklanan kişi lerle mahkûmiyetlerine karar verilmesi sonucu özgürlüğünden yoksun b ırakılan kişi lere uygulanır.” , “Cezaevinde tutulan veya paragraf 10.3. b’de belirtilen biçimlerde alı konan tüm kişi ler, bu Kurallar bakımından mahpus olarak nit elendiri li r.” 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden di ğer in e nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapı la n düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il etiş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara uygun destek ve y ar dı m sağlamalıdırl ar.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
12. Başvuran 1 numaral ı paragrafta a yrıntıl arına yer verilen başvu rusun da, ailesinin kendisini ziyarete gel emedi ğini iddia ederek ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
13. Aile ha yatı na s a ygı h a kkı, T.C. Ana ya sası’nın 20 nci maddesinin birinci f ıkrası yla güvenceye alı nmı ştı r.
Madde gerekçesi de dikkate alı ndığında kamusal makaml arın özel hayata ve aile ha yatı n a müdahale edememesi ile kişi nin ferdî ve aile ha ya tı nı kendi anladığı gibi düzenleyip yaşa ya bil mesi ge re ğine işaret edil diği görülmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Hakla rı S öz leşmesi’nin (Söz leşme) 8 inci maddesi çerçevesinde korunan aile ha yatı n a sa ygı hakkını n Ana ya sa’d aki karşılı ğını oluşt urmaktadır
[Anayasa Mahkemesi (AYM), B. No: 2018/34176, 29/12/2021, § 25].
14. Hükümlü veya tutuklular, T.C. Ana yas ası’nın 19 uncu maddesi kaps a mı nda hukuka uygun olarak kişi öz gürlüğü ve güv enli ği hakkından mahrum bıra kıl abil irken, Ana ya sa’nı n ve S öz leşme’nin ortak alanı kapsamı nda kalan temel hak ve hürriyetlerin tama mı na genel olarak sahiptirler (AYM, B. No: 2016/9621, 22/1/2019, § 23; B. No: 2018/33605, 4/7/2022, § 19). Bu b a ğlamda, hükümlü ve tut ukların aile ha ya tı n a sa ygı hakkını n da Anayasa ve S öz leşme’nin ortak şekil de koruma alt ına aldı ğı temel haklardan olduğu konusunda bir kuşku bulunm amaktadır.
15. Bununla birlikte, A na ya sa’nın 19 uncu maddesi ger e ğince, hükümlü ve tut uklul arın özel ve aile ha ya tı nın sını rlanması, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tut ulm anın kaçını lm az ve do ğal bir sonucudur (AYM, B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 48). Avrupa İns an Hakl arı Mahkemesi de
S öz leşme’nin tutuklulara tutukluluk yerlerini seçme hakkı tanımadı ğını , tutuklunun ailesinden a yrılm asını n ve uz aklaştırıl masını n, tutukl uluğun kaçını lm az sonucu olduğunu belirtmektedir. Ancak bununla birlikte
Mahkeme, bir kişi nin ailesinden uzak bir cezaevinde tutuklu bulunm asını n baz ı koşul larda aile ha yat ına bir müdahale teşkil edebil ec eğini , zira aile ha yatı nın korunması için, tutukluyu ziyaret etme im kânını n temel bir etmen oldu ğunu, bu ba ğlamda co ğr afi mesafenin; aile ziyaretlerinin ve dola yısı yla aile b a ğlarını n boz ulm asına neden olacak nitelikte bir faktör olduğunu belirtmektedir ( Baş vuru No. 19302/09 ve 49089/12, § 60, 72).
16. Anayasa Mahkemesi de hükümlü ve tut uklul arın özel ve aile ha yatı n a sa ygı gösterilmesi hakkını n, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tut uklul arın ailesi ve yakınl arı yla tem asını devam ettirecek önlemleri alm asını zorunlu kıl dığını beli rtmi şti r (B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 48). A yrıc a Mahkeme, aile haya tı na sa ygı hakkı kap samı nda, tutuklu ya da hükümlünün aile ha yatı nı sürdürmesini sağl ama ya yönelik olarak devletin üstlenmesi gereken birtakım yükümlülükler ortaya çıkabi lece ğini , bu anlamdaki pozitif yükümlülüklerin gereklerinin de her somut ola yın kendine özgü koşul larına göre de ğişi kli k göster ebil ec e ğini beli rtmi şti r (B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 47) .
17. Öte taraftan, Avrupa Cezaevi Kurall arı ve Birleşmi ş Milletler taraf ından kabul edilen Prensipler
Bütünü ’nde (Bkz. 9 ve 10 numaralı paragraflar) mahpusların mümkün olduğunc a evlerine/ikametlerine ya kın kurumlarda barındı rılması gerekti ği belirtilmektedir. Konuya il işki n olarak A İHM de -niteli ği ge re ği barındırdığı güçlükleri de dikkate alarak- cezaevi sisteminin düzenlenmesinde ulusal makaml arın takdir yetkisine sahip oldu ğunu , ancak cezaevi da ğıl ım ında mahkûmların en az ından baz ı aile ve sosyal ba ğların korunması menfaatini dikkate alm ası ger ekti ğin i vurgulamakta ve bu bağl amda da Avrupa Cezaevi
Kurall arında belirtilen aile ba ğlarını n kopa rılmas ını n önlenmesi ve mümkün olduğu takdirde tut uklul arın ikamet yerlerine yakın bulunan cezaevlerine dağıl mala rına imkân sağl anması ger ekti ği ilkesini desteklemektedir ( B aşvuru No. 19302/09 ve 49089/12, § 70).
18. Konuya il işkin ulusal mevzuata bakıl dığında, 5275 sa yıl ı K anun’un 53 ve 116 ncı maddeleri ile 167 No lu Genel ge’nin 13 üncü maddesinden, tut uklul arın kendi istekleriyle nakillerini talep edebilecekleri sonucuna varılmaktadır. İdare tar afından da b aşvur anın talebi bu kapsamda değerlendiril mi ş ve talep, nakil talep edilen ceza infaz kurumlarını n kapasitelerinin ve bununla birlikte ilgili Kurumlarda terör suçundan tutuklu/hükümlülere a yrı lan odaların kapasitelerinin dolu olm ası nedeniyle reddedil mi şti r. Gerçekten de
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
İdarenin cevabi yaz ısı nd a, başvuranın nakil talep ett iği Kuruml arın kapasitelerinin %100’ün oldukça üzerinde olduğu görülmektedir (Bkz. 2.4. no lu para.).
19. İd are ta rafınd an ret işl emi nin gerekçesi olarak gösterilen kapasite dolul uğu hususu, hem tutuklu/hükümlülerin ceza infaz kurumlarınd a insan onuruna yar aşır koşul larda b arındırılm aları hem de kurum düzeninin korunması hususunda taşı yabil e c eği riskler bakım ından göz önüne alı nmalıdı r. Açıkl anan bağl amda, İdarenin söz konusu ret gerekçesinin m eşru amaçlara dayan dı ğı değerlendiril mi şti r.
20. Bununla birlikte, incelenen başvurud a başvu ra nın Kırıkkale ili Keskin ilçesinde bulunan bir Ceza İn faz
Kurumunda barındırıldı ğı, ailesinin ise Uşak ilinde ikamet ett iği, belirtilen iki yer ar asındaki mesafenin ya kl aşık 500 km oldu ğu ve İda reden alı nan cevabi yaz ıdan da son alt ı ay içerisinde başvur anın herhangi bir aile üyesi tara fından ziyaret edilmediği görülmektedir.
21. Yukarıda yapıl an aç ıkl amalar, yer verilen Mahkeme k ara rları ve tüm dosya kaps amı nda ya pıl an incelemede; başvur anın nakil talebinin kapasite dolul uğu nedeniyle reddedilmesi işl emi nde 5275 sa yıl ı
Kanun ve 167 No lu Genelge hükümlerine a ykırılı k bulunm adığı, ancak bununla birlikte, başvuranı n aile ha ya tı na sa ygı hakkı gözetilerek, nakil koşul larını taşım ası ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmesi gibi), nakil talep ettiği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağl anamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulun ması durumunda, nakil talebinin yeniden de ğe rle ndiril mesi ge rekti ği kanaatine varılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım l anan Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygul anmasına İli ş ki n Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli k’in ” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde, İda rec e herhangi bir iyi yönetim ilkesine a ykırı d avranıl dı ğı yönünde bir tespite varılm amışt ır.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın, Başvur ana ve Adalet Bakanlı ğına tebliğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr