Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, ceza infaz kurumundaki yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve çeşitli taleplerine ilişkin şikayetlerde bulunmuştur. Danıştay, ceza infaz kurumlarının temel amacının, hükümlülerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak ve suç işlenmesini önlemek olduğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, infaz sürecinin sadece cezanın uygulanması değil, aynı zamanda hükümlünün topluma kazandırılması için gerekli iyileştirme programlarının uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.

Başvuranın taleplerinin çoğunun reddedilmesi, idarenin hukuka uygun işlemleriyle ilişkilendirilmiştir. İdare, başvuranın etkinlik ve kurslardan yararlanma taleplerinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiş, ancak diğer taleplerinin hukuka aykırı olmadığını ifade etmiştir. Ceza infaz kurumlarındaki yaşam koşullarının, uluslararası standartlara uygun olduğu ve başvuranın iddialarının somut delillerle desteklenmediği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın şikayetleri reddedilmiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/6108-S.21.9850

BAŞVURU NO : 2020/98732

KARAR TARİHİ : 15/04/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın bulunduğu ceza infaz kurumunun fiziki şartlarının iyileştirilmesi ve muhtelif talepleri hakkında.

BAŞVURU TARİHİ : 19/10/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvurucu tarafından özetle, 06/05/2020 tarihinde Adalet Bakanlığına dilekçe gönderdiğini, Adalet

Bakanlığına yazdığı dilekçesinde; kaldığı koğuşun çok kalabalık olduğunu, açık cezaevine çıkma ve denetimli serbestlik konusunda tarafına herhangi bir bilgilendirme yapılmadığı için bu konuda ne yapması gerektiğini bilmediğini, idareye ile infaz hakimliğine ve ağır ceza mahkemesine başvuru yaptığı halde etkinlik kurs atölyeden yararlandırılmadığı gibi etkinlik faaliyetlerine de dahil edilmediğini, 46 aydır cezaevinde olduğu ve hiçbir disiplin cezası almadığı halde ödül görüşlerinden faydalandırılmadığını, dilekçelerinin kurum içerisinde kaybolduğunu, bazı dilekçelerinin kurum dışına gönderilmediğini, bazı evrakların fotokopisini çektirmede sıkıntı yaşadığını, bazı cezaevlerinde serbest olan şeylerin diğerlerinde yasak olduğunu ve bunun giderilmesini, kantinler arasında standardın olması gerektiğini, bulunduğu cezaevinin yanında yapılan yeni cezaevine tutuklu ve hükümlülerden bazılarının sevk edilip edilmeyeceğini sorduğunu ancak Adalet Bakanlığının dilekçesine 03/06/2020 tarihli cevabında sadece eğitim kurs konusuna değinildiği diğer konulara cevap verilmediğini, eğitim ve kurs konularında ise daha önce başvurup engel bir halinin olmadığına yönelik cevap aldığı yerlere başvuruda bulunması gerektiğinin bildirildiğini, engel bir halinin olmamasına rağmen idare tarafından faaliyetlere katılımının engellendiği, Adalet Bakanlığına yazdığı dilekçesinde belirttiği diğer hususlara hiçbir şekilde cevap verilmediğini sorununun çözülmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel

Müdürlüğünden 22/10/2020 tarihli ve S.20. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben; a) Anılan İdarenin 11/02/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Adı geçenin barındırılmakta olduğu C-10 no’lu koğuşun yatak kapasitesinin 18 kişi olduğu, anılan koğuşta 19 hükümlü/tutuklunun barındırıldığı, bir hükümlü/tutukluya mekan yatak verildiği, koğuşun ortak yaşam alanının yaklaşık 15 m², yatakhane kısmının ise 25 m² olduğu, 2.2. Ayrıca, ceza infaz kurumlarımız plânlanıp inşa edilirken ve sonrasında hükümlü ve tutuklu barındırılırken Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Ceza İnfaz Alanındaki Tavsiye Kararlarında belirtmiş olduğu minimum ceza infaz kurumu standartlarının göz önünde bulundurulduğu, bazı illerde öngörülemeyen çok sayıda tutuklama olduğunda geçici olarak kalabalıklaşma yaşanabildiği ancak bu sorunun sevk ve nakillerle kısa zamanda giderildiği, 2.3. Bunun yanı sıra, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin yaşam koşullarının uluslararası standartlara uygun şekilde belirlendiği, oda tipi kurumlarımızda tutuklu ve hükümlülerin tek kişilik ve üç kişilik odalarda barındırıldığı, kişi başı yaşam alanının asgari 11 metrekare olarak belirlendiği, çok kişilik koğuşlarda ise 14-20 arasında tutuklu ve hükümlü barındırılmakta olup kişi başı asgari 5 metrekare alan düştüğü, bu belirlemelerin BM Mandela kurallarına ve CPT (Avrupa İşkenceyi Önleme

Komitesinin) belirlediği asgari standartlara uygun olduğu, 2.4. Kurumda ortak etkinliklerin, Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler

Hakkında 45/1 no’lu Genelge’nin ”Ortak Etkinlikler” başlıklı 3 üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca yaptırıldığı, 2.5. Kaldı ki; anılan Genelge’nin ”Ortak Etkinlikler” başlıklı 3 üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca, ortak etkinliklerin İdare ve Gözlem Kurulu kararı ile kısa veya uzun süreli olarak durdurulabildiği, 2.6. Hükümlü ve tutuklulara yönelik yapılması plânlanan etkinlik ve faaliyetlerde, kurumun kapasitesi, mahkûm profilleri, personel durumu, güvenlik durumu, fiziki yapı birlikte ele alınarak bir program oluşturulduğu ve program dahilinde işlemlerin yürütüldüğü, hükümlü ve tutukluların eğitim ve öğretimlerine yönelik kursların açılabildiği, söz konusu kursların açılmasında Milli Eğitim Bakanlığı ve

İlçe Halk Eğitim Merkezi ile birlikte gerekli plânlamaların yapılarak ihtiyaç duyulan ve talep edilen kursların açıldığı, hükümlü ve tutukluların bu kurslardan faydalandırıldığı, 2.7. Bu kapsamda, Kurum Eğitim Kurulunun 16.03.2020 tarihli ve 2020/308 sayılı kararıyla “Aynı koğuş içerisinde bulunan hükümlü ve tutukluların eğitim iyileştirme ve işyurdu faaliyetlerinin yaptırılmasına devam edilmesine, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetlerden voleybol turnuvasının, halk eğitim merkezi işbirliğinde yürütülen 1 inci ve 2 nci kademe okuma yazma kursunun, bez bebek örme işi kursunun, kilim dokumacılığı kursunun, gitar ve bağlama kursunun, bilgisayar kursunun 2 (iki) hafta süre ile ertelenmesine, aynı alanın değişik zamanlarda farklı koğuşlarda barındırılan hükümlü ve tutuklularca kullanılması durumunda (hobi atölyeleri, berberhane, bilgisayar dersliği) her kullanımdan sonra gerekli hijyen kurallarına uyulmasına, ÖSYM, MEB, AÖF sınavlarının ilgili bakanlık; üniversite veya ÖSYM tarafından ertelenmemesi halinde sınava katılacak kişilerin oda ve koğuşlarına giriş ve çıkışlarında

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

dezenfekte işlemine tabi tutularak yine önceden dezenfekte edilmiş sınav salonlarına maskeli vaziyette alınmalarına, sınav salon görevlilerinin de şahsi dezenfeksiyonuna dikkat edilerek tıbbi maske takılı vaziyette sınavların icra edilmesine, suça sürüklenen çocuklara yönelik olarak gerçekleştirilecek faaliyetlerin tek odada bulunmalarından dolayı devam ettirilmesine.” karar verildiği, anılan karara karşı adı geçenin infaz hâkimliğine veya ağır ceza mahkemesine herhangi bir itiraz başvurusunun bulunmadığı, 2.8. Ayrıca, Covid-19 tedbirler kapsamında aynı koğuş içerisinde bulunan hükümlülerin eğitim iyileştirme ve işyurdu faaliyetlerinin yaptırılmasına devam edildiği, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetlerin ise 01.03.2021 tarihine kadar ertelendiği, 2.9. Tutuklu/hükümlülerin resmî mercilere denetime tabi olmaksızın ileti gönderebildiği, bahse konu ceza infaz kurumunda bulunan tüm hükümlü ve tutukluların yazmış olduğu dilekçelerin göndermek istedikleri yere gerekli kontrollerin yapılmasının ardından ivedilikle gönderildiği, talepte bulunmaları halinde dilekçelerinin gönderildiğine dair dilekçe çıkış numaralarının verildiği, bu kapsamda, adı geçenin

Kurumunuza hitaben yazmış olduğu tüm dilekçelerin gönderildiği, ayrıca 06.05.2020 tarihli, 05.06.2020 tarihli ve 2020 sayılı, 08.07.2020 tarihli ve 2020/ sayılı, 08.07.2020 tarihli ve sayılı,

23.09.2020 tarihli ve 2020/ sayılı yazılar ile Siverek Cumhuriyet Başsavcılığına ilgili dilekçelerinin

gönderildiği, 2.10. Değişik Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların

Teşkilatı Hakkında 4 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında, Ceza İnfaz Kurumları ile

Tutukevleri İşyurtları Kurumunca tedarik sisteminin yeniden yapılandırılması amacıyla konsinye satış işlemlerinde uygulanacak usul ve esasları düzenleyen Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları

Kurumu Konsinye Satış İşlemlerine Dair Yönetmelik’in 01.11.2018 tarihli ve 30582 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, 2.11. Konsinye satış sisteminin temel amacının kişilerin ihtiyaçları ve kendi tercihleri doğrultusunda daha ucuz, kamu maliyesine yük getirmeden temin edilmesi olduğu, konsinye satış sözleşmeleri ile aynı ürün ya da ürün grubunda birden çok marka satışa sunulabildiği, ayrıca ürün fiyatlarının tüm kantinlerde aynı olacağı, bu şekilde hükümlü ve tutukluların, beğenilerini ve ürün fiyatlarını dikkate alarak karar vermesine imkân tanınmasının amaçlandığı, 2.12. Bu kapsamda, konsinye sistemde satışa konu ürünlerin nihai satış fiyatının, ulusal düzeyde faaliyet gösteren zincir mağazalardan daha düşük olmasının sağlanılmaya çalışıldığı, bu şekilde de ceza infaz kurumlarında satışa sunulan ürünlerin çeşit ve fiyatlarının aynı olmasının hedeflendiği, 2.13. Adı geçenin anılan Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana terör örgütünden ayrıldığına dair herhangi bir başvurusunun bulunmadığı, buna istinaden adı geçen hakkında açık ceza infaz kurumuna ayrılma veya denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmasına ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı, 2.14. Genel Müdürlüğümüzce ceza infaz kurumu şartlarının iyileştirilmesine yönelik olarak; mevzuat değişikliği çalışmalarına devam edilmekte, projeler yürütülmekte, fiziksel altyapı çalışmaları ile ceza infaz kurumu kapasitesini arttırıcı faaliyetler yürütülmekte, ekonomik ömrünü tamamlamış küçük ilçe ceza infaz

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

kurumlarının kapatılarak yerlerine modern infaz anlayışına uygun, daha büyük ölçekli ceza infaz kurumları inşa edilerek fiziksel altyapının yenilendiği ve kapasite artışının sağlanmakta olduğu, 2.15. Bunun yanı sıra, 29.03.2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in “Telefonla görüşme hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi ile hükümlü ve tutuklulara görüntülü görüşme hakkının tanındığı, ceza infaz kurumlarında görüntülü görüşme uygulamasını da içinde barındıran ve Genel Müdürlüğümüz tarafından yürütülmekte olan Akıllı Teknolojilerin Ceza İnfaz Kurumlarına Entegrasyonu Projesinin pilot uygulamasının

01.10.2020 tarihinde Sincan Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda başlatıldığı, kısa süre içerisinde pilot

uygulama Bakırköy Kadın ve Sincan Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumlarında da başlatılacak olup pilot uygulamalardan edinilecek tecrübeler doğrultusunda projenin 24 ay içerisinde ülkemiz genelinde bulunan tüm ceza infaz kurumlarına yaygınlaştırılmasının hedeflendiği, dolayısıyla ceza infaz kurumu şartlarının iyileştirilmesi konusunda Genel Müdürlüğümüzce bu tür çalışmalara devam edileceği, 2.16. Açıklanan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, ceza infaz kurumlarında sosyal, kültürel ve sportif faaliyetler ile Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelikten faydalanma hususlarının güvenlik bakımından tehlike yaratmayacak şekilde, kurumun fiziki yapısı, kapasitesi, ziyaretçi sayısı ile hükümlü ve tutuklu suç profili gibi hususlar dikkate alınarak, kurum idare ve gözlem kurulunca alınan kararlar doğrultusunda gerçekleştirildiği, 2.17. Ödüllerin hükümlü ve tutuklulara verilmesi gereken zorunlu bir hak olmadığı ve ödüllerin Kurum

İdare ve Gözlem Kurulu tarafından uygun görülen hükümlü ve tutuklulara verilebileceği, 2.18. Bu kapsamda, adı geçenin ödül görüşü istediğine dair kurum idaresine yapmış olduğu herhangi bir başvurusunun bulunmadığı, 2.19. Ayrıca, Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulunun tavsiyeleri doğrultusunda, Covid-19 pandemisi nedeniyle alınan tedbirler kapsamında ceza infaz kurumlarında eş ve aile görüş odalarının kullanımının 01.03.2021 tarihine kadar ertelenmesine karar verildiği hususunda, b) Anılan İdarenin 11/03/2021 tarih ve sayılı yazısında özetle; 2.20. Kurumda ortak etkinliklerin, Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler

Hakkında 45/1 No’lu Genelge’nin ”Ortak Etkinlikler” başlıklı 3 üncü bölümünün ilgili maddeleri uyarınca yaptırıldığı, 2.21. Hükümlü ve tutukluların spor ve sohbet faaliyetlerinin İdare ve Gözlem Kurulu tarafından hazırlanan programlara göre yapıldığı, faaliyetlerin aylık olarak düzenlendiği, 2.22. Hükümlü ve tutuklulara yönelik yapılması plânlanan etkinlik ve faaliyetlerde, kurumun kapasitesi, mahkûm profilleri, personel durumu, güvenlik durumu, fiziki yapı birlikte ele alınarak bir program oluşturulduğu ve program dahilinde işlemlerin yürütüldüğü, hükümlü ve tutukluların eğitim ve öğretimlerine yönelik kursların açılabildiği, söz konusu kursların açılmasında Milli Eğitim Bakanlığı ve

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

2.23. Bu kapsamda, adı geçenin anılan Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana herhangi bir kursa katılmadığı, ayrıca talebi olması halinde düzenli olarak savunma yazma amaçlı bilgisayar atölyesinden ve sportif faaliyetlerden yararlandırıldığına dair Kurum Eğitim Kurulu kararlarının bir örneği ekte gönderilmiştir.

c) Anılan idarenin 02/12/2020 tarih ve sayılı yazısında(Gönderme kararımıza cevap yazısı) özetle; 2.24. Adı geçenin anılan Kuruma giriş yaptığı tarihten itibaren çeşitli kurumlara gönderilmek üzere 100 adet, kurumdan bilgi alma amaçlı 16 adet, emanet eşya birimine 8 adet, telefon görüşmesi yapma talepli 90 adet, nakil talepli 17 adet, sağlık işlemleri talepli 22 adet olmak üzere toplam 253 adet dilekçesinin işleme alındığı, ayrıca kurum dışına yazdığı dilekçelerin çıkış numaralarını istediği takdirde kendisine verildiği, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunun 09.07.2019 tarihli ve 2019 sayılı kararı gereği hükümlü ve tutukluların fotokopi taleplerinin 3 sayfadan fazla olanlarının Siverek Açık Ceza İnfaz Kurumu fotokopi iş kolu tarafından ücreti hükümlü ve tutuklular tarafından karşılanmak üzere çektirilmesine karar verildiği, 2.25. Adı geçenin 17.04.2020 ilâ 20.04.2020 tarihlerinde denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma işlemleriyle ilgili dilekçelerine cevap verildiği, ayrıca son infaz düzenlemelerine ilişkin bilgilendirilmenin yapıldığı,”, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. Maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.”, 3.3. “Haberleşme hürriyeti” başlıklı 22. Maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır.

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; haberleşme engellenemez ve gizliliğine dokunulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, karar kendiliğinden kalkar.”,

3.4. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “İşkence yasağı” başlıklı 3. maddesinde; “Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya cezaya tabi tutulamaz.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun; 6.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının ilgili

bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:

b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.

f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Hükümlülerin çalıştırılması” başlıklı 29. Maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “(1) Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilirler.

(2) Çalıştırmanın amacı, hükümlülerin salıverilmelerinden sonra yaşamlarını sürdürecek meslek ve sanatları öğrenmelerini sağlamak, çalışma ve üretme isteklerini geliştirmek veya güçlendirmektir.

Çalıştırmada hükümlünün yeteneği, becerisi, eğilimi, zihinsel ve bedensel durumları göz önünde bulundurulur.”, 6.4. “Hükümlünün barındırılması ve yatırılması” başlıklı 63. Maddesinde; “ (1) Tehlikeli hâli bulunan hükümlü ancak bir veya üç kişilik odalarda, diğer hükümlüler ise kurumun fizikî yapısı, kapasite durumu ve güvenlik gerekleri göz önüne alınarak cezaevi yönetimi tarafından belirlenecek sayıda mahkûmun kalabileceği odalarda barındırılırlar.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

(2) Her hükümlüye yöresel iklime uygun nitelikte tek tip yatak ve yeterli sayıda yatak takımı verilir.

(3) Kadınların erkeklerle, hükümlülerin tutuklularla, çocukların yetişkinlerle, örgüt veya çıkar amaçlı örgüt suçluları ile terör suçlularının Kanunda sayılan hâller dışında bir araya gelmelerine ve bağlantı kurmalarına izin verilmez.

(4) Oda ve kısımlarda iklim koşulları göz önüne alınarak yeterli yer, ışık, ısınma, havalandırma ve hijyen sağlanır.

6.5. “Ödüllendirme” başlıklı 51. Maddesinde: “(1) Hükümlüler, kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine etkin katılımları, kurum düzenine karşı tutumları ve kendilerine verilen işlerdeki gayretleri dikkate alınarak teşvik esaslı ödüllerden yararlandırılabilirler.

(2) Bu madde hükümleri, çocuk hükümlüler için de geçerlidir.

(3) Hükümlülere verilebilecek ödüller şunlardır:

a) Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan evli hükümlüler, en geç üç ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar eşleri ile kurum veya eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın mahrem şekilde görüştürülebilir.

b) Çocuk hükümlülere, en geç (…)(1) ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar ana ve babasıyla veya vasisiyle ya da ana veya babasıyla birlikte kardeşiyle kurum ya da eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın aile görüşmesi yaptırılabilir.(1)

c) Haftalık ziyaret süresi iki saate kadar uzatılabilir.

d) Kapalı ziyaret yerine açık ziyaret yaptırılabilir.

e) Üst üste kullanılmayan en fazla üç haftalık ziyaret süresi toplu olarak kullandırılabilir.

f) Haftalık telefonla görüşme süresi veya sayısı iki katına kadar artırılabilir.

g) Sosyal, kültürel veya sportif etkinliklerden öncelikli veya daha uzun süreli yararlanmaları sağlanabilir.

h) Haftalık harcama miktarı yarı oranında artırılabilir.

ı) Tek kişilik odalarda televizyon bulundurma imkânı verilebilir.

j) Hediye verilebilir.

k) Takdir belgesi veya tavsiye mektubu verilebilir.

l) (Ek:14/4/2020-7242/29 md.) Çocuk hükümlüler için kurum bünyesinde gerçekleştirilen tören veya anma günü ya da doğum günlerinde çocukların ailelerinin de etkinliklere katılması sağlanabilir.

m) (Ek:14/4/2020-7242/29 md.) Çocuk hükümlünün yanında kalacağı bir yakınının olmaması nedeniyle kullanamadığı özel izinler yerine kurum idaresinin uygun gördüğü gün kadar eğitimevinin bulunduğu il sınırları içinde gündüzleri iznini geçirmesi ve gece eğitimevinde kalması imkânı verilebilir.

n) (Ek:14/4/2020-7242/29 md.) Çocuk eğitimevinde kalan hükümlünün hafta sonunda bir gün, kurum idaresinin uygun gördüğü süre kadar, kurum dışına çıkmasına izin verilebilir.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

o) (Ek:14/4/2020-7242/29 md.) Çocuk eğitimevinde kalan hükümlü, kamu kurum ve kuruluşlarının gençlik kampı veya gençlik merkezi gibi imkânlarından yararlandırılabilir.

(4) Ödüllendirme sisteminin usul ve esasları ile bu ödüllerden yararlanmanın kapsam ve şartları, suç türleri dikkate alınarak yönetmelikle belirlenir.

6.6. “Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı” başlıklı 68. Maddesinin birinci fıkrasında: “(1) Hükümlü, bu maddede belirlenen kısıtlamalar dışında, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretleri kendisince karşılanmak koşuluyla, gönderme hakkına sahiptir.”, 6.7. “Hükümlünün beslenmesi” başlıklı 72. Maddesinin ikinci fıkrasında: “ (2) Hükümlü, kendisine verilen günlük besin ve ihtiyaç maddeleri dışındaki ihtiyaçlarını kurum kantininden sağlayabilir. Kantini bulunmayan kurumlarda, bu maddeler, idarenin izin ve kontrolü altında dışardan sağlanabilir.”, 6.8. “İyileştirme programlarının belirlenmesi” başlıklı 73. Maddesinde: “(1) Hükümlünün geçmişi, suçluluk nedenleri, suç sicili, fizik yeteneği ve ruhsal yapısı, kişisel doğası, arz edebileceği tehlike hâlleri, hapis cezasının süresi, salıverildikten sonraki beklentisi dikkate alınarak, toplumun hukuka uygun hareket eden ve üretken bir üyesi olarak yaşamını sürdürmesini sağlayacak ve bireysel ihtiyaçlarına uygun bir biçimde iyileştirme programları uygulanır. Bu programların hazırlanması ve uygulanması amacıyla ceza infaz kurumlarında eğitim ve psiko-sosyal hizmet servisleri oluşturulur.

(2) Hükümlü, amaca uygun iyileştirme gereklerinin gerçekleştirilebileceği kurumlara veya bölümlere yerleştirilir.”, 6.9. “Beden eğitimi” başlıklı 87. Maddesinin birinci fıkrasında: “(1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır”, 6.10. “Kütüphane ve kurslardan yararlanma” başlıklı 88. Maddesinde: “(1) Hükümlü, çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre idarece tertiplenen kurslara katılabilir ve kütüphaneden yararlanabilir.

Bu konudaki programlar uzmanların önerileri ve hükümlünün istekleri dikkate alınarak kurum yönetimince belirlenir.”, 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi

İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin 7.1. “Hükümlünün beslenmesi” başlıklı 65. Maddesinde; “(1) Hükümlülerin beslenmesinde, 5275 sayılı

Kanunun 72 nci maddesinde belirtilen hükümler uygulanır.

(2) Hükümlülerin beslenmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.”, 7.2. “Hükümlülerin giydirilmesi, barındırılması ve yatırılması” başlıklı 66. Maddesinde; “(1)

Hükümlülerin giydirilmesi, barındırılması ve yatırılmasında 5275 sayılı Kanunun 63 ve 64 üncü maddeleri uygulanır.

(2) Hükümlüler idare tarafından hazırlanan ve koridordaki oda kapılarının yanına asılan resimli yatma planına uygun olarak yerleştirilir.”,

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

7.3. “İyileştirmenin amacı ve iyileştirme programlarının belirlenmesi” başlıklı 86. Maddesinde; “(1)

İyileştirme; hükümlülerin, kuruma girişinden salıverilmesine kadar geçen süre içerisinde, bedensel ve zihinsel sağlıklarını sürdürmeleri veya bunlara yeniden kavuşmaları için gerekli önlemlerin alınması, suçluluk duygusundan arınması, kişisel ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacıyla uygulanacak, eğitimöğretim, sağlık, psiko-sosyal hizmetler ile meslek edindirme, bireyselleştirilme, toplum yaşamıyla uyumlaşmasını ve geliştirilmesini sağlayacak programların tümüdür. Bu programlar; hükümlüde, kanunlara saygılı olarak yaşama düşünce ve duygusunun yerleşmesi, ailesine ve topluma karşı sorumluluk duygusunun gelişmesi, toplum yaşamına uyması, geçimini sağlayabilmesi konularında uygulanacak rejim, önlem ve yöntemleri kapsar.

(2) Hükümlü hakkında toplumun, hukuka uygun hareket eden ve üretken bir üyesi olarak yaşamını sürdürmesini sağlayacak ve bireysel ihtiyaçlarına uygun olacak şekilde “iyileştirme programları” hazırlanır.

Bu programların hazırlanmasında, hükümlünün geçmişi, suçluluk nedenleri, suç sicili, fiziki ve mesleki yeteneği ve ruhsal yapısı, kişisel doğası, sebep olabileceği tehlike hâlleri, hapis cezasının süresi, salıverildikten sonraki beklentisi dikkate alınır.

(3) İyileştirme programlarının hazırlanması ve uygulanması amacı ile kurumlarda, eğitim ve psiko-sosyal hizmet servisleri oluşturulur.

(4) Hükümlü, amaca uygun iyileştirme programlarının gerçekleştirilebileceği kurumlara veya bölümlere yerleştirilir.

(5) İyileştirme programları uygulanan grupların özelliklerine göre, kurumda değişik güvenlik tedbirleri alınır.

(6) Hükümlülerin iyileştirilme çabalarında başarıya ulaşılması için kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan vakıf ve dernekler, gönüllü gerçek ve tüzel kişilerle işbirliği yapılabilir.

Kamu kurum ve kuruluşları bu maksatla olanakları ölçüsünde, gerekli yardımları yapmakla yükümlüdür.

7.4. “Ödüllendirme” başlıklı 125. Maddesinde; “(1) Hükümlülerin ödüllendirilmesi hakkında 5275 sayılı Kanunun 51 inci maddesi ile 30/3/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır.”; 8. 30/03/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Hükümlü ve Tutukluların

Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik, ceza infaz kurumlarında bulunan tüm hükümlü ve tutukluları kapsar.”;

8.1. “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Bu Yönetmelikte geçen; (…)

ç) Kurul: İdare ve Gözlem Kurulunu, (…) ifade eder.”

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

8.2. ‘‘Temel ilkeler’’ başlıklı 5. maddesinde: “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili olarak

aşağıdaki ilkelere uyulur:

a) Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile ulaşılmak istenen temel amaç; bu kişilerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak suretiyle insan haklarına saygılı, hukukî ve toplumsal kurallara bağlı bireyler olmalarını teşvik etmektir.

b) Hükümlü ve tutuklulara; ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî görüşleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yapılamaz ve sırf bu nedenlerle ayrıcalık tanınamaz.

c) Hükümlü ve tutuklulara ödül verilirken bunların bir hak değil, teşvik esaslı ayrıcalık olarak verilebileceği göz ardı edilemez.

ç) Hükümlü ve tutuklulara; işledikleri suçun türü, koşullu salıverilme tarihi, kişisel özellikleri ve ihtiyaçları, bedensel ve psikolojik yapısı, eğitim durumu ve mesleği göz önünde bulundurularak en uygun ödül verilir ve bu karar ilgiliye bildirilir.

d) Ödüllendirmede; kurumun fizikî yapısı, personel sayısı, malî ve sosyal imkânları ile mevcut doluluk durumu dikkate alınır.

e) Hükümlü ve tutuklulara, gerekli şartları taşımaları hâlinde aynı anda birden fazla ödül verilebilir.

f) Aynı odada kalan veya ortak etkinliklere katılan hükümlü ve tutuklulara, gerekli şartları taşımaları hâlinde birlikte yararlanabilecekleri bir ödül verilebilir.

g) Hükümlü ve tutuklular hakkında disiplin soruşturmasına başlanılması veya ödüllendirilen tutum ve davranışlarının ortadan kalkması hâlinde ödüllendirme kararı Kurul tarafından derhâl geri alınır ve bu karar ilgiliye tebliğ edilir.

ğ) Hükümlü ve tutuklular, kuruma kabul işlemleri sırasında bu Yönetmelikte yer alan düzenlemeler hakkında bilgilendirilir.”; 8.3. ‘‘Ödül türleri’’ başlıklı 7. maddesinde; “(1) Hükümlü ve tutuklulara; (…)

ç) Haftalık açık veya kapalı ziyaret süresini uzatma, (…) ödülü verilebilir. (…)” 8.4. “Ödüllendirilebilecek tutum ve davranışlar” başlıklı 8. maddesinde : “(1) Disiplin cezası almamış veya kaldırılmış hükümlü ve tutuklulardan aşağıda sayılan tutum ve davranışların bir veya birkaçını

sergileyenler, diğer davranış türlerine de açıkça aykırı davranmamaları hâlinde ödüllendirilebilir:

a) Tutum ve davranışları ile diğer hükümlü ve tutuklulara iyi örnek olmak, b) İyileştirme faaliyetlerine geçerli mazeret dışında sürekli ve etkin bir şekilde katılarak kişisel gelişim göstermek, c) İş, eğitim ve öğretim faaliyetlerine geçerli mazeret dışında sürekli katılarak üstün başarı göstermek, ç) Kurumdaki kişisel ve ortak kullanım alanları ile bu yerlerde bulunan eşyaların temizlik, düzen ve korunmasına azami özen göstermek,

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

d) Kurum içi ya da dışındaki sosyal, kültürel veya sportif faaliyetlere sürekli ve etkin bir şekilde katılarak kişisel gelişim göstermek, e) Kurum işleyişini sürdürmek için gerekli olan kurum iç hizmetlerinin yerine getirilmesinde istekli olmak ve üstün gayret göstermek, f) Uyuşturucu, alkol veya sigara bağımlısı olup da bu bağımlılıktan kurtulmak için kurumca yürütülen eğitim veya tedavi programlarına katılarak bu konuda gelişim göstermek, g) Kurum asayiş ve düzenini tehlikeye düşürebilecek hukuka aykırı bir eylemin ortaya çıkarılmasını sağlamak.”; 8.5. “Ödüllendirmede yetkili merci” başlıklı 9. maddesinde; “(1) Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile verilecek ödülün türüne, sayısına, süresine veya geri alınmasına Kurul tarafından Ek1’de yer alan form doldurulmak suretiyle karar verilir.”; 8.6. “Ödüllendirme usulü” başlıklı 10. maddesinde; “(1) Kurul, resen veya kurumda görev yapan servislerin teklifi üzerine ilgililerin ödüllendirilmesine karar verebilir.

(2) Kurul, ödül verilecek hükümlü ve tutukluları ayda en az bir kez yapacağı toplantıda oy çokluğuyla kararlaştırır ve ödülün niteliğine göre uygun şekilde ilgililere bildirir.

(3) Ödülün geri alınmasını gerektiren şartların ortaya çıkması hâlinde Kurul, henüz uygulanmamış veya hâlen uygulanmakta olan ödülün derhâl geri alınmasına karar vererek ilgiliye bildirir.

(4) Hükümlü ve tutuklulara verilen ve geri alınan ödüller kayıt altına alınarak bir sureti ilgililerin şahsî dosyalarında saklanır.”; 8.7. “Kullanılmayan ziyaret sürelerinin birleştirilmesi ödülü” başlıklı 21. maddesinde; (1) Hükümlü ve tutukluların üst üste kullanmadıkları en fazla üç haftalık ziyaret süresi toplu olarak kullandırılabilir.

(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanlar da Kanunun 25 inci maddesine uygun olacak şekilde bu ödülden yararlanabilir.

(3) Kurul, birleştirilen ziyaret izni ödülünün süresi ile açık veya kapalı şekilde yapılacağı hususlarını ödüllendirme kararında açıkça belirtir.

9. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumları İle Tutukevleri

İşyurtları Kurumu Konsinye Satış İşlemlerine Dair Yönetmeliğin; 9.1. “Temel ilkeler ve uygulama esasları” başlıklı 4. Maddesin birinci fıkrasındada; “– (1) Konsinye satış sözleşmesi kapsamında kantinlere bırakılan ürünlerin mülkiyeti, satış işlemi gerçekleşene kadar bu ürünü kantine bırakan konsinyatör firmaya aittir. Bu ürünün satılamaması veya raf ömrünü doldurması durumunda ürün, konsinyatör firma tarafından geri alınır. Konsinyatör firma, satış için bırakılan ürünleri yangın ve diğer riskler sonucu meydana gelebilecek maddi kayıplara karşı sigorta ettirebilir. Sigorta yaptırması halinde konsinyatör firma Kuruma bilgi verir”, 10. Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 22/01/2007 tarihli ve 45/1 no’lu Genelge’nin;

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

10.1. Üçüncü Bölümü’nün “Ortak Etkinlikler” başlıklı maddelerinde; “(1) Hükümlü ve tutuklular işledikleri suçlara, kurumdaki davranışlarına, ilgi ve yeteneklerine göre gruplandırılarak, güvenlik bakımından tehlike yaratmadığı ölçüde, kendileri için hazırlanmış iyileştirme programları çerçevesinde eğitim, spor, meslek kazandırma ve çalışma ile diğer sosyal ve kültürel faaliyetlere katılırlar. Bu faaliyetler yüksek güvenlikli kurumlar ile diğer kurumların yüksek güvenlikli bölümlerinde on kişiyi aşmayacak gruplar hâlinde yürütülür. Programların süresi ve katılacak hükümlü tutuklu sayısı her programın özelliği, güvenlik koşulları ve kurumun olanakları dikkate alınarak idare ve gözlem kurulunca belirlenir. İyileştirme programlarının amaca aykırı sonuçlar verdiği tespit edilen hükümlü ve tutuklular yönünden bu uygulamaya son verilebilir veya gerekli değişiklikler yapılabilir.

(2) 13/12/2004 tarih ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 102/1 maddesi ile Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkındaki

R (87) 3 sayılı Tavsiye Kararına Ek 70.1 maddesi ve Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere

Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında Rec (2006) 2 sayılı Tavsiye Kararına Ek 7’nci maddesinde ifade edildiği üzere hükümlü ve tutukluların topluma uyum sağlama çabalarının desteklenmesi için özellikle aileleri, kişiler ve sosyal kuruluşlarla olan ilişkilerinin korunması ve geliştirilmesi ile eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinde kuruma yardımcı olmak üzere mümkün olduğunca toplumsal kuruluşlardan ve sosyal hizmet servislerinden yardım alınır.

(3) Ortak etkinliklere katılacak hükümlü ve tutukluların gruplandırılması, programların amaca aykırı sonuçlar verdiği tespit edilen hükümlü ve tutuklular yönünden uygulamaya son verilmesi veya gerekli değişikliklerin yapılması hususlarında idare ve gözlem kurulunca karar alınır.

(4) Kurumda kapalı ve açık spor alanı, çok amaçlı salon, kreş, kütüphane, çalışma atölyelerinden biri veya bir kaçı bulunmadığı takdirde eğitim, spor, sosyal ve kültürel faaliyetler ile çalışma, mevcut olan alanlarda yaptırılır. Bu alanlardan hiç birinin bulunmaması durumunda, kurumun olanakları ölçüsünde uygun yerlerde bu çalışmalar için yer hazırlanır. Bu süre zarfında kendi oda ve koğuşları kullandırılabilir.

(5) Psiko sosyal yardım servisi ve eğitim servisi birlikte her hükümlü ve tutuklunun ilgi ve yeteneklerini de dikkate alarak hangi programlara katılmasının uygun olacağına ilişkin bir rapor hazırlar ve yedi gün içinde kurum müdürüne verir. Kurum müdürü, raporu idare ve gözlem kuruluna sunarak, kişinin hangi programlara katılması gerektiğini karar altına aldırır ve karar zorunlu bir neden olmadıkça, idare tarafından

3 gün içinde uygulamaya konulur.

(6) Ceza infaz kurumunda arama, denetleme, ziyaret ve benzeri özel durumlarda günlük uygulama programı ertelenebilir. Deprem, yangın gibi olağanüstü durumlar ile açlık grevi, ölüm orucu, firar, ayaklanma gibi acil durumlarda idare ve gözlem kurulu programı kısa veya uzun süreli olarak durdurabilir.

(7) Hükümlü veya tutuklu, faaliyet veya uygulama programının değiştirilmesini isteyebilir. İstek, idare ve gözlem kurulunca değerlendirilerek karara bağlanır.

(8) Programları hazırlayan servisler, gerekli gördüğü hâllerde, programın değiştirilmesi veya süreli olarak durdurulması hakkında bir değerlendirme raporu düzenleyerek derhâl kurum müdürüne sunar. Kurum müdürü en geç 7 gün içinde raporu idare ve gözlem kuruluna intikal ettirerek, programın sürdürülmesi, değiştirilmesi veya süreli olarak durdurulması hakkında bir karar verilmesini ister. Programın değiştirilmesi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

veya süreli olarak durdurulması hakkında bir karar verilmesi hâlinde, yeni bir uygulama programı hazırlanır. İlgililer bu karara karşı infaz hâkimliğine başvurabilir.

(9) Programlara katılım hususunda alınan kararlar, hükümlü hakkında alınacak iyi hâl kararlarında değerlendirmeye alınır.

(10) Programlara katılım konusunda sürekli isteksiz davrananlar veya mazeretsiz olarak üç defadan fazla faaliyetlere katılmayanlar hakkında, idare ve gözlem kurulunca programların iptali yönünde karar verilebilir.

(11) Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlülerin sadece kendisiyle aynı ünitede kalan hükümlülerle birlikte, sınırlı olarak bu programlara katılmasına izin verilebilir.

(12) Tehlikeli hâlde olduğu saptanan hükümlü ve tutuklular, bu programlara on kişiyi aşacak gruplar hâlinde katılamaz.

(13) Güvenlik bakımından tehlike yaratmadığı ölçüde, idare ve gözlem kurulu tarafından belirlenen istekli hükümlü ve tutuklular, 10 kişiyi aşmayacak gruplar hâlinde ve idarenin gözetiminde, açık görüş alanlarında veya diğer ortak yerlerdeki sosyal faaliyetler çerçevesinde haftada toplam 10 saati aşmamak üzere sohbet amacıyla bir araya getirilebilir. Bu faaliyet hafta içerisinde açık görüş, avukat ve ziyaretçi görüşlerini aksatmayacak şekilde yaptırılır.

(14) Hücreye koyma cezası alan hükümlü ve tutuklular, bu cezaları infaz edildikten sonra, diğer disiplin cezalarını alanlar ise cezalarının infaz koşulu aranmaksızın bu faaliyetlere katılır. Aynı hükümlü veya tutuklu birden çok programa katılabilir.

11. Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler

Dair 27/07/2007 tarihli ve 46/1 nolu Genelge’nin; 11.1. Üçüncü Bölümü’nün “Eğitim-Öğretim Çalışmaları, Sosyal-Kültürel ve Sportif Faaliyetler” üst başlıklı “A- Genel Esaslar” başlıklı kısmın ilgili maddelerinde; “(4) Eğitim-öğretim çalışmaları ile sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlere katılacak hükümlü tutukluların seçimi: Çalışmalara kimlerin katılabileceği, kime, nasıl, ne zaman ve hangi yolla başvurulabileceği, çalışmalar ve faaliyetlerde uyulması gereken kurallar idare ve gözlem kurulunca belirlenecek talimatname ve onaylanan program sureti ile birlikte tüm koğuş ve odalara asılacaktır. Talimatnamede belirlenmiş kurallar çerçevesinde hükümlü ve tutuklu başvuruları, yazılı olarak alınacaktır. Başvurular; II. müdür, öğretmen, güvenlik ve gözetim servisinde görev yapan bir infaz ve koruma başmemuru ile eğitim ve öğretim servisinde görevli personelden oluşturulan bir ekip tarafından değerlendirilip, katılımcılar belirlenecektir. Güvenlik ve gözetim servisi personeli, hasımlılık gibi güvenlikle ilgili konularda yardımcı olacak, gerekli olduğunda ilgili servislerden görüş alınacaktır. Belirlenen katılımcı listeleri idare ve gözlem kurulunun onayına sunulacaktır.

(6)Hükümlü ve tutukluların boş zamanlarını eğitim-öğretim, sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlerle değerlendirmeleri sağlanarak, toplumca kabul edilebilir düşünce ve davranışları benimsemelerine, kendilerini topluma yararlı insanlar olarak yetiştirmelerine yardımcı olunacaktır.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

(7) Hükümlülerin iyi hâllî olup olmadığına, diğer hususların yanı sıra uygulanan eğitim çalışmaları sonucunda elde edilen verilere göre karar verilecektir. Bu nedenle, gözlem ve sınıflandırma çalışmaları kapsamında, her altı ayda bir ortaya çıkan sonuç hükümlülerin gözlem ve sınıflandırma formuna işlenecektir.

11.2. Beşinci Bölümü’nün “İş ve Meslek Eğitimi” üst başlıklı “A-İş ve Meslek Eğitimi” başlıklı kısmın ilgili maddelerinde; “(1) İş ve meslek eğitimi, hükümlü ve tutukluların verimli, üretken bireyler olarak toplum yaşamına uyumlarını sağlamak, salıverilmelerinden sonra gelir getirecek bir meslek edinmelerine yardımcı olmak amacıyla uygulanacaktır.

(2) Kurumlarda her eğitim döneminde “eğitim haritası”nda belirlenmiş oran ve nitelikte iş ve meslek eğitimi kursu açılacak ve hükümlü ile tutukluların söz konusu kurslara katılmaları sağlanacaktır.

(3) Hükümlü ve tutukluların yeteneklerine uygun meslek kurslarının seçimi eğitim kurulunun kararıyla yapılacaktır.

(4) Kursların halk eğitim müdürlükleri, üniversiteler, belediyeler, ticaret ve sanayi odaları, meslek federasyonları, sivil toplum kuruluşları gibi kurum ve kuruluşlar ile iş birliği yapılarak açılması sağlanacaktır.

(5) Kurs öğretmeni temin edilirken; halk eğitim müdürlüklerinin yanı sıra kurum personelinden, serbest meslek erbabından, resmî veya özel kuruluşların personelinden gerekli yeterliliğe sahip olanların halk eğitim müdürlüğü iş birliği ile “usta öğretici” olarak görevlendirilmeleri sağlanacaktır.

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın etkinlik, kurs, atölye ve iyileştirme programlarından yararlanma istemi dışında kalan taleplerinin reddine yönelik idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığından şikayetin reddine, başvuranın etkinlik, kurs, atölye ve iyileştirme programlarından yararlanmasına yönelik taleplerinin değerlendirilip başvurana uygun olan etkinlik, kurs, atölye ve iyileştirme programlarından yararlandırılması konusunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye

Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi ’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvurucu 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; kaldığı koğuşun çok kalabalık olduğunu, açık cezaevine çıkma ve denetimli serbestlik konusunda tarafına herhangi bir bilgilendirme yapılmadığı için bu konuda ne yapması gerektiğini bilmediğini, idareye ile infaz hakimliğine ve ağır ceza mahkemesine başvuru yaptığı halde etkinlik kurs atölyeden yararlandırılmadığı gibi etkinlik faaliyetlerine de dahil edilmediğini, 46 aydır cezaevinde olduğu ve hiçbir disiplin cezası almadığı halde ödül görüşlerinden faydalandırılmadığını, dilekçelerinin kurum içerisinde kaybolduğunu, bazı dilekçelerinin kurum dışına gönderilmediğini, bazı evrakların fotokopisini çektirmede sıkıntı yaşadığını, bazı cezaevlerinde serbest olan şeylerin diğerlerinde yasak olduğunu ve bunun giderilmesini, kantinler arasında

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

standardın olması gerektiğini, bulunduğu cezaevinin yanında yapılan yeni cezaevine tutuklu ve hükümlülerden bazılarının sevk edilip edilmeyeceğini sorduğunu ancak Adalet Bakanlığının dilekçesine 03/06/2020 tarihli cevabında sadece eğitim kurs konusuna değinildiği diğer konulara cevap verilmediğini, eğitim ve kurs konularında ise daha önce başvurup engel bir halinin olmadığına yönelik cevap aldığı yerlere başvuruda bulunması gerektiğinin bildirildiğini, engel bir halinin olmamasına rağmen idare tarafından faaliyetlere katılımının engellendiği, Adalet Bakanlığına yazdığı dilekçesinde belirttiği diğer hususlara hiçbir şekilde cevap verilmediğini iddia ederek sorununun çözümünü talep etmektedir.

13. Başvuranın 13/07/2020 tarihinde Kurumumuza yaptığı başvuru üzerine Kurumumuzun 16/07/2020 tarih ve 2020/ şikayet nolu kararı ile “İdari başvuru yollarının tüketilmemesi” gerekçesiyle gönderme kararı verildiği, gönderme kararımızın idareye tebliği üzerine idare tarafından 02/12/2020 tarih ve sayılı yazısı ile cevap verildiği, başvuran tarafından tarihinde Kurumumuza yeniden başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.

14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3. maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeye çabalamaktadır. Dolayısıyla hapis cezasının infazının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken cezanın sürekliliği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değildir. Hükümlü, cezanın infazından sonra yeniden topluma döneceğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olmasını sağlamak ve suç işlenmesini önlemek amacıyla iyileştirilmesi gerekliliği ön plana çıkmıştır. Bu bakımdan, hükümlülerin maddi ve manevi yönden sağlık olmaları infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdır.

15. Avrupa İnsan hakları Sözleşmesinin 3’üncü maddesi ve Anayasanın 17’nci maddesinde işkence ve kötü muamele yasaklanmıştır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 6’ıncı maddesinde hürriyeti bağlayıcı cezanın, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirileceği ve hükümlülerin Anayasada yer alan haklarının kanunla sınırlandırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Hükümlülerin barındırılacağı koşullara ilişkin 5275 sayılı Kanun’un 63’üncü maddesinde daha da ayrıntılı düzenleme yapılmıştır. Madde kapsamında ceza infaz kurumu yönetimine barındırılacak hükümlülerin sayısal olarak belirlenmesinde bir takdir hakkı tanınmış ise de bu hakkın kullanımının hükümlülerin haklarını ihlal etmemesi gerekmektedir. Ceza infaz kurumu yönetimince aynı maddede belirlenen fiziki şartlara uygun bir planlama yapma zorunluluğu bulunmaktadır. Başvuran tarafından kaldığı koğuşun çok kalabalık olduğu iddia edilmektedir. İdare cevabında; başvuranın barındırılmakta olduğu C-10 no’lu koğuşun yatak kapasitesinin 18 kişi olduğu, anılan koğuşta 19 hükümlü/tutuklunun barındırıldığı, bir hükümlü/tutukluya mekan yatak verildiği, koğuşun ortak yaşam alanının yaklaşık 15 m², yatakhane kısmının ise 25 m² olduğu, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Ceza

İnfaz Alanındaki Tavsiye Kararlarında belirtmiş olduğu minimum ceza infaz kurumu standartlarının göz önünde bulundurulduğu, bazı illerde öngörülemeyen çok sayıda tutuklama olduğunda geçici olarak kalabalıklaşma yaşanabildiği ancak bu sorunun sevk ve nakillerle kısa zamanda giderildiği, kişi başı yaşam alanının asgari 11 metrekare olarak belirlendiği, çok kişilik koğuşlarda ise 14-20 arasında tutuklu ve hükümlü barındırılmakta olup kişi başı asgari 5 metrekare alan düştüğü, bu belirlemelerin BM Mandela

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

kurallarına ve CPT (Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesinin) belirlediği asgari standartlara uygun olduğu ifade edilmiştir.

16. 5275 sayılı Kanunun 51’inci maddesinde, hükümlülerin kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine etkin katılımları, kurum düzenine karşı tutumları ve kendilerine verilen işlerdeki gayretleri gibi kriterlere göre teşvik amaçlı ödüllerden yararlanabileceği hüküm altına alınmıştır.

Madde kapsamında hükümlülere verilebilecek ödüller ayrıntılı olarak belirlenmiştir. Başvuran tarafından, iyi hali gerekçe gösterilerek ödüllerden yararlanmak istediği anlaşılmaktadır. İdare tarafından ödüllerden yararlanmanın mutlak bir hak olmadığı, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunun uygun görmesi halinde yararlanılabileceği, başvuranın ödül görüşü istediğine dair kurum idaresine yapmış olduğu herhangi bir başvurusunun bulunmadığı ifade edilmektedir.

17. 5275 sayılı Kanunun 68’inci maddesinde, hükümlülerin maddedeki kısıtlamalar dışında mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretini ödemek şartıyla gönderme hakkına sahip olduğu ifade edilmektedir. Başvuran tarafından bir kısım dilekçelerinin kaybolduğu ve kurum dışına gönderilmediği iddia edilmektedir. İdare tarafından; tüm hükümlü ve tutukluların yazmış olduğu dilekçelerin göndermek istedikleri yere gerekli kontrollerin yapılmasının ardından ivedilikle gönderildiği, talepte bulunmaları halinde dilekçelerinin gönderildiğine dair dilekçe çıkış numaralarının verildiği, bu kapsamda, adı geçenin Kurumumuza hitaben yazmış olduğu tüm dilekçelerin gönderildiği, ayrıca 06.05.2020 tarihli, 05.06.2020 tarihli ve 2020/15361 sayılı, 08.07.2020 tarihli ve 2020/19189 sayılı, 08.07.2020 tarihli ve 19190 sayılı, 23.09.2020 tarihli ve 2020/26280 sayılı yazılar ile Siverek Cumhuriyet Başsavcılığına ilgili dilekçelerinin gönderildiği ifade edilmektedir. İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde; Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının18/11/2019 tarih ve 2019/1274 sayılı kararıyla adalet 2017/2018 çıkmış sorular fotokopisinin başvurana verilmesine karar verildiği görülmüştür. Ayrıca idarenin cevabi yazısında, başvuranın kuruma giriş yaptığı tarihten itibaren çeşitli kurumlara gönderilmek üzere 100 adet, kurumdan bilgi alma amaçlı 16 adet, emanet eşya birimine 8 adet, telefon görüşmesi yapma talepli 90 adet, nakil talepli 17 adet, sağlık işlemleri talepli 22 adet olmak üzere toplam 253 adet dilekçesinin işleme alındığı, ayrıca kurum dışına yazdığı dilekçelerin çıkış numaralarını istediği takdirde kendisine verildiği ifade edilmiştir.

18. 5275 sayılı Kanunun 72’inci maddesinde, Hükümlülerin ihtiyaçlarının kurum kantininden, kurum kantini bulunmayan kurumlarda ise dışardan temin edilebileceği düzenlenmiştir. İdare tarafından; Ceza

İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Konsinye Satış İşlemlerine Dair Yönetmelik’in

01.11.2018 tarihli ve 30582 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Konsinye satış

sisteminin temel amacının kişilerin ihtiyaçları ve kendi tercihleri doğrultusunda daha ucuz, kamu maliyesine yük getirmeden temin edilmesi olduğu, konsinye satış sözleşmeleri ile aynı ürün ya da ürün grubunda birden çok marka satışa sunulabildiği, ayrıca ürün fiyatlarının tüm kantinlerde aynı olacağı, bu şekilde hükümlü ve tutukluların, beğenilerini ve ürün fiyatlarını dikkate alarak karar vermesine imkân tanınmasının amaçlandığı, konsinye sistemde satışa konu ürünlerin nihai satış fiyatının, ulusal düzeyde faaliyet gösteren zincir mağazalardan daha düşük olmasının sağlanılmaya çalışıldığı, bu şekilde de ceza infaz kurumlarında satışa sunulan ürünlerin çeşit ve fiyatlarının aynı olmasının hedeflendiği ifade edilmektedir. Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Konsinye Satış İşlemlerine Dair

Yönetmelikte, ceza infaz kurumlarında uygulanmasına imkan tanınan konsinye satış sisteminin esasları belirlenmiştir. Başvuran tarafından ceza infaz kurumlarındaki kantinler arasında standart olması gerektiği iddia edilmektedir.

19. 5275 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde, hükümlülerin değerlendirilmesi ve iyi hallerinin belirlenmesinin esasları düzenlenmiş, ayrıca 29 Aralık 2020 tarih ve 31349 sayılı Resmi Gazete’de

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

yayımlanan ve 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe giren Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin

Değerlendirilmesine Dair Yönetmelikte usul ve esaslar belirlenmiştir. İdare tarafından; Adı geçenin anılan

Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana terör örgütünden ayrıldığına dair herhangi bir başvurusunun bulunmadığı, buna istinaden adı geçen hakkında açık ceza infaz kurumuna ayrılma veya denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmasına ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı,

17.04.2020 ilâ 20.04.2020 tarihlerinde denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma

işlemleriyle ilgili dilekçelerine cevap verildiği, ayrıca son infaz düzenlemelerine ilişkin bilgilendirilmenin yapıldığı ifade edilmektedir. Başvuran tarafından açık ceza infaz kurumuna ayrılma ve denetimli serbestlikten yararlanma konularında bilgilendirilmediği iddia edilmektedir.

20. 5275 sayılı Kanunun 73’üncü maddesinde, hükümlünün geçmişi, suçluluk nedenleri, suç sicili, fizik yeteneği ve ruhsal yapısı, kişisel doğası, arz edebileceği tehlike hâlleri, hapis cezasının süresi, salıverildikten sonraki beklentisi dikkate alınarak iyileştirme programlarına tabi tutulacağı, aynı kanunun 87’nci maddesinde hükümlülerin spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunacağı ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanacağı, anılan kanunun 88’inci maddesinde hükümlülerin kurslara katılabileceği ve kütüphaneden yararlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Ceza İnfaz

Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 22/01/2007 tarihli ve 45/1 no’lu

Genelge’nin ortak etkinlikleri düzenleyen üçüncü bölümünde ortak etkinliklerin hangi usul ve esaslar dairesinde yapılacağı, hangi hallerde durdurulacağı ve ne tür sonuçların hedeflendiği ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Başvuran tarafından engel hali bulunmamasına rağmen ortak etkinliklerden yararlanmasına izin verilmediği iddia edilmektedir. İdare tarafından; Covid-19 tedbirler kapsamında aynı koğuş içerisinde bulunan hükümlülerin eğitim iyileştirme ve işyurdu faaliyetlerinin yaptırılmasına devam edildiği, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetlerin ise 01.03.2021 tarihine kadar ertelendiği, başvuranın Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana herhangi bir kursa katılmadığı, ayrıca talebi olması halinde düzenli olarak savunma yazma amaçlı bilgisayar atölyesinden ve sportif faaliyetlerden yararlandırıldığı ifade edilmiştir. İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde başvuranın çok sayıda bilgisayar atölyesinden yararlanmasına dair Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının kararı bulunduğu anlaşılmıştır.

21. Başvuran tarafından bazı evrakların fotokopisini çektirmede sorun yaşadığı iddia edilmektedir. İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde; Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının 13/02/2020 tarihli ve 2020/ karar sayılı kararı ve 29/11/2019 tarihli ve 2019/ karar sayılı kararı ile başvuranın “5 sayfaya kadar olan fotokopi taleplerinin A4 kağıdı Hükümlü/Tutuklu tarafından karşılanmak üzere kurum Eğitim

Biriminde çekilmesine, 5 sayfadan fazla olan fotokopi taleplerinin Siverek Açık Ceza İnfaz Kurumu

Fotokopi İş Kolunda ücreti H/T tarafından ödenmesi karşılığında çektirilmesine” karar verildiği görülmektedir. Ayrıca başvuranın “…ceza infaz kurumumuza hitaben yazmış olduğu 04/06/2020 tarihli dilekçesinde Siverek İnfaz Hakimliğinin 10/08/2017 tarih, 2017/ (E), 2017/ (K) sayılı kararında

“…istenilen internet çıktılarının bedelini ödemek suretiyle kurumdan temin edebileceği…” şeklinde hüküm bulunduğundan bazı evrakların internet üzerinden çıktısı alınarak ve ücretinin kurumdaki hesabından karşılanıp tarafına verilmesi” talebinin Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının 04/06/2020 tarih ve 2020/ karar sayılı kararı ile reddedildiği, başvuranın ret kararına karşı yaptığı itirazın Siverek İnfaz Hakimliğinin 11/06/2020 tarihli, 2020/ esas ve 2020/ karar sayılı kararı ile reddine karar verildiği, başvuranın ağır ceza mahkemesine itirazda bulunduğuna dair bir bilgi ve belgenin mevcut olmadığı anlaşılmıştır.

22. Başvuran tarafından yeni yapılan ceza infaz kurumuna yoğunluğun azaltılması amacıyla sevk yapılıp yapılmayacağı sorusuna cevap alamadığı iddia edilmektedir. Her ne kadar cevabi yazılarda bu hususta izah yer almasa da şifahi görüşmelerde Başvuranın bulunduğu Siverek ilçesinde T2 olarak adlandırılan ceza infaz kurumunun henüz faaliyete geçmediği bilgisi edinilmiştir.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

23. Benzer konuda Anayasa Mahkemesi kararının gerekçesinde; 23.1. Ceza infaz kurumlarında kötü muamele olarak kabul edilecek hususlar farklı şekillerde tezahür edebilir. Bunlar ceza infaz kurumu idaresi ve görevlilerinin kasıtlı davranışlarından kaynaklanabileceği gibi yönetim hataları veya yetersiz kaynaklar sebebiyle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle mahpuslar için bir cezaevindeki yaşam tüm yönleriyle değerlendirilmelidir. Ceza infaz kurumlarındaki yaşam, bunlara sağlanan aktivitelerin genişliğinden, mahpuslar ve ceza infaz görevlileri arasındaki ilişkilerin genel durumuna kadar geniş bir alanda değerlendirilmelidir(Turan Günana, § 37). Anayasa’nın 17. maddesi, ceza infaz kurumunda tutulan bir mahpusun içinde bulunduğu şartların insan onuruna yakışır bir şekilde olmasını da koruma altına almaktadır. İnfazın yöntemi ve infaz sürecindeki davranışların mahpusları özgürlükten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinden daha fazla sıkıntılı veya eziyetli bir duruma sokmaması gerekir (Turan Günana, § 39).

23.2. Öncelikle başvurucunun kişisel temizliğini sağlayabilmesi için gereken sıcak suyun yeterince verilmemesi ile havalandırmanın yetersiz olması iddialarının Ceza İnfaz Kurumunun ilgili yazısı ile doğrulanmadığı anlaşılmıştır (bkz. § 13). Başvurucunun tutulduğu odadaki mahpusların müşterek olarak bir tuvalet ve banyoyu kullanmasının ise kullanımın gün içinde süre kısıtlamasına tabi tutulmamış olması, birden fazla lavabonun olması, bu bölümlerin temizliğinde sorunlar yaşandığının belirtilmemesi ile özellikle başvurucu, söz konusu tuvalet ve banyonun odadan ayrı bir bölüme sahip olmadığını, görünür olması sebebiyle odada kişilerin önünde tuvaleti kullanmak veya banyo yapmak zorunda kaldığını ileri sürmemiştir. Böyle bir durumun da tespit edilmemiş olması dikkate alındığında kötü muamele yasağı bakımından gerçek bir sorun teşkil etmediği ortadadır. Anayasa Mahkemesi, başvuruda söz konusu tuvalet ve banyonun mahremiyeti bulunmayan pis ve bakımsız bir yer olduğunun ileri sürülmediğini özellikle dikkate almaktadır. Öte yandan her mahpusun kendisinin ve içinde yaşadığı ortamın temizliğine uygun davranışlar göstermek zorunda olduğu da hatırdan çıkarılmamalıdır (bkz. §§ 14, 27).

23.3. Başvurucu, diğer mahpuslarla ortak olarak kullandığı açık havalandırma alanının yetersiz olduğuna ilişkin iddiasını ise odadaki kişi sayısını gerekçe göstererek ve metrekareye düşen insan sayısı hesabıyla ileri sürmüştür. Söz konusu toplam 33,75 m²lik alanın havanın aydınlanmasından kararmasına kadar bir süre sınırlaması olmaksızın kullanılmasına izin verildiği dikkate alındığında tüm mahpusların bu alandan aynı anda faydalanmak zorunda kalması sonucu başvurucunun şikâyetinde ileri sürdüğü gibi bir sıkışıklığın söz konusu olmayacağı değerlendirilmiştir. Tüm mahpusların bunu isteyip istemeyecekleri bir yana istedikleri takdirde alanı aynı anda kullanmalarının mümkün kılınmasının gerektiği de söylenemez. Alanın birden fazla mahpusun açık hava imkânından birlikte istifade edebileceği büyüklükte olması ve mahpusların bu imkândan diğer mahpuslarla birlikte faydalanabilmelerine gündüz saatlerinde bir süre sınırlaması da olmaksızın izin verilmesi bu konudaki değerlendirme bakımdan yeterli görülmüştür.

23.4. Sonuç olarak ceza infaz kurumlarında kötü muamele kabul edilecek hususlar farklı şekillerde tezahür edebilir. Ceza infaz kurumu koşulları bu bağlamda olayın kendine özgü koşullarına göre söz konusu yasak kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte tutulmaya ilişkin koşulların söz konusu uygulamanın niteliğinden kaynaklanan ve özgürlükten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinin ötesinde asgari bir ağırlık derecesine ulaşmış olması gerekmektedir. Somut olaydaki tutulma koşulları ayrı ayrı ve başvurucu üzerindeki toplu etkileri hesaba katılarak değerlendirildiğinde söz konusu asgari eşik derecesinin aşılmadığı sonucuna varılmıştır.” Şeklinde değerlendirmelerde bulunmaktadır. (Mehmet Hanifi Baki, B. No: 2017/36197, 27/6/2018, § …)

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

24. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 3’ün maddesi, Anayasamızın 17’nci maddesi ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 6’ncı maddesinde kötü muamele yasaklanmıştır.

Yukarıdaki Anayasa Mahkemesi kararında ayrıntıları belirlendiği üzere ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlülere yönelik hangi uygulamaların kötü muamele olarak değerlendirilebileceği belirlenmiştir. Buna göre, ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal sonucu olan kısıtlamalar ile ceza infaz kurumunun düzen ve disiplini için zorunlu olan uygulamaların ihlal oluşturmayacağı, diğer uygulamaların ise ihlal oluşturabilmesi için asgari eşik derecesinin aşılması gerektiği anlaşılmaktadır. Asgari eşik derecesinin aşılıp aşılmadığının ise her somut olaya göre değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durumda başvuranın şikâyetine konu ceza infaz kurumu uygulamalarının ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir.

24.1. Başvuran tarafından, bulunduğu koğuşun çok kalabalık olduğu ileri sürülmektedir. İdare cevabında; başvuranın bulunduğu C-10 no’lu koğuşun yatak kapasitesinin 18 kişi olduğu, anılan koğuşta 19 hükümlü/tutuklunun barındırıldığı, bir hükümlü/tutukluya mekân yatak verildiği, koğuşun ortak yaşam alanının yaklaşık 15 m², yatakhane kısmının ise 25 m² olduğu, kişi başı yaşam alanının asgari 11 metrekare olarak belirlendiği, çok kişilik koğuşlarda ise 14-20 arasında tutuklu ve hükümlü barındırılmakta olup kişi başı asgari 5 metrekare alan düştüğü, bu belirlemelerin BM Mandela kurallarına ve CPT (Avrupa İşkenceyi

Önleme Komitesinin) belirlediği asgari standartlara uygun olduğu ifade edilmektedir. Başvuranın bulunduğu ceza infaz kurumuyla şifahi yapılan görüşmelerde başvuranın bulunduğu C-10 koğuşunun dubleks tarzda bir koğuş olduğu, 25 metrekare üst katta yatakhane bölümünün olduğu, 25 metrekarelik alt kısımda ise 15 metrekare yaşam alanı ve 10 metrekare banyo-tuvaletin bulunduğu, ayrıca 33,5 metrekare havalandırma alanının bulunduğu, 29/03/2021 tarihi itibariyle de C-10 koğuşunda 15 kişinin barındırıldığı bilgisi edinilmiştir. Başvuranın koğuşunda, koğuş kapasitesinden sadece bir kişi fazla hükümlü bulunduğu, bu durumun ise başvuran veya diğer hükümlüler açısından katlanılması zor ve insan onuruna yakışmayacak bir durum yaratmayacağı, Kurum tarafından koğuşta bulunan kişi sayısının azaltılmasına rağmen 50 metrekare yaşam alanı ve 33.5 metrekare havalandırma olmak üzere toplam 83.5 metrekare alanın olduğu, koğuşta barındırılan hükümlü sayısı dikkate alındığında koğuş yaşam alanının yeterli olduğu anlaşıldığından başvuranın bu yöndeki şikayetlerinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

24.2. Başvuran tarafından, başvuran tarafından açık ceza infaz kurumuna ayrılma ve denetimli serbestlikten yararlanma konularında bilgilendirilmediği iddia edilmektedir. İdare tarafından; başvuranın 17.04.2020 ilâ

20.04.2020 tarihlerinde denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma işlemleriyle ilgili

dilekçelerine cevap verildiği, ayrıca son infaz düzenlemelerine ilişkin bilgilendirilmenin yapıldığı, başvuranın Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana terör örgütünden ayrıldığına dair herhangi bir başvurusunun bulunmadığı, buna istinaden adı geçen hakkında açık ceza infaz kurumuna ayrılma veya denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmasına ilişkin herhangi bir işlem yapılmadığı ifade edilmektedir. Başvuranın açık ceza infaz kurumu ve denetimli serbestlik uygulaması konusunda şikayet tarihinden önce bilgilendirildiği, başvuranın terör örgütünden ayrıldığına dair bir beyanda bulunmaması nedeniyle hakkında 5275 sayılı Kanun ile Hükümlülerin Gözlem ve Sınıflandırılması

Hakkındaki Yönetmelik hükümleri uyarınca olumlu değerlendirme yapılamadığı anlaşılmaktadır. Ceza infaz kurumu tarafından başvuranın taleplerinin başvuru tarihinden önce yerine getirildiği anlaşıldığından başvuranın bu madde kapsamındaki taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

24.3. Başvuran tarafından, 46 aydır ceza infaz kurumunda olduğu, hiçbir disiplin cezası almadığı ama ödül görüşlerinden yararlandırılmadığı iddia edilmektedir. İdare tarafından ödüllerden yararlanmanın mutlak bir hak olmadığı, Kurum İdare ve Gözlem Kurulunun uygun görmesi halinde yararlanılabileceği, başvuranın ödül görüşü istediğine dair kurum idaresine yapmış olduğu herhangi bir başvurusunun bulunmadığı, Sağlık

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

Bakanlığı Bilim Kurulunun tavsiyeleri doğrultusunda, Covid-19 pandemisi nedeniyle alınan tedbirler kapsamında ceza infaz kurumlarında eş ve aile görüş odalarının kullanımının 01.03.2021 tarihine kadar ertelenmesine karar verildiği ifade edilmektedir.

24.3.1. Kullanılmayan ziyaret sürelerinin birleştirilmesi ödülü, Ödül Yönetmeliği’nde mahpusların ceza infaz kurumundaki tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi sonucunda tanınan teşvik esaslı bir ayrıcalık olarak düzenlenmiş, ödüllendirmede; kurumun fizikî yapısı, kapasitesi, mevcut doluluk durumu, personel sayısı, malî ve sosyal imkânları, ziyaretçi sayısı ile hükümlü ve tutuklu suç profili gibi hususların dikkate alınacağı, faydalanma hususlarının güvenlik bakımından tehlike yaratmayacak şekilde gerçekleştirildiği vurgulanmıştır.

24.3.2. Ödül Yönetmeliği’ne göre, ödüllendirmede yetkili merci İdare ve Gözlem Kurulu olarak belirlenmiştir. İdare ve Gözlem Kurulu resen veya kurumda görev yapan servislerin teklifi üzerine ayda en az bir kez yapacağı toplantıda ilgililerin ödüllendirilmesine karar vermektedir. Söz konusu düzenleme ile

Yönetmelik’te, idarenin ayda en az bir kez yapacağı toplantı ile kurumda ödül verilmesi gerektiği düzenlenmiş olup, idarenin belli bir kişiyi ödüllendirmesinin zorunlu olduğuna dair düzenleme yapılmamıştır.

24.3.3. Ödül Yönetmeliği’nin 5. maddesi uyarınca, hükümlü ve tutuklulara; işledikleri suçun türü, koşullu salıverilme tarihi, kişisel özellikleri ve ihtiyaçları, bedensel ve psikolojik yapısı, eğitim durumu ve mesleği göz önünde bulundurularak en uygun ödül verileceği ve bunun ilgiliye bildirileceği, ayrıca Yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca, verilecek ödülün türüne, sayısına, süresine veya geri alınmasına Kurul tarafından karar verileceği açıkça düzenlenmiştir. Bu nedenle, mahpusun seçeceği ödülün, seçtiği tarihte verilmesi gibi bir düzenleme söz konusu değildir.

24.3.4. Ödül Yönetmeliği’nin 8. maddesinde sayılan tutum ve davranışların bir veya birkaçını sergileyenlerin, diğer davranış türlerine de açıkça aykırı davranmamaları hâlinde ödüllendirilebileceği düzenlenmiştir. Söz konusu hükümde de bahsi geçtiği üzere, idarenin maddede sayılan davranışları sergileyenleri ödüllendirmesi zorunlu olmayıp, bu konuda takdir yetkisinin olduğu aşikârdır.

24.4. Başvuran tarafından, bir kısım dilekçelerinin kaybolduğu ve kurum dışına gönderilmediği iddia edilmektedir. İdare cevabında; Kurumumuza hitaben yazmış olduğu tüm dilekçelerin gönderildiği, ayrıca

06.05.2020 tarihli, 05.06.2020 tarihli ve 2020/ sayılı, 08.07.2020 tarihli ve 2020/ sayılı,

08.07.2020 tarihli ve sayılı, 23.09.2020 tarihli ve 2020/ sayılı yazılar ile Siverek Cumhuriyet

Başsavcılığına ilgili dilekçelerinin gönderildiği, başvuranın kuruma giriş yaptığı tarihten itibaren çeşitli kurumlara gönderilmek üzere 100 adet, kurumdan bilgi alma amaçlı 16 adet, emanet eşya birimine 8 adet, telefon görüşmesi yapma talepli 90 adet, nakil talepli 17 adet, sağlık işlemleri talepli 22 adet olmak üzere toplam 253 adet dilekçesinin işleme alındığı, ayrıca kurum dışına yazdığı dilekçelerin çıkış numaralarını istediği takdirde kendisine verildiği ifade edilmektedir. Başvuran tarafından bazı dilekçelerinin kaybolduğu iddia edilmiş ise de hangi kurum ya da kişiye hitaben hangi talebe yönelik dilekçesinin kaybolduğu bildirilmemiştir. Bu durumda başvuranın kaybolduğunu iddia ettiği dilekçeleri ilgili kişi ya da kurumdan teyit etme imkanı da bulunmamaktadır. İdarenin ifade ettiği hususlar dikkate alındığında başvuranın çok sayıda dilekçe ve mektubunun kurum dışına gönderilmesi karşısında başvuranın soyut nitelikteki iddialarına itibar edilemeyeceği değerlendirilmiş ve başvuranın bu madde kapsamındaki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

24.5. Başvuran tarafından ceza infaz kurumlarındaki kantinler arasında standart olması gerektiği iddia edilmektedir. İdare cevabında; Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu Konsinye Satış

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

İşlemlerine Dair Yönetmelik’in 01.11.2018 tarihli ve 30582 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, ceza infaz kurumlarında satışa sunulan ürünlerin çeşit ve fiyatlarının aynı olmasının hedeflendiği ifade edilmektedir. Her ne kadar başvuran tarafından tüm ceza infaz kurumlarındaki kantinlerin bir standardı yakalaması gerektiği iddia edilmiş ise de Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumu

Konsinye Satış İşlemlerine Dair Yönetmelik ile bunun amaçlandığı anlaşılmaktadır. Başvuran tarafından bulunduğu ceza infaz kurumu kantinindeki eksikliklere yönelik somut bir iddiada bulunulmamaktadır.

Başvuran tarafından temin edemediği ya da fiyatından rahatsız olduğu bir ürüne de açıkça yer verilmemiştir. Bu durumda adı geçen yönetmelik hükümleri ve idarenin cevabı yeterli görülmüş ve başvuranın bu madde kapsamındaki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

24.6. Başvuran tarafından engel hali bulunmamasına rağmen ortak etkinliklerden, kurslardan ve atölyelerden yararlanmasına izin verilmediği ve hiçbir iyileştirme programına dahil edilmediği iddia edilmektedir. İdare cevabında; Covid-19 tedbirler kapsamında aynı koğuş içerisinde bulunan hükümlülerin eğitim iyileştirme ve işyurdu faaliyetlerinin yaptırılmasına devam edildiği, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetlerin ise 01.03.2021 tarihine kadar ertelendiği, başvuranın Kurumda barındırılmaya başlandığı 14.07.2019 tarihinden bu yana herhangi bir kursa katılmadığı, ayrıca talebi olması halinde düzenli olarak savunma yazma amaçlı bilgisayar atölyesinden ve sportif faaliyetlerden yararlandırıldığı ifade edilmiştir. İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde başvuranın çok sayıda bilgisayar atölyesinden yararlanmasına dair Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının kararı bulunduğu, ayrıca başvuranın talep etmesi halinde bulunduğu koğuş için haftanın bir günü ve bir saat olmak üzere spor etkinliği düzenlendiği görülmektedir. Bu durumda ilgili mevzuat hükümleri ve idarenin cevabı yeterli görülmüş ve başvuranın bu madde kapsamındaki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

24.7. Başvuran tarafından bazı evrakların fotokopisini çektirmede sorun yaşadığı iddia edilmektedir.

İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde; Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının 13/02/2020 tarihli ve

2020 karar sayılı kararı ve 29/11/2019 tarihli ve 2019/ karar sayılı kararı ile başvuranın “5 sayfaya

kadar olan fotokopi taleplerinin A4 kağıdı Hükümlü/Tutuklu tarafından karşılanmak üzere kurum Eğitim

Biriminde çekilmesine, 5 sayfadan fazla olan fotokopi taleplerinin Siverek Açık Ceza İnfaz Kurumu

“…istenilen internet çıktılarının bedelini ödemek suretiyle kurumdan temin edebileceği…” şeklinde hüküm bulunduğundan bazı evrakların internet üzerinden çıktısı alınarak ve ücretinin kurumdaki hesabından karşılanıp tarafına verilmesi” talebinin Kurum Eğitim Kurulu Başkanlığının 04/06/2020 tarih ve 2020/404 karar sayılı kararı ile reddedildiği, başvuranın ret kararına karşı yaptığı itirazın Siverek İnfaz Hakimliğinin 11/06/2020 tarihli, 2020/ esas ve 2020/ karar sayılı kararı ile reddine karar verildiği, başvuranın ağır ceza mahkemesine itirazda bulunduğuna dair bir bilgi ve belgenin mevcut olmadığı anlaşılmaktadır.

Başvuranın fotokopi çekme taleplerinin karşılandığı, ancak internetten çıktı alma isteminin Kurum Eğitim

Kurulunca reddine karar verildiği, başvuranın infaz hakimliğine yaptığı itirazın da reddine karar verildiği görülmektedir. Bu durumda başvuranın taleplerinin idare tarafından yerine getirilmesi ve yerine getirilmeyen talebi konusunda yargı organlarınca kesinleşmiş karar bulunması nedeniyle başvuranın bu madde kapsamında kalan taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

24.8. Başvuran tarafından yeni yapılan ceza infaz kurumuna yoğunluğun azaltılması amacıyla sevk yapılıp yapılmayacağı sorusuna cevap alamadığı iddia edilmektedir. Her ne kadar cevabi yazılarda bu hususta izah yer almasa da şifahi görüşmelerde Başvuranın bulunduğu Siverek ilçesinde T2 olarak adlandırılan ceza infaz kurumunun henüz faaliyete geçmediği bilgisi edinilmiştir. Başvuranın ifade ettiği ceza infaz kurumu henüz faaliyete geçmediğinden yoğunluğun azaltılması amacıyla sevk yapılmasının da bu aşamada

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

mümkün olmadığı anlaşıldığından başvuranın bu madde kapsamındaki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

25. Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde, taleplerinin reddine yönelik idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığından şikayetin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana itiraz ve şikayet mercii ve süresi bildirildiğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderilmediği, bu nedenle “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı görülmüştür.

İdareden bundan sonra bu ilkelere de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

27. .14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Şanlıurfa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr