|
ÖZET: Başvuran, tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda eğitsel, sosyal ve sportif faaliyetlere katılma hakkının kısıtlandığını iddia etmiştir. Danıştay, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri ve Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında Genelge çerçevesinde, bu tür etkinliklerin İdare ve Gözlem Kurulu kararı ile durdurulabileceğini belirtmiştir. Başvuranın, Fetö/Pdy terör örgütü mensubu olarak tutuklu bulunması nedeniyle, güvenlik gerekçesiyle bu kısıtlamaların yapıldığını vurgulamıştır.
Sonuç olarak, başvuranın iddialarının hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığına karar verilmiştir. Ceza infaz kurumlarının güvenliğini sağlamak amacıyla alınan tedbirlerin, mevcut mevzuat çerçevesinde meşru bir zemin taşıdığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın taleplerinin reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 13423-13423 |sayi|94019529-101.07.05-E.94019529-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2018/2732 2018/ 2732
KARAR TARİHİ : 30/07/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumunda sınırlandırılan hakları ile ilgili gereğinin yapılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 05/03/2018 5.3.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 05/ 03/ 2018 tarihinde yaptığı başvurusunda, Kurumumuza 23/ 11/ 2017 tarihinde yaptığı başvurusu üzerine Gönderme Kararı verildiğini, kararın Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’ne ilişkin olan hususlardan bazılarının cevaplanmadığını, tutuklu bulunduğu kurumda, eğitsel, sosyal ve sportif faaliyetlere, kısaca “ortak etkinliklere” katılmasına izin verilmediğini, belirli sayıda kitap bulundurulmasına izin verildiğini, radyo kullanımına izin verilmediğini, resmi sınavlara başvurmasına izin verilmediğini, pembe oda hakkının sınırlandırıldığını ifade ederek kurumun uygulamalarında insan haklarına saygılı olmasını, söz konusu mağduriyetlerinin yok sayılmamasını talep etmiştir .
1.1. Kurumumuza 23/ 11/ 2017 tarihinde yapılan başvuruda, Tipi Kapalı Ceza infaz
Kurumu’nda yaşadıkları ile ilgili olarak; 1.2. Aileleri tarafından gönderilen kitaplardan aynı anda en fazla 10 tanesinin üzerinde bulunmasına müsaade edildiğini,
1 / 161.3. Kapalı spor salonundan faydalanmak maksadıyla muhtelif tarihlerde verilen dilekçelerin dikkate
alınmadığını, futbol sahasının kullanılmasına ilişkin dilekçe yazdıklarını ancak müsaade edilmediğini, 1.4.Kurum bünyesinde açılan eğitici veya hobi ve branş /meslek kurslarından faydalanmalarına izin verilmediğini, radyo kullanımına yasak getirildiğini, 1.5.Kurum bünyesinde veya dışarıdaki kurum ve kuruluşların yaptığı sınavlara katılma haklarının yasaklandığını, 1.6.Pembe Oda hakkına yasak getirildiğini, Belirterek, gereğinin yapılmasını talep etmiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü’ne, 27/ 03/ 2018 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Genel Müdürlüğün 27/ 04/ 2018 tarihli cevabi yazısında; 2.1. “Adı geçenin, 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin 07/ 02/ 2017 tarihli ve sayılı müzekkeresi ile “Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak” suçundan tutuklanarak Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumuna alındığı, 21/ 02/ 2018 tarihinde Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledildiği, 2.2. Ceza infaz kurumlarında ortak etkinliklerin, Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 45/ 1 nolu Genelge’nin “Ortak Etkinlikler” başlıklı 3’üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca yaptırıldığı, anılan Kurumda da ilgili mevzuat hükmü gereğince ortak etkinliklerin yaptırıldığı, 2.3. Öte yandan, anılan Genelge’nin “Ortak Etkinlikler” başlıklı 3’üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca, ortak etkinliklerin İdare ve Gözlem Kurulu kararı ile kısa veya uzun süreli olarak durdurulabildiği, 2.4. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma” başlıklı 67’nci maddesindeki düzenleme ile ceza infaz kurumlarında bulunan terör örgütü mensubu hükümlü ve tutukluların örgütsel bağlantılarım kesilmesi ve radyo yayınları kullanılarak verilen talimatların engellenmesi amacıyla sadece FM bandı bulunan radyoların ceza infaz kurumları kantininde satışının sağlandığı, bu kapsamda anılan Kurum İdare ve Gözlem Kurulu tarafından karar alınarak söz konusu FM bandı haricindeki diğer radyoların toplatıldığı, radyolarda yapılan inceleme sonucunda toplanan radyoların tamamında “AM, MW, SW, LW” bantlarında yayın yaptığının belirlendiği, bahsi geçen radyoların hükümlü ve tutukluların sevki veya tahliyesi esnasında kendisine verilmek üzere Kurum İdare ve
Gözlem Kurulunun 07/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı kararı ile emanet eşya deposuna kaldırıldığı, 2.5. 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun
2 / 16Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un Sınavlara ilişkin
Tedbirler başlığı 4’üncü maddesine istinaden terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz kurumlarında bulunanların resmi sınavlara başvurularının alınmadığı, 2.6. 30 Mart 2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe giren Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin, Ödüllendirilebilecek ‘Tutum ve
Davranışlar’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Hükümlü ve tutuklulara Ödül verilirken bunların bir hak değil, teşvik esaslı ayrıcalık olarak verilebileceği göz ardı edilemez”; (d)
bendinde, “Kurumun fiziki yapısı, personel sayısı, mali ve sosyal imkanları ile mevcut doluluk durumu dikkate alınır”; Anılan Yönetmeliğin 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile verilecek ödülün türüne, sayısına, süresine veya geri alınmasına
Kurul tarafından karar verilir .” hükümlerine yer verildiği, 2.7. Açıklanan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, ceza infaz kurumlarında sosyal, kültürel ve sportif faaliyetler ile sohbet faaliyetleri ve Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi
Hakkında Yönetmelik’ten faydalanma hususları güvenlik bakımından tehlike yaratmayacak şekilde, kurumun fiziki yapısı, kapasitesi, ziyaretçi sayısı ile hükümlü ve tutuklu suç profili gibi hususlar dikkate alınarak, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunca alınan kararlar doğrultusunda düzenlendiği, 2.8. Adı geçenin, 3. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 11/ 04/ 2018 tarihli ve sayılı kararı ile ceza infaz kurumundan tahliye edildiği”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür .
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumu Müdürlüğü’ne, 25/ 05/ 2018 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’nün 30/ 05/ 2018 tarihli cevabi yazısında; 3.1. “Olağanüstü hal süresince Kurum asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşürecek, toplumsal infiale ve toplu hareketlere sebebiyet verebilecek Fetö/Pdy terör örgütü mensuplarının sosyal, kültürel ve sportif aktivitelere tedbiren geçici olarak katılmamalarına dair İdare ve Gözlem Kurulunca karar verildiği ancak, söz konusu örgüt mensubu tutuklu/hükümlülerin kurum kantininden talep etmeleri ve emanet para hesabından ücretinin kesilmesi sureliyle top temin edebildikleri ve havalandırma bahçesinde spor faaliyetleri kapsamında istifade edebildikleri anlaşılmıştır .
3.2.Kurumumuzda hükümlü ve tutuklulara kitap sınırlandırması bulunmamakta olup, Kurumumuz eski tutuklusu ‘e ait kayıtlarımızın tetkikinde yanında 30 kitap ve 30 dergi bulunduğu anlaşılmıştır .
3.3. Bazı terör örgütü mensuplarının radyo kanalı frekanslarını kullanarak haberleşme sağladıklarına ilişkin kuvvetli duyumların alınması ve bu şekilde toplu hareketlerin meydana gelebileceği kurumumuzda vuku bulan bir olayın diğer Ceza İnfaz Kurumlarına sirayet edebileceği değerlendirilerek, kurum asayiş ve güvenliğinin sağlanması için oda ve koğuşlarda merkezi sistem radyo yayını yapıldığı da nazara alınarak, sayılı İdare ve Gözlem Kurulu kararınca, kurum kantininde satılan radyoların tedbiren toplatılarak emanet eşya biriminde muhafaza
3 / 16edilmesine karar verildiği, radyoların FM bandı harici band bulundurması ve tutuklunun suç türü
nedeniyle bahse konu radyolardan istifade edemediği, 3.4. 22 Kasım 2016 tarih ve 29896 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 677 Karar sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 4.
Maddesinde “Terör Örgülü üyeliği veya bu örgütlerin çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezi sınavlar ile örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlara giremezler .” Denildiği ve bu yönde
Kurumumuzca işlem yapıldığı, adı geçenin Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma (Fetö/Pdy) suçundan tutuklu olması nedeniyle sınavlara giremediği anlaşılmıştır .
3.5. Kurumumuzun yeni açılmış olması münasebetiyle Kurumumuz hükümlü ve tutuklularının ödüllendirilmesi kapsamında eş görüş odaları (pembe odalar) ancak 2017 Kasım ayı içerisinde uygulamaya konulmuştur . Tutuklunun, eş görüşmesi talebi ile ilgili Kurumumuz idaresine hitaben yazılmış herhangi bir talep dilekçesinin bulunmadığı, Kurumumuz tutuklu ve hükümlülerinin imkanlar ölçüsünde bu ödülden istifade edebildikleri, tutuklu ‘in; Hükümlü ve
Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’in 8. Maddesinde belirtilen tutum ve davranışlar kapsamında değerlendirilmediği, ayrıca anılan yönetmeliğin 5. Maddesinin (c)
Fıkrasında “Hükümlü ve tutuklulara ödül verilirken bunların bir hak değil, teşvik esaslı ayrıcalık olarak verilebileceği göz ardı edilemez .” dendiği, bu itibarla söz konusu pembe odanın bir hak olmadığı ancak bir ödül olduğu, tutuklunun iddia etliği gibi hakkında bir sınırlandırmanın söz konusu olmadığı anlaşılmış olup sonuç itibari ile; 3.6. Tutuklu ‘in Kurumumuzda barındırıldığı süre zarfında iddia ettiği gibi hak ihlalinin söz konusu olmadığı, mevzuata uygun olarak kurum asayiş ve güvenliğinin devamının sağlanması yönünde kararların alındığı, keyfi bir uygulamanın söz konusu olmadığı, kayıtlarımızın tetkiki, ilgili mevzuat maddeleri ve KHK’lardan anlaşılmıştır .”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “ Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .” 5. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “( 3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . ( 4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi ” başlıklı 5. maddesi;
4 / 16“( 1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum
ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir . ( 2) Ancak; a)
Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk
Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır .” şeklinde düzenlenmiştir .
7. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun “Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar” başlıklı 35. maddesinde “ ( 1) Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veya bulunduramayacakları kişisel eşya, gıda, tıbbî malzeme ve diğer ihtiyaç maddeleri yönetmelikle düzenlenir .”; 7.1. ‘‘ Ödüllendirme ’’ başlıklı 51. maddesinde ‘‘ ( 1) Hükümlüler, kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine etkin katılımları, kurum düzenine karşı tutumları ve kendilerine verilen işlerdeki gayretleri dikkate alınarak teşvik esaslı ödüllerden yararlandırılabilirler .
( 2) Bu madde hükümleri, çocuk hükümlüler için de geçerlidir .
( 3) Hükümlülere verilebilecek ödüller şunlardır :
a) Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan evli hükümlüler, en geç üç ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar eşleri ile kurum veya eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın mahrem şekilde görüştürülebilir .
b) Çocuk hükümlülere, en geç iki ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar ana ve babasıyla veya vasisiyle kurum ya da eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın aile görüşmesi yaptırılabilir .
c) Haftalık ziyaret süresi iki saate kadar uzatılabilir .
d) Kapalı ziyaret yerine açık ziyaret yaptırılabilir .
e) Üst üste kullanılmayan en fazla üç haftalık ziyaret süresi toplu olarak kullandırılabilir .
f) Haftalık telefonla görüşme süresi veya sayısı iki katına kadar artırılabilir .
g) Sosyal, kültürel veya sportif etkinliklerden öncelikli veya daha uzun süreli yararlanmaları sağlanabilir .
h) Haftalık harcama miktarı yarı oranında artırılabilir .
ı) Tek kişilik odalarda televizyon bulundurma imkânı verilebilir .
j) Hediye verilebilir .
k) Takdir belgesi veya tavsiye mektubu verilebilir .
( 4) Ödüllendirme sisteminin usul ve esasları ile bu ödüllerden yararlanmanın kapsam ve şartları, suç türleri dikkate alınarak yönetmelikle belirlenir . ’’; 7.2.“Kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü” başlıklı 60. maddesinde “ ( 1) Ceza infaz kurumlarında, olanaklar elverdiğince, kültürün ve sanatın çeşitli dallarını temsil eden programlar hazırlanır ve hükümlülerin bunlara katılmaları hususundaki usûller düzenlenir .
( 2) Bu programların temel hedefi, hükümlülerin ifade yeteneklerini geliştirmelerini ve bilgilerini artırmalarını sağlamaktır .
5 / 16( 3) Kurumun kültür ve sanat programları, Adalet Bakanlığınca belirlenen esaslara göre kurum en
üst amiri tarafından düzenlenir . Bu maksatla Devletin kültür ve sanat işleriyle görevli kuruluşları gerekli yardımları yaparlar .
( 4) Hükümlülerin ifade özgürlüğü çerçevesinde gerçekleştirebilecekleri yayın etkinlikleri, kurumda çalışma esaslarını düzenleyen hükümlere ve bu husustaki koşullara bağlıdır .”; 7.3. “Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı” başlıklı 67. maddesinde “( 1) Hükümlü, ceza infaz kurumlarında merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir .
( 2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir . Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır . Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz .
( 3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir . Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir . Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz . Ancak, Adalet Bakanlığının uygun görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz kurumuna alınmasına izin verilebilir .
( 4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir .”; 7.4. “Beden eğitimi” başlıklı 87. maddesinde “ ( 1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır .
( 2) Açık havada çalışmayan veya kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüye, hava koşulları elverdiği ölçüde, günde en az bir saat açık havada gezinmek olanağı verilir . Bu süre içerisinde bireysel spor da yapılabilir . Kurum dışındaki etkinliklere açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlüler katılabilirler .”; 7.5. “Kütüphane ve kurslardan yararlanma” başlıklı 88. maddesinde “ ( 1) Hükümlü, çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre idarece tertiplenen kurslara katılabilir ve kütüphaneden yararlanabilir . Bu konudaki programlar uzmanların önerileri ve hükümlünün istekleri dikkate alınarak kurum yönetimince belirlenir .”; 7.6.‘‘ Tutukluların Yükümlülükleri’ ’ başlıklı 116. maddesinde ‘‘ ( 1) Bu Kanunun; (…) nakiller, disiplin nedeniyle nakil, zorunlu nedenlerle nakil, hastalık nedeniyle nakil, nakillerde alınacak tedbirler, (…) konularında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ila 88 inci maddelerinde düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir .’’ ; 8. 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Sınavlara ilişkin tedbirler” başlıklı 4. maddesinde “ ( 1) Terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile
6 / 16örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından
ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlara giremezler .”; 9. 22 Kasım 2016 tarih, 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Sınavlara ilişkin tedbirler” başlıklı 4.
maddesinde “ ( 1) Terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlara giremezler .”; 10.Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Tüzük’ün “Kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü” başlıklı 85. maddesinde “( 1)
Kurumlarda, olanaklar elverdiğince, kültürün ve sanatın çeşitli dallarını temsil eden programlar hazırlanır ve hükümlülerin bunlara katılmaları hususundaki usûller düzenlenir . Bu programların temel hedefi, hükümlülerin ifade yeteneklerini geliştirmelerini ve bilgilerini artırmalarını sağlamaktır .
( 2) Kurumun kültür ve sanat programları, ulusal, yerel ve kültürel değerler de dikkate alınarak
Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, kurumun en üst amiri tarafından düzenlenir . Bu maksatla
Devletin kültür ve sanat işleriyle görevli kuruluşları gerekli yardımları yaparlar .
( 3) Hükümlüler ifade özgürlüğü çerçevesinde yayın etkinliklerinde bulunabilirler . Ancak, bunun için hükümlünün kurumda bulunan çalışma esaslarını belirten koşullara, kurumun fiziki ortamına ve iç güvenliğine uygun hareket etmesi zorunludur .”; 10.1. “Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlanma hakkı” başlıklı 90. maddesinde “( 1) Hükümlü, kurumlarda merkezî yayın sistemi bulunduğu takdirde bu sisteme bağlı olarak radyo ve televizyon yayınlarını izleme hakkına sahiptir .
( 2) Merkezî yayın sistemi bulunmayan kurumlarda, yararlı olmayan yayınların izlenmesini ve dinlenmesini engelleyecek önlemler alınmak suretiyle bağımsız anten kullanılarak televizyon ve radyo izlenmesine ve dinlenmesine izin verilir . Bu cihazlar, bedeli kendisi tarafından ödenmek koşuluyla hükümlü adına kurumca satın alınır . Her ne biçimde olursa olsun dışardan gelenler tarafından getirilen radyo, televizyon ve bilgisayarlar kuruma alınmaz .
( 3) Kapalı ve açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir . Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir . Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz . Ancak, Bakanlığın uygun görmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın kuruma alınmasına izin verilebilir .
( 4) Bu haklar, idare ve gözlem kurulu kararı ile tehlikeli hükümlü oldukları saptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir .
( 5) İşlediği suçun nitelik ve işleniş biçimi göz önüne alındığında, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan, kurumdaki tutum ve davranışlarıyla, suç işlemek amacıyla kurulan silâhlı örgütün yöneticiliğini yapmaya devam eden, bu konuda herhangi bir yöntemle, kurum içi veya dışındaki kişilere talimat veya mesaj veren hükümlülerin, idare ve gözlem kurulu kararıyla televizyon
7 / 16yayınlarını izlemesine ve bilgisayar ile internetten yararlanmasına izin verilmez .”;
10.2. “Beden eğitimi” başlıklı 131. maddesinde “( 1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır .
( 2) Açık havada çalışmayan veya kapalı kurumlarda bulunan hükümlüye, hava koşulları elverdiği ölçüde, günde en az bir saat açık havada gezinmek olanağı verilir . Bu süre içerisinde bireysel spor da yapılabilir . Kurum dışındaki bu tür etkinliklere açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlüler katılabilir .” ; 10.3. “Kütüphane ve kurslardan yararlanma” başlıklı 132. maddesinde “( 1) Hükümlü, çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre kurum idaresince düzenlenen kurslara katılabilir ve kütüphaneden yararlanabilir . Bu konudaki programlar uzmanların önerileri ve hükümlünün istekleri dikkate alınarak kurum idaresince belirlenir .
( 2) Genel iyileştirme programı uygulanmayan hükümlüler, her zaman kütüphaneden yararlanabilir ve düzenlenen kurslara katılabilir .
( 3) Bu madde hükmüne göre düzenlenecek kursların konusu, süresi, saati ve bunlardan hükümlülerin yararlanma koşulları kurum iç yönetmeliği ile belirlenir .”; 10.4.‘‘Ödüllendirme’’ başlıklı 159. maddesinde ‘‘( 1) Kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, iyileştirme etkinliklerine ilgileri ve uyumları, kurum düzenine karşı tutumları, kendilerine verilen işlerdeki gayretleri gibi beklenen davranış ve tutumları gösteren hükümlülere teşvik esaslı ayrıcalıklar tanınır .”; 10.5. ‘‘Ödüllendirilecek tutum ve davranışlar ’’ başlıklı 160. maddesinde ‘‘ ( 1) Hükümlülerin
ödüllendirilecek tutum ve davranışları şunlardır :
a) Katılması gereken iş, eğitim, öğretim ve benzeri faaliyetlerde devamsızlığı bulunmamak, b) Davranışları ile arkadaşları ve çevresine iyi örnek olmak, c) Kurum içi ve dışındaki spor, sanat, kültür ve sosyal faaliyetlerde veya yarışmalarda başarı göstermek, d) İyileştirme faaliyetlerinde gösterdiği davranışlarla bu çalışmalara katkı sağlamak, e) Kurumun araç, gereç ve donanımlarını koruma ve kullanmada örnek olmak, f) Sağlık ve güvenlik konularında örnek tutum ve davranışlar içerisinde olmak .’’ , 10.6. “Tutuklulara uygulanacak hükümler ve yükümlülükleri” başlıklı 186. maddesinde “( 1)
Tüzüğün; 1, 4, 6, 9 ilâ 14, 22, 24 ilâ 27, 29 ilâ 31, 40 ilâ 46, 67 ilâ 73, 75 ilâ 96, 99 ilâ 108, 110 ilâ 117, 119 ilâ 132, 143 ilâ 171, 174, 176 ilâ 179, 185, 188, 189 uncu maddelerinde düzenlenmiş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir”; 11. 25848 Resmi Gazete sayılı Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler
Hakkında Yönetmelik’in “Amaç ve Kapsam” başlıklı 1. maddesinde “Bu Yönetmeliğin amacı, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların koğuş, oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri kişisel eşya, gıda, tıbbi malzeme ve diğer ihtiyaç maddelerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir .
Bu Yönetmelik, ceza infaz kurumlarında kalmakta olan hükümlü ve tutukluları kapsar.”;
8 / 1611.1. “Süreli veya süresiz yayınlar ile kitaplar” başlıklı 8. maddesinde “Hükümlü, mahkemelerce
yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir .
Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir . Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz .
Kurum güvenliğini tehlikeye düşüren veya müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez .”; 11.2. “Elektrikli eşyalar” başlıklı 9. maddesinde “ Koğuş, oda ve eklentilerinde, kantinden temin edilmek koşuluyla, bir adet otuzyedi ekran televizyon ile elektrikli su ısıtıcısı, saç kurutma makinesi ve büro tipi buzdolabı ile kurumun bulunduğu coğrafi bölgenin iklim koşulları dikkate alınarak, her koğuş veya odada bir adet vantilatör bulundurulmasına izin verilebilir . Ayrıca her hükümlü, kurum kantininden satın almak kaydıyla bir adet kulaklıklı küçük el radyosu bulundurabilir .”; 12. 28603 Resmi gazete sayılı Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında
Yönetmelik’in ‘‘Amaç’’ başlıklı 1. maddesinde “( 1) Bu Yönetmeliğin amacı, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesine ilişkin usul ve esaslar ile bu ödüllerden yararlanmanın kapsam ve şartlarını düzenlemektir .”; 12.1. “Ödüllendirmeye İlişkin Temel İlkeler ve Denetim” ana başlıklı “Temel ilkeler ” başlıklı 5.
maddesinde “( 1) Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili olarak aşağıdaki ilkelere uyulur :
a) Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile ulaşılmak istenen temel amaç; bu kişilerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak suretiyle insan haklarına saygılı, hukukî ve toplumsal kurallara bağlı bireyler olmalarını teşvik etmektir .
b) Hükümlü ve tutuklulara; ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî görüşleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz ve sırf bu nedenlerle ayrıcalık tanınamaz .
c) Hükümlü ve tutuklulara ödül verilirken bunların bir hak değil, teşvik esaslı ayrıcalık olarak verilebileceği göz ardı edilemez .
ç) Hükümlü ve tutuklulara; işledikleri suçun türü, koşullu salıverilme tarihi, kişisel özellikleri ve ihtiyaçları, bedensel ve psikolojik yapısı, eğitim durumu ve mesleği göz önünde bulundurularak en uygun ödül verilir ve bu karar ilgiliye bildirilir .
d) Ödüllendirmede; kurumun fizikî yapısı, personel sayısı, malî ve sosyal imkânları ile mevcut doluluk durumu dikkate alınır .
e) Hükümlü ve tutuklulara, gerekli şartları taşımaları hâlinde aynı anda birden fazla ödül verilebilir .
f) Aynı odada kalan veya ortak etkinliklere katılan hükümlü ve tutuklulara, gerekli şartları taşımaları
9 / 16hâlinde birlikte yararlanabilecekleri bir ödül verilebilir .
g) Hükümlü ve tutuklular hakkında disiplin soruşturmasına başlanılması veya ödüllendirilen tutum ve davranışlarının ortadan kalkması hâlinde ödüllendirme kararı Kurul tarafından derhâl geri alınır ve bu karar ilgiliye tebliğ edilir .
ğ) Hükümlü ve tutuklular, kuruma kabul işlemleri sırasında bu Yönetmelikte yer alan düzenlemeler hakkında bilgilendirilir” ; 12.2. “Ödüllendirilebilecek tutum ve davranışlar” başlıklı 8. maddesinde “( 1) Disiplin cezası almamış veya kaldırılmış hükümlü ve tutuklulardan aşağıda sayılan tutum ve davranışların bir veya birkaçını sergileyenler, diğer davranış türlerine de açıkça aykırı davranmamaları hâlinde
ödüllendirilebilir :
a) Tutum ve davranışları ile diğer hükümlü ve tutuklulara iyi örnek olmak, b) İyileştirme faaliyetlerine geçerli mazeret dışında sürekli ve etkin bir şekilde katılarak kişisel gelişim göstermek, c) İş, eğitim ve öğretim faaliyetlerine geçerli mazeret dışında sürekli katılarak üstün başarı göstermek, ç) Kurumdaki kişisel ve ortak kullanım alanları ile bu yerlerde bulunan eşyaların temizlik, düzen ve korunmasına azami özen göstermek, d) Kurum içi ya da dışındaki sosyal, kültürel veya sportif faaliyetlere sürekli ve etkin bir şekilde katılarak kişisel gelişim göstermek, e) Kurum işleyişini sürdürmek için gerekli olan kurum iç hizmetlerinin yerine getirilmesinde istekli olmak ve üstün gayret göstermek, f) Uyuşturucu, alkol veya sigara bağımlısı olup da bu bağımlılıktan kurtulmak için kurumca yürütülen eğitim veya tedavi programlarına katılarak bu konuda gelişim göstermek, g) Kurum asayiş ve düzenini tehlikeye düşürebilecek hukuka aykırı bir eylemin ortaya çıkarılmasını sağlamak .”; 12.3. “Ödüllendirmede yetkili merci” başlıklı 9. maddesinde “ ( 1) Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile verilecek ödülün türüne, sayısına, süresine veya geri alınmasına Kurul tarafından Ek- 1’de yer alan form doldurulmak suretiyle karar verilir .”; 12.4. “Eş görüşmesi ödülü” başlıklı 11. maddesinde “( 1) Kapalı ceza infaz kurumundaki hükümlü ve tutuklulara, en geç üç ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmi dört saate kadar eşleriyle kurumun bu tür ziyaretler için ayrılan bölümünde ve personelin yakın nezareti olmaksızın mahrem şekilde eş görüşmesi ödülü verilebilir .”; 12.5. “Eş görüşmesi ödülünün süresi” başlıklı 13. maddesinin ilgili fıkralarında “( 1) Hükümlü ve tutuklulara, en erken ayda bir en geç üç ayda bir, üç saatten yirmi dört saate kadar eş görüşmesi
10 / 16ödülü verilebilir .
( 2) İlk görüşmenin süresi üç saat olarak belirlenir . Bu süre; hükümlü veya tutuklunun tutum ve davranışları, kurumun fizikî yapısı, personel sayısı ve mevcut doluluk durumu dikkate alınarak kademeli şekilde yirmi dört saate kadar artırılabilir .
( 4) Eş görüşmesinin gün ve saati, kurumun fizikî yapısı, personel sayısı ve mevcut doluluk durumu ile hükümlü ve tutukluların talepleri dikkate alınarak 09:00 ilâ 17:00 saatleri arasında başlayacak şekilde belirlenir .”; 13. Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 45/ 1 No’lu
Genelge’nin “Ortak Etkinlikler” başlıklı 3. bölümün ilgili maddelerinde “( 1) Hükümlü ve tutuklular işledikleri suçlara, kurumdaki davranışlarına, ilgi ve yeteneklerine göre gruplandırılarak, güvenlik bakımından tehlike yaratmadığı ölçüde, kendileri için hazırlanmış iyileştirme programları çerçevesinde eğitim, spor, meslek kazandırma ve çalışma ile diğer sosyal ve kültürel faaliyetlere katılırlar . Bu faaliyetler yüksek güvenlikli kurumlar ile diğer kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde on kişiyi aşmayacak gruplar hâlinde yürütülür . Programların süresi ve katılacak hükümlü tutuklu sayısı her programın özelliği, güvenlik koşulları ve kurumun olanakları dikkate alınarak idare ve gözlem kurulunca belirlenir . İyileştirme programlarının amaca aykırı sonuçlar verdiği tespit edilen hükümlü ve tutuklular yönünden bu uygulamaya son verilebilir veya gerekli değişiklikler yapılabilir .
( 2) 13/ 12/ 2004 tarih ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 102/ 1 maddesi ile Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları
Hakkındaki R ( 87) 3 sayılı Tavsiye Kararına Ek 70.1 maddesi ve Avrupa Konseyi Bakanlar
Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında Rec ( 2006) 2 sayılı Tavsiye
Kararına Ek 7’nci maddesinde ifade edildiği üzere hükümlü ve tutukluların topluma uyum sağlama çabalarının desteklenmesi için özellikle aileleri, kişiler ve sosyal kuruluşlarla olan ilişkilerinin korunması ve geliştirilmesi ile eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinde kuruma yardımcı olmak üzere mümkün olduğunca toplumsal kuruluşlardan ve sosyal hizmet servislerinden yardım alınır .
( 3) Ortak etkinliklere katılacak hükümlü ve tutukluların gruplandırılması, programların amaca aykırı sonuçlar verdiği tespit edilen hükümlü ve tutuklular yönünden uygulamaya son verilmesi veya gerekli değişikliklerin yapılması hususlarında idare ve gözlem kurulunca karar alınır .
( 4) Kurumda kapalı ve açık spor alanı, çok amaçlı salon, kreş, kütüphane, çalışma atölyelerinden biri veya bir kaçı bulunmadığı takdirde eğitim, spor, sosyal ve kültürel faaliyetler ile çalışma, mevcut olan alanlarda yaptırılır . Bu alanlardan hiç birinin bulunmaması durumunda, kurumun olanakları ölçüsünde uygun yerlerde bu çalışmalar için yer hazırlanır . Bu süre zarfında kendi oda ve koğuşları kullandırılabilir .
( 5) Psiko sosyal yardım servisi ve eğitim servisi birlikte her hükümlü ve tutuklunun ilgi ve yeteneklerini de dikkate alarak hangi programlara katılmasının uygun olacağına ilişkin bir rapor hazırlar ve yedi gün içinde kurum müdürüne verir . Kurum müdürü, raporu idare ve gözlem kuruluna sunarak, kişinin hangi programlara katılması gerektiğini karar altına aldırır ve karar zorunlu bir
11 / 16neden olmadıkça, idare tarafından 3 gün içinde uygulamaya konulur .
( 6) Ceza infaz kurumunda arama, denetleme, ziyaret ve benzeri özel durumlarda günlük uygulama programı ertelenebilir . Deprem, yangın gibi olağanüstü durumlar ile açlık grevi, ölüm orucu, firar, ayaklanma gibi acil durumlarda idare ve gözlem kurulu programı kısa veya uzun süreli olarak durdurabilir .
( 7) Hükümlü veya tutuklu, faaliyet veya uygulama programının değiştirilmesini isteyebilir .
İstek, idare ve gözlem kurulunca değerlendirilerek karara bağlanır .
( 8) Programları hazırlayan servisler, gerekli gördüğü hâllerde, programın değiştirilmesi veya süreli olarak durdurulması hakkında bir değerlendirme raporu düzenleyerek derhâl kurum müdürüne sunar. Kurum müdürü en geç 7 gün içinde raporu idare ve gözlem kuruluna intikal ettirerek, programın sürdürülmesi, değiştirilmesi veya süreli olarak durdurulması hakkında bir karar verilmesini ister . Programın değiştirilmesi veya süreli olarak durdurulması hakkında bir karar verilmesi hâlinde, yeni bir uygulama programı hazırlanır . İlgililer bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurabilir .
( 9) Programlara katılım hususunda alınan kararlar, hükümlü hakkında alınacak iyi hâl kararlarında değerlendirmeye alınır .
( 10) Programlara katılım konusunda sürekli isteksiz davrananlar veya mazeretsiz olarak üç defadan fazla faaliyetlere katılmayanlar hakkında, idare ve gözlem kurulunca programların iptali yönünde karar verilebilir .
( 11) Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlülerin sadece kendisiyle aynı ünitede kalan hükümlülerle birlikte, sınırlı olarak bu programlara katılmasına izin verilebilir .
( 12) Tehlikeli hâlde olduğu saptanan hükümlü ve tutuklular, bu programlara on kişiyi aşacak gruplar hâlinde katılamaz .
( 13) Güvenlik bakımından tehlike yaratmadığı ölçüde, idare ve gözlem kurulu tarafından belirlenen istekli hükümlü ve tutuklular, 10 kişiyi aşmayacak gruplar hâlinde ve idarenin gözetiminde, açık görüş alanlarında veya diğer ortak yerlerdeki sosyal faaliyetler çerçevesinde haftada toplam 10 saati aşmamak üzere sohbet amacıyla bir araya getirilebilir . Bu faaliyet hafta içerisinde açık görüş, avukat ve ziyaretçi görüşlerini aksatmayacak şekilde yaptırılır .
( 14) Hücreye koyma cezası alan hükümlü ve tutuklular, bu cezaları infaz edildikten sonra, diğer disiplin cezalarını alanlar ise cezalarının infaz koşulu aranmaksızın bu faaliyetlere katılır .
Aynı hükümlü veya tutuklu birden çok programa katılabilir .”; Düzenlemeleri yapılmıştır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit
12 / 16edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne
sunulmuştur .
DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Başvuranın, kurum bünyesindeki eğitsel, sosyal ve sportif faaliyetlere, kısaca “ortak etkinliklere” katılmasına izin verilmediği iddiası ile ilgili olarak yapılan değerlendirme; 15.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun “Beden Eğitimi” başlıklı 87. maddesinde “ Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır .” hükmü, Kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü” başlıklı 60. maddesinde “ ( 1) Ceza infaz kurumlarında, olanaklar elverdiğince, kültürün ve sanatın çeşitli dallarını temsil eden programlar hazırlanır ve hükümlülerin bunlara katılmaları hususundaki usûller düzenlenir” hükmü, “Kütüphane ve kurslardan yararlanma” başlıklı 88. maddesinde “ ( 1) Hükümlü, çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre idarece tertiplenen kurslara katılabilir ve kütüphaneden yararlanabilir .” hükmü ; Aynı Kanunu’nun 186. maddesinde ise, bu hükümlerin tutuklular için de uygulanabileceği düzenlenmiştir . Aynı şekilde Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkında Tüzük’ün 85 ve 131. maddelerinde bu maddeler yinelenmiştir .
15.2. Ceza infaz kurumlarında ortak etkinliklerin, Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 45/ 1 nolu Genelge’nin “Ortak Etkinlikler” başlıklı 3’üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca yaptırıldığı, bahsi geçen Genelge’nin “Ortak Etkinlikler” başlıklı 3’üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca, ortak etkinliklerin İdare ve Gözlem Kurulu kararı ile kısa veya uzun süreli olarak durdurulabildiği ( 13. Prgrf) düzenlenmiştir .
15.3. Gaziantep L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan gelen cevabi yazıda “Olağanüstü hal süresince Kurum asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşürecek, toplumsal infiale ve toplu hareketlere sebebiyet verebilecek Fetö/Pdy terör örgütü mensuplarının sosyal, kültürel ve sportif aktivitelere tedbiren geçici olarak katılmamalarına dair İdare ve Gözlem Kurulunca karar verildiği ancak söz konusu örgüt mensubu T/H lerinin kurum kantininden talep etmeleri ve emanet para hesabından ücretinin kesilmesi sureliyle top temin edebildikleri ve havalandırma bahçesinde spor faaliyetleri kapsamında istifade edebildikleri” bilgileri edinilmiş olup, yukarıda yer verilen ilgili mevzuat doğrultusunda, idarenin bu kararının hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı tespit edilmiştir .
16. Başvuranın radyo kullanımına izin verilmediği iddiası yönünden değerlendirme; 16.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 67. maddesinde ( 6.3.
prgrf), ilgili Tüzük’ün 90. maddesinde ( 9.1. prgrf), Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek
Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in 8. maddesinde ( 10.2. prgrf) tutukluların ceza infaz kurumlarında radyo bulundurabilecekleri düzenlenmiştir . Hem 5275 sayılı Kanun’da hem de ilgili
Tüzük’te radyo kullanımına ilişkin hakkın, idare ve gözlem kurulu kararı ile tehlikeli hükümlü oldukları saptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabileceği düzenlenmiştir .
13 / 16Bu hükmün 5275 sayılı Kanunu’nun 186. maddesi ( 10.6. prgrf) uyarınca tutuklulara
uygulanabileceği düzenlenmiştir .
16.2. Gaziantep L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan gelen cevabi yazıda “Bazı terör örgütü mensuplarının radyo kanalı frekanslarını kullanarak haberleşme sağladıklarına ilişkin kuvvetli duyumların alınması ve bu şekilde toplu hareketlerin meydana gelebileceği kurumumuzda vuku bulan bir olayın diğer Ceza İnfaz Kurumlarına sirayet edebileceği” nedeniyle kısıtlandığı, başvuranın ‘Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak’ suçundan tutuklandığı hususları dikkate alındığında, başvuranın radyo kullanımına izin verilmediği iddiası ile ilgili olarak hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir .
17. Belirli sayıda kitap bulundurulmasına izin verildiği iddiası yönünden değerlendirme; 17.1.Hem 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’ nda, hem de .
25848 Resmi Gazete sayılı Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler
Hakkında Yönetmelik’te tutuklu ve hükümlülerin “mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahip” oldukları düzenlenmiş olup, bu hususta belirli bir sayı belirtilmemiştir . Nitekim her ceza infaz kurumunun kapasitesi, barındırdığı kişi sayısı düşünüldüğünde bu hususta sayı belirtilmemiş olması gerekmektedir .
17.2. Gaziantep L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan başvuranın bulundurduğu kitap sayısı sorulduğunda, bu hususta kitap sınırlandırması bulunmadığı ve başvuranın üzerinde 30 kitap ve 30 derginin bulunduğu bilgileri edinilmiştir .
17.3. Ceza infaz kurumlarında, son yıllarda yaşanan yoğunluk nedeniyle, kurumda bulunan tutuklu-hükümlü kişilerin barındıkları yerdeki kişi sayısı düşünüldüğünde, her bir tutuklu-hükümlü için sınırsız sayıda kitap bulundurma hakkı verilemeyeceği açıktır .
17.4. Anayasa Mahkemesi benzer konuyla ilgili bir kararında “Başvurucuya on kitaptan daha fazla verilmemesinin sebebi olarak oda veya koğuş düzeninin bozulmasının önlenmesini göstermiştir .
Başvurucu hakkında derece mahkemelerinin kararları bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucunun ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin “kamu düzeni”nin sağlanması kapsamında
Devlet tarafından belirlenen amaçların ve faaliyetlerin uzantısı niteliğinde olduğu kanaatine ulaşılmış ve bunun da Anayasa’nın ifade özgürlüğüne ilişkin 26. Maddesinin ikinci fıkrası kapsamında meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır .” şeklinde karar vererek, cezaevinde hükümlü olarak bulunan başvurucunun odasında bulundurduğu kitap sayısının on ile sınırlandırılması ile elde edilmek istenen oda ve koğuş düzeninin sağlanması amacına ulaşmak için yapılan sınırlama işleminin ölçülü olmadığının söylenemeyeceğini belirtmiştir .( AYM Kararı, Başvuru
No: 2013/ 1821, 05/ 11/ 2014 Karar tarihi, § 39, § 56)
17.5.Yukarıda belirtilen gerekçelerle, başvuranın belirli sayıda kitap bulundurmasına izin verildiği iddiası ile ilgili olarak, başvuranın üzerinde bulunan kitap – dergi sayısı, kurum kapasitesi düşünüldüğünde, bu hususta hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir .
18. Resmi sınavlara başvuru hakkının kısıtlandığı iddiası yönünden değerlendirme;
14 / 1618.1. 22 Kasım 2016 tarih, 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Sınavlara ilişkin tedbirler” başlıklı 4. maddesinde ve 06/ 02/ 2018 tarih, 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Sınavlara ilişkin tedbirler” başlıklı 4.
maddesinde “ terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu bulunanların,, olağanüstü halin devamı ve kurumda barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezî sınavlar ile örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlara giremeyecekleri” hüküm altına alınmıştır . Başvuranın 07/ 02/ 2018 tarihinde tutuklandığı, ilgili KHK ve 7083 sayılı Kanun hükmü uyarınca resmi sınavlara başvuru hakkının kısıtlandığı anlaşılmıştır .
18.2. Yukarıda verilen Kanun hükmü uyarınca başvuranın resmi sınavlara başvuru hakkının kısıtlandığı iddiası ile ilgili olarak, herhangi hukuka ya da hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir .
19. Pembe oda hakkının sınırlandırıldığı iddiası yönünden değerlendirme; 19.1. 5275 sayılı Kanunu’nun 51. maddesinde ( 7.1. prgrf), ilgili Tüzük’ün 159 ve devamı maddelerinde ( 10.4. prgrf), hükümlülerin ödüllendirilebileceği düzenlenmiş, 28603 Resmi gazete sayılı
Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’te ( 12. vd. prgrf), ise bu maddelerin ayrıntısına yer verilmiştir . Söz konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde
‘‘Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile ulaşılmak istenen temel amaç; bu kişilerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak suretiyle insan haklarına saygılı, hukukî ve toplumsal kurallara bağlı bireyler olmalarını teşvik etmektir .’ ’ hükmüyle ödüllendirmenin amacından bahsedilmiştir . Aynı maddenin c bendinde “ Hükümlü ve tutuklulara ödül verilirken bunların bir hak değil, teşvik esaslı ayrıcalık olarak verilebileceği göz ardı edilemez .” hükmü ile ödül vermenin bir teşvik olduğu açıkça vurgulanmıştır .
19.2. Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’in 7. maddesinde ödül türleri sayılmış, 11 ve devamı maddelerde ise ‘Eş Görüşmesi Ödülü’nün ayrıntılarına yer verilmiştir .
Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük ( 10.5.
prgrf) ve Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’te ( 12.2. prgrf) hangi davranışların ödüllendirileceği açıkça belirtilmiştir . Söz konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 1.
fıkrasının (d) bendinde ödüllendirmede; kurumun fizikî yapısı, personel sayısı, malî ve sosyal imkânları ile mevcut doluluk durumu dikkate alınacağı düzenlenmiştir .
19.3. Başvuranın ‘eş görüşmesi ödülü’ uygulamada genellikle kullanılan deyimiyle ‘pembe oda’ hakkından yararlanıp yararlanmadığı ile ilgili Gaziantep L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan bilgi talep edilmiş olup, kurumlarının yeni açılmış olması nedeniyle eş görüş odalarının 2017 Kasım ayı içerisinde uygulamaya geçtiğini ve başvuranın bu hususta “idareye hitaben yazılmış herhangi bir talebinin olmadığı” belirtilmiştir .
19.4. Yukarıda ayrıntısı verildiği üzere, ‘Eş Görüşmesi Ödülünün’ HAK değil, TEŞVİK esaslı ayrıcalıklı olarak verilen ÖDÜL olduğu, ödülden yararlanmak için Tüzük’ün, Yönetmelik’in öngördüğü davranışların gerçekleştirilmesi gerektiğinden, ödüllendirmede kurumun fiziki yapısı,
15 / 16personel sayısı, mevcut doluluk oranlarına dikkat edilmesi ve başvuranın da talebi bulunmadığı göz
önünde bulundurulduğunda, başvuranın pembe oda hakkından yararlanmadığı iddiası ile ilgili olarak hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; 21. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edilmediği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine ve başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi