|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan bir Irak vatandaşı hükümlünün, telefon görüşme saatlerinin değiştirilmesi talebinin reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, haftalık 10 dakikalık telefon hakkını sabah saatlerinde kullanmak istemekte, ancak mevcut düzenlemenin kendisine uygun olmadığını iddia etmektedir. İdare, telefon görüşme saatlerinin belirlenmesinde asayiş ve güvenlik gerekçelerini öne sürerek, başvuranın talebini reddetmiştir.
Kararda, haberleşme özgürlüğü ve özel hayatın gizliliği gibi temel hakların Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi çerçevesinde korunması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, ceza infaz kurumlarındaki güvenlik ve disiplin gereklilikleri nedeniyle bu hakların kısıtlanabileceği ifade edilmiştir. Başvuranın, odasının değiştirilmesi talebinde bulunmadığı ve mevcut telefon görüşme saatlerinde herhangi bir sorun yaşamadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddi, hukuka uygun ve ölçülü bir müdahale olarak değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3016-S.4309
BAŞVURU NO : 2018/16165
KARAR TARİHİ : 14/05/2019
RET KARARI
ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran telefon hakkını kullandığı saatlerde değişiklik yapılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 05/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumuza başvuru yapan Irak vatandaşı … başvuru dilekçesi ve eklerinde özetle; haftalık 10 dakikalık telefon hakkını sabah saatlerinde kullanması için izin verildiğini fakat sabah saatlerinde aile fertleri ile görüşme sağlayamadığını, daha önce bulunduğu ceza infaz kurumlarında telefon hakkını öğleden sonra kullanmasına izin verildiğini, ailesi ile olan tek iletişim kaynağının telefon olduğunu ve konu ile ilgili yazmış olduğu dilekçelerine cevap alamadığını belirterek; telefon hakkını kullanması için belirlenen saatlerde yeniden düzenleme yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 03/01/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından gönderilen 22/01/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 18/07/2018 tarihinde Trabzon E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan nakil olarak geldiği
ve B Blok … odasına yerleştirilerek kalan cezasının infazına başlanıldığı,
2.2 Kurumda bulunan hükümlü ve tutukluların suç gruplarına göre ayrı ayrı odalarda
barındırıldığı,
2.3 Kurum asayiş ve güvenliği dikkate alınarak, barındırılan hükümlü ve tutukluların Telefon
görüşmelerinin alınan 23/07/2018 tarih ve 2018/… karar sayılı İdare ve Gözlem Kurulu
Kararında belirtilen programa göre yapıldığı,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.4 Söz konusu kararda başvuranın kalmış olduğu … odasının haftalık telefon görüşme
gününün her haftanın Perşembe günü saat 09.50 – 10.40 arasında yapılmasına karar verildiği, alınan kararın bir suretinin kurumda barındırılan tüm hükümlü ve tutuklulara tebliğ amacıyla oda ve koğuş eklentilerine asıldığı ve karara karşı Diyarbakır İnfaz Hakimliğine itiraz haklarının bulunduğuna ilişkin uyarıların hükümlü ve tutuklulara tebliğ edildiği,
2.5 Alınan kararda belirtilen programa göre hükümlü ve tutukluların haftalık telefon
görüşmelerinin gerçekleştirildiği, hükümlü ve tutukluların bulunduğu odanın değiştirilmesini talep etmeleri ve kurumun uygun görmesi ile hükümlü ve tutukluların odalarının değiştirildiği ve buna göre hükümlü ve tutukluların haftalık telefon görüşme gün ve saatinin de değiştiği, hükümlü …’ in infaz dosyası incelenmesinde, haftalık telefon görüşme gün ve saatinin değiştirilmesi için bulunduğu odasının değiştirilmesi talebinde bulunmadığından hükümlünün haftalık telefon görüşmesinin belirtilen programa göre yaptırıldığı,
2.6 Hükümlünün Irak vatandaşı olduğu, Ceza İnfaz Kurumunun bulunduğu Diyarbakır İli’ nin
bulunduğu coğrafi konum itibariyle Irak Ülkesi ile saat farkı bulunmadığı, buna göre hükümlünün kuruma bildirmiş olduğu telefon numaraları ile sabah saatlerinde (09.50 – 10.40 )
birçok kez telefon görüşmesi yaptığının kayıtlarda sabit olduğu,
2.7 3713 Sayılı Terörle Mücadele kapsamına giren suçlardan ve toplu işlenen suçlardan dolayı
Kurumda bulanan tutukluların kısıtlamalarının 19/07/2018 tarihinde Olağanüstü Hal’in kalkması ile birlikte; Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkındaki Tüzüğün Beşinci Kısım İkinci Bölümü’nün “Telefonla Görüşme Hakkı” başlığı altındaki 88. maddesi ve Onuncu Kısım İkinci Bölümünde geçen “Tutuklulara
Uygulanacak Hükümler ve Yükümlülükleri” başlığında düzenlenen 186. maddesi hükümlerine göre işlem yapıldığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,
3.1 “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında; “Herkes, özel hayatına ve
aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.”,
3.2 “Haberleşme Hürriyeti” başlıklı 22. maddesinde; “Herkes, haberleşme hürriyetine
sahiptir. Haberleşmenin gizliliği esastır. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; haberleşme engellenemez ve gizliliğine dokunulamaz. Yetkili merciin kararı yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hâkim, kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde, karar kendiliğinden kalkar.
İstisnaların uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir.”,
3.3 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ve 4. fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
(4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” Hükümlerine amirdir.
4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” başlıklı 8.
maddesinde; “Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.” kuralına yer verilmiştir.
5. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sayılı kararıyla kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına
İlişkin Prensipler Bütünü” nün “Aile mensupları ve dış dünya ile iletişim kurma hakkı” başlıklı 19. maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir.” 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un, “İnfazda Temel
Amaç” başlıklı 3. maddesinde; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır…”
6.1 “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının
ilgili bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı
olarak düzenlenir:
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”,
6.2 “Hükümlülerin gözlem ve sınıflandırılması” başlıklı 23. maddesinde; “Hükümlülerin
gözlem ve sınıflandırılması aşağıdaki esaslara göre yapılır: a) Hükümlülerin kişisel özellikleri, bedensel, aklî ve sağlık durumları, suç işlemeden önceki yaşamları, sosyal çevre ve ilişkileri, sanat ve meslek faaliyetleri, ahlâkî eğilimleri, suça bakış açıları, hükümlülük süreleri ve suç türleri belirlenerek, durumlarına uygun infaz kurumlarına ayrılmaları ve bunlara göre saptanacak infaz ve iyileştirme rejimi; gözlem, inceleme ve değerlendirme yöntemiyle çalışan gözlem ve sınıflandırma merkezlerinde veya kapalı ceza infaz kurumlarının bu hizmete ayrılan
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
bölümlerinde yapılır. Hükümlüler, işledikleri suç tiplerine, gösterdikleri eğilimlere, tutum ve davranışları nedeniyle sıkı gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekip gerekmediğine göre yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya normal güvenlikli ceza infaz kurumlarına veya açık ceza infaz kurumlarına gönderilirler…”,
6.3 “Hükümlülerin gruplandırılması” başlıklı 24. Maddesinde ; “Hükümlüler;
a) İlk defa suç işleyenler, mükerrirler, itiyadî suçlular veya suç işlemeyi meslek edinenler, b) Aklî ve bedensel durumları nedeniyle veya yaşları itibarıyla özel bir infaz rejimine tâbi tutulması gerekenler, c) Tehlike hâli taşıyanlar, d) Terör suçluları, e) Suç örgütlerine veya çıkar amaçlı suç örgütlerine mensup olan suçlular, Gibi gruplara ayrılırlar.
(2) Hükümlüler ayrıca yaşları, hükümlülük süreleri ve suç türleri itibarıyla da gruplandırılırlar.”
6.4 “Hükümlünün telefon ile haberleşme hakkı ” başlıklı 66. maddesinde; “Kapalı ceza
infaz kurumlarındaki hükümlüler, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görüşme yapabilirler.
Telefon görüşmesi idarece dinlenir ve kayıt altına alınır. Bu hak, tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir.Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde hükümlüler, ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilirler. Açık ve kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerinin ölüm, ağır hastalık veya doğal afet hâllerinde, kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılırlar.
Görüşmeler, tutanak ile belgelenir ve tutanaklar özel bir dosyada saklanır. Hükümlüler açık ve kapalı ceza infaz kurumlarında, çocuk eğitimevlerinde araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamazlar.”, 7. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Tüzük’ün;
7.1 “İdare ve gözlem kurulunun görev ve yetkileri ” başlıklı 40. maddesinde; “İdare ve
gözlem kurulu aşağıda sayılan işleri yapmakla görevli ve yetkilidir; a) Hükümlülerin suç türlerini belirleyerek, durumlarına uygun kurumlara ayrılmaları ve bunlara uygun olacak infaz ve iyileştirme rejimini saptamak, b) Hükümlülerin kurumlara kabullerinden sonra kalacakları odaları belirlemek, c) Kurumlarda kalmakta olan hükümlüleri gruplandırmak, d) Hükümlülerin kalmakta oldukları odaları değiştirmek, e) Hükümlülerin bireysel olarak, psikososyal yardım servisince hazırlanan iyileştirme programlarına uyumunu ve sonuçlarını değerlendirmek, f) İyileştirme programları kapsamında spor alanları, çok amaçlı salon, kütüphane ve iş atölyelerinden yararlanma gibi faaliyetlere katılabilecek durumdaki hükümlüler ile kurumun iç hizmetlerinde çalıştırılacak hükümlülerin belirlenmesi ile ilgili karar almak, g) Tehlikeli hâli bulunan ya da örgüt mensubu olan hükümlülerle ilgili olarak, telefon görüşmeleri ile radyo, televizyon yayınları ve internet olanaklarından yararlanma hakkının kısıtlanmasına karar vermek, h) Açık kurumlar ile eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin kurum dışındaki eğitim, ağaçlandırma, çevre düzenlemesi ve temizliği, doğal afet sonrası yardım, tiyatro çalışmaları
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
gibi sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılacak hükümlülerin kurum dışına çıkabilmeleri için karar almak, ı) Açık kurumlarda ve eğitimevlerinde kalan hükümlülerin, oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri eşyaların cinsleri ve miktarlarını belirlemek, j) Koşullu salıvermeye ve uygulanacak infaz rejimine esas teşkil edecek iyi hâl kararını almak, k) Mevzuatla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
(2) İdare ve gözlem kurulu yukarıda sayılan görevlerini yerine getirirken diğer kurulların önerilerini de dikkate alır…”,
7.2 “Telefonla görüşme hakkı” başlıklı 88. maddesinde; “Kapalı kurumda bulunan
hükümlüler, belgelendirmeleri koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi ile telefon görüşmesi yapabilir.
Telefonla görüşmeleri aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır:
a) Hükümlüler, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakılma veya kısıtlama cezası ile hücreye koyma cezasının infazı sırasında olmamak koşuluyla, idarenin kontrolünde bulunan ve kurumun uygun yerlerine yerleştirilen telefonlardan yararlandırılır, b) Disiplin cezaları olsa bile, anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalıkları veya doğal afet hâllerinde, hükümlülerin telefon görüşme hakları hiçbir şekilde engellenemez, c) Açık ve kapalı kurumlardaki hükümlüler; altsoy, üstsoy, eş ve kardeşlerinin ölüm, ağır hastalık veya doğal afet hâllerinde, kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır. Bu hâlde, yapılan telefon konuşmaları o haftaya ait konuşma hakkından sayılmaz. Görüşmeler, tutanak ile belgelenir ve tutanaklar özel bir dosyada saklanır, d) Kurum personeli hükümlülere tahsis edilen telefonları kullanamaz, e) Hükümlüler, telefon görüşmesi hakkına sahip oldukları konusunda bilgilendirilir, f) Hükümlülerin telefonla görüşme gün ve saatleri, kurumda bulunan telefon adedi, başvuru sırası, kurumun asayiş ve güvenliği dikkate alınarak idare tarafından belirlenir. Hükümlüler görüşebilecekleri yakınlarından bir veya birden fazla kişi ile haftada bir kez ve bir telefon numarasıyla bağlantı kurarak kesintisiz görüşme yapabilir. Herhangi bir nedenle görüşme gerçekleşememişse daha önceden bildirilen numaralardan bir diğeriyle görüşebilir.
Konuşma süresi görüşme başladığı andan itibaren on dakikayı geçemez. Ancak tehlikeli hükümlü oldukları idare ve gözlem kurulu tarafından belirlenen hükümlüler onbeş günde bir kez olmak ve on dakikayı geçmemek üzere sadece eşi, çocukları, annesi ve babası ile görüşebilir, g) Hükümlünün, kurumun güvenliğini tehlikeye düşüren, suç oluşturan veya bir suça azmettirme ya da yardım etme sonucunu doğurabilecek konuşmalarda bulunduğu dinleme sırasında belirlendiğinde, görüşme derhâl kesilir. Bu hâlde hükümlü hakkında adlî veya idarî soruşturmaya esas olacak işlemler kurum en üst amiri tarafından yapılır, h) Suç işlemek amacıyla kurulan silâhlı örgütün yöneticiliğini yapmaya devam eden, bu konuda herhangi bir yöntemle, kurum içi veya dışındaki kişilere talimat veya mesaj veren hükümlülere idare ve gözlem kurulu kararıyla telefon görüşmesi hiçbir şekilde yaptırılmaz, ı) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan hükümlüler, idare ve gözlem kurulunun uygun gördüğü hâllerde ve onbeş günde bir olmak üzere eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi ile on dakikayı geçmemek üzere görüşebilir, j) Telefonla görüşme ücreti, görüşmeyi yapan hükümlü tarafından karşılanır. Görüşme için kullanılan telefon kartları kurum kantininde satılır. Müdürü bulunmayan kurumlarda telefon kartları, ücreti hükümlülerden alınmak koşuluyla görevli memurlar tarafından temin edilir, k) Hükümlü bu maddede belirtilen telefonla görüşme hakkını kullanabilmek için “Telefon
Görüşme Formu” doldurur. Bu formda; telefon görüşmesi yapmak istediği kişiler ve bunlarla olan yakınlık derecesini, görüşme yapmak istediği sabit, cep telefon numaraları ile yurtdışı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
telefon numarasını, telefon görüşmesi yapacağı yakınlarının açık adreslerini belirtir ve gerekli belgeler eklendikten sonra idareye verir. İdare gerekli gördüğü takdirde gideri hükümlüden alınmak koşuluyla formdaki bilgilerin doğruluğunu araştırabilir. Telefon görüşme formunda yer alan bilgilerde değişiklik olması halinde hükümlü yeni bir form düzenleyerek idareye bildirir. Hükümlü tarafından formda gösterilmemiş olan kişilerle telefon görüşmesi yaptırılmaz, l) Hükümlünün formda belirttiği bilgiler varsa değişiklikler deftere kaydedilir. Bu deftere, ayrıca telefon görüşmesi yapmak isteyen hükümlünün haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakılma veya kısıtlama cezası olup olmadığı ve varsa hücreye koyma cezasının infazına başlanıp başlanmadığı yazılır. Defter, bu işle görevlendirilmiş ikinci müdürün kontrolünde güvenlik ve gözetim servisi tarafından tutulur. Defterin sayfaları numaralanır ve mühürlenir; kaç sayfadan ibaret olduğu kurum müdürü tarafından tasdik olunur. Defterler, her an denetime hazır hâlde bulundurulur, m) Telefonla konuşmak isteyen hükümlüler, “Telefon Görüşme İstek Formu” doldurarak idareye verir. Bu formlar, hükümlü telefon görüşme defteri ile karşılaştırılır. Telefonla görüşmeye engel hâlleri bulunmayan hükümlülerin isim listesi bu işle görevli ikinci müdür tarafından kontrol ve tasdik edilerek infaz ve koruma başmemurluğuna verilir. Müdürü bulunmayan kurumlarda bu işlem infaz ve koruma başmemuru tarafından yapılır. Telefon görüşmesi yapmak isteyen hükümlünün bu görüşmeyi yapmasına engel bir hâli bulunması hâlinde bunun sebepleri gerekçelendirilmek suretiyle tutanağa yazılır ve bu tutanağın içeriği hükümlüye bildirilerek dosyasına konulur, n) Konuşma sırası gelen hükümlünün kurum içindeki tehlikelilik durumu da dikkate alınarak gerekli güvenlik önlemleri alınmak suretiyle telefon görüşmesi yapılacak yere getirilir.
Hükümlü, öncelikle konuşmasına kendi adını ve soyadını söyleyerek başlar. Görüştüğü karşıdaki kişiye, adını, soyadını ve telefon numarasını tekrar etmesini isteyerek konuşmasına devam eder. Bu işlemin yapılması zorunlu olup, konuşma bittikten sonra, telefon görüşme istek formunun konuşmanın yapıldığına ilişkin bölümü doldurulur, konuşmayı yapan hükümlü ve görevli memur tarafından imzalanır. Bu formdaki bilgiler, deftere kaydedilmek üzere güvenlik ve gözetim servisine verilir, o) Hükümlülere dışarıdan telefon açılmak suretiyle görüşme yaptırılmaz, p) (Değişik: 15/6/2009-2009/15092 K.) Telefon görüşmeleri Türkçe yapılır. Ancak hükümlünün, kendisinin veya görüşeceğini bildirdiği kişinin Türkçe bilmediğini beyan etmesi hâlinde, konuşmanın yapılmasına izin verilir ve konuşma kayda alınır. Kayıtların incelenmesi sonucu, konuşmanın suç teşkil etme ihtimali olan faaliyetler için kullanıldığının anlaşılması durumunda, hükümlünün bir daha aynı kişiyle Türkçeden başka bir dille konuşmasına izin verilmez, r) Yabancı uyruklu hükümlülerin görüşmeleri için bildirdiği telefon numaralarının, bildirilen kişilere ait olup olmadığı, ayrıca; görüşmek istenen kişinin, belirtilen kişi olmadığı yönünde bir şüphe bulunması hâlinde, ilgili konsolosluk makamlarından bilgi istenir. Görüşme yapılması talep edilen telefon numaralarının kime ait olduğunu gösteren, yetkili makamlarca düzenlenmiş resmî evrakın Türkçe tercümesi, hükümlünün yasal temsilcisi veya yakınları tarafından da ibraz edilebilir.
(3) Açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlüler, ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilirler. Çocuk hükümlülerin telefonla konuşması hiçbir şekilde kısıtlanamaz ve engellenemez. (4) Kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerin, bu maddede belirtilen yakınları ile yaptığı telefon görüşmeleri, idare tarafından dinlenir ve elektronik aletler ile kayda alınır.
(5) Hükümlüler, açık ve kapalı kurumlarda, çocuk eğitimevlerinde araç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamaz.”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
7.3 “Telefon görüşmesi yaptırılmayacak hâller” başlıklı 89. maddesinde; “Hükümlülere
tanınan telefonla görüşme hakkı; a) Genel ve kısmî aramalar sırasında, b) Yemek dağıtım saatlerinde, c) Kurum asayiş ve güvenliğini bozucu her türlü bireysel veya toplu olaylar sırasında, kullandırılmaz.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvurucu, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; telefon hakkını kullandığı saatlerde değişiklik yapılmasını talep etmektedir.
10. Somut olayda; Başvuranın 18/07/2018 tarihinde Trabzon E Tipi Ceza İnfaz Kurumundan nakil geldiği ve ilk önce B-5 koğuşuna konulduğu ancak hali hazırda … koğuşunda bulunduğu,
10.1 Kurum asayiş ve güvenliği dikkate alınarak, barındırılan hükümlü ve tutukluların telefon
görüşmelerinin alınan 23/07/2018 tarih ve 2018/2098 karar sayılı İdare ve Gözlem Kurulu
Kararında belirtilen programa göre yapıldığı,
10.2 Başvuranın kalmış olduğu … odasının haftalık telefon görüşme gününün her haftanın
Perşembe günü saat 09.50 – 10.40 arasında olduğu,
10.3 Hükümlü ve tutukluların bulunduğu odanın değiştirilmesini talep etmeleri ve
kurumun uygun görmesi halinde; hükümlü ve tutukluların odalarının değiştirildiği ve buna bağlı olarak haftalık telefon görüşme gün ve saatinin de değiştiği,
10.4 Ancak Başvuranın odasının değiştirilmesi talebinde bulunmadığı gibi anılan İdari
Gözlem Kurulu Kararına da süresinde yapılmış herhangi bir itirazının bulunmadığı,
10.5 Başvuranın Irak vatandaşı olduğu, Ceza İnfaz Kurumunun bulunduğu Diyarbakır İli’ nin
bulunduğu coğrafi konum itibariyle Irak Ülkesi ile saat farkının bulunmadığı, buna göre hükümlünün kuruma bildirmiş olduğu numaralar ile her haftanın Perşembe günü saat
09.50 – 10.40 arasında telefon görüşmesi yaptığı anlaşılmıştır.
11. Başvuranın telefon hakkını kullandığı saatlerde değişiklik yapılması talebine ilişkin olarak Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu tarafından verilen Ret Kararı ile başvuranın haberleşme hakkına müdahale edildiği anlaşılmış olup söz konusu müdahalenin hukuka uygun olabilmesi için; Anayasada öngörülen temel hak ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
özgürlüklerin sınırlandırılması şartlarına uygun olması gerekmektedir. Anayasa, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceğini ve bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağını düzenlemiştir.
12. Anayasa’nın 22. maddesinde, herkesin haberleşme özgürlüğüne sahip olduğu düzenlenmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesinde de herkesin haberleşmesine saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu belirtilerek, posta, elektronik posta, telefon, faks ve internet aracılığıyla yapılan haberleşme faaliyetlerinin haberleşme özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. (Bkz: Anayasa
Mahkemesi Başvuru Numarası: 2013/6693 Karar Tarihi : 14/05/2019 16/04/2015)
13. Haberleşme hürriyetinin düzenlendiği Anayasa’nın 22. maddesinin ikinci fıkrasında, söz konusu sınırlama sebeplerine bağlı kalarak yapılacak sınırlamanın ancak usulüne uygun olarak verilecek hakim kararıyla mümkün olabileceği belirtildikten sonra üçüncü fıkrasında
“istisnaların uygulanacağı kamu kurum ve kuruluşları kanunda belirtilir” denilerek bu kuralın da mutlak olmadığı ve bu kurala bazı kurumlar yönünden kanunla sınırlamalar getirilebileceği açıkça düzenlenmiştir. Ceza infaz kurumları da, istisnaların uygulanacağı kamu kurumlarındandır. (Bkz: Anayasa Mahkemesi Başvuru Numarası: 2015/15982
Karar Tarihi : 14/05/2019 06/02/2019)
14. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) yerleşik içtihatlarında ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışında haberleşme hürriyeti de dahil temel hak ve hürriyetlerin tamamına sahip olmaya devam edeceklerini ifade etmiştir
Elbette, söz konusu hakta mutlak bir hak olmayıp tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları göz önünde bulundurulduğunda, suçun önlenmesi ve disiplinin temini gibi ceza infaz kurumunda güvenliğin sağlanmasına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması durumunda belli bazı kısıtlamalara tabi tutulabilecektir.
15. Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütününde de; tutulan veya hapsedilen bir kimseye özellikle aile üyeleri ile haberleşmesi için yeterli imkan verileceği ve bu durumun da kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak kısıtlanabileceği belirtilmiştir.
16. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin usul ve esasları düzenleyen 5275 sayılı
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlülerin, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ile görüşme yapabileceklerini, telefon görüşmesinin idarece dinlenerek kayıt altına alınacağını, bu hakkın tehlikeli hâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabileceğini hüküm altına alınmıştır.
17. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Tüzük’ te; hükümlülerin, telefon görüşmesi hakkına sahip oldukları konusunda bilgilendirileceğini ve telefonla görüşme gün ve saatlerinin, kurumda bulunan
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
telefon adedi, başvuru sırası, kurumun asayiş ve güvenliğinin de dikkate alınarak yine idare tarafından belirleneceğini düzenlemiştir. Yine hükümlülerin görüşebilecekleri yakınlarından bir veya birden fazla kişi ile haftada bir kez ve bir telefon numarasıyla bağlantı kurarak kesintisiz görüşme yapabileceği, herhangi bir nedenle görüşme gerçekleşememişse daha önceden bildirilen numaralardan bir diğeriyle görüşebileceği belirtilmiştir.
18. Hükümlü ve tutukluların aile hayatına saygı gösterilmesi hakkı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutukluların ailesi ve yakınlarıyla temasını devam ettirecek önlemleri almasını zorunlu kılmaktadır. Bu yükümlülük yerine getirilirken ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz ve doğal sonuçlarının gözetilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi ile aile hayatına saygı hakkı ve haberleşme hürriyeti arasında adil bir denge sağlanmalıdır. Ancak ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal sonucu olarak idarenin müdahale konusunda takdir yetkisinin daha geniş olduğu da
gözetilmelidir. (Anayasa Mahkemesi Başvuru Numarası: 2015/15982, Karar tarihi:
06/02/2019)
19. Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından gönderilen 08/08/2018 ile 17/01/2019 tarihleri arasını kapsayan ARG Ses Kayıt Çağrı Raporu incelendiğinde;
19.1 Başvuranın 18/07/2018 tarihinde nakil geldiği ve ilk önce … koğuşuna konulduğu ve
Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü İdare ve Gözlem Kurulu
Başkanlığı’nın 23/07/2018 tarih ve 2018/2098 sayılı İdare ve Gözlem Kurulu Kararı’na göre söz konusu koğuşun telefon görüşme saatinin Çarşamba günü 14:50-15:40 arasında olduğu, Başvuranın da bu kapsamda 08/08/2018- 12/09/2018 tarihleri arasında öğleden sonra telefon görüşme hakkını kullandığı,
19.2 20/09/2019-17/01/2019 tarihleri arasında ise telefon görüşme hakkını … koğuşunun
görüş saati olan Perşembe günü 09:50-10:40’ a uygun olarak kullandığı,
19.3 Ayrıca söz konusu rapor incelendiğinde Çarşamba günü 14:50-15:40 arasında
kullandığı telefon görüşmelerinde çok fazla cevapsız aramalar görülürken, hali hazırda bulunduğu … koğuşunun telefon görüşmelerinde (Perşembe günü 09:50-10:40) cevapsız çağrının olmadığı ve aramaların karşılık bulduğu da anlaşılmıştır.
20. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Ceza İnfaz
Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ ün 88.
maddesinin 2. fıkrasının f bendi hükmü kapsamında, Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Kapalı Ceza
İnfaz Kurumu Müdürlüğü İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığı tarafından Kurumda barınan hükümlü ve tutukluların telefonla görüşme gün ve saatlerinin belirlendiği, 23/07/2018 tarih ve 2018/2098 sayılı İdare ve Gözlem Kurulu Kararı alındığı, söz konusu Kararın oda koğuşlarına asılmasına karar verildiği ve karara karşı başvuru yolunun gösterildiği, hükümlü ve tutukluların odalarının değiştirilmesini talep etmeleri ve kurumun uygun görmesi halinde hükümlü ve tutukluların odalarının değiştirildiği ve buna bağlı olarak da haftalık telefon görüşme gün ve saatinin de değiştiği, bu kapsamda başvuranın odasının değiştirilmesi talebinde bulunmadığı gibi anılan İdari Gözlem Kurulu Kararına da
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
süresinde yapılmış herhangi bir itirazının da bulunmadığı, Diyarbakır İli’ nin bulunduğu coğrafi konum itibariyle Irak Ülkesi ile saat farkı olmadığı, başvuranın hali hazırda bulunduğu … koğuşunun görüş saatinin Perşembe günü 09:50-10:40 arasında olduğu ve
ARG Ses Kayıt Çağrı Raporu incelendiğinde telefon görüşme hakkını sabah saatlerinde kullandığı zamanda cevapsız aramanın da bulunmadığı ve başvuranın 10 dakikalık telefon hakkının idare tarafından mevzuata uygun olarak kullandırıldığı, her ne kadar telefon görüşme hakkının kullanılmasına ilişkin saatlerde yeniden düzenleme yapılması talebinin reddi ile başvuranın haberleşme hakkına müdahale edilmiş olsa da, söz konusu müdahalenin Anayasanın 13. maddesi kapsamında kanunilik ilkesine uygun, ölçülü ve orantısal olduğu ve idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde Diyarbakır 1 Nolu T Tipi Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Diyarbakır İnfaz Hakimliğine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve DİYARBAKIR 1 NOLU T TİPİ CEZA İNFAZ KURUMU
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.